Afstudeeronderzoek Slimmer organiseren, slimmer reizen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Afstudeeronderzoek Slimmer organiseren, slimmer reizen"

Transcriptie

1 Publicatie B: Onderzoeksrapport Afstudeeronderzoek Slimmer organiseren, slimmer reizen Definitieve versie

2

3 Titelpagina In opdracht van Titel Titelomschrijving Auteurs Royal HaskoningDHV & Hogeschool Windesheim Slimmer organiseren, slimmer reizen Rapportage van het afstudeeronderzoek naar de wijze waarop de inzet van mobiliteitsmanagementmaatregelen zo effectief mogelijk plaatsvindt, op basis van eerder behaalde resultaten en effecten. Martijn Hoogenraad & Gijs van der Kolk Datum publicatie Vrijdag 14 juni 2013 Kenmerk Definitief Onder begeleiding van Hans Klaren & Jos Vrieling (Royal HaskoningDHV) Janet van der Hoeven & Stefan Wattimena (Hogeschool Windesheim)

4 I. Voorwoord Voor u ligt de eindrapportage van het afstudeeronderzoek dat wij hebben uitgevoerd ter afsluiting van onze opleiding Mobiliteit (Verkeerskunde) aan de Hogeschool Windesheim te Zwolle. De afgelopen maanden hebben wij hard gewerkt om u dit resultaat aan te mogen bieden. Wij presenteren deze rapportage dan ook met gepaste trots.

5 Het centrale onderwerp in dit afstudeeronderzoek is mobiliteitsmanagement. De keuze voor dit onderwerp is vooral gemaakt omdat mobiliteitsmanagement ons boeit. Het intrigeert ons hoe mensen als u en wij iedere dag opnieuw reizen en welke keuzes daarbij bewust worden gemaakt, of juist niet... De tijdsbesteding in een mensenleven bestaat voor een groot deel uit reizen. Zonder reizen zijn en komen mensen letterlijk nergens. Reizen maakt dat een land als Nederland is geworden tot het land dat het nu is. Het lijkt echter soms wel alsof dit vele reizen ons juist afremt. Files, vertragingen en daardoor langere reistijden, maken ons juist minder mobiel. Met als mogelijk gevolg dat een land als Nederland minder aantrekkelijk wordt. Wij hebben de overtuiging dat mobiliteitsmanagement een effectief middel is om Nederland mobiel en bereikbaar te houden. Met dit afstudeeronderzoek willen wij een bijdrage leveren aan een effectieve inzet van mobiliteitsmanagement. De uitkomsten van ons onderzoek geven initiatoren van mobiliteitsmanagementmaatregelen een handreiking om juiste maatregelen effectief te organiseren in hun specifieke situatie. Initiatoren van mobiliteitsmanagementmaatregelen zijn bijvoorbeeld beleidsmedewerkers van overheden, adviseurs van verkeerskundige adviesbureau s en bedrijven die het reizen van hun werknemers organiseren. Het resultaat van dit onderzoek was zonder hulp van anderen nooit op het gewenste niveau geweest. Zoals het een correct voorwoord betaamd, gebruiken wij dit voorwoord om onze dank uit te spreken naar de mensen die ons hebben ondersteund tijdens de uitvoering van dit afstudeeronderzoek. Wij bedanken Royal HaskoningDHV, in het bijzonder Hans Klaren en Jos Vrieling, voor de mogelijkheid tot het uitvoeren van dit afstudeeronderzoek en de begeleiding daarvan. Wij bedanken Janet van der Hoeven en Stefan Wattimena voor de scherpe adviezen tijdens de begeleiding in hun rol als docenten van Hogeschool Windesheim. Speciale dank gaat uit naar Friso Metz van het KPVV, die in zijn aanstekelijke enthousiasme ons rijkelijk heeft voorzien van informatie en ons met deskundigen, van zowel binnen als buiten de landsgrenzen, in contact heeft gebracht. Verder bedanken we Frans Hoogenraad en Nel van Willigen voor de belangenloze medewerking aan dit onderzoek door het becommentariëren van alle concept producten. Helaas is deze bladzijde al bijna gevuld en is het daarom niet mogelijk alle mensen bij naam te noemen, die we nog niet hebben bedankt. In het bijlagenboek dat bij deze rapportage is opgesteld, staan de namen van alle deskundigen die met hun wijsheid en kunde ons hebben ondersteund tijdens dit onderzoek. Dat deze namen niet specifiek in dit voorwoord zijn benoemd, betekent niet dat onze dank minder is. Dit afstudeeronderzoek vormt de afsluiting van onze vier jaar studie aan de opleiding Mobiliteit (Verkeerskunde) aan Hogeschool Windesheim. We zijn trots op het resultaat dat we hebben bereikt en we wensen u dan ook veel plezier toe bij het lezen van dit rapport. Gijs van der Kolk Steenwijk, 14 juni 2013 Martijn Hoogenraad Slimmer organiseren, slimmer reizen Eindrapportage VIII -

6 II. Samenvatting Mobiliteitsmanagement is niet meer weg te denken als middel voor het oplossen van bereikbaarheidsproblematiek. De laatste jaren is de ontwikkeling van mobiliteitsmanagementmaatregelen snel verlopen. Hoewel initiatoren van maatregelen diverse literatuur, hulpmiddelen en methodes tot hun beschikking hebben, lijkt de werkbank van mobiliteitsmanagement rommelig en vol te liggen met allerlei losse maatregelen. Het probleem dat de aanleiding van dit afstudeeronderzoek vormt, is dat het in Nederland ontbreekt aan een gestructureerd en gefundeerd overzicht van kenmerken die van invloed zijn op de effectiviteit van mobiliteitsmanagementmaatregelen. Het resultaat van dit afstudeeronderzoek is een handreiking aan initiatoren van mobiliteitsmanagementmaatregelen die hen ondersteunt in het organiseren van de juiste maatregelen in hun specifieke situatie. De doelstelling van dit afstudeeronderzoek is om bij te dragen aan een effectieve inzet van mobiliteitsmanagement, het ondersteunen van initiatoren van mobiliteitsmanagementmaatregelen en een bijdrage te leveren aan de kennis binnen het vakgebied van mobiliteitsmanagement. De hoofdvraag van dit afstudeeronderzoek luidt: Op welke wijze is, op basis van de effecten van eerder uitgevoerde mobiliteitsmanagementmaatregelen, een juiste keuze voor de inzet van mobiliteitsmanagementmaatregelen mogelijk? Als eerste is gestart met een studie naar de ontwikkeling van mobiliteitsmanagement in zowel Nederland als andere Europese landen en een studie naar de positie van mobiliteitsmanagement in het overheidsbeleid (deelvraag 1). Uit deze studie komt naar voren dat er de afgelopen jaren een sterke bewustwording heeft plaatsgevonden dat het beter benutten van infrastructurele netwerken goedkoper en beter realiseerbaar is dan het aanleggen van nieuwe infrastructuur. Mobiliteitsmanagement heeft zich, onder meer door de hiervoor beschreven ontwikkeling, een stevige positie afgedwongen in Nederland. De overheid investeert voornamelijk in mobiliteitsmanagement op regionale schaal, door middel van het verstrekken van subsidies. Mobiliteitsmanagement in andere landen wordt in vergelijking met Nederland gekenmerkt door andere aanleidingen (als mileu- en gezondheidsproblematiek), doelstellingen en het betrekken van meerdere doelgroepen. Door meerdere doelgroepen te betrekken in mobiliteitsmanagement is de kans op een positief effect groter. Een voorbeeld van een maatregel met een, voor Nederland redelijk onbekende doelgroep, is een maatregel die wordt georganiseerd in Londen met als doel om schoolkinderen lopend naar school te laten reizen. De aanleiding ligt hier in de autoproblematiek rondom (basis)scholen. Een tweede voorbeeld is dat er in Zwitserland maatregelen worden georganiseerd die als doel hebben de luchtkwaliteit van de Alpengebieden te beschermen. Ervaringen uit andere Europese landen kunnen input leveren voor mobiliteitsmanagementmaatregelen in Neder-land. Dit wordt onderschreven door mobiliteitsmanagementdeskundigen die over dit onderzoek zijn geïnterviewd. Om deze hoofdvraag te beantwoorden zijn vier deelvragen opgesteld. Vervolgens is studie verricht naar literatuur en hulpmiddelen die initiatoren van maatregelen ondersteunen in het organiseren van de juiste IV -VI Slimmer organiseren, slimmer reizen Eindrapportage

7 maatregelen in hun specifieke situatie (deelvraag 2). Flexibiliteit is het woord dat in deze studie meerdere malen naar voren komt. Iedere situatie waarin mobiliteitsmanagementmaatregelen worden georganiseerd is uniek. Het is daarom van belang flexibiliteit te hanteren in het organiseren van mobiliteitsmanagementmaatregelen. Op deze wijze sluit de maatregel zo goed mogelijk aan bij de situatie en de reiziger. Verder komt naar voren dat het duidelijk vaststellen en vervolgens categoriseren van de doelgroep een belangrijke stap in het organisatieproces is. Als de doelgroep bekend is, dan kan de maatregel goed op de doelgroep worden afgestemd. Initiatoren kunnen gebruik maken van diverse hulpmiddelen om maatregelen te organiseren. Drie bekende methodes zijn extra uitgelicht in dit onderzoek. De SUMO-methode ondersteunt de initiator door in negen overzichtelijke stappen de maatregelen systematisch uit te werken. SUMO maakt inzichtelijk welke doelen op welke wijze worden behaald. Dit maakt monitoren, bijsturen en evalueren gemakkelijker. De ToeKanmethode is vooral gericht op maatregelen bij wegwerkzaamheden. Deze maatregelen zijn eenvoudiger op te zetten dan permanente maatregelen, omdat de boodschap naar de weggebruiker duidelijk is: laat de auto staan of rijdt een andere route. SUMO en ToeKan hebben beiden gemeen dat ze focussen op de doelgroep en het nieuwe gewenst gedrag van de doelgroep. Het derde hulpmiddel is de MaxExplorer. Dit is een online toolkit voor initiatoren uit heel Europa. Deze online toolkit geeft een aanzet in de goede richting, op bais van een aantal vragen die de initiator beantwoord worden een aantal maatregelen gepresenteerd. De initiator moet wel zelf beslissen welke maatregelen in zijn situatie past. De MaxExplorer is vooral een ondersteunend middel. In de zoektocht naar kenmerken die van invloed zijn op de effectiviteit van maatregelen zijn in de analysefase evaluatierapporten van uitgevoerde mobiliteitsmanagementmaatregelen geanalyseerd (deelvraag 3). Op basis van de uitkomsten van deze analyse is een lijst met invloedrijke kenmerken vastgesteld. De kenmerken geven inzicht in wat precies zorgt voor het effect van een maatregel. Een aantal belangrijke kenmerken zijn: - flexibiliteit en persoonlijke benadering dragen sterk bij aan de effectiviteit van een maatregel. Flexibiliteit kan persoonlijk zijn voor de reiziger, maar kan zich ook uiten in de opzet en sturing door de initiator bij de uitvoering van de maatregel; - het straffen en belonen van gedrag is effectief. Het effect van belonen, vooral financieel belonen, is altijd groter en positiever dan het effect van maatregelen die straffen; - aansluiten van de maatregelen op de persoonlijke leefwereld van de doelgroep is belangrijk. Hierbij valt te denken aan het wegnemen van drempels die forenzen ervaren tegenover het reizen met de trein. Ook het belonen van schoolkinderen met stickers of een trofee is hiervan een voorbeeld. - persoonlijke benadering van de reiziger is effectief. Fysieke persoonlijke benadering is in deze categorie het meest effectief. Dit zijn vier voorbeelden van invloedrijke kenmerken. De uiteindelijke lijst met kenmerken is vele malen langer. Om de kenmerken te structureren zijn deze gesorteerd naar vier doelgroepen: Nieuwe inwoners, Kinderen & Onderwijs, Werkgevers & en Werknemers en Vrijetijdsbesteding & Toerisme. Om de kenmerken toepasbaar te maken voor initiatoren zijn deze vertaald naar succesfactoren. Deze succesfactoren zijn praktische handvatten die initiatoren ondersteunen in het organiseren van een effectieve maatregel. (deelvraag 4). De succesfactoren zijn verdeeld in twee groepen: één groep met succesfactoren die ondersteunen in het keuzeproces (de wat -vraag) en één groep met succesfactoren die ondersteunen in het organisatieproces (de Slimmer organiseren, slimmer reizen Eindrapportage VII IV-

8 II. Samenvatting hoe -vraag). Een terugkerend kenmerk in de succesfactoren is dat de maatregel vaak vanuit het oogpunt en het belang van de initiator wordt georganiseerd (bijvoorbeeld het oplossen van parkeerproblematiek), maar dat het daarbij essentieel is de doelgroep (reizigers) als uitgangspunt te nemen. De succesfactoren zijn in één tot drie woorden omschreven. Bij iedere succesfactor is een toelichting beschikbaar die de initiator duidelijk maakt op welke wijze de succesfactor moet worden toegepast. Een aantal voorbeelden van succesfactoren: - aanleiding. Omschrijf de aanleiding voor het organiseren van de maatregel duidelijk. Dit maakt voor alle betrokken partijen duidelijk wat er gebeurt als geen actie wordt ondernomen; - voorwerk. Neem kennis van en trek lering uit eerder uitgevoerde maatregelen; - maatregelencombinatie. Een combinatie van maatregelen is altijd effectiever dan een maatregel die op zichzelf staand wordt georganiseerd. Met meerdere maatregelen kan een bredere doelgroep worden bereikt; - doelgroepselectie. Selecteer de doelgroep zo gedetailleerd mogelijk. Selecteer alleen reizigers waar de gewenste gedragsverandering ook daadwerkelijk mogelijk is; - persoonlijke benadering. Zorg dat de maatregel een gezicht krijgt. Reizigers voelen zich eerder betrokken als ze persoonlijk worden benaderd, in plaats van een benadering in een grote groep. De succesfactoren zijn verwerkt in een toolbox. De toolbox bevat naast de succesfactoren, ook links naar praktijkvoorbeelden, aanvullende informatie en tips om rekening te houden met gedragskenmerken van de doelgroep. Deze toolbox ondersteunt initiatoren om allereerst de juiste maatregel te kiezen en het vervolgens de maatregel te organsieren. Dit alles draagt bij aan het vergroten van de effectiviteit van de maatregel die wordt georganiseerd. Geconcludeerd kan worden dat de effecten en ervaringen van uitgevoerde mobiliteitsmanagementmaatregelen een bijdrage kunnen leveren aan het op een juiste wijze organiseren van nieuwe maatregelen. De succesfactoren en toolbox ondersteunen initiatoren in het toepassen van de ervaringen van eerder uitgevoerde maatregelen. De succesfactoren en de toolbox nemen initiatoren daarmee veel werk uit handen. De initiator kan met enkele klikken op de muis veel informatie tot zich nemen en praktisch in de eigen situatie toepassen. Met de uitkomsten van dit afstudeeronderzoek is de werkelijkheid als het ware simpeler gemaakt. De vele losliggende gereedschappen op de werkbank van mobiliteitsmanagement zijn geordend en opgeruimd. Het gereedschap dat op de werkbank lag is gestructureerd en vervolgens georganiseerd opgeborgen in een gereedschapskist (toolbox). De gebruiker van het gereedschap kan eenvoudig de juiste lade van de toolbox openen om het gereedschap te vinden. Aan het onderzoek worden een aantal aanbevelingen meegegeven. Ten eerste wordt aanbevolen verder onderzoek te doen naar de wijze waarop omgevings- en doelgroepkenmerken de effectiviteit van maatregelen beinvloeden. Dit onderzoek vraagt enkele jaren van onderzoek en past niet binnen een bachalor afstudeeronderzoek. Verder wordt aanbevolen de toolbox regelmatig bij te werken en deze zo actueel mogelijk te houden. Een tweede aanbeveling over de toolbox is om deze verder te programmeren en niet meer te laten werken in Microsoft Excel, maar op eigen software te laten werken. -VIII Slimmer organiseren, slimmer reizen Eindrapportage

9 Slimmer organiseren, slimmer reizen Eindrapportage IX-

10 III. Summary Mobility management is an important measurement to resolve accessibility problems. In the recent years, mobility management developed quickly. Although initiators of measures have various literature, tools and methods at their disposal to organize measure in a good way, the workbench of mobility management seems to be scattered among all kinds of individual measures. The problem in the Netherlands is the lack of an structured and wellfounded overview of issues that influences the effectiveness of mobility management measures. This problem can resolve in a choice of measures that do not fully meet the objectives of the initiator. This is a missed opportunity. The result of this thesis is a guide for initiators of mobility management measures that supports them in organizing appropriate measures in their particular situation. The objective of this research is to contribute to an effective organization of mobility management, supporting initiators of mobility management measures and contribute to the knowledge within the field of mobility. The main question in thesis is: In what way can a right choice for the organization of mobility management measures be made, based on the effects of earlier organized mobility management measures? To answer this main question, four sub-questions are created. At first, a study was done on the development of mobility in the Netherlands and other European countries and on the position of mobility management in the policy of the Dutch government (sub-question 1). This study shows that the better use of infrastructure networks is cheaper and better to realize, than the construction of new infrastructure. Mobility management has enforced a strong position in the Netherlands, also through the development described above. Mobility management for example is incorporated into the mobility policy of the government. The government also invests in mobility management, mainly through subsidies for regional partnerships of local authorities. Other reasons, objectives and target groups, compared to the Netherlands, characterize mobility management in Europe. By involving more target groups in mobility management measures, the chance of a positive effect will increase. Experiences from other European countries provide input for mobility management measures in the Netherlands. An example a measure with another target group is organized in London with the objective to let schoolchildren travel to school by foot. The reason for this measure lies in the car problems around the (primary) schools. In Switzerland are, for example, measures organized with the objective to protect the air quality of the Alpes. Tourists are encouraged to travel by bike through these areas. Then a study was done on literature, tools and methods that support initiators of mobility management in organizing the appropriate measures in their particular situation (sub-question 2). Out of the study on literature can be concluded that the term flexibility is important. Any situation where mobility management is organized is unique. When this is included in the organization of mobility management measures, the effectiveness will increase. IV -X Slimmer organiseren, slimmer reizen Eindrapportage

11 It also became clear that specifying and categorizing the target group is an important step in the process to increase the effectiveness. Initiators can use various toolkits and methods to organize measures. Three well-known methods are highlighted in this research. The SUMO-method supports the initiator by showing nine easy steps to imply the measure systematically. SUMO shows which goals are achieved in what way. This makes monitoring, adapting and evaluating more easy. The ToeKanmethod focuses more on measures around road works. Measures at road works are easier to organize than permanent measures. The reasons for this is that the message to road users is clear; leave the car or take another route. SUMO and ToeKan have in common that they both focus on the target group and the new desired behavior of the target group. The third method is MaxExplorer, a toolkit for European initiators of mobility management. This online toolkit provides a start in the right direction, the initiators must decide by themselves which measure they want to organize. In the quest for discovering characteristics that influence the effectiveness evaluations reports of mobility management measures were analyzed. (sub-question 3). Based on the results of this analysis, a list of characteristics is created. Some important characteristics are: - Flexibility and personal approach will contribute to the effectiveness of a measure. Flexibility can be personal for the traveler, but can also be translated by the initiator into the design and management of the measure. - Influencing the behavior of the travelers by rewarding and punishing is effective. The effect of rewarding, especially financially rewarding, is always bigger and more positive than the effect of measures that punish. - Connecting the measures on the personal lives of the target group is essential for a good effect. Examples are the feeling that commuters feel against the train, but also rewarding children with stickers or a trophy. These are examples of some important characteristics. The final list of characteristics is much longer. The characteristics are sorted by four target groups: New residents, Children & Education, Employers & Employees and Leisure & Tourism. The characteristics provide insight into what exactly creates the effect of a measure. The characteristics are processed into success factors, so initiators can easy the success factors easily. (sub-question 4). The success factors can be divided into two groups: one group of success factors that supports in the selection process (the what question) and a group of success factors that supports in the organization process (the how question). A recurring subject in the success factors is that measures are often organized from the perspective and interests of the initiator (for example solving parking problems), but in the organization it is essential to take the target group (travelers) as the starting point. All the success factors are described in one to three words. The explanation of the success factor tells the initiator in which way the success factor can be applied. Some examples of success factors: - Reason. Describe the reason clearly for organizing the measure. This provides insight in what happens if no action took place, for all involved parties. - Measures Combination. A combination of measures is always more effective than a single measure organized on its own. With several measures a wider target group can be reached. - Target Selection. Select the target as detailed as possible. Only Slimmer organiseren, slimmer reizen Eindrapportage IV XI -

12 III. Summary select travelers where the desired chance of behavior is actually possible. - Personal approach. Ensure that the measure gets a face. Travelers feel more involved if they are approached personally. The success factors are integrated in a toolbox. In addition to the success factors, the toolbox includes links to examples, information and tips about the behavioral characteristics of the target groups. This contributes to increasing the effectiveness of mobility management measures. The toolbox is a useful tool that initiators can use when choosing and organizing mobility measures. toolbox regularly to keep it close to the reality of the user. A second recommendation for the toolbox is to program and make it work on own software. In the end it can be concluded that the effects and experiences of mobility management measures, which were implemented earlier, contribute to the organization of new measures. The success factors and toolbox, which are developed in this thesis, supports initiators in applying lessons from earlier implemented measures in their own organization process. The success factors and the toolbox save the initiator a lot of work. The initiator does not need to read several evaluation reports, but can read much information just with a few mouse clicks. With the results of this thesis, the reality is made simpler. The many loose tools on the workbench of mobility management are cleared. The tools that lay on the workbench are structured and organized, and then stored in a toolbox. The user of the tools can simply open the right drawer of the toolbox to find the tools to use. A number of recommendations is given to this research. At first, it is recommended to do an further research on which environmental- and target group characteristics influences the effectiveness of measures. This research asks of a several years of research and does not fit within a bachelor graduate research. It is also recommended to update the 12 XII Slimmer organiseren, slimmer reizen Eindrapportage

13 Slimmer organiseren, slimmer reizen Eindrapportage XIII 13

14 IV. Inhoud

15 1. Inleiding Aanleiding Leeswijzer Het onderzoek Probleemstelling Doelstelling Onderzoeksvragen Werkwijze Uitgangspunten en randvoorwaarden Wat houdt mobiliteitsmanagement in? Mobiliteitsmanagement; verleden, heden & toekomst Hulpmiddelen, methodes en toolkits Effectiviteit beïnvloedende kenmerken Onderzoekssystematiek Categoriseren maatregelen Doelgroepen Type maatregel Analyse maatregelen Selectie maatregelen Checklist Uitkomsten analyse Algemene kenmerken Kenmerken doelgroep nieuwe inwoners Kenmerken doelgroep kinderen en onderwijs Kenmerken doelgroep werknemers en werkgevers Kenmerken doelgroep toerisme en vrijetijdsbesteding Deelconclusie deelvraag Factoren voor succes Mobiliteitsmanagement als proces Succesfactoren Algemene succesfactoren Nieuwe inwoners Kinderen & onderwijs Werknemers en werkgevers Vrijetijdsbesteding en toerisme Toolbox Deelconclusie deelvraag Conclusie Terugblik op deelvragen Conclusie Aanbevelingen Nawoord 54 Bronnenoverzicht 56 Slimmer organiseren, slimmer reizen Eindrapportage XVI -

16 1. Inleiding Mobiliteitsmanagement is het organiseren van slim reizen, met als uitgangspunt dat iedere individu reist op de voor hem of haar meest optimale wijze. Mobiliteitsmanagementmaatregelen kunnen diverse doelen dienen. Zo worden maatregelen georganiseerd om files te verminderen, de parkeerdruk bij een bedrijf te reguleren of om forenzen op de fiets naar het werk te laten reizen. Het vakgebied mobiliteitsmanagement is divers, dynamisch en heeft zich de afgelopen jaren sterk en snel ontwikkeld. Veel nieuwe maatregelen zijn ontwikkeld.

17 1.1 Aanleiding Het palet aan mogelijk te organiseren mobiliteitsmanagementmaatregelen is divers. Talloze mobiliteitsmanagementmaatregelen zijn in de afgelopen jaren uitgevoerd, waarbij vaak nieuwe maatregelen zijn ontwikkeld. Het ontbreekt in Nederland echter aan een overzicht van kenmerken die de effectiviteit van maatregelen beïnvloeden. Een dergelijk overzicht kan initiatoren van maatregelen ondersteunen in het organiseren van de juiste maatregelen. Het ontbreken van dit overzicht is de aanleiding voor het uitvoeren van dit afstudeeronderzoek. Momenteel zijn de vele studies vaak gebaseerd op ervaringen van experts (EPOMM 2009) en zijn de studies vaak een opsomming van de effecten van de verschillende mobiliteitsmanagementmaatregelen, zoals de databases van het KPVV en de SUMObase. van maatregelen. Hoofdstuk 4 vormt de beantwoording van deelvraag 3. In deelvraag 3 is een analyse uitgevoerd van uitgevoerde mobiliteitsmanagementmaatregelen. In dit hoofdstuk is gezocht naar kenmerken die de effectiviteit van mobiliteitsmanagementmaatregelen beïnvloeden. Hoofdstuk 5 is de beantwoording van de vierde en laatste deelvraag. In deze deelvraag zijn succesfactoren opgesteld die ondersteunen in de organisatie van mobiliteitsmanagementmaatregelen. Deze factoren zijn verwerkt in een toolbox. De conclusie is beschreven in hoofdstuk 6. In de conclusie is antwoord gegeven op de hoofdvraag van dit onderzoek. Ook zijn in dit hoofdstuk enkele aanbevelingen gedaan. Afgesloten is met een persoonlijk nawoord van de onderzoekers aan de lezers van dit rapport. Deze afsluiting vormt hoofdstuk Leeswijzer In hoofdstuk 2 is de onderzoeksopzet uiteengezet. Deze bestaat uit de probleemstelling, doelstelling, onderzoeksvragen, werkwijze en de afkadering. In hoofdstuk 3 zijn deelvraag 1 en deelvaag 2 beantwoord. In hoofdstuk 3 is van beide deelvragen een samenvatting opgenomen. Deze gehele tekst van de beantwoording is te lezen in het Bijlagenboek. Deelvraag 1 gaat in op de ontwikkeling van mobiliteitsmanagement in Nederland en andere Europese landen en behandelt de positie van mobilteitsmanagement in het Nederlandse overheidsbeleid. Deelvraag 2 gaat in op literatuur, hulpmiddelen en methodes die de initiatoren van mobiliteitsmanagementmaatregelen ondersteunen in het organiseren Slimmer organiseren, slimmer reizen Eindrapportage 17

18 2. Het onderzoek In dit hoofdstuk staat de opzet van dit afstudeeronderzoek centraal. Eerst zijn de probleemstelling en de doelstelling beschreven, die voortvloeien uit de aanleiding uit hoofdstuk 1. Vervolgens zijn de onderzoeksvragen beschreven. De onderzoeksvragen zijn in deze werkwijze gekoppeld aan vier onderzoeksfasen. Het geheel is ten slotte afgekaderd in de uitgangspunten en randvoorwaarden. De inhoud van dit hoofdstuk is een samenvatting van het onderzoeksplan dat voor dit afstudeeronderzoek opgesteld is. Voor uitgebreide informatie over de opzet van dit onderzoek wordt verwezen naar dit onderzoeksplan.

19 2.1 Probleemstelling De aanleiding voor dit afstudeeronderzoek is dat het in Nederland ontbreekt aan een gestructureerd en gefundeerd overzicht van kenmerken die van invloed zijn op de effectiviteit van mobiliteitsmanagementmaatregelen. Dit kan bij initiatoren van mobiliteitsmanagementmaatregelen leiden tot het maken van een keuze voor maatregelen die niet geheel aansluiten bij hun doelstellingen. Het mogelijk gevolg daarvan is dat kansen voor mobiliteitsmanagement niet optimaal worden benut en de doelstellingen van de initiator niet worden behaald. Dit is een gemiste kans. 2. Ten tweede stelt de toolkit initiatoren van mobiliteitsmanagementmaatregelen in staat op eenvoudige wijze maatregelen te organiseren en de indicatoren daarbij toe te passen. 3. Ten derde levert dit onderzoek een bijdrage aan de kennis van mobiliteitsmanagement binnen het vakgebied van de verkeerskunde. Deze drie subdoelen dragen mede bij aan de bereikbaarheid in Nederland in de toekomst. 2.2 Doelstelling Het resultaat van dit afstudeeronderzoek is een handreiking aan initiatoren van mobiliteitsmanagementmaatregelen die hen ondersteunt in het organiseren van passende maatregelen in hun specifieke situatie. Deze handreiking bestaat uit indicatoren voor een effectieve inzet van mobiliteitsmanagementmaatregelen, die vervolgens zijn verwerkt in een toolkit. De uitkomsten van dit onderzoek dragen bij aan een toegankelijke en effectieve werkwijze bij het organiseren van mobiliteitsmanagementmaatregelen. Hierdoor kunnen de effecten van mobiliteits-managementmaatregelen worden geoptimaliseerd. De doelstelling van dit afstudeeronderzoek is drieledig: 1. Ten eerste levert dit onderzoek een bijdrage aan een effectieve inzet van mobiliteitsmanagement in de toekomst. Dit door onder meer indicatoren te presenteren over de keuze en het organiseren van de maatregelen. 2.3 Onderzoeksvragen De hoofdvraag die in dit afstudeeronderzoek wordt beantwoord, luidt: Op welke wijze is, op basis van de effecten van eerder uitgevoerde mobiliteitsmanagementmaatregelen, een juiste keuze voor de inzet van mobiliteitsmanagementmaatregelen mogelijk? Het organiseren van de juiste mobiliteitsmanagementmaatregelen is essentieel om aan de doelstellingen van de initiator te voldoen. Een maatregel, of een pakket van meerdere maatregelen, die voldoet aan de doelstellingen van de initiator kan als effectief worden gezien. Om de hoofdvraag van dit afstudeeronderzoek te beantwoorden, zijn vier deelvragen opgesteld. In figuur 2.1 is de samenhang tussen de deelvragen weergegeven. De deelvragen zijn als volgt geformuleerd: Slimmer organiseren, slimmer reizen Eindrapportage 19

20 2. Het onderzoek het Nederlandse mobiliteitsbeleid. De formulering van deelvraag 1 is anders dan in het Onderzoeksplan. De reden voor het aanpassen van de vraagstelling ligt in het feit dat de originele vraagstelling suggereert dat er cijfermatig gepresenteerd wordt wat mobiliteitsmanagement heeft opgebracht. - Deelvraag 2: Op welke wijze ondersteunen literatuur en hulpmiddelen initiatoren bij het organiseren van de juiste maatregelen in hun specifieke situatie? Initiatoren van mobiliteitsmanagementmaatregelen kunnen bij het kiezen van maatregelen gebruik maken van literatuur en hulpmiddelen. In deze deelvraag wordt een analyse uitgevoerd van deze literatuur en deze hulpmiddelen. Deze analyses worden aangevuld met interviews van mobiliteitsmanagementdeskundigen. - Deelvraag 3: Welke kenmerken van een mobiliteitsmanagementmaatregel beïnvloeden de effectiviteit van de maatregel? Op basis van de verworven informatie in deelvraag 1 en 2 wordt een checklist opgesteld, aan de hand waarvan evaluatierapporten van uitgevoerde maatregelen worden geanalyseerd. Doel van deze deelvraag is om kenmerken vast te stellen die de effectiviteit van maatregelen beïnvloeden. Figuur 2.1. De schematisch weergegeven samenhang tussen de vier deelvragen die in dit afstudeeronderzoek aan bod komen. - Deelvraag 1: Hoe heeft mobiliteitsmanagement zich ontwikkeld tot wat het nu is en welke kansen zijn er voor de toekomst?. Deze deelvraag gaat in op de ontwikkeling van mobiliteitsmanagement in de afgelopen jaren in zowel Nederland als andere Europese landen. Ook wordt ingegaan op de positie van mobiliteitsmanagement in - Deelvraag 4: Welke indicatoren zijn op te stellen voor het toepassen van juiste mobiliteitsmanagementmaatregelen en op welke wijze zijn deze indicatoren te verwerken in een toolkit? Op basis van de in deelvraag 3 gevonden kenmerken, worden in deze deelvraag indicatoren opgesteld. Deze indicatoren geven organisatoren van mobiliteitsmanagementmaatregelen handvatten om maatregel te organiseren. Vervolgens worden deze indicatoren verwerkt in een toolkit, zodat initiatoren de indicatoren op eenvoudige wijze in hun dagelijkse 20 Slimmer organiseren, slimmer reizen Eindrapportage

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

LinkedIn Profiles and personality

LinkedIn Profiles and personality LinkedInprofielen en Persoonlijkheid LinkedIn Profiles and personality Lonneke Akkerman Open Universiteit Naam student: Lonneke Akkerman Studentnummer: 850455126 Cursusnaam en code: S57337 Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers

ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers English Instructions Windows 8 out-of-the-box supports the ICARUS Illumina (E653) e-reader. However, when users upgrade their Windows

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Slim reizen in het buitenland: is het gras bij de buren groener?

Slim reizen in het buitenland: is het gras bij de buren groener? Slim reizen in het buitenland: is het gras bij de buren groener? Friso Metz KpVV Ook in het buitenland is mobiliteitsmanagement in opkomst. Wij kunnen veel leren van de landen om ons heen. Het KpVV heeft

Nadere informatie

Afstudeeronderzoek Slimmer organiseren, slimmer reizen

Afstudeeronderzoek Slimmer organiseren, slimmer reizen Publicatie D: Onderzoeksplan Afstudeeronderzoek Slimmer organiseren, slimmer reizen Definitieve versie Titelpagina In opdracht van Titel Royal HaskoningDHV & Hogeschool Windesheim Onderzoeksplan Titelomschrijving

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout. bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs

De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout. bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs The Relationship between Existential Fulfilment, Emotional Stability and Burnout

Nadere informatie

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Outline Research project Objective writing tests Evaluation of objective writing tests Research

Nadere informatie

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim.

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Bullying at work and the impact of Social Support on Health and Absenteeism. Rieneke Dingemans April 2008 Scriptiebegeleider:

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *7261263430* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2011 No Additional

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013 Update Empowermentproject Kenia september 2013 Het Empowerment-project in Kenia van de Rotaryclub Rhenen-Veendaal begint aan de derde fase: een derde en laatste bezoek, met een Empowerment workshop voor

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats.

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Development, Strategies and Resilience of Young People with a Mentally

Nadere informatie

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ==> Download: ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF - Are you searching for Echte Mannen Eten Geen Kaas Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Nadere informatie

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Over dit formulier About this form Waarom dit formulier? Dit formulier is bestemd

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *2942209982* UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2012 15 minutes

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

Handleiding Installatie ADS

Handleiding Installatie ADS Handleiding Installatie ADS Versie: 1.0 Versiedatum: 19-03-2014 Inleiding Deze handleiding helpt u met de installatie van Advantage Database Server. Zorg ervoor dat u bij de aanvang van de installatie

Nadere informatie

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling Screen Design Deliverable 3 - Visual Design Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014 Docent: Jasper Schelling Hulp bij het inloggen Inloggen Particulier Personal Banking Private Banking Zakelijk Zoeken in Particulier

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011 Effective leesprogramma s voor leerlingen die de taal leren en anderssprekende leerlingen samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5)

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Hester A. Lijphart Eerste begeleider: Dr. E. Simon Tweede

Nadere informatie

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS Persoonskenmerken en ervaren lijden bij verslaving en PTSS 1 De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij Verslaafde Patiënten met PTSS The Relationship between Personality Traits and Suffering

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

De bijsluiter in beeld

De bijsluiter in beeld De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een visuele bijsluiter voor zelfzorggeneesmiddelen Oktober 2011 Mariëtte van der Velde De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een

Nadere informatie

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 4

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 4 User Centred Development UCD Werkcollege blok 1 week 4 Agenda Introductie Huisregels Blok beschrijving Observatie opdracht & huiswerk Introductie Aranea Felëus Industrieel Ontwerpen Strategic Product Design

Nadere informatie

Afstudeeronderzoek Slimmer organiseren, slimmer reizen

Afstudeeronderzoek Slimmer organiseren, slimmer reizen Publicatie C: Bijlagenboek Afstudeeronderzoek Slimmer organiseren, slimmer reizen Definitieve versie 2 Slimmer organiseren, slimmer reizen Bijlagenboek Titelpagina In opdracht van Titel Royal HaskoningDHV

Nadere informatie

WWW.EMINENT-ONLINE.COM

WWW.EMINENT-ONLINE.COM WWW.EMINENT-OINE.COM HNDLEIDING USERS MNUL EM1016 HNDLEIDING EM1016 USB NR SERIEEL CONVERTER INHOUDSOPGVE: PGIN 1.0 Introductie.... 2 1.1 Functies en kenmerken.... 2 1.2 Inhoud van de verpakking.... 2

Nadere informatie

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan.

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Interactive Grammar Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Doelgroep Interactive Grammar Het programma is bedoeld voor leerlingen in de brugklas van

Nadere informatie

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp BT Makelaars Aalsmeerderweg 606 Rozenburg Schiphol Postbus 3109 2130 KC Hoofddorp Telefoon 020-3 166 166 Fax 020-3 166 160 Email: info@btmakelaars.nl Website : www.btmakelaars.nl PROJECT INFORMATION Building

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn

Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn IE in de LED-wereld praktijkvoorbeelden, tips & trucs Hub Dohmen twitter: http://twitter.com/hdohmen LinkedIn: http://nl.linkedin.com/in/hubdohmen

Nadere informatie

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander 2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander HOI 2.0 introduction Importance HOI currency Future print = HOI 2.0 HOI 2.0 Print: Décomplexation/more simple Digital: New set-up Core values HOI Accountability

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

ATOS Viewer for Dental Frameworks User Manual

ATOS Viewer for Dental Frameworks User Manual ATOS Viewer for Dental Frameworks User Manual www.dentwise.eu Inhoud Content NEDERLANDS... 2 1. Installatie... 2 2. Algemene Functies... 2 3. Afstanden Meten... 3 4. Doorsneden Maken... 4 5. Weergave Aanpassen...

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke van der Scheer ISOQOL

Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke van der Scheer ISOQOL Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke.vanderScheer@utwente.nl Lieke van der Scheer ISOQOL 14-11-2014 1 De stem van patiënten Elisa Garcia Simone van der Burg (Nijmegen) Lieke van der Scheer

Nadere informatie

Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO

Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO Handleiding/Manual Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO Inhoudsopgave / Table of Contents 1 Verbinden met het gebruik van

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

Het project en de doelstellingen:

Het project en de doelstellingen: Het project en de doelstellingen: Wit.h heeft al heel wat ervaring met sociaal artistieke projecten als deze. De Erasmus studenten daarentegen hebben elk een andere achtergrond en voor sommige onder hen

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk en Lichamelijke Gezondheidsklachten The Moderating Influence of Social Support on the Relationship between Mobbing at Work

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

From Padua to Groningen

From Padua to Groningen From Padua to Groningen The effects of the CercleS Seminar in Padua in 2009 on writing Nederlands in gang (0-A2) Berna de Boer Benvenuti a tutti! Contents I. State of affairs in September 2009 II. The

Nadere informatie

Groen&en&groei&in&een&energieke&samenleving&

Groen&en&groei&in&een&energieke&samenleving& Green%Deal% Groen&en&groei&in&een&energieke&samenleving& YanickAarsen MasterthesisvandeopleidingMilieu6maatschappijwetenschappen FaculteitderManagementwetenschappen RadboudUniversiteitNijmegen December2013

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie