Patiënteninformatie. Radiotherapie. bij borstkanker. Uw behandelwijzer

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Patiënteninformatie. Radiotherapie. bij borstkanker. Uw behandelwijzer"

Transcriptie

1 Patiënteninformatie Radiotherapie bij borstkanker Uw behandelwijzer

2 Inhoud Persoonlijke gegevens Bestralingsschema Borstkanker en radiotherapie Waarom bestraling? Uitwendige bestraling Met wie heeft u te maken? Voor de behandeling van start gaat Consult met uw radiotherapeut of PA Gesprek met de medewerker voorlichting CT-scan Eerste bestralingsafspraak Bestralingstijden Op tijd komen Uw behandeling in de praktijk Aanmelden De afsprakensticker De bestraling Controles Na afloop van de bestraling Uw huisarts Hoe heeft u uw behandeling ervaren? Klachtenprocedure Bijwerkingen, adviezen en veelgestelde vragen Korte termijn Lange termijn Veelgestelde vragen Begeleiding en revalidatie Begeleiding en revalidatie Polikliniek Werk en Borstkanker Workshop Look Good Feel Better Glazen Zaal Herstel en Balans Revalidatieprogramma voor Borstkankerpatiënten Waar kunt u meer informatie krijgen? Voorlichtingscentrum KWF Kankerbestrijding Internet Vrijwilligers en donaties Over het Antoni van Leeuwenhoek Vestigingen Taxivervoer en vervoerskostenregeling Openbaar vervoer Parkeren Gast-Huis Telefoonnummers De belangrijkste punten samengevat

3 1 Persoonlijke gegevens Uw naam Uw bestralingsschema ziet er als volgt uit Totaal aantal bestralingen Aantal dagen per week Aantal weken Uw radiotherapeut of PA Bereikbaar via telefoonnummer Uw bestralingstoestel Bereikbaar via telefoonnummer Locatie Hoofddorp

4 2Borstkanker en radiotherapie Voor de behandeling van borstkanker wordt een combinatie van diverse behandelmethoden gekozen om een optimale genezingskans te bereiken. Naast een operatie kunnen dat zijn: chemotherapie, hormonale therapie en/of radiotherapie (behandeling door middel van straling). Deze behandelwijzer informeert u over radiotherapie. Het Antoni van Leeuwenhoek - Uw behandelwijzer 4 Waarom bestraling? Bij u is een kwaadaardige tumor in de borst geconstateerd. Een kwaadaardig tumor is een gezwel dat infiltreert in de omringende weefsels. Via bloed- en lymfebanen kan de tumor ook uitzaaien naar plaatsen elders in het lichaam. Na een operatie, waarbij de chirurg de tumor volledig heeft weggehaald, is het toch mogelijk dat er zich nog tumorcellen in de borst bevinden. Radiotherapie dient om deze tumorcellen uit te schakelen. Hierdoor wordt de kans dat de tumor weer terugkomt in de borst- of thoraxwand en de aangrenzende kliergebieden kleiner, en zo verbetert uw genezingskans. Is er bij u een voorstadium van kanker geconstateerd, het zogenaamd Ductaal Carcinoom In Situ DCIS, dan kan deze niet uitzaaien. Wel kan ook deze tumor na operatieve verwijdering toch weer teruggroeien. In een kwaadaardige tumor is het erfelijk materiaal, het DNA, verstoord. Het uitgangspunt van radiotherapie is dat het DNA van de tumorcellen door de bestraling beschadigd raakt. Gezonde, normale cellen herstellen hierna weer snel, maar tumorcellen kunnen door deze beschadiging van het DNA niet goed herstellen. Door vaak te bestralen krijgt de tumorcel niet de gelegenheid zich te herstellen en sterft uiteindelijk af. Uitwendige bestraling Bij uitwendige bestraling bevindt het bestralingstoestel zich buiten het lichaam en wordt het te behandelen gebied door de huid heen bestraald. De straling waarmee u behandeld gaat worden, is een elektrisch opgewekte straling. Dit gebeurt in het bestralingstoestel; de lineaire versneller. Hierin worden elektronen opgewekt, waar een enorm hoge snelheid aan wordt gegeven. Elektronen kunnen in het toestel ook omgevormd worden tot fotonen. Fotonen kunnen dieper in het lichaam doordringen. Door de hoge energie is het mogelijk om met heel gerichte stralingsbundels te bestralen. Met behulp van een CT-scan bepaalt de radiotherapeut het exacte bestralingsgebied. Deze CT-scan is nodig om uit te rekenen hoe de tumorcellen zo optimaal mogelijk bestraald kunnen worden met zo min mogelijk belasting van het gezonde weefsel. Dit heet het bestralingsplan.

5 bestralingstoestel Het bestralingstoestel kan in een hele cirkel om u heen draaien, zodat u uit elke gewenste hoek bestraald kan worden. In de kop van het bestralingstoestel zitten afdekkingslamellen, waardoor de delen afgeschermd kunnen worden waar de straling niet mag komen. Deze afdekkingslamellen hoort u schuiven als u op het toestel ligt. Van de bestraling zelf voelt u niets. De bestraling duurt slechts enkele minuten. Afhankelijk van het individuele bestralingsschema wordt u op werkdagen gedurende een tot zeven weken bestraald. Met wie heeft u te maken? U wordt behandeld door een radiotherapeutoncoloog of Physician Assistant, PA. Tevens is het mogelijk dat uw behandelaar nog in opleiding is tot radiotherapeut-oncoloog of PA. In de opleidingsfase is er structureel overleg met en begeleiding door de opleidende radiotherapeut-oncoloog. Een radiotherapeut-oncoloog, wij gebruiken vaak de term radiotherapeut, is een medisch specialist die patiënten met kanker behandelt met straling. Een PA is een HBO opgeleide paramedische professional die het werk van de radiotherapeut ondersteunt door zelfstandig patiënten te zien. Hij of zij neemt structureel medische taken over van de radiotherapeut. Er is een nauwe samenwerking met de radiotherapeut. De PA s zijn opgeleid voor een specifiek aandachtsgebied. In deze behandelwijzer wordt steeds gesproken over radiotherapeut of PA, ook als uw behandelaar nog in opleiding is. De bestraling wordt uitgevoerd door radiotherapeutisch laboranten of radiotherapeutisch laboranten in opleiding, onder supervisie van gediplomeerden. 5

6 3Voor de behandeling van start gaat Wij adviseren u om bij alle consulten en gesprekken iemand mee te nemen. Zo kunt u later met elkaar nog napraten over wat er is verteld. Mist u informatie of is iets niet helemaal duidelijk, aarzel dan niet uw vragen te stellen. Het Antoni van Leeuwenhoek - Uw behandelwijzer 6 Consult met uw radiotherapeut of PA Er is voor u een afspraak gemaakt met een radiotherapeut of PA. Deze heeft uw medische gegevens, die de verwijzende specialist heeft vastgesteld. Ondanks deze informatie zal uw radiotherapeut of PA u toch opnieuw vragen stellen over uw ziekte. Meestal wordt ook een gericht lichamelijk onderzoek gedaan om een indruk te krijgen van uw lichamelijke gesteldheid. Indien nodig worden nog aanvullende onderzoeken aangevraagd. In het gesprek wordt u verteld hoe uw behandeling er uit zal gaan zien en hoeveel keer u naar verwachting bestraald gaat worden. Ook zal het doel van de behandeling uitgelegd worden, en wat de eventuele bijwerkingen zullen zijn. Indien u samen met uw radiotherapeut of voorlichtingsgesprek PA besloten heeft om over te gaan tot een behandeling krijgt u een brief thuis met de afspraken voor de voorbereiding op de bestraling. Voor sommige behandelingen wordt de optimale toepassing van de bestraling in studieverband uitgezocht. Indien u hiervoor in aanmerking komt, zal uw radiotherapeut of PA u hier uitgebreid over informeren. Receptiebalie radiotherapie Als u een afspraak heeft voor de voorbereiding op de bestraling, meldt u zich bij de receptiebalie van de radiotherapie (let op: NIET de radiologie!). Hier ontvangt u een groene kaart met een streepjescode. Met deze kaart meldt u zich altijd aan; bij een bestralingsafspraak maar ook voor alle andere afspraken. U meldt zich aan door de kaart met de streepjescode onder de streepjescodescanner te houden. Deze staat aan een paal vóór onze glazen schuifdeuren. Op het scherm kunt u dan aflezen welke afspraken u die dag heeft. Gesprek met de medewerker voorlichting Om u zo goed mogelijk op de bestraling voor te bereiden, krijgt u voorafgaand aan de behandeling ook een gesprek met een

7 medewerker voorlichting. Tijdens dit gesprek komen vooral praktische zaken aan bod. Met behulp van een fotopresentatie wordt u uitgelegd hoe de voorbereiding op de bestraling zal verlopen en hoe het bestralen zelf in zijn werking gaat. CT-scan De CT-scanner is een toestel dat driedimensionale foto s maakt met röntgenstraling. maken van inktlijnen bij CT-scan Deze foto s, ook wel CT-scan genoemd, zijn nodig om het bestralingsplan te maken. Voor het maken van de CT-scan komt u op een tafel te liggen met de armen in een steun. Dit zal tijdens de bestraling precies zo zijn. Uit de muur in de ruimte van de CT-scanner komen laserlijnen, die zich projecteren op uw lichaam. Deze lijnen worden aangetekend op uw lichaam met speciale markeerinkt. Deze inkt bevat zilvernitraat waardoor het goed hecht op de huid. Tevens worden er een paar kleine tatoeagepuntjes aangebracht. Door de lijnen en de tatoeagepuntjes kunt u op het bestralingstoestel weer precies zo worden neergelegd als tijdens de CT-scan. Dit is nodig voor de nauwkeurigheid van het bestralen. Inktlijnen hechten goed op de huid, maar zullen toch vervagen. Het is belangrijk dat ze nog zichtbaar zijn als u voor uw eerste bestraling komt. Bij het douchen is het het beste niet te wrijven over de lijnen en bij het afdrogen alleen te deppen en geen crèmes of lotion te gebruiken rondom de lijnen. Mochten de lijnen dreigen te verdwijnen voor uw eerste bestraling, is het dan mogelijk dat iemand dat bij u overtekend? Hier kan een watervaste stift voor worden gebruikt. Streepjes op de inktlijnen zetten is het duidelijkst. U kunt altijd ook bij ons komen om dat hier te laten doen. Als u bestraald wordt worden de lijnen onderhouden door de radiotherapeutisch laboranten. Houdt u er rekening mee dat de lijnen wat af kunnen geven op de kleding? Het maken van de scan zal ongeveer een half uur duren. Eerste bestralingsafspraak Na de CT-scan krijgt u bericht thuis wanneer voor u de bestralingen gaan beginnen en op welk toestel. Ons streven is om u binnen tien kalenderdagen te laten beginnen. U kunt hierover ook altijd bellen met de receptiebalie op telefoonnummer Let u wel op dat uw lijnen nog goed zichtbaar zijn? receptiebalie 7

8 4 Bestralingstijden Bij het inplannen van uw afspraken hebben wij met veel voorschriften en andere afspraken rekening te houden. Hierdoor kunnen de tijden van de bestraling per dag verschillen. Helaas kunnen wij geen rekening houden met verkeersomstandigheden. Mochten er bijzondere omstandigheden zijn, dan kunt u voor vragen hieromtrent terecht bij Service en Ondersteuning of kunt u deze ter sprake brengen tijdens het voorlichtingsgesprek. Service en Ondersteuning is te vinden in het kantoor achter de receptie; de deur staat daar altijd open. Telefonisch zijn ze te bereiken via Op tijd komen Vanzelfsprekend doet u uw best om op tijd op uw bestralingsafspraak te zijn. Wilt u met de gewone filedrukte rekening houden? Mocht er onderweg onverhoopt lang oponthoud zijn, dan kunt u bellen met het algemene nummer Wordt u bestraald in Hoofddorp, dan belt u Zij geven dan door dat u verlaat bent. Het Antoni van Leeuwenhoek - Uw behandelwijzer CT-scanner 8

9 4Uw behandeling in de praktijk Voor uw behandeling krijgt u met veel verschillende afdelingen te maken. In het Antoni van Leeuwenhoek werken de diverse afdelingen goed samen. Hierdoor kunnen we uw afspraken zoveel mogelijk op elkaar aan laten sluiten. Aanmelden Bij uw eerste bezoek aan de afdeling radiotherapie heeft u een groene kaart met streepjescode gekregen. Met deze kaart meldt u zich altijd aan. Dat doet u door de kaart onder de streepjescodescanner te houden. Deze hangt aan een paal voor de afdeling radiotherapie. Op het scherm verschijnen dan aanmelden met streepjescode uw afspraken. Als het een bestralingsafspraak betreft, ziet u op het scherm het nummer verschijnen van het bestralingstoestel waar u verwacht wordt. Voor de bestralingen neemt u plaats in de wachtruimte van het desbetreffende bestralingstoestel. Afsprakensticker Bij de receptie krijgt u uw afspraken voor de rest van de week. Elke donderdag liggen bij de receptiebalie uw nieuwe afspraken klaar. Er is regelmatig ook een controleafspraak met uw radiotherapeut of PA gepland. Deze afspraak wordt voor u gemaakt en staat ook op uw afsprakensticker vermeld. Hiervoor meldt u zich bij de balie van de doktersassistenten. De bestraling Een radiotherapeutisch laborant zal u ophalen uit de wachtruimte en naar de kleedkamer brengen. Hier ontbloot u uw bovenlichaam. Neemt u een vestje mee om even om te doen? U kunt uw afsprakenkaart en streepjescodekaart aan de radiotherapeutisch laborant geven. Deze loopt met u mee naar de bestralingsruimte, waar u op de bestralingstafel gaat liggen. In de bestralingsruimte komen weer laserlijnen uit de muur, die op uw lichaam schijnen. Zo kunt u precies zo neergelegd worden op de bestralingstafel als ook bij het maken van de CT-scan. Regelmatig wordt deze instelling met behulp van rontgenfoto s gecontroleerd. Als u helemaal goed ligt, gaan de radiotherapeutisch laboranten naar de bedieningsruimte waar ze op de monitoren uw bestraling kunnen volgen. 9

10 In de bestralingsruimte hangt een camera en een microfoon, zodat ze u kunnen zien en horen. Het is belangrijk dat u tijdens de bestraling stil ligt. In overleg met de radiotherapeutisch laboranten mag een begeleider met u mee in de bestralingsruimte bij de voorbereiding op de bestraling. Het bestralingstoestel draait zich vervolgens in de juiste posities om u te bestralen. Tijdens het bestralen hoort u een zoemend geluid. De tijd dat u bestraald wordt is erg kort, slechts enkele minuten. Met al het pas- en meetwerk zult u alles bij elkaar ongeveer vijftien minuten in de bestralingsruimte zijn. Controles U wordt tijdens uw behandeling wekelijks gecontroleerd door uw radiotherapeut of PA. Voor deze afspraak meldt u zich aan de balie van de doktersassistenten op de afdeling radiotherapie. Uw radiotherapeut of PA controleert hoe het met u gaat. U krijgt advies hoe met de bijwerkingen om te gaan. Ook is er ruimte om uw vragen te stellen. Zeker in het begin is het mogelijk dat er geen klachten zijn en u niet gecontroleerd hoeft te worden. Indien u de radiotherapeut of de PA niet hoeft te zien voor de wekelijkse controles, meldt u zich dan af bij de doktersassistentenbalie. Doen er zich tussen de controles klachten voor die direct zorg behoeven, dan kunt u zich hier ook melden. Het Antoni van Leeuwenhoek - Uw behandelwijzer bestraling 10

11 Na afloop van de bestraling Aan het eind van de bestralingsserie blijft u nog gedurende lange tijd onder controle. Uw radiotherapeut of PA spreekt met u af wanneer u wordt verwacht voor deze controle op de polikliniek. Deze controlebezoeken mensen na vijf jaar terugverwezen naar het bevolkingsonderzoek. Anderen worden na vijf jaar nog een keer per jaar gecontroleerd. Bij een borstsparende operatie wordt er elk jaar een mammogram gemaakt, doorgaans in het ziekenhuis waar u bent geopereerd. Het totale controletraject wordt op basis van de diagnose vastgesteld, en ook eventueel aanvullende behandeling (bijvoorbeeld chemotherapie, hormonale therapie). controle na de behandeling zijn van groot belang om het effect van de behandeling en de mogelijke bijwerkingen te volgen. Eventuele bijwerkingen (huidklachten en vermoeidheid) zijn aan het eind van de behandeling en kort daarna het sterkst. Doorgaans zijn binnen drie weken de klachten grotendeels verdwenen. Over het algemeen zult u de eerste vijf jaar steeds om de zes tot twaalf maanden gecontroleerd worden. De controles worden afwisselend door de chirurg en/of internist en de radiotherapeut of PA verricht. Afhankelijk van het tumorstadium worden sommige wachtruimte Uw huisarts De huisarts wordt aan het begin van uw behandeling op de hoogte gebracht. U kunt uw huisarts altijd bellen om te overleggen, maar ook als u plotseling klachten krijgt. Als u klachten krijgt die direct zorg behoeven, dan kunt u buiten reguliere tijden om altijd het Antoni van Leeuwenhoek bellen. 11

12 5Bijwerkingen, adviezen en veelgestelde vragen Alle intensieve behandelmethoden kennen een aantal bijwerkingen. De mate waarin de bijwerkingen optreden is per persoon verschillend en afhankelijk van een groot aantal factoren. Uw radiotherapeut of PA zal u hierover zo volledig mogelijk informeren en adviezen geven om de bijwerkingen te beperken. Het al dan niet optreden van bijwerkingen zegt niets over het effect van de behandeling. Het Antoni van Leeuwenhoek - Uw behandelwijzer Korte termijn Huidklachten Bij de bestraling voor borstkanker wordt gebruik gemaakt van straling met een huidsparend effect. Desondanks is het mogelijk dat de huid in de loop van de bestralingsperiode enigszins rood en geïrriteerd wordt. Soms kan het bestraalde gebied ook wat vocht vasthouden en opzetten. De huidreactie is van tijdelijke aard. De meeste huidklachten van de bestraling dienen zich aan in de loop van de behandeling en zullen binnen drie weken na de behandeling verdwijnen. Soms kan de huid nog roder worden in de eerste week na het eind van de bestraling. Bij huidirritatie zal uw radiotherapeut, uw PA of de doktersassistenten advies geven en een geschikte crème of zalf voorschrijven. Adviezen voor het verzorgen van de huid tijdens de bestraling. De bestraalde huid mag met een milde zeep of douchegel gewassen worden. Dep de huid droog in plaats van wrijven. Het dragen van strak zittende kleding of ondergoed wordt afgeraden. Plak geen pleisters op de bestraalde huid. Adviezen voor het verzorgen van de huid na afloop van de bestraling De huid geneest gewoonlijk in de drie weken na de bestraling. De plek blijft aanvankelijk wat donkerder dan normaal door droge, bruine huidschilfers. Deze kunnen het makkelijkste verwijderd worden met huidolie. Gebruikt u dit echter niet tijdens de bestraling in verband met de inktlijnen. Als de bestraling is afgelopen en u heeft problemen met het verzorgen van uw huid, dan kunt u contact opnemen met de doktersassistenten op de afdeling radiotherapie via telefoonnummer In een enkel geval kan de huid tijdens of kort na de bestraling oppervlakkig open gaan, en wat vochtig worden. Dit is meestel als er diepe huidplooien in het bestralingsveld vallen of als de huid tot een hogere dosis wordt bestraald (bijvoorbeeld omdat de tumor in de huid groeit). Als deze bijwerking verwacht wordt, zal uw radiotherapeut of PA dit met u bespreken. De doktersassistenten zullen u met speciaal verband verbinden. Voor het verbinden en het regelen van het bezorgen van de verbandmiddelen op uw thuisadres kunt u bij de doktersassistenten van de afdeling radiotherapie terecht. 12

13 Stel de bestraalde huid niet overmatig bloot aan de zon of aan UV-stralen van een zonnebank. Na afloop van de bestraling kunt u het beste de bestraalde huid beschermen tegen het felle zonlicht door middel van een crème met een hoge zonnebeschermingsfactor (factor 20-30). Deze adviezen gelden voor de eerste periode na de bestraling maar ook voor de jaren na de bestraling, om versnelde veroudering van de huid te beperken. Vermoeidheid Het is mogelijk dat u zich vermoeider gaat voelen naarmate de bestralingsperiode vordert. Ook het regelmatig reizen naar het ziekenhuis kan een extra belasting zijn. De mate van vermoeidheid hangt ook af van uw behandeling, situatie en conditie. Het is gebleken dat de vermoeidheid minder lang aanhoudt als u regelmatig in beweging blijft. U voelt zelf het beste wat u wel of niet kunt doen. Gevoeligheid In het bestraalde gebied kan er tijdens de bestraling soms stekende pijnen of een beurs, zwaar gevoel optreden. Ook kan het weefsel wat opgezet worden. Dit is een normale reactie van het weefsel op de bestraling. Lange termijn Littekenvorming Op langere termijn (maanden of jaren na de bestraling) kunnen er ook veranderingen optreden in het bestraalde gebied. Na borstsparende therapie kan de borst vaster van structuur worden en kan de vorm en/of de grootte van de borst veranderen. Ook nu nog kunt u af en toe een stekende pijn in het bestraald gebied voelen; dit is normaal en kan vergeleken worden met littekenpijn na een operatie. Een geleidelijke toename van littekenweefsel na bestraling in het schouder/okselgebied kan een strak gevoel en een beperkte schouderfunctie veroorzaken. De kans op deze bijwerkingen zijn groter indien u ook aan de oksel bent geopereerd. U kunt oefeningen doen om uw schouder zo soepel mogelijk te houden. Bent u onder behandeling van een fysiotherapeut, dan kan deze u hiermee helpen. Lymfoedeem Soms kan er lymfoedeem optreden in het bestraalde gebied. Lymfoedeem is een opeenhoping van lymfevocht. Als u op het okselgebied bent bestraald, bestaat er risico op lymfoedeem van de arm aan de behandelde kant. De plek waar het lymfevocht zich ophoopt kan verschillen per persoon. Zo kan lymfoedeem optreden in de hand, in de bovenarm of in de hele arm. Neem contact op met uw radiotherapeut of PA wanneer u deze klachten bemerkt. De radiotherapeut of PA kan u verwijzen naar een fysiotherapeut die zich gespecialiseerd heeft in de behandeling van lymfoedeem. Op de website van de Nederlandse Vereniging voor Fysiotherapie binnen de Lymfologie vindt u gespecialiseerde fysiotherapeuten bij u in de buurt (www.nvfl.nl). Bijwerkingen aan de longen en het hart Indien niet alleen de borst maar ook de lymfeklieren zijn bestraald, kunnen er tijdelijke longklachten ontstaan. De kans hierop is echter kleiner dan 5%. De klachten 13

14 ontstaan door een steriele ontsteking in het longweefsel en bestaan uit kortademigheid en een droge hoest. Deze longbijwerkingen komen pas drie tot negen maanden na de bestraling tot uiting, en houden enkele weken aan. Mocht u deze klachten krijgen dan kunt u contact opnemen met uw radiotherapeut of PA voor verdere evaluatie en behandeling. het camoufleren van ontsierende plekken of littekens kunt u contact opnemen met de stichting Look Good Feel Better (www.lookgoodfeelbetter.nl). In het Voorlichtingscentrum is de folder van deze stichting verkrijgbaar. Nieuwe tumor Bestraling kan op zeer lange termijn een nieuwe tumor veroorzaken. Het risico hierop is zeer klein. Uw radiotherapeut of PA kan u hierover verder informeren. Het Antoni van Leeuwenhoek - Uw behandelwijzer Uit onderzoek is gebleken dat vrouwen, 20 tot 30 jaar na de bestraling, meer kans hebben op hartklachten (2 à 4%). Daarom wordt tegenwoordig het hartweefsel tijdens de bestraling zo veel mogelijk buiten het bestraalde gebied gehouden. Bij vrouwen die op de linkerborst bestraald worden kan bij het maken van de CT-scan gekeken worden of het beter is om in inademingstand van de borstkas te bestralen. Als dit het geval is, dan krijgt u hier nog uitgebreid informatie over. Huidverkleuring Bij de meeste vrouwen is niet te zien waar bestraald is geweest na herstel van de eerste huidreactie. Echter bij sommige mensen is het mogelijk dat de bestraalde huid blijvend iets donkerder wordt. Voor meer informatie over Veel gestelde vragen bij radiotherapie 1. Mijn oncologieverpleegkundige heeft vitamine E crème geadviseerd voor op de littekens. Kan ik dit blijven gebruiken tijdens de radiotherapie? Ja. Let er daarbij wel op dat u de crème niet op de inktlijnen smeert. 2. Kan ik wel een deodorant gebruiken? Ja. Echter door de bestraling zal de zweetproductie van de bestraalde oksel wat verminderen. 3. Word ik kaal van de bestraling? Alleen de haren in het bestraalde gebied kunnen uitvallen. Bij een bestraling van de borst en het okselgebied kan daarom alleen het okselhaar minder worden. Het hoofdhaar valt niet uit. 4. Word ik misselijk van de bestraling? Krijg ik slikklachten? Nee. Alleen het bestraalde gebied wordt aangetast. Met de huidige technieken wordt niet op de maag of slokdarm bestraald bij de bestraling voor borstkanker. 14

15 5. Kan ik voor mijn (klein-)kinderen blijven zorgen? Ja. Bij uitwendige bestraling bent u niet radioactief tijdens of na de bestraling. In het lichaam wordt de straling niet opgeslagen. U vormt dus geen gevaar voor uw omgeving. 6. Kan ik alcohol drinken gedurende de bestralingsperiode? Als u dit gewend bent, kunt u (met mate) alcohol blijven gebruiken. 7. Moet ik een dieet gebruiken? Het is voor de radiotherapie van borstkanker niet noodzakelijk een speciaal dieet te volgen voorafgaand aan en gedurende de behandelperiode. Wel adviseren wij u uw lichaam in een zo optimaal mogelijke conditie te houden waaraan goede voeding uiteraard een grote bijdrage levert. 8. Mag ik auto blijven rijden? Ja. 9. Kan ik blijven werken tijdens de bestraling? Afhankelijk van het type werkzaamheden en uw conditie kunt u blijven werken tijdens uw bestralingsbehandeling. Als u dit aangeeft bij de voorlichtingsmedewerkers, kunnen zijn uw wensen ten aanzien van de behandeltijden aanvragen. 10. Ik heb gehoord dat je veel antioxidanten en/of vitamine C tabletten moet innemen tijdens de bestraling als bescherming. Klopt dit? Nee, dit is niet zinvol of nodig. 11. Kan ik blijven sporten? Ja. Lichamelijke beweging kan helpen om klachten van moeheid te verminderen. Indien u onder begeleiding van een fysiotherapeut wilt sporten bijvoorbeeld in verband met een beperkte armfunctie na operatie kan uw radiotherapeut een verwijzing voor fysiotherapie geven. Daarnaast kunnen de medewerkers van het Voorlichtingscentrum u advies geven over de diverse mogelijkheden voor sporten onder begeleiding. 12. Kan ik zwemmen? Liever niet tijdens de bestralingsperiode, in verband met de inktlijnen. Indien u na de bestraling gaat zwemmen, kunt u voor het zwemmen de bestraalde huid invetten met een crème. Dit geeft enige bescherming tegen irritatie door chloorwater. 13. Ik heb een borstamputatie ondergaan, wanneer kan ik een prothese laten passen? Een paar weken na de bestraling is de huid meestel voldoende hersteld om een definitieve borstprothese te kunnen dragen. Het is niet nodig om eerst een jaar te wachten na de bestraling voor bijvoorbeeld een zogenaamde plakprothese. Het Borstprothese Informatie Centrum geeft onafhankelijk en deskundig advies over borstprotheses. Voor meer informatie of het maken van een afspraak kunt u contact opnemen met het Voorlichtingscentrum van het Antoni van Leeuwenhoek. 14. Als ik bestraald ben geweest na een borstamputatie, kan ik dan wel een borstreconstructie krijgen? Ja. De plastisch chirurg zal bij het advies over de beste methode van reconstructie in uw situatie rekening houden met het feit dat het weefsel bestraald is geweest. 15

16 6Begeleiding en revalidatie Het krijgen van kanker en het ondergaan van een behandeling zijn ingrijpende gebeurtenissen. Uw radiotherapeut of PA kan u helpen met psychosociale ondersteuning. De Dienst Begeleiding en Ondersteuning van het Antoni van Leeuwenhoek biedt aanvullende ondersteuning aan voor patiënten en hun naasten. U kunt bij deze afdeling terecht met diverse vragen en problemen. Het Antoni van Leeuwenhoek - Uw behandelwijzer 16 Begeleiding en revalidatie Binnen het Antoni van Leeuwenhoek werken veel verschillende hulpverleners en therapeuten samen. Zo zijn er maatschappelijk werkers, geestelijk verzorgers, psychiaters, verpleegkundigen, creatief therapeuten, dietisten, fysiotherapeuten, ergotherapeuten en is er een revalidatie-arts. Zij hebben veel kennis en ervaring als het om het krijgen van kanker gaat en het effect van de behandeling op uw leven. Zo kunnen zij u helpen met zeer uiteenlopende (praktische) zaken en vraagstukken, zoals het omgaan met de ziekte, de terugkeer naar werk, het weer oppakken van dagelijkse activiteiten, bewegen en sporten, energieverdeling gedurende de dag, angst en depressieve klachten, gewijzigd zelfbeeld, verandering in relaties met partner of in het gezin, seksualiteit en intimiteit, concentratieverlies en over- en ondergewicht. Tevens kunnen zij bemiddelen en adviseren bij verwijzing naar andere instanties buiten het ziekenhuis. U kunt via uw behandelend arts, PA of verpleegkundig specialist worden doorverwezen of zelf contact opnemen met het secretariaat van de Dienst Begeleiding en Ondersteuning op telefoonnummer Polikliniek Intimiteit en Borstkanker De diagnose en behandeling van borstkanker kan in korte tijd veel veranderen in uw leven, ook op het gebied van intimiteit en seksualiteit. De medewerkers van de polikliniek Intimiteit en Kanker zijn deskundigen op dit gebied. Ze hebben ervaring in het voeren van gesprekken met patiënten en/of naasten over de manier waarop kanker intimiteit en seksualiteit kan beïnvloeden. Via de Dienst Begeleiding en Ondersteuning kunt kan u een afspraak maken. Polikliniek Werk en Borstkanker Er zijn veel factoren die van invloed kunnen zijn op uw terugkeer in het werkproces. Een deel van deze factoren hangen samen met de ziekte en behandeling. Om de kans op een succesvolle terugkeer naar werk zo groot mogelijk te maken, is het belangrijk dat er aandacht is voor deze factoren. Op de polikliniek Werk en Borstkanker kunt u een afspraak maken met een onafhankelijke bedrijfsarts die zich heeft gespecialiseerd in werkhervatting. Daarnaast heeft u contact met

17 de bedrijfsarts van uw werkgever. Voor het maken van een afspraak kunt u contact opnemen met de Dienst Begeleiding en Ondersteuning. Workshop Look Good Feel Better Deze workshop wordt eenmaal per maand aangeboden in samenwerking met de Stichting Look Good Feel Better. U krijgt tips en adviezen over uiterlijke verzorging en make-up. Informatie vindt u op de website of bij ons Voorlichtingscentrum in de hal van het ziekenhuis. Glazen Zaal De Glazen Zaal is een ruimte voor creativiteit en bevindt zich op de eerste etage. Het is een rustige, gastvrije ruimte ter ontspanning en inspiratie. Regelmatig vinden hier allerlei activiteiten plaats, waaronder concerten en workshops. Aankondigingen hiervan vindt u in de Glazen Zaal. Onze medewerkers kunnen u laten kennismaken met verschillende creatieve technieken en materialen. Creativiteit kan een belangrijke manier zijn om uw indrukken en ervaringen te verwerken. Wilt u muziek luisteren of een spelletje doen, dan bent u hier ook aan het goede adres. Herstel & Balans Het revalidatieprogramma Herstel & Balans kan u helpen te herstellen en uw conditie te verbeteren. Het programma wordt in Amsterdam georganiseerd door Reade, centrum voor revalidatie en reumatologie. Voor meer informatie kunt u de website bekijken (www.herstelenbalans.nl) of de brochure halen bij het Voorlichtingscentrum van het Antoni van Leeuwenhoek. Revalidatie voor Borstkankerpatiënten Dit revalidatieprogramma is specifiek gericht op borstkankerpatiënten. Het verbeteren van de conditie en kwaliteit van leven zijn belangrijke doelen binnen het programma. Het programma is ontwikkeld en wordt uitgevoerd door het Antoni van Leeuwenhoek, het Slotervaartziekenhuis en Reade revalidatie. Aanmelden kan via uw arts of een andere medewerker in het Antoni van Leeuwenhoek of bij de revalidatieafdeling van het Slotervaartziekenhuis, telefoonnummer

Patiënteninformatie. Radiotherapie. Uw behandelwijzer

Patiënteninformatie. Radiotherapie. Uw behandelwijzer Patiënteninformatie Radiotherapie Uw behandelwijzer Inhoud 1 1 2 3 4 5 Persoonlijke gegevens Bestralingsschema Kanker en radiotherapie Waarom bestraling? Uitwendige bestraling Met wie heeft u te maken?

Nadere informatie

RADIOTHERAPIE BIJ BORSTKANKER. Antoni van Leeuwenhoek. Zorg in de kern van kanker.

RADIOTHERAPIE BIJ BORSTKANKER. Antoni van Leeuwenhoek. Zorg in de kern van kanker. RADIOTHERAPIE BIJ BORSTKANKER Antoni van Leeuwenhoek. Zorg in de kern van kanker. INHOUD 2 Persoonlijke gegevens 3 Bestralingsschema 3 1 Borstkanker en radiotherapie 4 Waarom bestraling? 4 Uitwendige bestraling

Nadere informatie

RADIOTHERAPIE BIJ HUIDKANKER EN OPPERVLAKKIG GELEGEN TUMOREN. Antoni van Leeuwenhoek

RADIOTHERAPIE BIJ HUIDKANKER EN OPPERVLAKKIG GELEGEN TUMOREN. Antoni van Leeuwenhoek RADIOTHERAPIE BIJ HUIDKANKER EN OPPERVLAKKIG GELEGEN TUMOREN Antoni van Leeuwenhoek HOOFDSTUK INHOUD 1 Hoofdstuk 1 Radiotherapie bij huidkanker en oppervlakkig gelegen tumoren 4 Hoofdstuk 2 Uw behandeling

Nadere informatie

RADIOTHERAPIE BIJ BORSTKANKER. Antoni van Leeuwenhoek.

RADIOTHERAPIE BIJ BORSTKANKER. Antoni van Leeuwenhoek. RADIOTHERAPIE BIJ BORSTKANKER Antoni van Leeuwenhoek. HOOFDSTUK INHOUD 1 Hoofdstuk 1 Radiotherapie bij borstkanker 4 Hoofdstuk 2 Voor de behandeling van start gaat 7 Hoofdstuk 3 Uw behandeling in de praktijk

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Radiotherapie. bij gynaecologische kanker. Uw behandelwijzer

Patiënteninformatie. Radiotherapie. bij gynaecologische kanker. Uw behandelwijzer Patiënteninformatie Radiotherapie bij gynaecologische kanker Uw behandelwijzer Inhoud 1 1 2 3 4 Persoonlijke gegevens Bestralingsschema Gynaecologische kanker en radiotherapie Uitwendige bestraling Waarom

Nadere informatie

RADIOTHERAPIE BEHANDELWIJZER. Antoni van Leeuwenhoek. Zorg in de kern van kanker.

RADIOTHERAPIE BEHANDELWIJZER. Antoni van Leeuwenhoek. Zorg in de kern van kanker. RADIOTHERAPIE BEHANDELWIJZER Antoni van Leeuwenhoek. Zorg in de kern van kanker. INHOUD Persoonlijke gegevens 3 Bestralingsschema 3 1 Kanker en radiotherapie 4 Waarom bestraling? 4 Uitwendige bestraling

Nadere informatie

RADIOTHERAPIE BIJ HERSENTUMOREN. Antoni van Leeuwenhoek

RADIOTHERAPIE BIJ HERSENTUMOREN. Antoni van Leeuwenhoek RADIOTHERAPIE BIJ HERSENTUMOREN Antoni van Leeuwenhoek HOOFDSTUK INHOUD 1 Hoofdstuk 1 Radiotherapie bij hersentumoren 4 Hoofdstuk 2 Voor de behandeling van start gaat 6 Hoofdstuk 3 Uw behandeling in de

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Radiotherapie. bij longkanker. Uw behandelwijzer

Patiënteninformatie. Radiotherapie. bij longkanker. Uw behandelwijzer Patiënteninformatie Radiotherapie bij longkanker Uw behandelwijzer Inhoud 1 1 2 3 4 Persoonlijke gegevens Bestralingsschema Longkanker en radiotherapie Waarom bestraling? Uitwendige bestraling Stereotactische

Nadere informatie

Radiotherapie bij borstkanker

Radiotherapie bij borstkanker Radiotherapie bij borstkanker In deze folder leest u meer over bestraling bij de behandeling van borstkanker. Deze informatie ontvangt u als aanvulling op de algemene informatie over radiotherapie. Uw

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Radiotherapie. bij Rectumkanker (endeldarmkanker) Uw behandelwijzer

Patiënteninformatie. Radiotherapie. bij Rectumkanker (endeldarmkanker) Uw behandelwijzer Patiënteninformatie Radiotherapie bij Rectumkanker (endeldarmkanker) Uw behandelwijzer Inhoud 1 1 2 3 4 Persoonlijke gegevens Bestralingsschema Rectumkanker (endeldarmkanker) en radiotherapie Uitwendige

Nadere informatie

RADIOTHERAPIE BIJ HERSENTUMOREN. Antoni van Leeuwenhoek. Zorg in de kern van kanker.

RADIOTHERAPIE BIJ HERSENTUMOREN. Antoni van Leeuwenhoek. Zorg in de kern van kanker. RADIOTHERAPIE BIJ HERSENTUMOREN Antoni van Leeuwenhoek. Zorg in de kern van kanker. INHOUD Persoonlijke gegevens 3 Bestralingsschema 3 1 Hersentumoren en radiotherapie 4 Waarom bestraling? 4 Bestraling

Nadere informatie

Radiotherapie. Radiotherapie bij borstkanker

Radiotherapie. Radiotherapie bij borstkanker Radiotherapie Radiotherapie bij borstkanker Radiotherapie Inleiding Na verschillende onderzoeken is bij u borstkanker vastgesteld. U bent voor de bestralingsbehandeling verwezen naar de afdeling Radiotherapie

Nadere informatie

RADIOTHERAPIE BIJ PROSTAATKANKER

RADIOTHERAPIE BIJ PROSTAATKANKER RADIOTHERAPIE BIJ PROSTAATKANKER Antoni van Leeuwenhoek. Zorg in de kern van kanker. INHOUD Persoonlijke gegevens 3 Bestralingsschema 3 1 Prostaatkanker en radiotherapie 4 Waarom bestraling? 4 Uitwendige

Nadere informatie

RADIOTHERAPIE BIJ SLOKDARMKANKER

RADIOTHERAPIE BIJ SLOKDARMKANKER RADIOTHERAPIE BIJ SLOKDARMKANKER Antoni van Leeuwenhoek. Zorg in de kern van kanker. INHOUD Persoonlijke gegevens 3 Bestralingsschema 3 1 Slokdarmkanker en radiotherapie 3 Waarom bestraling? 3 Uitwendige

Nadere informatie

RADIOTHERAPIE BIJ ANUSKANKER. Antoni van Leeuwenhoek. Zorg in de kern van kanker.

RADIOTHERAPIE BIJ ANUSKANKER. Antoni van Leeuwenhoek. Zorg in de kern van kanker. RADIOTHERAPIE BIJ ANUSKANKER Antoni van Leeuwenhoek. Zorg in de kern van kanker. INHOUD Persoonlijke gegevens 3 Bestralingsschema 3 1 Anuskanker en radiotherapie Waarom bestraling? Uitwendige bestraling

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Radiotherapie. bij prostaatkanker. Uw behandelwijzer

Patiënteninformatie. Radiotherapie. bij prostaatkanker. Uw behandelwijzer Patiënteninformatie Radiotherapie bij prostaatkanker Uw behandelwijzer Inhoud 1 1 2 3 Persoonlijke gegevens Bestralingsschema Prostaatkanker en radiotherapie Waarom bestraling? Uitwendige bestraling Met

Nadere informatie

Radiotherapie Medische Oncologie Chemoradiotherapie gevolgd door chirurgie bij slokdarmkanker

Radiotherapie Medische Oncologie Chemoradiotherapie gevolgd door chirurgie bij slokdarmkanker Radiotherapie Medische Oncologie Chemoradiotherapie gevolgd door chirurgie bij slokdarmkanker Uitwendige bestraling van slokdarmkanker in combinatie met chemotherapie, voorafgaand aan een operatie van

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Radiotherapie. bij anuskanker. Uw behandelwijzer

Patiënteninformatie. Radiotherapie. bij anuskanker. Uw behandelwijzer Patiënteninformatie Radiotherapie bij anuskanker Uw behandelwijzer Inhoud 1 1 2 3 4 Persoonlijke gegevens Bestralingsschema Anuskanker en radiotherapie Uitwendige bestraling Waarom bestraling? Bestraling

Nadere informatie

RADIOTHERAPIE BIJ HOOFDHALSKANKER

RADIOTHERAPIE BIJ HOOFDHALSKANKER RADIOTHERAPIE BIJ HOOFDHALSKANKER Antoni van Leeuwenhoek. Zorg in de kern van kanker. INHOUD 2 Persoonlijke gegevens 3 Bestralingsschema 3 1 Hoofdhalskanker en radiotherapie 4 Waarom bestraling? 4 Uitwendige

Nadere informatie

De behandelwijzer: borstsparend rechts de borst en eventueel de oksel- en sleutelbeenklieren

De behandelwijzer: borstsparend rechts de borst en eventueel de oksel- en sleutelbeenklieren De behandelwijzer: borstsparend rechts de borst en eventueel de oksel- en sleutelbeenklieren Onze website: www.mst.nl/radiotherapie PI-011070 versie 1.0 /08-10-2015 1 Inhoudsopgave Borstkanker 3 Groeiwijze

Nadere informatie

Afdeling Radiotherapie, locatie AZU. Radiotherapie bij borstkanker

Afdeling Radiotherapie, locatie AZU. Radiotherapie bij borstkanker Afdeling Radiotherapie, locatie AZU Deze folder bevat specifieke informatie over de bijwerkingen van bestraling van patiënten met borstkanker. Deze informatie is een aanvulling op de algemene informatie

Nadere informatie

Palliatieve bestralingsbehandeling

Palliatieve bestralingsbehandeling Kanker Instituut U bent door uw behandelend arts voor een korte palliatieve bestralingsbehandeling naar de Polikliniek Palliatieve Radiotherapie doorverwezen. Het doel van deze bestraling is het verminderen

Nadere informatie

RADIOTHERAPIE BIJ BLAASKANKER. Antoni van Leeuwenhoek

RADIOTHERAPIE BIJ BLAASKANKER. Antoni van Leeuwenhoek RADIOTHERAPIE BIJ BLAASKANKER Antoni van Leeuwenhoek HOOFDSTUK INHOUD 1 Hoofdstuk 1 Radiotherapie bij blaaskanker 4 Hoofdstuk 2 Voor de behandeling van start gaat 6 Hoofdstuk 3 Uw behandeling in de praktijk

Nadere informatie

RADIOTHERAPIE BIJ GYNAECOLOGISCHE KANKER. Antoni van Leeuwenhoek

RADIOTHERAPIE BIJ GYNAECOLOGISCHE KANKER. Antoni van Leeuwenhoek RADIOTHERAPIE BIJ GYNAECOLOGISCHE KANKER Antoni van Leeuwenhoek HOOFDSTUK INHOUD 1 Hoofdstuk 1 Radiotherapie bij gynaecologische kanker 4 Hoofdstuk 2 Voor de behandeling van start gaat 7 Hoofdstuk 3 Uw

Nadere informatie

Duur van de operatie De operatie duurt ongeveer een tot twee uur. Informatie over de operatie heeft u van de chirurg gekregen.

Duur van de operatie De operatie duurt ongeveer een tot twee uur. Informatie over de operatie heeft u van de chirurg gekregen. Opname borstoperatie Operatie aan de borst Binnenkort wordt u opgenomen op de chirurgische afdeling van VU medisch centrum (VUmc) om een operatie aan uw borst te ondergaan. In deze folder vindt u informatie

Nadere informatie

Radiotherapie Medische Oncologie Curatieve chemoradiotherapie

Radiotherapie Medische Oncologie Curatieve chemoradiotherapie Radiotherapie Medische Oncologie Curatieve chemoradiotherapie Uitwendige bestraling van slokdarmkanker in combinatie met chemotherapie Radiotherapie Medische Oncologie Inleiding Na verschillende onderzoeken

Nadere informatie

Stereotactische bestraling bij uitzaaiingen in de wervelkolom

Stereotactische bestraling bij uitzaaiingen in de wervelkolom Stereotactische bestraling bij uitzaaiingen in de wervelkolom In deze folder leest u meer over stereotactische bestraling (radiotherapie) bij de behandeling van uitzaaiingen in de wervelkolom (wervelmetastasen).

Nadere informatie

Behandelwijzer Locatie Arnhem/Ede. Bestralingsbehandeling. Huidtumoren. Esteya

Behandelwijzer Locatie Arnhem/Ede. Bestralingsbehandeling. Huidtumoren. Esteya Behandelwijzer Locatie Arnhem/Ede Bestralingsbehandeling Huidtumoren Esteya 2 Behandelwijzer locatie Arnhem/Ede Inhoudsopgave 1 Inleiding 5 2 Uw eerste bezoek 7 3 De voorbereiding 8 4 De bestraling 9 5

Nadere informatie

Okselklierdissectie. Mammapoli

Okselklierdissectie. Mammapoli 00 Okselklierdissectie Mammapoli U wordt binnenkort opgenomen voor een okselklierdissectie, al dan niet in combinatie met een operatie aan de borst. De opname vindt plaats op afdeling Heelkunde, (4e etage).

Nadere informatie

RADIOTHERAPIE BIJ LONGKANKER. Antoni van Leeuwenhoek

RADIOTHERAPIE BIJ LONGKANKER. Antoni van Leeuwenhoek RADIOTHERAPIE BIJ LONGKANKER Antoni van Leeuwenhoek HOOFDSTUK INHOUD 1 Hoofdstuk 1 Radiotherapie 4 Hoofdstuk 2 Voor de behandeling van start gaat 8 Hoofdstuk 3 Uw behandeling in de praktijk 11 Hoofdstuk

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER. onderdeel RADIOTHERAPIE. Radiotherapie

Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER. onderdeel RADIOTHERAPIE. Radiotherapie Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER onderdeel RADIOTHERAPIE PROSTAATKANKER INHOUD Wat is radiotherapie eigenlijk?...3 Uitwendige bestraling...3 Inwendige bestraling...5 Gang van zaken...7 Eerste

Nadere informatie

Kanker in het hoofd-halsgebied

Kanker in het hoofd-halsgebied Kanker in het hoofd-halsgebied Afdeling Keel- Neus- en Oorheelkunde Deze patiënteninformatie map is eigendom van: Naam: Adres: Postcode: Plaats: Telefoon: 10-2015-6094 Geachte... U heeft een bezoek gebracht

Nadere informatie

de bestralingsbehandeling longkanker stereotactische bestraling

de bestralingsbehandeling longkanker stereotactische bestraling longkanker stereotactische bestraling 2.1 Inleiding en behandelschema Uw arts in het ziekenhuis heeft bij u kanker in de longen vastgesteld en heeft u voor een stereotactische bestralingsbehandeling doorverwezen

Nadere informatie

Stereotactische Radiochirurgie

Stereotactische Radiochirurgie Radiotherapie Stereotactische Radiochirurgie Eenmalige bestraling van een aandoening in het hoofd Universitair Medisch Centrum Groningen Hanzeplein 1 Postbus 30 001, 9700 rb Groningen www.umcg.nl Patiënteninformatie

Nadere informatie

Stereotactische Radiotherapie van de long, organen in de buik of de rug

Stereotactische Radiotherapie van de long, organen in de buik of de rug Stereotactische Radiotherapie van de long, organen in de buik of de rug Informatie voor patiënten F0753-4510 september 2008 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester

Nadere informatie

RADIOTHERAPIE BIJ PROSTAATKANKER

RADIOTHERAPIE BIJ PROSTAATKANKER RADIOTHERAPIE BIJ PROSTAATKANKER Antoni van Leeuwenhoek HOOFDSTUK INHOUD 1 Hoofdstuk 1 Radiotherapie bij Prostaatkanker 4 Hoofdstuk 2 Voor de behandeling van start gaat 6 Hoofdstuk 3 Uw behandeling in

Nadere informatie

informatie bij borstbestraling

informatie bij borstbestraling informatie bij borstbestraling 1. Wat is radiotherapie? Radiotherapie, of ook wel bestralingsbehandeling genoemd, heeft tot doel de ontwikkeling van snelgroeiende cellen te stoppen. Deze vorm van behandeling

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE. onderdeel RADIOTHERAPIE

Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE. onderdeel RADIOTHERAPIE Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE onderdeel RADIOTHERAPIE INHOUDSOPGAVE Algemene informatie... 3 groep... 3 Wat is radiotherapie?... 3 Bijwerkingen... 5 BehandeIwijzer... 6 Het eerste contact

Nadere informatie

Afdeling Heelkunde, locatie AZU. Voorstadium van borstkanker (Carcinoma in situ)

Afdeling Heelkunde, locatie AZU. Voorstadium van borstkanker (Carcinoma in situ) Afdeling Heelkunde, locatie AZU Voorstadium van borstkanker (Carcinoma in situ) Inleiding Na een aantal onderzoeken blijkt dat u een voorstadium van borstkanker heeft. Het medische woord hiervoor is carcinoma

Nadere informatie

Ondersteuning bij kanker

Ondersteuning bij kanker Het bericht dat kanker is geconstateerd laat je niet onberoerd. Meestal volgt een ingrijpende tijd. Misschien komt u voor situaties te staan waar u zich geen raad mee weet, ook wanneer de behandeling al

Nadere informatie

Bestraling prostaatkanker

Bestraling prostaatkanker Bestraling prostaatkanker Informatie voor patiënten Zoals u van uw uroloog heeft vernomen, is bij u prostaatkanker ontdekt. Het vooronderzoek heeft gelukkig geen afwijkingen getoond die op uitzaaiingen

Nadere informatie

Okselklierverwijdering (-dissectie) bij borstkanker

Okselklierverwijdering (-dissectie) bij borstkanker Okselklierverwijdering (-dissectie) bij borstkanker Uw chirurg heeft met u besproken dat binnenkort bij u een okselklierverwijdering plaatsvindt (ook wel okselklierdissectie of okselkliertoilet genoemd).

Nadere informatie

Behandelwijzer Locatie Deventer. Bestralingsbehandeling. Huidtumoren

Behandelwijzer Locatie Deventer. Bestralingsbehandeling. Huidtumoren Behandelwijzer Locatie Deventer Bestralingsbehandeling Huidtumoren Inhoudsopgave 3.1 Inleiding 3 3.2 Uw eerste bezoek 4 3.3 De voorbereiding 6 3.4 De bestraling 8 3.5 Bijwerkingen 10 3.6 Huidverzorgingsadviezen

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE. onderdeel HERSTEL EN NAZORG

Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE. onderdeel HERSTEL EN NAZORG Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE onderdeel HERSTEL EN NAZORG INHOUDSOPGAVE Thuiszorg... 3 Uiterlijke en psychische veranderingen... 4 Nacontrole... 7 Coördinerend Oncologie Verpleegkundige...

Nadere informatie

Radiotherapie. Preoperatieve chemoradiotherapie. endeldarmkanker

Radiotherapie. Preoperatieve chemoradiotherapie. endeldarmkanker Radiotherapie Preoperatieve chemoradiotherapie bij endeldarmkanker Radiotherapie Inleiding Na verschillende onderzoeken is bij u endeldarmkanker vastgesteld. De arts die u behandelt, heeft met u besproken

Nadere informatie

Behandeling van borstkanker

Behandeling van borstkanker Behandeling van borstkanker De behandeling van borstkanker Deze folder geeft u algemene informatie over de behandeling van borstkanker. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk de situatie anders

Nadere informatie

De uitwendige bestraling van het prostaatcarcinoom

De uitwendige bestraling van het prostaatcarcinoom RZ Heilig Hart Leuven Naamsestraat 105 3000 Leuven Dienst Urologie Informatie voor patiënten De uitwendige bestraling van het prostaatcarcinoom UROLOGIE De uitwendige bestraling van het prostaatcarcinoom

Nadere informatie

Stereotactische Radiotherapie van de hersenen

Stereotactische Radiotherapie van de hersenen Stereotactische Radiotherapie van de hersenen Informatie voor patiënten F0752-4510 september 2008 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411,

Nadere informatie

De behandelwijzer: Stereotactie longkanker Onze website: www.mst.nl/radiotherapie

De behandelwijzer: Stereotactie longkanker Onze website: www.mst.nl/radiotherapie De behandelwijzer: Stereotactie longkanker Onze website: www.mst.nl/radiotherapie PI-010317 versie 0.1 / 27-11-2014 1 Inhoudsopgave Longkanker 3 Longen 3 Typen 4 Uitzaaiingen 5 Stadium 5 Stereotactische

Nadere informatie

Borstsparende operatie bij borstkanker

Borstsparende operatie bij borstkanker Chirurgie Borstsparende operatie bij borstkanker www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Hoe ontstaat kanker?... 3 Voorbereiding op de operatie... 4 De opname... 4 De operatie... 4 Na de operatie... 5 Mogelijke

Nadere informatie

8.1 Radiotherapie bij borstkanker

8.1 Radiotherapie bij borstkanker 8.1 Radiotherapie bij borstkanker Uw behandelend chirurg heeft met u besproken dat u in aanmerking komt voor bestraling (radiotherapie). Dit advies is gegeven nadat de uitslagen van het weefselonderzoek

Nadere informatie

Stereotactische Radiotherapie

Stereotactische Radiotherapie Stereotactische Radiotherapie Bestraling van hersenmetastasen RADIOTHERAPEUTISCH INSTITUUT FRIESLAND Inhoudsopgave Inleiding Inleiding 3 Stereotactische radiotherapie 4 Binnenkort ondergaat u een stereotactische

Nadere informatie

I N F O R M A T I E. o v e r borstsparende operatie met of zonder poortwachtersklier

I N F O R M A T I E. o v e r borstsparende operatie met of zonder poortwachtersklier I N F O R M A T I E o v e r borstsparende operatie met of zonder poortwachtersklier U hebt met uw arts besproken dat u binnenkort geopereerd moet worden vanwege borstkanker. Ook besproken is dat u in principe

Nadere informatie

Schildwachtklieronderzoek

Schildwachtklieronderzoek Chirurgie Schildwachtklieronderzoek www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Het onderzoek... 4 Bijwerkingen... 6 De uitslag... 6 Aanvullende behandelingen... 6 Vragen... 7 Contactgegevens... 7 Patiëntenvoorlichting:

Nadere informatie

Risicofactoren Niet erfelijke factoren: Erfelijke factoren:

Risicofactoren Niet erfelijke factoren: Erfelijke factoren: Zoals bij alle soorten kanker, is er bij borstkanker sprake van cellen met een ontregelde celdeling. Door deze ontregeling kunnen cellen zich ongeremd vermenigvuldigen en uitgroeien tot een tumor. Deze

Nadere informatie

Ductaal Carcinoma In Situ (DCIS)

Ductaal Carcinoma In Situ (DCIS) Bij u is een voorstadium van borstkanker geconstateerd. Deze afwijking wordt Ductaal Carcinoma In Situ (afgekort DCIS) genoemd. Uw arts of verpleegkundig specialist heeft uitgelegd wat DCIS inhoudt en

Nadere informatie

Behandeling bij borstkanker

Behandeling bij borstkanker Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Behandeling bij borstkanker z 1 Er is borstkanker bij u geconstateerd en met de chirurg of verpleegkundig specialist mammacare

Nadere informatie

Borstverwijdering Ablatio mamma

Borstverwijdering Ablatio mamma Borstverwijdering Ablatio mamma Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven De arts heeft met u besproken dat u voor een borstverwijdering in aanmerking komt. Wanneer wordt voor een borstverwijdering

Nadere informatie

Borstverwijdering bij borstkanker

Borstverwijdering bij borstkanker Chirurgie Borstverwijdering bij borstkanker www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Hoe ontstaat kanker?... 3 De opname... 4 Voorbereiding op de operatie... 4 De operatie... 4 Na de operatie... 5 Drains... 5

Nadere informatie

Waar kunt u terecht als u kanker hebt?

Waar kunt u terecht als u kanker hebt? Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Waar kunt u terecht als u kanker hebt? z Vragen? 1 Er is kanker bij u geconstateerd. Als gevolg van uw ziekte kunt u te maken

Nadere informatie

Borstkanker. Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven

Borstkanker. Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven Borstkanker Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven Borstkanker is de meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen. Vóór het dertigste jaar is borstkanker zeldzaam, maar met het stijgen

Nadere informatie

Chirurgie. Operatie voor borstkanker

Chirurgie. Operatie voor borstkanker Chirurgie Operatie voor borstkanker 1 Inleiding Wanneer u deze folder ontvangt heeft u zojuist een gesprek met de chirurg/ verpleegkundig specialist gehad. Uit onderzoeken is gebleken dat u borstkanker

Nadere informatie

Waar kunt u terecht als u kanker hebt?

Waar kunt u terecht als u kanker hebt? Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Waar kunt u terecht als u kanker hebt? z Er is kanker bij u geconstateerd. Als gevolg van uw ziekte kunt u te maken krijgen met

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Borstamputatie. Informatie over een borstamputatie (ook wel ablatio of mastectomie genoemd)

Patiënteninformatie. Borstamputatie. Informatie over een borstamputatie (ook wel ablatio of mastectomie genoemd) Patiënteninformatie Borstamputatie Informatie over een borstamputatie (ook wel ablatio of mastectomie genoemd) Borstamputatie Informatie over een borstamputatie (ook wel ablatio of mastectomie genoemd)

Nadere informatie

verwijderen van de oksellymfeklier

verwijderen van de oksellymfeklier patiënteninformatie verwijderen van de oksellymfeklier U wordt opgenomen voor een oksellymfeklierverwijdering. Dit heet ook wel okselklierdissectie. Hoe verloopt deze operatie? Wat kunt u verwachten na

Nadere informatie

Borstverwijdering bij borstkanker (ablatio mamma)

Borstverwijdering bij borstkanker (ablatio mamma) Borstverwijdering bij borstkanker (ablatio mamma) Uw chirurg heeft met u besproken, dat u in aanmerking komt voor een gehele verwijdering van de borst. In deze folder leest u hier meer over. Wanneer wordt

Nadere informatie

H Okselklierdissectie

H Okselklierdissectie H.323039.0416 Okselklierdissectie Inleiding Het lymfestelsel in ons lichaam bestaat uit lymfevaten en lymfeklieren. De lymfeklieren werken als een zuiveringsstation: ze maken bacteriën, virussen en andere

Nadere informatie

Okselklierdissectie. Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven

Okselklierdissectie. Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven Okselklierdissectie Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven Vooraf U heeft met uw specialist besproken dat u binnenkort een operatie ondergaat in verband met borstkanker. Hierbij worden de

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE. onderdeel BORSTKANKER

Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE. onderdeel BORSTKANKER Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE onderdeel BORSTKANKER Inhoud Wat is borstkanker?... 3 Vormen van kanker... 4 DCIS... 4 Ductaal carcinoom... 4 Lobulair carcinoom... 4 Erfelijke en familiare belasting...

Nadere informatie

Behandeling van DCIS. Ductaal carcinoma in situ (DCIS) gemini-ziekenhuis.nl

Behandeling van DCIS. Ductaal carcinoma in situ (DCIS) gemini-ziekenhuis.nl Behandeling van DCIS Ductaal carcinoma in situ (DCIS) gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Wat is DCIS 3 Borstsparende behandeling 4 Ablatio: verwijdering van de gehele borstklier en borst 5 Preventieve

Nadere informatie

Waar kunt u heen als u kanker hebt?

Waar kunt u heen als u kanker hebt? Oncologiecentrum Waar kunt u heen als u kanker hebt? www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Waar kunt u terecht als u kanker hebt?... 3 Overzicht hulpverleners binnen het Catharina Kanker Instituut... 3 Extern...

Nadere informatie

Afdeling Radiotherapie

Afdeling Radiotherapie Afdeling Radiotherapie Inleiding U heeft van uw arts het advies gekregen om u te laten bestralen. U heeft dat advies opgevolgd en een afspraak gemaakt voor een persoonlijk gesprek met een bestralingsarts

Nadere informatie

Chirurgie. Okselkliertoilet.

Chirurgie. Okselkliertoilet. Chirurgie Okselkliertoilet www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Voorbereiding... 3 De operatie... 3 Na de operatie... 4 Drains... 4 Mogelijke complicaties... 4 Het ontslag... 5 Wanneer moet u contact opnemen?...

Nadere informatie

PET/CT scan: ter voorbereiding op radiotherapiebehandeling

PET/CT scan: ter voorbereiding op radiotherapiebehandeling Radiotherapie PET/CT scan: ter voorbereiding op radiotherapiebehandeling www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl RTH008 / PET/CT scan: ter voorbereiding

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Behandelwijzer Oncologie Longgeneeskunde

Patiënteninformatie. Behandelwijzer Oncologie Longgeneeskunde Patiënteninformatie Behandelwijzer Oncologie Longgeneeskunde Inhoudsopgave Pagina 1 Persoonsgegevens 5 Heeft u deze behandelwijzer gevonden? 5 Allergisch voor 6 Medicatie 7 2 De behandelwijzer 9 Het gebruik

Nadere informatie

Dagbehandeling oncologie

Dagbehandeling oncologie Dagbehandeling oncologie Wat u moet weten mca.nl Inhoudsopgave 1. Dagbehandeling oncologie 2. Verpleegkundig spreekuur 3. Bloeduitslagen 4. Telefonisch consult 5. De verpleegkundige zorg 6. Uw verblijf

Nadere informatie

Eenmalige bestraling bij borstkanker

Eenmalige bestraling bij borstkanker Deze folder geeft u informatie over Eenmalige bestraling bij borstkanker patiënteninformatie Intra-Operatieve Radiotherapie Inleiding Deze folder gaat over eenmalige inwendige bestraling tijdens een borstsparende

Nadere informatie

Behandelwijzer Locatie Deventer. Bestralingsbehandeling. Hersentumoren

Behandelwijzer Locatie Deventer. Bestralingsbehandeling. Hersentumoren Behandelwijzer Locatie Deventer Bestralingsbehandeling Hersentumoren Inhoudsopgave 3.1 Inleiding 3 3.2 Uw eerste bezoek 4 3.3 De voorbereiding 6 3.4 De bestraling 9 3.5 Bijwerkingen 12 3.6 Huidverzorgingsadviezen

Nadere informatie

OPERATIE VOOR BORSTKANKER

OPERATIE VOOR BORSTKANKER OPERATIE VOOR BORSTKANKER OPERATIE VOOR BORSTKANKER Algemeen Elke vrouw die te maken krijgt met borstkanker heeft haar eigen vragen en problemen. Deze informatie is bedoeld als algemene voorlichting; een

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Adviezen bij borstbestraling. Centrum voor oncologie Radiotherapie

Patiënteninformatie. Adviezen bij borstbestraling. Centrum voor oncologie Radiotherapie Patiënteninformatie Adviezen bij borstbestraling Centrum voor oncologie Radiotherapie Inhoud Inhoud... 2 Inleiding... 3 Adviezen bij borstbestraling... 3 Huidreacties... 3 Sliklast... 5 Vochtopstapeling

Nadere informatie

Het nazorgtraject. Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven

Het nazorgtraject. Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven Het nazorgtraject Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven In de afgelopen periode bent u behandeld voor borstkanker. Nu uw behandeltraject is afgesloten begint het nazorgtraject. Hieronder vindt u informatie

Nadere informatie

Operatie voor borstkanker

Operatie voor borstkanker Operatie voor borstkanker 1 Wanneer u deze folder ontvangt heeft u zojuist een gesprek met de chirurg/ verpleegkundig specialist /Physician Assistant gehad. Uit onderzoeken is gebleken dat u borstkanker

Nadere informatie

Persoonsgegevens. Naam. Adres. Postcode en woonplaats. Telefoon

Persoonsgegevens. Naam. Adres. Postcode en woonplaats. Telefoon Persoonsgegevens Naam Adres Postcode en woonplaats Telefoon Heeft u deze Behandelwijzer gevonden? Neemt u dan alstublieft contact op met de eigenaar. 1 Inhoudsopgave Pagina Persoonsgegevens 1 Allergie

Nadere informatie

Stereotactische Radiotherapie

Stereotactische Radiotherapie Radiotherapie Stereotactische Radiotherapie Universitair Medisch Centrum Groningen Hanzeplein 1 Postbus 30 001, 9700 rb Groningen www.umcg.nl Patiënteninformatie vlm 684/1002 Bestraling van de long, lever,

Nadere informatie

Uitwendige bestraling bij prostaatkanker

Uitwendige bestraling bij prostaatkanker Uitwendige bestraling bij prostaatkanker In deze folder leest u meer over radiotherapie (bestraling) bij de behandeling van prostaatkanker. Deze informatie ontvangt u als aanvulling op de algemene informatie

Nadere informatie

Borstsparende operatie en schildwachtklierprocedure

Borstsparende operatie en schildwachtklierprocedure Borstsparende operatie en schildwachtklierprocedure In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten om een borstsparende operatie te ondergaan ter behandeling van een tumor in uw borst. Het doel van

Nadere informatie

Ductaal carcinoom in situ (DCIS) Voorstadium van borstkanker

Ductaal carcinoom in situ (DCIS) Voorstadium van borstkanker Ductaal carcinoom in situ (DCIS) Voorstadium van borstkanker Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven Wat betekent het als je te horen krijgt dat je een voorstadium van borstkanker hebt? In

Nadere informatie

Behandelwijzer Locatie Deventer. Bestralingsbehandeling. Hersenmetastasen

Behandelwijzer Locatie Deventer. Bestralingsbehandeling. Hersenmetastasen Behandelwijzer Locatie Deventer Bestralingsbehandeling Hersenmetastasen 2 Behandelwijzer locatie Deventer Inhoudsopgave 3.1 Inleiding 4 3.2 Uw eerste bezoek 5 3.3 De voorbereiding 7 3.4 De bestraling 11

Nadere informatie

H.327185.0416. Het verwijderen van uw borst (Borstamputatie)

H.327185.0416. Het verwijderen van uw borst (Borstamputatie) H.327185.0416 Het verwijderen van uw borst (Borstamputatie) Inleiding Uw specialist heeft u verteld dat u geopereerd moet worden aan een kwaadaardige tumor in uw borst. Meestal is een kwaadaardige tumor

Nadere informatie

Mammacare-verpleegkundigen. Behandelwijzer borstkanker

Mammacare-verpleegkundigen. Behandelwijzer borstkanker Mammacare-verpleegkundigen Behandelwijzer borstkanker Inhoud 1. Inleiding 2 2. Operatie 3 - borstsparende operatie - borstamputatie na de operatie tijdelijke borstprothese seroompunctie borstreconstructie

Nadere informatie

Borstsparende operatie. Mammapoli

Borstsparende operatie. Mammapoli 00 Borstsparende operatie Mammapoli 1 U wordt binnenkort opgenomen voor een borstsparende operatie De operatie vindt plaats in dagopname via het Dagcentrum. Op deze afdeling worden patiënten van verschillende

Nadere informatie

Behandelwijzer Locatie Arnhem/Ede. Bestralingsbehandeling. De inwendige bestraling van de blaas

Behandelwijzer Locatie Arnhem/Ede. Bestralingsbehandeling. De inwendige bestraling van de blaas Behandelwijzer Locatie Arnhem/Ede Bestralingsbehandeling De inwendige bestraling van de blaas Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 De voorbereidingen 6 3 De bestraling 8 4 Bijwerkingen 10 5 Nazorg 11 2 Behandelwijzer

Nadere informatie

Operatie ten adviezen na een hernia-operatie. borstkanker. ZorgSaam

Operatie ten adviezen na een hernia-operatie. borstkanker. ZorgSaam Operatie ten adviezen gevolge na een van hernia-operatie borstkanker ZorgSaam 1 Algemeen Er is bij u borstkanker vastgesteld. De diagnose borstkanker brengt veel emoties en onzekerheden met zich mee. Deze

Nadere informatie

Herstel en verwerking na borstkanker

Herstel en verwerking na borstkanker Herstel en verwerking na borstkanker HERSTEL EN VERWERKING NA BORSTKANKER Wanneer u bent geopereerd voor borstkanker maakt u in een betrekkelijk korte tijd veel mee. Deze folder beschrijft de mogelijkheden

Nadere informatie

Pet/CT scan ten behoeve van radiotherapie

Pet/CT scan ten behoeve van radiotherapie Pet/CT scan ten behoeve van radiotherapie H09.032-05 Inhoudsopgave Afspraak voor... 2 Voorbereiding PET/CT-scan... 2 Waar meldt u zich voor het onderzoek?... 2 Bent u astmatisch of allergisch?... 2 Kunt

Nadere informatie

Ontslag na een borstoperatie

Ontslag na een borstoperatie Ontslag na een borstoperatie U bent opgenomen voor een borstoperatie. Met deze folder willen wij u voorbereiden op het ontslag vanuit het ziekenhuis. Na het ontslag uit het ziekenhuis kunt u uw dagelijkse

Nadere informatie

Behandelwijzer Borstkanker

Behandelwijzer Borstkanker Behandelwijzer Borstkanker - Behandelteam - Algemene informatie borstkanker - Informatie over het behandeltraject Inleiding U heeft zojuist gehoord dat u een afwijking aan de borst heeft en welke behandeling

Nadere informatie

de bestralingsbehandeling longkanker

de bestralingsbehandeling longkanker longkanker 2.1 Inleiding en behandelschema Er is bij u kanker van de long, longvliezen en/of lymfklieren in de borstkas vastgesteld. Daarom bent u voor een bestralingsbehandeling doorverwezen naar het

Nadere informatie

Afdeling oncologie 361

Afdeling oncologie 361 Afdeling oncologie 361 Wat u moet weten mca.nl Inhoudsopgave Belangrijke telefoonnummers 3 Welkom op de afdeling oncologie 3 Hoe bereikt u de afdeling? 3 Het specialisme oncologie 3 De medewerkers van

Nadere informatie