Onderzoek verplaatsingsgedrag Groesbeek - Kranenburg

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderzoek verplaatsingsgedrag Groesbeek - Kranenburg"

Transcriptie

1 Onderzoek verplaatsingsgedrag Groesbeek - Kranenburg

2 Colofon Opdrachtgever: Gemeente Groesbeek. Verkeer en Vervoer: bureau Openbare Werken. Postbus 20, 6560 AA Groesbeek. Contactpersoon: ing. H.G. Beumer. Telefoon (024) Fax (024) In samenwerking met: Gemeinde Kranenburg. Ordnungs- und Sozialamt. Postfach 1162, Kranenburg (D). Contactpersoon: Herr W.Fleskes. Telefoon (02826) Fax (02826) Analyse en rapportage: Oostveen Beleidsonderzoek en Advies. Elbertbos 1, 7543 GV Enschede. Telefoon (053) Fax (053) Internet: Samenstelling: drs. Paul Oostveen. Dit rapport is te bestellen bij de opdrachtgever. Enschede / Groesbeek, mei ISBN Omslagontwerp: Annie van Deursen en Paul Oostveen. Drukwerk: Febodruk, Enschede. Vertalingen: Vertaalbureau Rojé, Haaksbergen. Overname uit dit rapport is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld.

3 Inhoudsopgave Samenvatting en conclusies (NL) blz. 5 Zusammenfassung und Schlußfolgerungen (D) blz Inleiding blz Bevolkingsopbouw en migratie blz Sociale binding: grenzen vervagen? blz Grensoverschrijdingen blz Potentieel gebruik Cranenburgsestraat blz. 37 Bijlage: de vragenlijst blz. 40 Onderzoek Verplaatsingsgedrag Groesbeek - Kranenburg 3

4 4 Oostveen Beleidsonderzoek en Advies

5 Samenvatting en conclusies Inleiding Omwille van milieu en leefbaarheid werd in 1994 een einde gemaakt aan het kortstondig gebruik van de grensovergang Cranenburgsestraat tussen Groesbeek en Kranenburg (in de volksmond ook bekend als Altena-Hettsteeg). Dit besluit van de gemeente Groesbeek leidde tot een juridisch gevecht tussen voor- en tegenstanders, uiteindelijk resulterend in een fysiek afgesloten grensovergang. Ruim tien jaar later is het grensoverschrijdend verkeer in intensiteit toegenomen, onder meer door het steeds verder wegvallen van de grenzen. Daarom wordt overwogen of er toch weer een extra grensovergang moet worden opengesteld. De gemeente Groesbeek heeft daarom, met medewerking van de gemeente Kranenburg, opdracht gegeven tot een onderzoek naar binding en verplaatsingsgedrag. Daartoe werd in december 2004 een representatieve enquête gehouden onder de inwoners van de twee gemeenten (exclusief Berg en Dal en Heilig Landstichting). De respons op de enquête bedroeg 64%. Aan het eind van elk hoofdstuk worden de belangrijkste beleidsconclusies weergegeven. In deze samenvatting zijn die conclusies integraal opgenomen. Bevolkingsopbouw en migratie De gemiddelde woonduur van de bevolking in Groesbeek is vrij lang: 58% van de bevolking vanaf 16 jaar woont er sinds de geboorte en nog eens 20% langer dan 20 jaar. Van de inwoners van Groesbeek die elders zijn geboren is ruim de helft afkomstig uit de regio en slechts 1% uit Duitsland. In Kranenburg is het beeld anders. Van de volwassen bevolking is 38% in de regio geboren en 22% woont er al minstens 20 jaar. De groep inwoners die korter dan 5 jaar in de gemeente woont is met 20% veel groter dan in Groesbeek. Dat komt vooral door de Kranenburgers met Nederlandse nationaliteit: van die groep heeft 71% zich de laatste vijf jaar gevestigd. Van de Nederlanders in Kranenburg die daar niet zijn geboren (dat is 93%) woonde de helft eerder in de regio Groesbeek/Nijmegen en 10% in een andere Duitse gemeente zoals Kleve. De meeste Nederlanders in de gemeente Kranenburg wonen in de dorpen Kranenburg en Nütterden. Inmiddels heeft 21% van de volwassen inwoners van de gemeente Kranenburg de Nederlandse nationaliteit; onder inwoners vanaf 65 jaar is dat aandeel echter veel lager. Van alle personen die zich de afgelopen 10 jaar vanuit een andere gemeente vestigden in Groesbeek was ongeveer 4% afkomstig uit Duitsland. Dat cijfer is redelijk constant en de afgelopen jaren niet gestegen. Bij de personen die zijn vertrokken vanuit Groesbeek is wel een trendbreuk te zien: in de periode verhuisde 3% naar Duitsland; in de jaren was dat 8%. Vooral autochtone Nederlanders verhuisden vaker naar Duitsland. Dat zich steeds meer Nederlanders in Duitsland vestigen blijkt ook uit een landelijk onderzoek dat de gehele grensregio betrof. Vooral vanaf 2001 is het aantal Nederlanders in de Duitse grensregio sterk gestegen en de tendens zal zich waarschijnlijk voortzetten. In de top 15 van Duitse gemeenten met veel Nederlandse inwoners staat Kranenburg inmiddels op de vierde en Kleve op de tweede plaats. Kranenburg en Bad Bentheim zijn de twee gemeenten in de hele Duitse grensregio waar het aantal Nederlanders de afgelopen vier jaar het sterkst is gestegen. Slechts een klein deel van de bevolking overweegt binnen twee jaar te verhuizen, vooral vanwege persoonlijke omstandigheden. Een klein deel van hen overweegt een verhuizing over de grens. Er zijn geen aanwijzingen voor aanzienlijke verhuisstromen van Nederlanders uit Kranenburg terug naar Nederland ( spijtoptanten ); de kleine groep die wel terugkeert heeft daarvoor persoonlijke redenen (zoals werk, gezondheid of gezinsomstandigheden). Onderzoek Verplaatsingsgedrag Groesbeek - Kranenburg 5

6 Conclusies Rond het jaar 2000 was sprake van een duidelijke trendbreuk in de verhuisstromen van Nederland naar Duitsland. Het aantal Nederlanders dat in de Duitse grensstreek ging wonen nam aanzienlijk toe. Kranenburg is een van de twee gemeenten langs de gehele Nederlandse grens met de sterkste toename van het aantal Nederlandse bewoners. Een groot deel van hen is afkomstig uit de regio Groesbeek/Nijmegen. Voor de komende jaren wordt een voortzetting van deze trend verwacht. Anderzijds zal geen sprake zijn van aanzienlijke verhuisstromen in omgekeerde richting ( spijtoptanten ). Hoe de migratiestromen zich verder ontwikkelen is uiteraard wel afhankelijk van de hoeveelheid nieuwbouw die kan worden gerealiseerd in Kranenburg en in andere gemeenten. Sociale binding: grenzen vervagen? Uit het eerder genoemde landelijke onderzoek blijkt dat Nederlanders in Duitsland het wonen daar vooral associëren met ruimte en rust. Ze zijn positief over de Duitse mentaliteit en de betrokkenheid bij de buurt en ze willen moeite doen om te integreren. Wel wordt de integratie geremd door de nabijheid van Nederland, waar ze nog werken, familie hebben, kinderen vaak nog naar school gaan en regelmatig wordt gewinkeld. Van de inwoners van Groesbeek en Breedeweg heeft ongeveer 15% de afgelopen twee weken familie of vrienden in Duitsland bezocht en 4% stak de grens over voor sport of vereniging. In De Horst liggen die cijfers bijna twee keer zo hoog. Onder Duitsers in Kranenburg zijn de cijfers ongeveer vergelijkbaar met de inwoners van Groesbeek. Nederlandse bewoners van Kranenburg onderhouden hun contacten in veel sterkere mate over de grens: 66% bezocht de afgelopen twee weken vrienden of familie in Nederland en 26% ging erheen voor sport of vereniging. Daarnaast stak 13% de grens over voor school, voor henzelf of hun kinderen. Dagelijkse inkopen doen de bewoners meestal in hun eigen gemeente, maar ongeveer een kwart doet dat ook wel eens over de grens. Niet-dagelijkse boodschappen worden vaker over de grens gedaan, vooral in Kleve en Nijmegen. Inwoners van Groesbeek en Duitse inwoners van Kranenburg werken vooral in hun eigen regio; ongeveer 2% van hen zegt over de grens te werken. Geheel anders ligt dat voor de Nederlanders in Kranenburg: van hen werkt 83% over de grens in Nederland (waarvan bijna de helft in Nijmegen). Aan de bewoners werd ook gevraagd of zij vaker de grens oversteken dan vijf jaar geleden. Ongeveer de helft zegt ongeveer even vaak de grens over te steken. Onder inwoners van Groesbeek en Nederlanders in Kranenburg (die er al langer dan 5 jaar wonen) is het aandeel dat vaker de grens oversteekt wel groter dan het aandeel dat zegt juist minder vaak de grens te passeren. Voor de Duitsers in Kranenburg geldt dat niet: voor hen is er niet veel veranderd. Nederlanders in Kranenburg konden overigens kiezen of zij de enquête in het Nederlands of in het Duits wilden invullen. Van hen koos 38% ervoor de vragenlijst in het Duits in te vullen. Conclusies Over het algemeen lijken Nederlanders in Duitsland wel hun best te doen om te integreren in de Duitse samenleving. Desondanks is nog steeds sprake van een sterke binding aan Nederland. De arbeidsparticipatie onder deze groep is erg hoog en 83% van de mensen die werken of studeren doen dat in Nederland. Ook voor familiebezoek en (in mindere mate) sportverenigingen steken zij regelmatig de grens over. Afgezien van deze migranten gaan ook Nederlanders in Groesbeek (die er al langer dan 5 jaar wonen) vaker de grens over dan 5 jaar geleden. Deze groep bezoekt Duitsland vooral om te winkelen, en in mindere mate voor familiebezoek en werk. Dat men vaker familie en vrienden over de grens bezoekt ligt voor de hand gezien de toename van het aantal Nederlanders dat over de grens woont. Duitsers in Kranenburg gaan niet of nauwelijks vaker de grens over dan vijf jaar geleden. De toename van het (lokale) grensverkeer komt dus vooral voor rekening van Nederlanders in zowel Groesbeek als Kranenburg. 6 Oostveen Beleidsonderzoek en Advies

7 Grensoverschrijdingen Inwoners van Groesbeek brengen gemiddeld 2 keer per 14 dagen een bezoek aan Duitsland. Duitsers in Kranenburg brengen gemiddeld 1,7 bezoeken aan Nederland; Nederlanders in Kranenburg 12,2 bezoeken (dus vrijwel dagelijks). De volwassen inwoners van Kranenburg en Groesbeek samen brengen per week in totaal ongeveer bezoeken aan het buurland. Ongeveer een kwart van die bezoeken komt voor rekening van Nederlanders die korter dan vijf jaar in Kranenburg wonen. Dit betreft dus een geheel nieuwe verkeersstroom. Het merendeel van de bezoeken werd gebracht met de auto. Inwoners van Groesbeek en Duitsers in Kranenburg bezoeken het buurland vooral om te winkelen en/of te tanken (60% van het aantal bezoeken); 20% betreft familie- of vriendenbezoek. Van de grensoverschrijdende ritten door Nederlanders in Kranenburg is ruim 50% gericht op het werk; winkelen en bezoek aan vrienden of familie omvatten bijna een kwart van de bezoeken. Wat de bestemming betreft zijn inwoners van Groesbeek vooral gericht op Kranenburg en Kleve. Inwoners van Kranenburg (zowel Duitsers als Nederlanders) die de grens passeren hebben vaak Groesbeek of Nijmegen als bestemming, maar ook wel andere gemeenten. De meest gebruikte grensovergangen zijn Wylerbaan-Nimwegerstraße (48%) en Nieuwe Rijksweg (N325)-Bundesstraße (B9) (22%). Conclusies Zowel in Groesbeek als Kranenburg steken vier van de tien inwoners minstens eenmaal per week de grens over. Van de Nederlanders in Kranenburg is dat echter ruim 90%. Ook bewoners van de Horst passeren vaker dan gemiddeld de grens. Inwoners van Groesbeek en Kranenburg vanaf 16 resp. 18 jaar brengen per week ongeveer bezoeken over de grens. Dat aantal is duidelijk hoger dan ongeveer vijf jaar geleden. De toename wordt vooral veroorzaakt door de groep Nederlanders die de afgelopen 5 jaar in Kranenburg is komen wonen. De nieuwe verkeersstroom door deze groep maakt ongeveer een kwart uit van het totale aantal grensoverschrijdingen door inwoners van de twee gemeenten. Ongeveer de helft van het aantal grensoverschrijdingen door bewoners van Groesbeek en Kranenburg verloopt via de Wylerbaan (bij het lottokantoor in Wyler). Potentieel gebruik Cranenburgsestraat Aan de bewoners werd tot slot gevraagd of ze een andere grensovergang zouden gebruiken indien alle grensovergangen open zouden zijn voor alle verkeer. Van de inwoners van de gemeente Groesbeek zegt dan 30% meestal en nog eens 12% af en toe een andere grensovergang te zullen gebruiken. In De Horst zijn die cijfers veel hoger, in Breedeweg lager. Van de Duitsers in Kranenburg zou dan 6% meestal een andere grensovergang gebruiken en van de Nederlanders 15%. Er werd niet specifiek gevraagd naar de grensovergang Cranenburgsestraat, maar vrijwel alle respondenten die een andere grens zouden gebruiken noemden daarbij Cranenburgsestraat. In dit rapport wordt tevens een zeer globale schatting gemaakt van het aantal grensoverschrijdingen dat mogelijk via de heropende grens Cranenburgsestraat zou lopen. Deze berekening laat zien dat het zou kunnen gaan om ongeveer een kwart van het totaal aantal grensoverschrijdingen door inwoners van Groesbeek en Kranenburg: ongeveer bezoeken aan het buurland per week (door volwassenen). Vooral inwoners van De Horst zouden voor deze grens kiezen, maar absoluut gezien maken zij slechts een klein deel van het totaal aantal grenspassanten uit. Deze cijfers zijn zeer indicatief en onder meer afhankelijk van de manier waarop de grensovergang wordt ontsloten. Conclusies Indien alle grenzen open zouden zijn, zou 30% van de inwoners van Groesbeek meestal een andere grensovergang gebruiken en 12% soms. Van de Duitsers in Kranenburg zou 6% meestal een andere grens gebruiken en van de Nederlanders 15%. Een zeer indicatieve berekening van het potentiële gebruik laat zien dat een heropende grensovergang Cranenburgsestraat mogelijk een kwart van het totaal aantal grenspassages zou kunnen verwachten wat betreft de bewoners van Groesbeek en Kranenburg. Vooral de inwoners van De Horst zouden voor deze grens kiezen, maar ze maken slechts een klein deel van het totaal aantal potentiële grenspassanten uit. Onderzoek Verplaatsingsgedrag Groesbeek - Kranenburg 7

8 Zusammenfassung und Schlußfolgerungen Einführung Aus Gründen der Umwelt und Lebensqualität wurde 1994 der für nur kurze Zeit benutzte Grenzübergang Cranenburgesestraat, zwischen Groesbeek und Kranenburg (im Volksmund auch bekannt als Altena-Hettsteeg), geschlossen. Dieser Entschluß der Gemeinde Groesbeek führte zu einem Rechtskampf zwischen Befürwortern und Gegnern. Das Resultat war letztendlich ein konkret abgeschlossener Grenzübergang. Gut zehn Jahre später hat der grenzüberschreitende Verkehr in Intensität zugenommen, unter anderem durch das immer weiter Wegfallen der Grenzen. Deshalb überwägt man, ob nicht doch wieder ein zusätzlicher Grenzübergang eröffnet werden soll. Die Gemeinde Groesbeek hat darum, unter Mitwirkung der Gemeinde Kranenburg, einen Untersuchungsauftrag erteilt nach Bindung und Mobilitätsverhalten. Dazu wurde im Dezember 2004 eine repräsentative Meinungsumfrage unter der Bevölkerung der beiden Gemeinde gehalten (ausschließlich Berg en Dal und Heilig Landstichting). 64% der Bevölkerung reagierte auf die Meinungsumfrage. Am Ende jeden Kapitels werden die wichtigsten politischen Schlußfolgerungen genannt. In dieser Zusammenfassung sind die Schlußfolgerungen integral aufgenommen. Bevölkerungsaufbau und Migration Die Bevölkerung in Groesbeek ist, im Durchschnitt, ziemlich standfest: 58% der Bevölkerung von 16 Jahren oder älter lebt dort seit der Geburt, und nochmals 20% länger als 20 Jahre. Von den Einwohnern der Gemeinde Groesbeek die außerhalb geboren sind, stammt gut die Hälfte aus dieser Region, und nur 1% aus Deutschland. In Kranenburg sieht das anders aus. Von der erwachsenen Bevölkerung ist 38% in dieser Region geboren und 22% wohnt dort schon mindestens 20 Jahre. Die Gruppe von Einwohnern die kürzer als 5 Jahre in dieser Gemeinde wohnt, ist mit 20% viel größer als in Groesbeek. Dies wird vor allem durch die Kranenburger mit niederländischer Staatsangehörigkeit verursacht: von dieser Gruppe hat 71% sich in den letzten 5 Jahren dort niedergelassen. Von den Niederländern in Kranenburg die dort nicht geboren wurden (das entspricht 93%), wohnte die Hälfte früher in der Region Groesbeek/ Nimwegen und 10% in anderen deutschen Gemeinden wie Kleve. Die meisten Niederländer in der Gemeinde Kranenburg wohnen in den Dörfern Kranenburg und Nütterden. Inzwischen hat 21% der erwachsenen kranenburger Einwohner die niederländische Staatsangehörigkeit; unter den Einwohnern von 65 Jahre oder älter ist dieser Anteil jedoch erheblich geringer. Von allen Personen die sich in den letzten 10 Jahren von einer anderen Gemeinde aus in Groesbeek niederließen, stammte ungefähr 4% aus Deutschland. Diese Zahl ist ziemlich konstant und stieg in den letzten Jahren nicht. Bei den Personen die aus Groesbeek wegzogen spürt man schon eine Tendenzänderung: im Zeitraum verzogen 3% nach Deutschland; in den Jahren waren das 8%. Vor allem autochthone Niederländer zogen öfter nach Deutschland um. Dass sich immer mehr Niederländer in Deutschland niederlassen, geht auch aus einer bundesweiten Studie hervor, die sich auf die ganze Grenzregion bezog (I&O Research: Wohnen in Deutschland, Enschede 2005). Vor allem seit 2001 ist die Zahl der Niederländer in der deutschen Grenzregion stark angestiegen, und die Tendenz wird sich wahrscheinlich fortsetzen. In der Bestenliste 15 deutscher Gemeinden, mit vielen niederländischen Mitbürgern, steht Kranenburg bereits an vierter und Kleve an zweiter Stelle. Kranenburg und Bad Bentheim sind die beiden Gemeinden in der ganzen deutschen Grenzregion wo die Zahl der Niederländer am stärksten gestiegen ist. Nur ein kleiner Teil der Bevölkerung erwägt innerhalb von zwei Jahren umzuziehen, vor allem aus persönlichen Gründen. Ein kleiner Teil von ihnen erwägt einen Umzug über die Grenze. Es bestehen keine Anzeichen für erhebliche Umzugsströme von Niederländern aus Kranenburg zurück in die Niederlande; die kleine Gruppe die doch zurückkehrt hat dafür persönliche Gründe (z.b. Arbeit, Gesundheit, oder Familienumstände). 8 Oostveen Beleidsonderzoek en Advies

9 Schlußfolgerungen Um das Jahr 2000 war die Rede eines deutlichen Tendenzwandels in Bezug auf die Umzugsströme von den Niederlanden nach Deutschland. Die Zahl der Niederländer die sich in der deutschen Grenzregion niederließ nahm erheblich zu. Kranenburg ist eine der beiden Gemeinden entlang der ganzen niederländischen Grenze, mit dem stärksten Zuwachs niederländischer Mitbürger. Ein großer Teil von ihnen stammt aus der Region Groesbeek/Nimwegen. Für die kommende Zeit wird eine Fortsetzung dieser Tendenz erwartet. Andererseits wird nicht die Rede von erheblichen Umzugsströmen in umgekehrter Richtung sein. Wie sich die Migrationsströme weiter entwickeln ist selbstverständlich wohl abhängig vom Umfang des Neubaus der in Kranenburg und in anderen Gemeinden realisiert werden kann. Soziale Bindung: Grenzen verblassen? Aus der vorerwähnten bundesweiten Studie geht hervor, dass Niederländer in Deutschland das Wohnen dort vor allem assoziieren mit Platz und Ruhe. Sie sind positiv über die deutsche Mentalität und über das Engagement zur Nachbarschaft. Auch strengen sie sich an zu integrieren. Wohl wird die Integration gehemmt durch die Nähe der Niederlande, wo sie noch arbeiten, Verwandte haben, die Kinder oft noch zur Schule gehen, und wo regelmäßig Einkäufe gemacht werden. Von den Einwohnern von Groesbeek und Breedeweg hat ungefähr 15% in den letzten zwei Wochen Verwandte oder Freunde in Deutschland besucht, und 4% überquerte die Grenze für Sport oder Verein. In De Horst sind die Zahlen ungefähr zwei mal so hoch. Unter Deutschen in Kranenburg sind die Zahlen ungefähr vergleichbar mit den Einwohnern von Groesbeek. Niederländische Einwohner von Kranenburg pflegen ihre Kontakte in viel intensiverem Maße über die Grenze: 66% besuchte in den letzten zwei Wochen Freunde oder Verwandte in den Niederlanden, und 26% überquerte die Grenze für Sport oder Verein. Außerdem überquerte 13% die Grenze für Schule, für sichselbst oder für ihre Kinder. Die täglichen Einkäufe machen die Bewohner meistens in ihrer eigenen Gemeinde, aber ungefähr ein Viertel macht die Einkäufe auch schon mal über die Grenze. Nicht-tägliche Einkäufe werden öfter über die Grenze gemacht, vor allem in Kleve und Nimwegen. Einwohner von Groesbeek und deutsche Einwohner von Kranenburg arbeiten hauptsächlich in ihrer eigenen Region; davon sagt ungefähr 2% jenseits der Grenze zu arbeiten. Ganz anders liegt das für die Niederländer in Kranenburg: von Ihnen arbeitet 83% über die Grenze in den Niederlanden (davon fast die Hälfte in Nimwegen). Auch fragte man die Bevölkerung, ob sie öfters die Grenze überschreiten als vor fünf Jahren. Ungefähr die Hälfte sagt ungefähr genauso oft die Grenze zu überqueren. Unter Einwohnern von Groesbeek und Niederländern in Kranenburg (die dort schon länger als fünf Jahre wohnen) ist der Anteil der öfters die Grenze überquert wohl größer als der Anteil der sagt gerade weniger oft die Grenze zu passieren. Für Deutsche in Kranenburg gilt das nicht: für sie hat sich nicht viel geändert. Niederländer in Kranenburg konnten übrigens wählen, ob sie die Umfrage in der niederländischen oder in der deutschen Sprache ausfüllen wollten, 38% hat sich für die deutsche Version entschieden. Schlußfolgerungen Im Allgemeinen sieht es so aus, dass die Niederländer sich bemühen in die deutsche Gesellschaft zu integrieren. Dennoch ist noch immer die Rede von einer starken Bindung mit den Niederlanden. Die Arbeitspartizipation unter dieser Gruppe ist sehr hoch und 83% der Personen die arbeiten oder studieren macht das in den Niederlanden. Auch für den Besuch der Verwandtschaft, oder (in geringerem Maße) für das Treiben von Sport überqueren sie regelmäßig die Grenze. Abgesehen von diesen Migranten überqueren auch Niederländer aus Groesbeek (die dort schon länger als fünf Jahre wohnen) öfters die Grenze als vor 5 Jahren. Diese Gruppe besucht Deutschland vor allem zum Einkauf, und im geringeren Maße für Familienbesuche und Arbeit. Dass öfters Verwandte und Freunde besucht werden liegt auf der Hand angesichts der zugenommenen Zahl der Niederländer diesseits der Grenze. Deutsche in Kranenburg überqueren nicht, oder kaum öfter die Grenze als vor fünf Jahren. Die Zunahme des (örtlichen) Grenzverkehrs kommt also vor allem auf das Konto der Niederländer aus sowohl Groesbeek als Kranenburg. Onderzoek Verplaatsingsgedrag Groesbeek - Kranenburg 9

10 Grenzüberquerungen Einwohner von Groesbeek besuchen im Durchschnitt zweimal pro 14 Tage Deutschland. Deutsche aus Kranenburg besuchen die Niederlande im Durchschnitt 1,7 mal; Niederländer in Kranenburg 12,2 mal (also fast jeden Tag). Die erwachsene Bevölkerung von Kranenburg und Groesbeek zusammen, besuchen das Nachbarland insgesamt ungefähr mal pro Woche. Ungefähr ein Viertel dieser Besuche kommt auf das Konto der Niederländer, die kürzer als fünf Jahre in Kranenburg wohnen. Es handelt sich hier also um einen ganz neuen Verkehrsstrom. Die meisten Besuche werden mit dem Pkw gemacht. Einwohner von Groesbeek und Deutsche aus Kranenburg besuchen das Nachbarland vor allem zum Einkaufen und/oder zum Tanken (60% der Besuche); bei 20% der Besuche handelt es sich um Familienbesuche oder Besuche an Freunden. Von den Grenzüberschreitenden Fahrten von Niederländern aus Kranenburg bezieht sich 50% auf Arbeit; Einkäufe machen, oder Freunde besuchen umfassen fast ein Viertel der Besuche. Was das Reiseziel angeht, richten Einwohner von Groesbeek sich hauptsächlich auf Kranenburg und Kleve. Einwohner von Kranenburg (sowohl Deutsche als Niederländer) die die Grenze passieren haben oft Groesbeek oder Nimwegen als Reiseziel, aber auch wohl andere Gemeinden. Die am meist benutzten Grenzübergängen sind Wylerbaan-Nimwegerstraße (48%) und Nieuwe Rijksweg (N325)-Bundesstraße (B9) (22%). Schlußfolgerungen Sowohl in Groesbeek als Kranenburg überqueren 4 von 10 Einwohnern mindestens einmal pro Woche die Grenze. Von den Niederländern in Kranenburg beträgt dieser Prozentsatz jedoch gut 90%. Auch die Bevölkerung von De Horst passieren überdurchschnittlich die Grenze. Einwohner von Groesbeek und Kranenburg ab 16 bzw. 18 Jahren besuchen den Nachbarstaat ungefähr mal pro Woche. Diese Zahl ist bedeutend höher als vor fünf Jahren. Die Zunahme wird hauptsächlich verursacht durch die Gruppe von Niederländern die sich in den letzten fünf Jahren in Kranenburg niederließ. Der neue Verkehrsstrom der durch diese Gruppe verursacht wird, nimmt ungefähr ein Viertel der gesamten Grenzüberschreitungen von Einwohnern der beiden Gemeinden in Anspruch. Ungefähr die Hälfte der Grenzüberschreitungen von Einwohnern aus den Gemeinden Groesbeek und Kranenburg verläuft über die Wylerbaan (bei der Lottoannahmestelle in Wyler). Potentielle Benutzung Cranenburgsestraat Zum Schluß fragte man die Bewohner, ob sie einen anderen Grenzübergang benützten, wenn alle Grenzübergänge geöffnet wären für den gesamten Verkehr. Von den Einwohnern der Gemeinde Groesbeek sagt in diesem Fall 30% meistens, und nochmals 12% ab und zu, einen anderen Grenzübergang zu benutzen. In De Horst liegen diese Zahlen viel höher, in Breedeweg niedriger. Von den Deutschen in Kranenburg würden im diesen Fall 6% meistens einen anderen Grenzübergang benutzen und von den Niederländern 15%. Es wurde nicht spezifisch nach dem Grenzübergang Cranenburgsestraat gefragt, aber fast alle Befragten die eine andere Grenze benutzen würden nannten dabei Cranenburgsestraat. In diesem Bericht wird zugleich eine sehr globale Einschätzung der Zahl der Grenzüberschreitungen gemacht im Falle einer Wiedereröffnung des Grenzübergangs Cranenburgsestraat. Diese Berechnung zeigt, dass es dabei um ungefähr einen Viertel der gesamten Grenzüberschreitungen der Bürger von Groesbeek und Kranenburg handeln könnte: ungefähr Besuche ans Nachbarland pro Woche (Erwachsene). Vor allem Einwohner von De Horst würden sich für diesen Grenzübergang entscheiden, aber im absoluten Sinne sind sie nur ein kleiner Teil der Grenzpassanten insgesamt. Diese Zahlen sind sehr indikativ und unter anderem abhängig von der Art und Weise wie der Grenzübergang erschlossen wird. Schlußfolgerungen Wenn alle Grenzübergänge geöffnet wären, würden 30% der groesbeeker Bevölkerung meistens einen anderen Grenzübergang benutzen, und 12% ab und zu. Von den Deutschen in Kranenburg würden 6% meistens einen anderen Grenzübergang wählen und von den Niederländern 15%. Eine sehr indikative Berechnung des potentiellen Gebrauchs zeigt, dass ein wieder eröffneter Grenzübergang Cranenburgsestraat möglicherweise einen Viertel der gesamten Grenzüberschreitungen erwarten könnte, im Hinblick auf die groesbeeker und kraneburger Bevölkerung. Vor allem die Bevölkerung von De Horst würde sich für diesen Grenzübergang entscheiden, aber sie gehören nur zu einem kleinen Teil der potentiellen Grenzpassanten insgesamt. 10 Oostveen Beleidsonderzoek en Advies

11 HOOFDSTUK 1 Inleiding Aanleiding en doel Jarenlang kon de tussen de gemeenten Groesbeek en Kranenburg gelegen landsgrens enkel gepasseerd worden bij de bewaakte grensovergang Oude Kleefsebaan/Wylerbaan te Wyler. De overige grensovergangen mochten niet per auto worden gepasseerd en waren daarom voorzien van verkeerswerende obstakels. Een situatie die pas in 1993 veranderde nadat het 'Verdrag van Schengen' werd getekend. Met dit verdrag wordt een vrij verkeer van personen en goederen bewerkstelligd binnen de grenzen van de Europese Unie. Door menigeen werd dit verdrag echter ook geïnterpreteerd, als een vrijbrief voor het slopen van de fysieke obstakels bij de gesloten grensovergangen. Zo ook bij de grensovergang Cranenburgsestraat, welke in de volksmond ook wel bekend staat onder de naam Altena-Hettsteeg. Omwille van het milieu en de leefbaarheid heeft de gemeente in 1994 een einde gemaakt aan het gebruik van de grensovergang Cranenburgsestraat door het wegvak net voor de grensovergang gesloten te verklaren voor alle gemotoriseerd verkeer op meer dan 2 wielen met uitzondering van landbouwverkeer. Dit besluit is het begin geweest van een juridisch gevecht tussen voor- en tegenstanders van een open grensovergang Cranenburgsestraat. Uiteindelijk heeft de Raad van State besloten om alle genomen besluiten in deze kwestie te vernietigen met uitzondering van het voornoemde eerste besluit uit Met de aanleg van een carterrammer ter ondersteuning van die geslotenverklaring is in 2003 een daadwerkelijk einde gemaakt aan het gebruik van de Cranenburgsestraat als grensovergang. Ten opzichte van twaalf jaar terug is de situatie echter wel veranderd. Langs de gehele grens met Duitsland besluiten steeds meer bewoners van Nederlandse gemeenten te verhuizen naar de Duitse grensstreek. Financiële overwegingen (zoals grondprijzen, aftrek hypotheekrente en belastingen), krapte op de Nederlandse woningmarkt en het steeds verder wegvallen van de grenzen spelen daarbij een rol. Ook in Kranenburg vestigen zich steeds meer Nederlanders, onder meer uit Groesbeek. De nieuwe bewoners integreren min of meer in de Duitse samenleving, maar velen onderhouden ook nog banden met Nederland via bijvoorbeeld werk, sociale contacten en familie of recreatieve activiteiten. Het is waarschijnlijk dat deze ontwikkeling leidt tot een toenemend grensoverschrijdend verkeer, maar aard en motieven ervan waren niet inzichtelijk. Die toenemende grensoverschrijdende mobiliteit wordt breed gezien als een belangrijk argument voor het eventueel in ere herstellen van de kortste route tussen Groesbeek en Kranenburg. Het kan daarbij gaan om het opnieuw openstellen van het wegvak net voor de grensovergang Cranenburgestraat of om een andere, nieuw aan te leggen ontsluitingsweg. De eventueel nieuwe route is daarbij niet bedoeld voor regionaal verkeer (bijvoorbeeld tussen Kleve en Nijmegen), maar voor lokaal verkeer tussen Kranenburg en het zuidelijk en oostelijk deel van de gemeente Groesbeek. Om echter een weloverwogen afweging te kunnen maken, is onder andere meer inzicht gewenst in het verplaatsingsgedrag. Onderzoek Verplaatsingsgedrag Groesbeek - Kranenburg 11

12 De gemeente Groesbeek heeft daarom opdracht gegeven voor een onderzoek naar het verplaatsingsgedrag tussen de gemeenten Groesbeek en Kranenburg. De gemeente Kranenburg heeft volop medewerking aan het onderzoek verleend en enkele extra vragen ingebracht. Het onderzoek is uitgevoerd door het bureau Oostveen Beleidsonderzoek en Advies uit Enschede en bestaat uit een bewonersenquête in de twee gemeenten en een analyse op bevolkingsbestanden. Het doel van het onderzoek is het in kaart brengen van de binding tussen Groesbeek en Kranenburg. Deze binding wordt geoperationaliseerd als enerzijds de verwevenheid tussen de twee gemeenten (zoals het aantal inwoners dat uit het buurland afkomstig is), maar anderzijds en vooral als het feitelijke verplaatsingsgedrag. Het is immers uiteindelijk het verplaatsingsgedrag dat belangrijk is bij de onderbouwing van een nieuw besluit over openstelling van een extra grensovergang. Bij de uiteindelijke afweging en eventueel te volgen procedures zal het verplaatsingsgedrag (en daarmee de behoefte aan openstelling) slechts een van de aspecten zijn. Verplaatsingsgedrag en binding zijn echter de enige aspecten die in dit onderzoek werden betrokken. Er is dus bijvoorbeeld niet gekeken naar zaken zoals de verkeerseffecten, mogelijke overlast, milieu-effecten, bouwprognoses en financiële aspecten. Ook verkeerstellingen maken geen onderdeel uit van dit onderzoek. Onderzoekspopulatie Omdat een eventuele extra grensovergang alleen het lokale verkeer zou moeten bedienen beperkt het onderzoek zich tot de inwoners van Groesbeek en Kranenburg. In Groesbeek wordt onderscheid gemaakt tussen de gebieden Groesbeek-noord (ten noorden van de spoorlijn), Groesbeek-zuid, De Horst en Breedeweg, omdat de nieuwe grensovergang niet voor elk gebied even urgent zal zijn. De gebiedsindeling is overeenkomstig de geografische indeling van de beschikbare bevolkingsbestanden. De gemeentelijke bebouwing aan de noordrand van de gemeente, zoals Berg en Dal en Heilig Landstichting, is niet in het onderzoek betrokken. Waar in dit rapport wordt gesproken over inwoners van Groesbeek, wordt bedoeld de inwoners van de vier genoemde gebieden (ook de omliggende gebieden buiten de bebouwde kom), exclusief Berg en Dal en Heilig Landstichting. In Kranenburg is onderscheid tussen wijken of dorpen, in het licht van de doelstelling, minder nuttig. Welke grensovergang men zou gaan gebruiken is voor inwoners van Kranenburg niet zozeer afhankelijk van hun exacte woonplaats, maar vooral van de bestemming in Nederland. Er is wel een andere belangrijke tweedeling te maken, namelijk tussen de Nederlandse bewoners en de autochtone, Duitse bevolking. Van de Nederlanders heeft het overgrote merendeel zich pas de laatste jaren gevestigd en zij zijn nog in sterke mate georiënteerd op Nederland. Daarom wordt in Kranenburg onderscheid gemaakt tussen inwoners met een Nederlandse en met een Duitse nationaliteit. Nederlanders die zich in Duitsland vestigen behouden vrijwel altijd de Nederlandse nationaliteit. Inwoners met een andere nationaliteit dan de Duitse of Nederlandse zijn in Kranenburg niet in het onderzoek betrokken. Zij maken echter slechts 2% van de totale volwassen bevolking uit. Uitvoering van het onderzoek Voor het onderzoek werd een beperkte analyse uitgevoerd op de bevolkingsbestanden van de gemeenten, met name wat betreft migratie en het aandeel Duitsers respectievelijk Nederlanders. Daarnaast is een bewonersenquête gehouden. De vragenlijst werd opgesteld in overleg tussen de gemeente Groesbeek, Gemeinde Kranenburg en het onderzoeksbureau. Voor deze enquête werden steekproeven getrokken uit de bevolkingsbestanden van Groesbeek (exclusief Berg en Dal en Heilig Landstichting) en Kranenburg. De steekproeven werden gestratificeerd naar vier woongebieden (in Groesbeek) en naar twee nationaliteiten (in Kranenburg). In elk van de zes groepen werden ongeveer 300 personen getrokken, zodanig dat per adres maximaal een persoon werd benaderd. Het was de bedoeling dat een steekproef werd getrokken uit alle inwoners van 16 jaar en ouder, maar in Kranenburg werd de leeftijdsgrens per abuis op 18 jaar gesteld. 12 Oostveen Beleidsonderzoek en Advies

Wanderungsprofile Migratieprofielen EUREGIO

Wanderungsprofile Migratieprofielen EUREGIO Wanderungsprofile Migratieprofielen Ergebnisse im Überblick Feitenoverzicht Gebiet Deutscher Teil der : Sehr leichte Gewinne bei den Wanderungen und sehr leichte Verluste bei der natürlichen Bevölkerungsentwicklung

Nadere informatie

Logboek bij de lessenserie over. Cengiz und Locke. van Zoran Drvenkar. Groep: Leden: 1. 2. 3. 4. 5. 6. Fragment:

Logboek bij de lessenserie over. Cengiz und Locke. van Zoran Drvenkar. Groep: Leden: 1. 2. 3. 4. 5. 6. Fragment: Logboek bij de lessenserie over Cengiz und Locke van Zoran Drvenkar Groep: Leden: 1. 2. 3. 4. 5. 6. Fragment: ANWEISUNGEN Dit is een serie van drie lessen. Jullie gaan in zes groepen van vier of vijf leerlingen

Nadere informatie

gezellig Het was een leuke dag en het was leuk om deze dag te doen want beter Toppie leuk man het was prima Echt leuk Dag kan niet meer stuk

gezellig Het was een leuke dag en het was leuk om deze dag te doen want beter Toppie leuk man het was prima Echt leuk Dag kan niet meer stuk Hoe vonden jullie de dag vandaag? Positief feedback: gezellig Het was een leuke dag en het was leuk om deze dag te doen want beter dan les. Toppie man het was prima Echt leuk Dag kan niet meer stuk leerzaam,

Nadere informatie

die Meldung bestätigen nicht jetzt

die Meldung bestätigen nicht jetzt am Computer sitzen im Internet surfen Informationen suchen mit einem Freund chatten eine E-Mail schreiben Nachrichten lesen Freunde finden ein Foto hochladen eine Datei herunterladen einen Film gucken

Nadere informatie

Lost Cities Spielanleitung/Spielregeln. Brettspielnetz.de Team Copyright 2016 Brettspielnetz.de

Lost Cities Spielanleitung/Spielregeln. Brettspielnetz.de Team Copyright 2016 Brettspielnetz.de Lost Cities Spielanleitung/Spielregeln Brettspielnetz.de Team Copyright 2016 Brettspielnetz.de Inhalt Lost Cities Spielregeln...1 Einleitung und Spielidee...2 Der Spielverlauf...4 Eine Karte in eine Reihe

Nadere informatie

Op het potje Aufs Töpfchen

Op het potje Aufs Töpfchen Op het potje Aufs Töpfchen Wat is zindelijkheid? Je kind is zindelijk als het: - niet meer in zijn broek plast. - overdag droog is. - zelf op het potje of het toilet gaat zitten wanneer het moet plassen.

Nadere informatie

Duits - Havo 3 - Hoofdstuk 5 samenvatting

Duits - Havo 3 - Hoofdstuk 5 samenvatting Duits - Havo 3 - Hoofdstuk 5 samenvatting Rode tekst = tip Grammatica Imperfekt (verleden tijd) wollen (willen) sollen (moeten) müssen (moeten) wissen (weten) ich wollte sollte musste wusste du wolltest

Nadere informatie

4. Deutsch-Niederländisches Wirtschaftsforum

4. Deutsch-Niederländisches Wirtschaftsforum 4. Deutsch-Niederländisches Wirtschaftsforum 4. Duits-Nederlandse Handelsdag BORUSSIA-PARK Mönchengladbach 12.11.2013, 13:00 bis 19:00 Uhr 12.11.2013, 13.00 tot 19.00 uur Ziele und Inhalte Freunde treffen

Nadere informatie

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik Over dit boek Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online

Nadere informatie

Wijziging doorgeven/änderungsmeldung

Wijziging doorgeven/änderungsmeldung Wijziging doorgeven/änderungsmeldung Kinderbijslag/Kindergeld Wijzigingen in uw gezinssituatie kunnen gevolgen hebben voor uw kinderbijslag. Geef een wijziging daarom binnen vier weken door met dit formulier.

Nadere informatie

Geschäftskorrespondenz

Geschäftskorrespondenz - Einleitung Deutsch Niederländisch Sehr geehrter Herr Präsident, Geachte heer President Sehr formell, Empfänger hat einen besonderen Titel, der anstelle seines Namens benutzt wird Sehr geehrter Herr,

Nadere informatie

Anleitung SWS Wireless Display

Anleitung SWS Wireless Display Anleitung SWS Wireless Display E A B C D F G H I J K L M N O A B C D E F G H Massage ein Massage aus Abnahme Massage Intensität Zunahme Massage Intensität Taschenlampe Display Taschenlampe ein/aus Bodenbeleuchtung

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJKDERNEDER LAN DEN. JAARGANG 1957 Nr. 56

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJKDERNEDER LAN DEN. JAARGANG 1957 Nr. 56 48 (1956) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJKDERNEDER LAN DEN JAARGANG 1957 Nr. 56 A. TITEL Notawisseling tussen de Nederlandse Regering en de Duitse Bondsregering betreffende de wedertoepassing van

Nadere informatie

Itterbeck: Gezellige woning - net over de grens in Itterbeck

Itterbeck: Gezellige woning - net over de grens in Itterbeck Itterbeck: Gezellige woning - net over de grens in Itterbeck Grafschaft Bentheim Niedersachsen Woningtype: Eengezinswoning Op provisiebasis: ja Provisie: 5,95 % Bouwjaar: 1988 Beschikbaar vanaf: nach Absprache

Nadere informatie

bab.la Uitdrukkingen: Zakelijke correspondentie Bestelling Nederlands-Duits

bab.la Uitdrukkingen: Zakelijke correspondentie Bestelling Nederlands-Duits bab.la Uitdrukkingen: Zakelijke correspondentie Bestelling Nederlands-Duits Bestelling : Bestelling plaatsen Wij overwegen de aanschaf van... Wir ziehen den Kauf von... in Betracht... Formeel, voorzichtig

Nadere informatie

haben / hatten / hätten können / konnten / könnten dürfen / durften / dürften werden / wurden / würden

haben / hatten / hätten können / konnten / könnten dürfen / durften / dürften werden / wurden / würden ein Missverständnis an der Rezeption haben / hatten / hätten bin / war / wäre können / konnten / könnten dürfen / durften / dürften werden / wurden / würden sich entschuldigen Es tut mir leid! Das wollte

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1993 Nr. 44

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1993 Nr. 44 38 (1956) Nr. 3 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1993 Nr. 44 A. TITEL Vierde Aanvullende Overeenkomst tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Bondsrepubliek Duitsland bij het

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1964 Nr. 184

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1964 Nr. 184 45 (1964) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1964 Nr. 184 A. TITEL Verdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Bondsrepubliek Duitsland inzake de zijdelingse begrenzing

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn 2011-2025

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn 2011-2025 Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn 211-225 Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners 1 1.2 Componenten van de groei 3 2. Jong en oud 6 3. Huishoudens 8 Uitgave I&O Research

Nadere informatie

Itterbeck: Gezellige woning - net over de grens in Itterbeck

Itterbeck: Gezellige woning - net over de grens in Itterbeck Itterbeck: Gezellige woning - net over de grens in Itterbeck Grafschaft Bentheim Niedersachsen Woningtype: Eengezinswoning Op provisiebasis: ja Provisie: 5,95 % Bouwjaar: 1988 Beschikbaar vanaf: nach Absprache

Nadere informatie

Stammtisch an der Küste 22.05.2014 25.05.2014

Stammtisch an der Küste 22.05.2014 25.05.2014 Stammtisch an der Küste 22.05.2014 25.05.2014 23 campers Deze keer in het Nederlands. Dit leek ons nu wel eens tijd worden Joke en ik hopen dat jullie het kunnen vertalen. Woensdag 21 mei waren er al veel

Nadere informatie

Luister naar het gesprek tussen de verkoopmedewerker (Verkäufer) en de klant (Kundin). Je kunt de tekst meelezen.

Luister naar het gesprek tussen de verkoopmedewerker (Verkäufer) en de klant (Kundin). Je kunt de tekst meelezen. Print het Word-document uit. Afrekenen met de klant Opdracht 1 Luister naar luisterfragment 6 Luister naar het gesprek tussen de verkoopmedewerker (Verkäufer) en de klant (Kundin). Je kunt de tekst meelezen.

Nadere informatie

Nordhorn: Vrijstaande eengezins woning in Nordhorn

Nordhorn: Vrijstaande eengezins woning in Nordhorn Nordhorn: Vrijstaande eengezins woning in Nordhorn Grafschaft Bentheim Niedersachsen Woningtype: Eengezinswoning Op provisiebasis: ja Provisie: 5,95 % Bouwjaar: 1955 Beschikbaar vanaf: nach Absprache Adviesbureau

Nadere informatie

NERGENS TER WERELD DE WADDEN DAS WATTENMEER NIRGENDWO AUF DER WELT TOON FEY NERGENS VOORWOORD NERGENS TER WERELD VORWORT NIRGENDWO AUF DER WELT TER NIRGENDWO Nederland heel ver weg en de natuur opeens

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Koggenland Augustus 2014

Demografische ontwikkeling Gemeente Koggenland Augustus 2014 Demografische ontwikkeling Gemeente Koggenland Augustus 214 Colofon Uitgave I&O Research Van Dedemstraat 6c 1624 NN Hoorn Tel.nr. 229-282555 Rapportnummer 214-246 Datum Augustus 214 Opdrachtgever De Westfriese

Nadere informatie

KG 51R F K. 1 Gegevens van de aanvrager. 2 Gegevens van de echtgeno(o)t(e) of levenspartner van de aanvrager

KG 51R F K. 1 Gegevens van de aanvrager. 2 Gegevens van de echtgeno(o)t(e) of levenspartner van de aanvrager Naam en voornaam van de aanvrager Name und der antragstellenden Person Kinderbijslagnr. F K Kindergeld-Nr. KG 51R Bijlage Buitenland bij de aanvraag voor Duitse kinderbijslag van.. voor personen die een

Nadere informatie

Helfrichstraat 28, NL-6562 WV Groesbeek T: 0031(0)647892036 / F: 0031(0)243972353 E-mail: info@mandjesbloembollen.nl www.mandjesbloembollen.

Helfrichstraat 28, NL-6562 WV Groesbeek T: 0031(0)647892036 / F: 0031(0)243972353 E-mail: info@mandjesbloembollen.nl www.mandjesbloembollen. Helfrichstraat 28, NL-6562 WV Groesbeek T: 0031(0)647892036 / F: 0031(0)243972353 E-mail: info@mandjesbloembollen.nl www.mandjesbloembollen.nl Sehr geehrte Geschäftspartner, Gerne möchten wir Ihnen die

Nadere informatie

Top 100 Duitse woorden

Top 100 Duitse woorden Top 100 Duitse woorden hinter achter hinten achteraan letzten Monat afgelopen maand schon al nur (of: nur noch) alleen maar nur noch alleen nog wenn als bitte alstublieft (als je iets geeft) immer altijd

Nadere informatie

Gegenbesuch des HBBK in Nijmegen. 15. Januar 2014. groepswerk en stadsbezoek. Gruppenarbeit und Stadtbesichtigung. Nijmegen is een heel mooie stad.

Gegenbesuch des HBBK in Nijmegen. 15. Januar 2014. groepswerk en stadsbezoek. Gruppenarbeit und Stadtbesichtigung. Nijmegen is een heel mooie stad. Gegenbesuch des HBBK in Nijmegen 15. Januar 2014 Die Schüler sollten aufschreiben, was ihnen gefallen hat. De leerlingen moesten opschrijven wat hun goed bevallen is. Das schrieb die deutsche Klasse Gruppenarbeit

Nadere informatie

Werkwoorden TB 49. wissen = weten müssen = moeten fahren = rijden. Voorbereiding PW hoofdstuk 4 Duits DUK7 - werkblad 3

Werkwoorden TB 49. wissen = weten müssen = moeten fahren = rijden. Voorbereiding PW hoofdstuk 4 Duits DUK7 - werkblad 3 Voorbereiding PW hoofdstuk 4 Duits DUK7 - werkblad 3 Neue Kontakte 5 e, VMBO KGT 1-2 Werkwoorden TB 49 3 e naamval TB 54 Rangtelwoorden (overzicht) Kloktijden (overzicht) Werkwoorden TB 49 wissen = weten

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn Andijk Opmeer Medemblik Wervershoof Enkhuizen Stede Broec Koggenland Hoorn Drechterland Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners 1 1.2

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1965 Nr. 80

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1965 Nr. 80 60 (1963) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1965 Nr. 80 A. TITEL Overeenkomst tussen de bevoegde Nederlandse en Duitse autoriteiten betreffende de toepassing van artikel 73,

Nadere informatie

Haal je eigen stukje Texel in huis!

Haal je eigen stukje Texel in huis! Haal je eigen stukje Texel in huis! Was het (weer) leuk op Texel? Lekker genoten van het prachtige eiland en al die heerlijke Texelse producten? Bestel nu je eigen stukje Texel voor thuis! Via onze webshop

Nadere informatie

EUREGIO WERKBUCH NIEDERLÄNDISCH

EUREGIO WERKBUCH NIEDERLÄNDISCH EUREGIO WERKBUCH NIEDERLÄNDISCH Kapitel 19: Verkehr(smeldungen) von Emmerich nach Nijmegen A) Werken over de grens Het wordt steeds drukker tussen Duitsland en Nederland. Hier een artikel van 22 juli 2004

Nadere informatie

Vom 8. April Der Bundestag hat mit der Mehrheit seiner Mitglieder und mit Zustimmung des Bundesrates das folgende Gesetz beschlossen:

Vom 8. April Der Bundestag hat mit der Mehrheit seiner Mitglieder und mit Zustimmung des Bundesrates das folgende Gesetz beschlossen: 378 Bundesgesetzblatt Jahrgang 2013 Teil II Nr. 9, ausgegeben zu Bonn am 16. April 2013 Gesetz zu dem Vertrag vom 12. Januar 2012 zwischen der Bundesrepublik Deutschland und dem Königreich der Niederlande

Nadere informatie

U hebt hier het activiteitenprogramma voor de periode van 20 juli t/m 2. augustus. Het zijn de activiteiten zoals deze georganiseerd worden door

U hebt hier het activiteitenprogramma voor de periode van 20 juli t/m 2. augustus. Het zijn de activiteiten zoals deze georganiseerd worden door Beste lezer, U hebt hier het activiteitenprogramma voor de periode van 20 juli t/m 2 augustus. Het zijn de activiteiten zoals deze georganiseerd worden door de vereniging voor Evangelisatie & Recreatie.

Nadere informatie

Kapitel 8 Nervenkitzel

Kapitel 8 Nervenkitzel 1: Am See Kapitel 8 Nervenkitzel 4. 1. gedacht 4. kans 2. blokken 5. verknalt 3. kamerarrest 6. redt 6. 1. Groβeltern Köningswinter 2. Bruder Brandenburg 3. Ste. Maxime Campingplatz 4. Sylt Insel 5. zu

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Enkhuizen

Demografische ontwikkeling Gemeente Enkhuizen Demografische ontwikkeling Gemeente Enkhuizen 211-225 Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners 1 1.2 Componenten van de groei 3 2. Jong en oud 6 3. Huishoudens 8 Uitgave I&O

Nadere informatie

Vakantiehuizen en vakantiewoningen(of Appartementen) Exclusief op het eiland Ameland.

Vakantiehuizen en vakantiewoningen(of Appartementen) Exclusief op het eiland Ameland. Vakantiehuizen en vakantiewoningen(of Appartementen) Exclusief op het eiland Ameland. 1 Vakantieobject omschrijvingsvoorwaarden: Belangrijk!! De reclame-opdracht aan ameland-tips.de komt uitsluitend tot

Nadere informatie

Verhuisplannen en woonvoorkeuren

Verhuisplannen en woonvoorkeuren Verhuisplannen en woonvoorkeuren Burgerpeiling Woon- en Leefbaarheidsmonitor Eemsdelta 2015 Bevolkingsdaling ontstaat niet alleen door demografische ontwikkelingen, zoals ontgroening en vergrijzing of

Nadere informatie

Aanvraag tegemoetkoming KOB/Antrag auf KOB-Zuschuss

Aanvraag tegemoetkoming KOB/Antrag auf KOB-Zuschuss Aanvraag tegemoetkoming KOB/Antrag auf KOB-Zuschuss U krijgt de tegemoetkoming KOB als 90% of meer van uw wereldinkome onder de belasting valt. Het wereld is uw totale uit Nederland en daarbuiten. Dit

Nadere informatie

BRIEVEN VAN EEN DUITSE MOEDER AAN HAAR ZOON

BRIEVEN VAN EEN DUITSE MOEDER AAN HAAR ZOON BRIEVEN ALS BRONMATERIAAL: BRIEVEN VAN EEN DUITSE MOEDER AAN HAAR ZOON Ook de Duitse vijand schreef brieven en stond in contact met het thuisfront. Zoals reeds eerder vermeld werden er vaak vormen van

Nadere informatie

Dort finden Sie weitere Informationen. Ich erkläre Ihnen / wo sich die Räume befinden. Am Ende des Korridors sind die Toiletten.

Dort finden Sie weitere Informationen. Ich erkläre Ihnen / wo sich die Räume befinden. Am Ende des Korridors sind die Toiletten. Willkommen in unserem Hostel. Aktivitäten in der Umgebung An der Rezeption können Sie einund auschecken. das WiFi-Passwort Dort finden Sie weitere Informationen. Hier können Sie Ihren Schlüssel abgeben

Nadere informatie

Die Brücke von zwei Projekten die Brücke zwischen zwei Ländern De brug tussen twee projecten de brug tussen twee landen

Die Brücke von zwei Projekten die Brücke zwischen zwei Ländern De brug tussen twee projecten de brug tussen twee landen Vom Projekt Eine Wohn-Sorge-Zone in Niederländisch- Deutscher Perspektive zum Projekt Grenzüberbrückend Leben im Alter Vanuit het project Een Woon-Zorg-Zone in Duits- Nederlands perspectief naar het project

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Stede Broec

Demografische ontwikkeling Gemeente Stede Broec Demografische ontwikkeling Gemeente Stede Broec Andijk Opmeer Medemblik Wervershoof Enkhuizen Stede Broec Koggenland Hoorn Drechterland Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners

Nadere informatie

Venrayseweg 108 5928 RH Venlo

Venrayseweg 108 5928 RH Venlo Venrayseweg 108 5928 RH Venlo Sumarbox is gespecialiseerd in het produceren en distribueren van opzettrays van zowel golf- als massief karton. Sumarbox richtet Steigen für Obst, Gemüse, Backwaren aus Well-

Nadere informatie

goed verzekerd én (dus) vele vakantie-euro s besparen...

goed verzekerd én (dus) vele vakantie-euro s besparen... ouder dan 20? Älter als 20 Jahre? goed verzekerd én (dus) vele vakantie-euro s besparen... Gut versichert und (daher) viele Ferien-Euros sparen... Driekleur Verzekeringen, de specialist in recreatieverzekeringen,

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Tempo vergrijzing loopt op

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Tempo vergrijzing loopt op Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB10-083 17 december 2010 9.30 uur Tempo vergrijzing loopt op Komende 5 jaar half miljoen 65-plussers erbij Babyboomers leven jaren langer dan vooroorlogse

Nadere informatie

Taaltips voor succesvol zakendoen in het Duits

Taaltips voor succesvol zakendoen in het Duits Taaltips voor succesvol zakendoen in het Duits Dit document is samengesteld als aanvulling op de test Succesvol zakendoen in het Duits. Wilt u ontdekken hoe goed u geëquipeerd bent voor zakendoen met Duitstalige

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn Augustus 2014

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn Augustus 2014 Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn Augustus 214 Colofon Uitgave I&O Research Van Dedemstraat 6c 1624 NN Hoorn Tel.nr. 229-282555 Rapportnummer 214-245 Datum Augustus 214 Opdrachtgever De Westfriese

Nadere informatie

Strategisch Thema. -Stad in de regio- Modules. Datum: februari Strategisch Thema -Stad in de regio- 0

Strategisch Thema. -Stad in de regio- Modules. Datum: februari Strategisch Thema -Stad in de regio- 0 Strategisch Thema -Stad in de regio- Modules Samenvatting 1 Regionale samenwerking 2 Regionale verwevenheid 3 Datum: februari 2016 Gemeente Nijmegen Onderzoek en Statistiek tel.: (024) 329 98 89 (O&S)

Nadere informatie

Solliciteren Sollicitatiebrief

Solliciteren Sollicitatiebrief - Aanhef Sehr geehrter Herr, Formeel, mannelijke geadresseerde, naam onbekend Sehr geehrte Frau, Formeel, vrouwelijke geadresseerde, naam onbekend Sehr geehrter Herr, Sehr geehrte Frau, Formeel, naam en

Nadere informatie

Zakelijke correspondentie

Zakelijke correspondentie - Aanhef Duits Nederlands Sehr geehrter Herr Präsident, Geachte heer President Zeer formeel, geadresseerde heeft een speciale titel die in plaats van de naam wordt gebruikt Sehr geehrter Herr, Formeel,

Nadere informatie

Geachte campinggasten van Recreatiecentrum Slootermeer en Recreatiecentrum Scholtenhof,

Geachte campinggasten van Recreatiecentrum Slootermeer en Recreatiecentrum Scholtenhof, Geachte campinggasten van Recreatiecentrum Slootermeer en Recreatiecentrum Scholtenhof, In dit boekje treft u het programma van de aankomende vakantieperiode aan. Ook dit jaar zullen er weer de bekende

Nadere informatie

Uelsen: Riante eengezinswoning met droom tuin in Uelsen

Uelsen: Riante eengezinswoning met droom tuin in Uelsen Uelsen: Riante eengezinswoning met droom tuin in Uelsen Grafschaft Bentheim Niedersachsen Woningtype: Eengezinswoning Op provisiebasis: ja Provisie: 5,95 % Bouwjaar: 1999 Beschikbaar vanaf: nach Absprache

Nadere informatie

Binnendifferenzierung Schnellere TN können mit den Arbeitsblättern 2a und 2b arbeiten.

Binnendifferenzierung Schnellere TN können mit den Arbeitsblättern 2a und 2b arbeiten. ab les 2: WIE? WAT? WAAR? Vorbereitung Kopieren Sie die Arbeitsblätter auf festes Papier und schneiden Sie die Informationskärtchen aus. Pro Gruppe von 4 Personen brauchen Sie jeweils die Arbeitsblätter

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Andijk

Demografische ontwikkeling Gemeente Andijk Demografische ontwikkeling Gemeente Andijk Andijk Opm eer Medem blik Wervershoof Enkhuizen Stede Broec Koggenland Hoorn Drechterland Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners

Nadere informatie

Kinderen in Nederland - Bijlage B Respons, representativiteit en weging

Kinderen in Nederland - Bijlage B Respons, representativiteit en weging Kinderen in Nederland - Bijlage B Respons, representativiteit en weging Respons thuiszorgorganisaties en GGD en In deden er tien thuiszorgorganisaties mee aan het, verspreid over heel Nederland. Uit de

Nadere informatie

Marleen Baltussen ROC van Twente. Ger Gankema Gemeente Enschede

Marleen Baltussen ROC van Twente. Ger Gankema Gemeente Enschede Marleen Baltussen ROC van Twente Ger Gankema Gemeente Enschede 73 ROC van Twente (Regionaal Opleidingscentrum) Berufsausbildung : 19.000 Personen Erwachsenenbildung: 13.300 Personen Seit 1996 ROC Wie es

Nadere informatie

Ervaringen zomercursus ESPRO Fit for Europe Von Davy Houwen (Niederlande)

Ervaringen zomercursus ESPRO Fit for Europe Von Davy Houwen (Niederlande) Niederrhein-Magazin Nr.3, Seite 13 Ervaringen zomercursus ESPRO Fit for Europe Von Davy Houwen (Niederlande) Er zijn van die momenten in je leven die je je hele leven bijblijven. De zomercursus ESPRO 2006

Nadere informatie

Naamvallen Tabel Begrijpen. Klas 3/4

Naamvallen Tabel Begrijpen. Klas 3/4 Naamvallen Tabel Begrijpen Klas 3/4 Wil je weten hoe de Naamvallen Tabel in elkaar zit, dan is dit de juiste workshop voor jou. A) Naamvaltabel (overzicht) B) Tools om met de Naamvaltabel aan de slag te

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Enkhuizen

Demografische ontwikkeling Gemeente Enkhuizen Demografische ontwikkeling Gemeente Enkhuizen Andijk Opmeer Medemblik Wervershoof Enkhuizen Stede Broec Koggenland Hoorn Drechterland Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners

Nadere informatie

Auteur: Onderzoek en statistiek gemeente Dronten Datum: 28 januari 2016 Voor vragen: Feiten en cijfers 2015 Bevolking

Auteur: Onderzoek en statistiek gemeente Dronten Datum: 28 januari 2016 Voor vragen: Feiten en cijfers 2015 Bevolking Auteur: Onderzoek en statistiek gemeente Dronten Datum: 28 januari 2016 Voor vragen: h.van.eijken@dronten.nl Feiten en cijfers 2015 Bevolking Inleiding Wat is Dronten feiten en cijfers Dit document is

Nadere informatie

Was machst du am liebsten am Wochenende? Spielst du ein Instrument? Ich lese gern. Ich kann schnell neue Informationen verarbeiten.

Was machst du am liebsten am Wochenende? Spielst du ein Instrument? Ich lese gern. Ich kann schnell neue Informationen verarbeiten. nett ehrlich hilfsbereit tierlieb treu chaotisch lieb schüchtern spontan Was sind deine Hobbys? Was machst du am liebsten am Wochenende? Was machst du in deiner Freizeit? Treibst du Sport? Spielst du ein

Nadere informatie

Gegarandeerde verzorging klant gaat voor alles

Gegarandeerde verzorging klant gaat voor alles Gegarandeerde verzorging klant gaat voor alles DKV Euro Service werkt met de Satellic Box voor afrekenen van de nieuwe Belgische tol Op 1 april 2016 gaat in België een nieuw satellietgestuurd tolsysteem

Nadere informatie

Je werkt in een ijszaak op de boulevard van Scheveningen en een Duitse toerist spreekt je aan

Je werkt in een ijszaak op de boulevard van Scheveningen en een Duitse toerist spreekt je aan Opdrachten Taaldorp Duits Om sommige onderstaande opdrachten te kunnen doen moet je beschikken over geld. Dit kun je bij de pinautomaat verkrijgen. Volg de instructies op de pinautomaat. Situatie 1: Leerling

Nadere informatie

Cursus digitale techniek 2012

Cursus digitale techniek 2012 10 maart 2012 Deutscher Tekst steht unten Cursus digitale techniek 2012 1,2 en 3 juni Dit voorjaar organiseert Grootspoor.com voor de 7e keer een training voor digitale besturing van uw modelspoorbaan.

Nadere informatie

Voorbeeld Instellingsexamen. Toets Duits Spreken/Gesprekken voeren B1

Voorbeeld Instellingsexamen. Toets Duits Spreken/Gesprekken voeren B1 Voorbeeld Instellingsexamen Toets Duits Spreken/Gesprekken voeren B1 1 Voorblad toets Duits spreken/gesprekken voeren B1... 2 2 Informatie voor de kandidaat... 3 3 Informatie voor de toetsleider... 7 4

Nadere informatie

Burgh Haamstede: Dieses, freistehend Objekt liegt mitten im Grünen an einer ruhige Straße in Burgh-Haamstede

Burgh Haamstede: Dieses, freistehend Objekt liegt mitten im Grünen an einer ruhige Straße in Burgh-Haamstede Burgh Haamstede: Dieses, freistehend Objekt liegt mitten im Grünen an einer ruhige Straße in Burgh-Haamstede Woningtype: Vakantiehuis Op provisiebasis: nee Provisie: 0,00% vom Kaufpreis (exkl. MwSt.) Aantal

Nadere informatie

ALPHENPANEL OVER ZONDAGSOPENSTELLING

ALPHENPANEL OVER ZONDAGSOPENSTELLING ALPHENPANEL OVER ZONDAGSOPENSTELLING nieuwsbrief Februari 2015 Inleiding Deze nieuwsbrief beschrijft de resultaten van de peiling met het. Deze peiling ging over de zondagsopenstelling. De gemeenteraad

Nadere informatie

PEILING MOERDIJKPANEL

PEILING MOERDIJKPANEL PEILING MOERDIJKPANEL Hoe denken inwoners van gemeente Moerdijk over een verruiming van de zondagsopenstelling voor winkels binnen hun gemeente? November 2016 www.ioresearch.nl COLOFON Uitgave I&O Research

Nadere informatie

DVH-340UB. Schnellstartanleitung Snelstartgids. Deutsch DVD-RDS-EMPFÄNGER DVD RDS-ONTVANGER. Nederlands. Printed in Thailand EW

DVH-340UB. Schnellstartanleitung Snelstartgids. Deutsch DVD-RDS-EMPFÄNGER DVD RDS-ONTVANGER. Nederlands. Printed in Thailand <QRD3107-A/N> EW DVD-RDS-EMPFÄNGER DVD RDS-ONTVANGER Deutsch Diese Anleitung führt Sie durch die grundlegenden Funktionen dieses Geräts. Einzelheiten finden Sie in der Bedienungsanleitung, die auf der CD-ROM enthalten

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Medemblik

Demografische ontwikkeling Gemeente Medemblik Demografische ontwikkeling Gemeente Medemblik Andijk Opmeer Medemblik Wervershoof Enkhuizen Stede Broec Koggenland Hoorn Drechterland Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners

Nadere informatie

Grensoverschrijdende arbeid: werken in Nederland, wonen in het buitenland

Grensoverschrijdende arbeid: werken in Nederland, wonen in het buitenland Grensoverschrijdende arbeid: werken in Nederland, wonen in het buitenland André Corpeleijn Begin 29 werkten in Nederland 45 duizend werknemers die in woonden en 45 duizend werknemers met een woonadres

Nadere informatie

Zijn autochtonen en allochtonen tevreden met hun buurtbewoners?

Zijn autochtonen en allochtonen tevreden met hun buurtbewoners? Zijn autochtonen en allochtonen tevreden met hun? Martijn Souren en Harry Bierings Autochtonen voelen zich veel meer thuis bij de mensen in een autochtone buurt dan in een buurt met 5 procent of meer niet-westerse

Nadere informatie

Cohortvruchtbaarheid van niet-westers allochtone vrouwen

Cohortvruchtbaarheid van niet-westers allochtone vrouwen Cohortvruchtbaarheid van niet-westers allochtone vrouwen Mila van Huis De vruchtbaarheid van vrouwen van niet-westerse herkomst blijft convergeren naar het niveau van autochtone vrouwen. Het kindertal

Nadere informatie

ES-S7A. Außensirene. www.etiger.com

ES-S7A. Außensirene. www.etiger.com ES-S7A Außensirene www.etiger.com DE Merkmale - Funkverbindung für eine einfache Installation - Radiofrequenzsicherheit des Zubehörs: über eine Million Codekombinationen - EEPROM-Informationsschutz, keine

Nadere informatie

Commission paritaire pour les entreprises de travail adapté et les ateliers sociaux. Paritair comité voor de beschutte en de sociale werkplaatsen

Commission paritaire pour les entreprises de travail adapté et les ateliers sociaux. Paritair comité voor de beschutte en de sociale werkplaatsen Paritair comité voor de beschutte en de sociale werkplaatsen Commission paritaire pour les entreprises de travail adapté et les ateliers sociaux Collectieve van 2000 Convention collective de travail du

Nadere informatie

EUREGIO WERKBUCH NIEDERLÄNDISCH

EUREGIO WERKBUCH NIEDERLÄNDISCH EUREGIO WERKBUCH NIEDERLÄNDISCH Kapitel 27-28: Arbeit in einer Arnheimer Großbuchhandlung A) Die Firma Iedereen in Arnhem kent wel de naam Gelderse Boekhandel. En de meeste Arnhemmers weten ook waar je

Nadere informatie

1: Motor L1 Ab/Auf (braun/schwarz) 2: Motor L1 Auf/Ab (schwarz/braun) 3: Motor N (blau) 4.2 K3 drücken für Sekundenanzeige

1: Motor L1 Ab/Auf (braun/schwarz) 2: Motor L1 Auf/Ab (schwarz/braun) 3: Motor N (blau) 4.2 K3 drücken für Sekundenanzeige Bedienungsanleitung HR20034 UP-Schalter mit Timer. Technische Daten Versorgungsspannung: 230 V, 50 Hz Last: max. 400 W Ausgänge für Auf- und Abwärts schalten nach 4 min. ab Wird für die Dauer von ca. 0

Nadere informatie

1 Opzet tabellenboek, onderzoeksopzet en respondentkenmerken

1 Opzet tabellenboek, onderzoeksopzet en respondentkenmerken 1 Opzet tabellenboek, onderzoeksopzet en respondentkenmerken 1.1 Opzet tabellenboek Dit tabellenboek geeft een uitgebreid overzicht van de uitkomsten van de Leefbaarheidsmonitor 2004. Het algemene rapport,

Nadere informatie

Projectvoorstel Interreg III

Projectvoorstel Interreg III Projectvoorstel Interreg III Bijdrage Fontys Pabo Limburg, locaties Roermond en Sittard N. Theunissen Docent geschiedenis/ onderwijskunde FPL Inleiding Naar aanleiding van het projectvoorstel van professor

Nadere informatie

Verhuizers onder in- en uitstroom WWB

Verhuizers onder in- en uitstroom WWB Verhuizers onder in- en uitstroom WWB Februari 2013 Afdeling Onderzoek en Statistiek i.o.v. afdeling Maatschappelijke Ontwikkeling 1 omvang onbekend Conclusie: rol van verhuizingen in ontwikkeling WWB-bestand

Nadere informatie

Doppelstunde zum Thema Een afspraak maken

Doppelstunde zum Thema Een afspraak maken Doppelstunde zum Thema Een afspraak maken von Hendrik Banneke, BBS 1 Leer Inhaltsverzeichnis 1. Lernziele...1 1.1 Übergeordnetes Stundenlernziel...1 1.2 Konkrete Lernziele der Unterrichtsstunde...1 Anhang...2

Nadere informatie

Cijfers. Tatoeages. Een analyse van OBiN-gegevens

Cijfers. Tatoeages. Een analyse van OBiN-gegevens Cijfers Tatoeages Een analyse van OBiN-gegevens Tatoeages Een analyse van OBiN-gegevens Christine Stam Uitgegeven door VeiligheidNL Postbus 75169 1070 AD Amsterdam www.veiligheid.nl Aanvraag 2015.130 Cijfers

Nadere informatie

Allochtonen, 2012 Gepubliceerd op Compendium voor de Leefomgeving (http://www.clo.nl)

Allochtonen, 2012 Gepubliceerd op Compendium voor de Leefomgeving (http://www.clo.nl) Indicator 13 februari 2013 U bekijkt op dit moment een archiefversie van deze indicator. De actuele indicatorversie met recentere gegevens kunt u via deze link [1] bekijken. In 2012 woonden er in Nederland

Nadere informatie

Noordwijk in vogelvlucht

Noordwijk in vogelvlucht Noordwijk in vogelvlucht Digitale foto s van Leo Hooijmans 2005 Welkom bij het Leesmij-bestand behorend bij de CD-Rom : Noordwijk in vogelvlucht. Onderstaand vindt u informatie over : - Systeemvereisten

Nadere informatie

IBS Scherer GmbH Gewerbegebiet 55599 GAU-BICKELHEIM Duitsland. Datum 21 januari 2011. Kennisgeving grensoverschrijdende overbrenging van afvalstoffen

IBS Scherer GmbH Gewerbegebiet 55599 GAU-BICKELHEIM Duitsland. Datum 21 januari 2011. Kennisgeving grensoverschrijdende overbrenging van afvalstoffen > Retouradres Postbus 93144, 2509 AC Den Haag IBS Scherer GmbH Gewerbegebiet 55599 GAU-BICKELHEIM Duitsland NL Milieu en Leefomgeving Juliana van Stolberglaan 3 2595 CA Den Haag Postbus 93144 2509 AC Den

Nadere informatie

Sommerfest 2011 Zomerfeest 2011

Sommerfest 2011 Zomerfeest 2011 Sommerfest 2011 Zomerfeest 2011 DNHK semina SCHLOSS ZEIST AM FREITAG, 17. JUNI 2011 SLOT ZEIST OP VRIJDAG 17 JUNI 2011 Gemeenschapszin Gemeinschaft SErfolg erfordert Gemeinschaft. Dieses Motto liegt seit

Nadere informatie

Inhoudsopgave hoofdstuk 2

Inhoudsopgave hoofdstuk 2 -46- Inhoudsopgave hoofdstuk 2 Samenvatting hoofdstuk 2 Tabellen: 2.1 Loop van de bevolking 2.2 Loop van de bevolking in Haaglanden per gemeente, Zuid-Holland en Nederland in 2013 2.3 Loop van de bevolking

Nadere informatie

Woordenlijst Nederlands Duits

Woordenlijst Nederlands Duits Taaltalent deel 1 Methode Nederlands voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Woordenlijst Nederlands Duits Hoofdstuk 1 De cursus Henny Taks Katja Verbruggen u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2014

Nadere informatie

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud 4 e editie Economische monitor Voorne PutteN Opzet en inhoud In 2010 verscheen de eerste editie van de Economische Monitor Voorne-Putten, een gezamenlijk initiatief van de vijf gemeenten Bernisse, Brielle,

Nadere informatie

Reisen Unterkunft. Unterkunft - Finden. Unterkunft - Buchen. Nach dem Weg zur Unterkunft fragen

Reisen Unterkunft. Unterkunft - Finden. Unterkunft - Buchen. Nach dem Weg zur Unterkunft fragen - Finden Wo kann ich finden? Nach dem Weg zur fragen Waar kan ik vinden?... ein Zimmer zu vermieten?... een kamer te huur? Art der... ein Hostel?... een hostel? Art der... ein Hotel?... een hotel? Art

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek

Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB12-073 13 december 2012 9.30 uur Potentiële beroepsbevolking blijft straks op peil dankzij 65-plussers Geen langdurige krimp potentiële beroepsbevolking

Nadere informatie

Zondagopenstelling Drechterland Peiling onder inwoners. Gemeente Drechterland Augustus 2013

Zondagopenstelling Drechterland Peiling onder inwoners. Gemeente Drechterland Augustus 2013 Zondagopenstelling Drechterland Peiling onder inwoners Gemeente Drechterland Augustus 2013 Colofon Uitgave : I&O Research BV Van Dedemstraat 6c 1624 NN Hoorn Tel. (0229) 282555 www.ioresearch.nl Rapportnummer

Nadere informatie

De mening van de inwoners gepeild. Leefbaarheid 2015

De mening van de inwoners gepeild. Leefbaarheid 2015 LelyStadsGeLUIDEN De mening van de inwoners gepeild Leefbaarheid 2015 April 2016 Colofon Dit is een rapportage opgesteld door: Cluster Onderzoek en Statistiek team Staf, Beleid Te downloaden op www.lelystad.nl/onderzoek

Nadere informatie

Snelheids overtredingen met een klein schip Geschwindigkeitsübertretungen mit einem kleinen Boot

Snelheids overtredingen met een klein schip Geschwindigkeitsübertretungen mit einem kleinen Boot Auszug aus der Bußgelddatei für den Wassersport in den Niederlanden (siehe auch www.vaarbewijzen.nl) Anm.: In blauer Farbe sinngemäße deutsche Übersetzung Snelheids overtredingen met een klein schip Geschwindigkeitsübertretungen

Nadere informatie

2. Beter nu dan later

2. Beter nu dan later Daarom Duits 1. Engels is niet voldoende Natuurlijk is kennis van de Engelse taal essentieel, maar: Englisch ist ein Muss, Deutsch ist ein Plus. Uit een enquête onder bedrijven die actief zijn in Duitsland

Nadere informatie

de secretaris / der Geschäftsführer Drs. Leo Reyrink

de secretaris / der Geschäftsführer Drs. Leo Reyrink Agenda voor de 16 e vergadering van het algemeen bestuur van het Openbaar Lichaam Duits-Nederlands Grenspark Maas-Swalm-Nette op woensdag 16 december 2009 van 14.30-16.00 uur op de Jochumhof in het kloosterdorp

Nadere informatie

Resultaten van het onderzoek Migratiebewegingen in de EUREGIO Ergebnisse der Untersuchung Wanderungsbewegungen in der EUREGIO

Resultaten van het onderzoek Migratiebewegingen in de EUREGIO Ergebnisse der Untersuchung Wanderungsbewegungen in der EUREGIO Resultaten van het onderzoek Migratiebewegingen in de EUREGIO Ergebnisse der Untersuchung Wanderungsbewegungen in der EUREGIO Bronckhorst, 16 maart 2012 Bronckhorst, 16. März 2012 Frank Osterhage ILS Institut

Nadere informatie