Waardevol. Over het werken aan duurzaamheid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Waardevol. Over het werken aan duurzaamheid"

Transcriptie

1 Waardevol Over het werken aan duurzaamheid een uitgave van CertiQ en EnerQ

2 Waardevol Alles van waarde is weerloos luidt een van de mooiste dichtregels uit de Nederlandse literatuur. Met deze regel, van de dichter Lucebert ( ), zou je ook de positie van de aarde kunnen typeren. Onze waardevolle én kwetsbare aarde, die niet altijd voldoende verdedigingsmiddelen heeft tegen onverstandige ingrepen van de mens. Gelukkig hebben mensen ook het vermogen om de gevolgen van hun handelen te onderkennen en daar waar het beter kan, het ook beter te doen. We noemen Kyoto, Het protocol dat destijds werd opgesteld om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen, is er een voorbeeld van. Het thema duurzaamheid werd wereldwijd op de agenda gezet. Zo kreeg in Nederland een certificatenregeling gestalte, die de herkomst van milieubewust opgewekte elektriciteit verifieerbaar maakt en de vraag naar deze elektriciteit bevordert. In het verlengde hiervan ontwikkelde de Nederlandse overheid de MEP-regeling, die met subsidie de productie van milieubewust opgewekte elektriciteit stimuleert. Inmiddels zijn deze regelingen enkele jaren in bedrijf en kunnen we zeggen: ze zijn zeer waardevol gebleken. In 2003 werd vier procent van de in Nederland geproduceerde elektriciteit milieubewust opgewekt. In 2006 was dat al ruim zes procent. Ook de verdere vooruitzichten zijn gunstig. Het kabinet-balkenende IV heeft de ambitie kenbaar gemaakt dat in 2020 enige tientallen procenten van ons energieverbruik afkomstig moeten zijn van schone bronnen. Dit boekje is een uitgave van CertiQ en EnerQ, de organisaties die de regelingen op het gebied van certificering en subsidiëring van milieubewust opgewekte elektriciteit uitvoeren. Deze regelingen zijn meer dan formele procedures. Er is hier ook sprake van een traject waarin belanghebbenden nauw met elkaar samenwerken om een ontwikkeling naar duurzaamheid mogelijk te maken. Met deze uitgave Waardevol willen wij iets van dit werkveld tonen door de mensen achter de regelingen aan het woord te laten. U maakt kennis met vijf personen die op verschillende manieren in dit veld acteren. Hoe zien ze hun bijdrage? Hoe denken ze over milieu en duurzaamheid? En wat verwachten ze in dit verband van de toekomst? Wat in hun persoonlijke visies vooral doorklinkt, is optimisme en een gedrevenheid om een inspanning te leveren voor een leefbare wereld. Een wereld waarover we, vrij naar Lucebert, zouden willen zeggen: alles van waarde is weerbaar. Gineke van Dijk en Jan Vorrink

3 Wij zijn de enige krantenpapierfabriek in Nederland. We maken zo n ton kranten- papier per jaar. De Volkskrant en de Telegraaf worden erop gedrukt, maar ook tal van andere kranten uit binnen- en buitenland. Voor onze productie kopen we elektriciteit en aardgas in. We hebben per jaar 110 miljoen kubieke meter aardgas nodig. Wat één huishouden in tien jaar verbruikt, gaat er bij ons in een uur doorheen. Maar fossiele brandstoffen geven een grote CO 2 -uitstoot en bovendien raken ze op een gegeven moment op. Dus moet je schonere, duurzame energiebronnen gaan gebruiken. Bij ons is dat biomassa. We hebben een forse stap voorwaarts gezet De fabriek begon daar al 25 jaar geleden mee. Maar in 2004 hebben we een forse stap voorwaarts gezet. We kochten een grote biomassa-installatie voor tientallen miljoenen euro s. Dat we een beroep konden doen op de MEP-subsidie heeft zeker bijgedragen aan de beslissing om deze investering te doen. Met deze installatie wekken we schonere elektriciteit uit biomassa op. Deze biomassa bestaat uit houtvezels die niet meer voor recycling tot nieuw papier in aanmerking komen. Over die recycling wil ik graag iets kwijt. Veel mensen denken dat een papierfabriek als de onze onverantwoorde houtkap in de hand werkt. Dat is niet zo. Slechts 20 tot 25 procent van onze grondstof voor het maken van krantenpapier is puur hout. Dat betrekken we bovendien uit zagerijen het zijn vaak houtresten en uit duurzaam beheerde bossen. De overige 75 tot 80 procent van onze grondstof is gerecycled papier. Een houtvezel kan wel zes generaties drukwerk mee. De biomassa-installatie draait nu op 75 procent van haar capaciteit. Méér biomassa komt er niet uit ons productieproces. De fabriek zou nog wel meer schone elektriciteit kunnen opwekken als we biomassa van bedrijven uit de omgeving zouden mogen verstoken. We hopen dat de provincie ons hiervoor toestemming geeft. Wat ik thuis voor het milieu doe? Uiteraard papier scheiden, gebruik van spaarlampen en een roetfilter op mijn auto. Ook probeer ik mijn kinderen van jongs af aan bewust te maken. Dat je tijdens het tandenpoetsen niet de kraan moet laten lopen. In het groot, maar zeker ook in het klein valt er milieuwinst te boeken. De producent In het Gelderse Renkum staat de grote krantenpapierfabriek Norske Skog Parenco. Martin Som (37) is hier coördinator energiezaken. Zo efficiënt mogelijk omgaan met energie is een kernwaarde binnen dit bedrijf. Uit kostenoverwegingen én omdat men overtuigd is van de maatschappelijke noodzaak. De papierfabriek wekt zelf vijf à tien procent van het eigen energieverbruik op met behulp van een biomassa-installatie. Gedreven energiespecialist Som legt uit dat de fabriek nog wel meer schone elektriciteit zou kunnen opwekken. >> Meeste milieubewust opgewekte elektriciteit komt van biomassa De helft van de in Nederland milieubewust opgewekte elektriciteit is afkomstig uit het verstoken van biomassa. Dit is een verzamelnaam voor allerlei soorten organisch materiaal, zoals houtvezel, gras, mest, snoeiafval en suikerbieten. Het gebruik van biomassa geldt als duurzaam, omdat het CO 2 -neutraal is en daardoor niet bijdraagt aan het broeikaseffect. Bij CertiQ zijn ruim 130 elektriciteitsproducenten ingeschreven die met biomassa werken. Een groot deel van hen ontvangt van EnerQ een MEP-subsidie.

4 In onder meer de provincies Zuid-Holland en Utrecht verzorgt de regionale netbeheerder Eneco Netbeheer het elektriciteitstransport. Deze organisatie, waar 180 mensen werken, behoort tot de grootste netbeheerders van Nederland. Frans Verhaar (47) is bij Eneco Netbeheer de specialist op het gebied van milieubewust opgewekte elektriciteit. Zijn enthousiasme over de stroomopwekking uit schone bronnen motiveert hem om een optimale dienstverlening te leveren: Het is belangrijk voor de betrouwbaarheid van de MEP-regeling dat alle meetgegevens op tijd bij CertiQ worden aangeleverd. Daar werk ik graag aan mee. De netbeheerder De belangrijkste taak van een netbeheerder is zorgen dat de elektriciteitslevering veilig en betrouwbaar is. Onze organisatie draagt daarom een grote verantwoordelijkheid ten opzichte van vele huishoudens en bedrijven. Een van onze andere, minder omvangrijke taken heeft betrekking op de milieubewust opgewekte elektriciteit. Hier houd ik me binnen Eneco Netbeheer mee bezig. Zo beoordeel ik of nieuwe installaties als windturbines of warmtekrachtkoppelingsinstallaties aan alle vereisten voldoen. Als dat zo is, registreren wij de installatie en geven dat door aan CertiQ. De MEP-regeling vind ik een goed stimuleringsmiddel Daarnaast inventariseer ik de meetgegevens van milieubewust opgewekte elektriciteit. Het is belangrijk voor de betrouwbaarheid van de MEP-regeling dat alle meetgegevens op tijd bij CertiQ worden aangeleverd. Daar werk ik graag aan mee. Het halen van een inzendpercentage van honderd procent is beslist een uitdaging. De gegevensstromen in onze sector zijn namelijk sinds het vrijgeven van de energiemarkt een stuk complexer geworden. Ik ben in het verleden betrokken geweest bij het opzetten van de regeling voor groencertificaten, een voorloper van het huidige certificatensysteem. Dit is een prima werkend systeem en de hieraan gekoppelde MEP-regeling vind ik een goed stimuleringsmiddel. Je kunt namelijk beter subsidie geven voor de hoeveelheid megawattuur dan voor het bouwen van een installatie. Op deze manier ben je ervan verzekerd dat een producent er alles aan doet om de capaciteit van zijn installatie ten volle te benutten. In mijn privé-leven is het milieu ook belangrijk: alleen FSC-hout kopen, afval scheiden en niet de auto nemen voor een kort ritje naar de stad. Het kan natuurlijk altijd beter. Een vriend van mij heeft een opvangvoorziening voor regenwater in zijn tuin geplaatst. Daar kan drieduizend liter in. Ze gebruiken dat water voor de wc en de wasmachine. In wat voor wereld mijn kleinkinderen zullen leven? Ik hoop dat er tegen die tijd grensverleggende techniek bestaat om de energieproblemen structureel op te lossen. Eigenlijk is die techniek er al. Het is dus een financiële keuze die bij de politiek ligt. Wat hebben we over voor een duurzame samenleving? Als ik kijk naar wat dat nu is, denk ik: het mag nog wel wat meer zijn. >> Verantwoordelijke taak bij regionale netbeheerders Regionale netbeheerders verzorgen het transport van gas en elektriciteit, en dragen zorg voor de aanleg en het onderhoud van de gas- en elektriciteitsdistributienetten. Deze netbeheerders zijn onafhankelijke organisaties die de verschillende marktpartijen van de vrije energiemarkt informeren over vraag en aanbod van energie. Nederland telt 22 netbeheerders. TenneT TSO B.V. is ook netbeheerder. Zij beheert het landelijk transportnet voor elektriciteit.

5 Ons bedrijf maakt sinds 2001 deel uit van RWE AG uit Duitsland, een van de grootste energieleveranciers in Europa. In Nederland leveren wij grijze en groene stroom. Veertig procent van onze particuliere klanten heeft gekozen voor groen. Onze groene stroom betrekken we uitsluitend van windturbines die in ons eigen land staan. Dat is voor de consument een heldere belofte. Ons groene product is geen onduidelijke mix van diverse alternatieve energiebronnen uit binnen- en buitenland. Het is pure windkracht uit de Flevopolder. Het certificatensysteem van CertiQ werkt net zo efficiënt als telebankieren Bij RWE beheer ik de volledige elektriciteitsportefeuille. Ik houd me bezig met het afstemmen van inkoop op behoefte aan grijze en groene stroom. In de context van de certificatenregeling van CertiQ heet ik handelaar. Ik heb leveringscontracten met producenten van windenergie. Op basis van de door hen opgewekte hoeveelheid duurzame elektriciteit maakt CertiQ in haar systeem certificaten voor ons aan. Deze certificaten matchen wij met de omvang van het groene verbruik van onze afnemers. Het is in feite een soort afboeken, waarbij je moet opletten dat inkoop en verbruik steeds weer met elkaar in balans zijn. Mijn collega Arni Bax en ik kunnen met het geautomatiseerde certificatensysteem van CertiQ goed uit de voeten. Het werkt net zo efficiënt als telebankieren. Duurzame energie heeft altijd mijn belangstelling gehad. Als scholier bouwde ik mijn eigen windmolentje. Met behulp van een fietsdynamo en een propeller die ik uit het raam hing, liet ik een lamp in mijn slaapkamertje branden. Nu heb ik zonnecollectoren op het dak van mijn huis, voor warm water en voor de centrale verwarming. Het is toch mooi om de energie die zomaar voorhanden is te gebruiken. Er zijn vandaag de dag tal van alternatieve bronnen waar we meer mee zouden kunnen doen. Denk eens aan de toepassing van aardwarmte. Een RWEonderneming in Oostenrijk biedt daar al succesvol dergelijke systemen aan. Het moet haalbaar zijn om de energiebehoefte van de Nederlandse huishoudens volledig in te vullen met een breed scala aan alternatieve energiebronnen. Met een extra investering in research valt er meer te bereiken dan we nu nog voor mogelijk houden. De handelaar In het leveringsproces van duurzame elektriciteit is ook een plaats ingeruimd voor handelaren. Zij kopen deze elektriciteit van producenten en krijgen daarvoor in een geautomatiseerd systeem van CertiQ de beschikking over de bijbehorende certificaten. Deze certificaten zijn te verhandelen of in te zetten als bewijs van levering. Dat laatste doet Jaap van de Griendt (42), portfoliomanager electricity bij RWE Energy Nederland. Bij deze energieleverancier is hij verantwoordelijk voor het beleid rond de certificaten. >> Van megawattuur naar Garantie van Oorsprong Bij CertiQ staan ruim vijftig handelaren in productiecertificaten voor duurzame elektriciteit ingeschreven. Duurzame elektriciteit omvat opwekking uit wind, biomassa, zonlicht en waterkracht. De duurzame elektriciteit die de handelaren kopen van producenten wordt in het systeem van CertiQ vertaald naar certificaten op basis van de hoeveelheid opgewekte megawatturen. Handelaren kunnen deze certificaten, die Garanties van Oorsprong worden genoemd, onderling verhandelen. Als een handelaar behoort tot een energieleverancier en dat komt in de praktijk veel voor dan kan hij de certificaten ook inzetten als bewijs van levering van duurzame elektriciteit aan de eindverbruikers.

6 In mijn functie heb ik veel contact met regionale netbeheerders, energieleveranciers en uiteraard met EnerQ en CertiQ. Tussen die laatste twee uitvoeringsinstanties en DTe vindt veel informatie- uitwisseling plaats. Een deel van ons toezicht verloopt via EnerQ en CertiQ. Zij fungeren in feite als de ogen en oren van DTe. Onze benaming toezichthouder houdt meer in dan je in eerste instantie zou denken. DTe heeft ook veel uitvoerende taken. Zo stelt DTe de aansluit- en transporttarieven voor gas en elektriciteit vast en speelt zij een actieve rol als probleemoplosser. In die rol dienen we steeds weer de belangen van álle partijen in de energiesector zorgvuldig tegen elkaar af te wegen. De geliberaliseerde energiemarkt is voortdurend in beweging. We volgen de ontwikkelingen dan ook nauwlettend en we ondernemen actie waar dat nodig is. De mens is inventief genoeg om bruikbare alternatieven te bedenken voor fossiele brandstoffen Mede door mijn werk ben ik, denk ik, wel milieubewuster geworden. Afgelopen jaar zijn mijn partner en ik verhuisd, en we zijn bewust overgestapt op een energieleverancier die uitsluitend groene stroom levert. Verder heb ik ook een milieuverantwoorde hobby: hardlopen. Dat kost de natuur niks. Ik loop graag in de Haagse en Wassenaarse duinen, en langs het strand. Wat ik ervan zou vinden als juist daar een windpark in zee zou komen? Tja, heel erg mooi zou ik het niet vinden. Maar als we in Nederland echt willen inzetten op de productie van duurzaam opgewekte elektriciteit, dan moeten we het vooral hebben van wind en bijvoorbeeld niet van waterkracht. Om elektriciteit op te wekken gebruiken we in Nederland vooral aardolie, aardgas en steenkolen. Daar is onze samenleving sterk afhankelijk van. Maar die bronnen raken op. Gelukkig is de mens inventief genoeg om bruikbare alternatieven te bedenken voor de schaarser wordende fossiele brandstoffen. Dat zouden eigenlijk ook meteen milieuvriendelijke alternatieven moeten zijn, waar we tijdig en op grote schaal gebruik van kunnen maken. Ik ben ervan overtuigd dat ons dit gaat lukken. De toezichthouder Bij het traject van productie tot levering van milieubewust opgewekte elektriciteit is ook een toezichthoudende instantie betrokken. Dit is de Directie Toezicht Energie (DTe), onderdeel van de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa). DTe, gevestigd in Den Haag, ziet erop toe dat alle betrokken organisaties de energieregelgeving naleven. Frank de Ruijter (32) is senior juridisch medewerker bij DTe. Hij onderhoudt contact met de partijen, inventariseert knelpunten en informeert het Ministerie van Economische Zaken hierover: Boeiend aan dit werk is de maatschappelijke impact die beslissingen van DTe kunnen hebben. >> DTe staat voor marktwerking én consumentenbescherming In haar rol van toezichthouder richt de Directie Toezicht Energie (DTe) zich op het zo effectief mogelijk laten functioneren van de Nederlandse energiesector. In het geval van de milieubewust opgewekte elektriciteit betekent dit onder meer dat DTe de toegang tot het elektriciteitsnet waarborgt voor producenten van deze elektriciteit. Daarnaast komt DTe op voor de belangen van de eindgebruikers.

7 Als kind was ik al gefascineerd door zelfvoorziening; dat je uit een waterstroom of uit wind energie kon opwekken. Eind jaren zeventig richtte ik met gelijkgestemden de Organisatie voor Duurzame Energie (ODE) op. Dat was een pioniersclub van mensen die kennis over alternatieve energiebronnen wilden uitwisselen en prototypes van windmolens en zonnecollectoren gingen bouwen. In die tijd vervaardigde ik zelf een klein windmolentje dat ik op het dak van mijn huis zette. Al snel belde er een gemeenteambtenaar aan die zei dat dit niet mocht. Ik maakte hem wijs dat het een windmeter was. Daarna heb ik er nooit meer iets over gehoord. Een leefbare wereld voor onze kinderen De zonnepanelen op ons dak heb ik zelf geplaatst. Toen ik daarmee bezig was, wilde mijn dochter ook zo n paneel om haar computer op te laten draaien. Daarmee heeft ze het Jeugdjournaal nog gehaald. Onze zonnepanelen leveren zo n zestien procent van de totale hoeveelheid elektriciteit die wij jaarlijks gebruiken. Op deze manier met duurzaamheid bezig zijn, geeft naast een kostenbesparing een heel erg goed gevoel. Dat kan ik iedereen aanraden. Iedereen kan op zijn eigen manier een bijdrage leveren. Gebruik bijvoorbeeld spaarlampen of ga een stapje verder en neem aandelen in een windturbinecoöperatie. De windturbines worden steeds effectiever. De nieuwste generatie turbines is hoger en daardoor bereik je de meer stabiele windstromen. Bovendien hebben de generatoren een grotere capaciteit. Al met al levert dit meer schone elektriciteit op. Dat is wat we nodig hebben, ter vervanging van de vervuilende fossiele brandstoffen. Ik heb er vertrouwen in dat we in Nederland die omslag kunnen maken. Dat we een leefbare wereld creëren voor onze kinderen. Ik verwacht zelfs nog mee te maken dat het merendeel van de elektriciteit in Nederland milieubewust wordt opgewekt. Met voldoende inzet van álle partijen kan het zomaar gebeuren. De eindverbruiker Het gezin van bedrijfskundig ingenieur Frits Ogg (53) uit Nijmegen gebruikt net als elk ander huishouden elektriciteit. Een deel daarvan wekt Frits zelf op. Als een van de eerste huurders in Nederland plaatste hij zonnepanelen op het dak van zijn woning. Maar zijn bijdrage aan een duurzaam Nederland gaat verder. Al jaren is hij actief in organisaties die zich beijveren voor duurzame energie. Zijn beeld van de toekomst is positief: Ik verwacht nog mee te maken dat het merendeel van de elektriciteit in Nederland milieubewust wordt opgewekt. >> Zonnestroom in Nederland In 2005 bedroeg het opgestelde fotovoltaïsche vermogen (zonnepanelen) in Nederland 51 megawatt. Hiermee kunnen in totaal zo n huishoudens van stroom worden voorzien. Zonnestroom maakt momenteel nog een klein deel uit van de totale hoeveelheid duurzame energie in Nederland, namelijk 0,4 procent. Toch is deze vorm van elektriciteitsopwekking zeer goed toepasbaar binnen de bebouwde omgeving. Een voorbeeld is het zonne-energieproject in de nieuwbouwwijk Nieuwland in Amersfoort, waar op grote schaal zonnepanelen zijn geïnstalleerd. Zonnepanelen zijn nog relatief duur en ze hebben een lange terugverdientijd. Deskundigen (onder andere van SenterNovem) verwachten echter dat door markt- en kennisontwikkelingen in deze branche de prijs van zonnestroomsystemen op termijn substantieel zal dalen en het rendement van deze systemen sterk zal toenemen.

8 EnerQ en CertiQ EnerQ B.V. en CertiQ B.V. zijn als dochterorganisaties van TenneT TSO B.V. belast met de uitvoering van een aantal onderling samenhangende regelingen ter bevordering van het milieubewust opwekken van elektriciteit. EnerQ stimuleert de productie van deze elektriciteit door middel van subsidies. CertiQ coördineert de levering van deze elektriciteit door middel van een certificatensysteem. Beide organisaties ondersteunen op deze wijze de producenten van in totaal ruim installaties voor milieubewust opgewekte elektriciteit. Mede aan de hand van enkele schema s op de volgende pagina s lichten we toe hoe het proces in de praktijk werkt. Wat doet EnerQ? EnerQ voert de regeling milieukwaliteit van de elektriciteitsproductie uit, kortweg MEP-regeling genoemd. Producenten met een installatie die elektriciteit opwekt uit duurzame bronnen, zoals wind, biomassa, zonlicht of waterkracht, kunnen bij EnerQ een MEP-subsidie aanvragen. Dat geldt ook voor producenten die elektriciteit genereren met behulp van een installatie voor warmtekrachtkoppeling (WKK). Al deze vormen van elektriciteitsopwekking rangschikt EnerQ onder de noemer milieubewust opgewekte elektriciteit. Op basis van geproduceerde megawatturen milieubewust opgewekte elektriciteit die door zusterorganisatie CertiQ worden geregistreerd en uitgedrukt in certificaten keert EnerQ subsidievoorschotten uit. Deze subsidie wordt verstrekt voor zowel elektriciteit die aan het openbare net wordt geleverd als voor elektriciteit die voor eigen bedrijfsdoeleinden wordt ingezet. Wat doet CertiQ? CertiQ verstrekt en beheert certificaten voor milieubewust opgewekte elektriciteit. Deze certificaten vormen een waarborg dat de hoeveelheid elektriciteit die uiteindelijk wordt verbruikt ook daadwerkelijk milieubewust is opgewekt. Zo is het traject van producent naar eindverbruiker dus controleerbaar. CertiQ maakt certificaten aan op basis van het aantal megawatturen elektriciteit dat een installatie produceert. Er zijn verschillende typen certificaten. We beperken ons hier tot het noemen van de Garanties van Oorsprong en de WKK-certificaten. De Garanties van Oorsprong worden aangemaakt voor de opwekking uit wind, biomassa, zonlicht en waterkracht. Garanties van Oorsprong die betrekking hebben op elektriciteit die aan het openbare net wordt geleverd, zijn verhandelbaar. Hiervoor heeft CertiQ een geautomatiseerd certificatensysteem ontwikkeld. Bij WKK-certificaten gaat het om elektriciteit uit warmtekrachtkoppeling. Deze certificaten zijn niet verhandelbaar.

9 Processchema s milieubewust opgewekte elektriciteit Productie en levering elektriciteit Subsidiëring in de praktijk Producenten van milieubewust opgewekte elektriciteit (1) levering Directie Toezicht Energie (DTe) (12) Handelaren in certificaten / Energieleveranciers (11) Producenten van elektriciteit op basis van fossiele brandstoffen levering Regionale netbeheerders (2) levering Eindverbruikers elektriciteit (3) Producenten met een erkende installatie wekken milieubewust elektriciteit op meetwaarden Regionale meetwaarden (8) CertiQ (9) netbeheerders aanmaak certificaten informatie over aantal certificaten Toelichting Deze producenten wekken elektriciteit milieubewust op uit wind, zonlicht, waterkracht, biomassa of door middel van warmtekrachtkoppeling (WKK). Klimaatneutrale fossiele elektriciteit (KNFE) zal in de toekomst ook in deze categorie worden opgenomen. Niet alle milieubewust opgewekte elektriciteit gaat naar het elektriciteitsnet. Sommige producenten gebruiken deze elektriciteit direct voor eigen doeleinden. De regionale netbeheerders dragen zorg voor de levering van elektriciteit over het openbare elektriciteitsnet van producenten aan verbruikers. Dit zijn particuliere en zakelijke verbruikers. Zij kunnen kiezen of zij elektriciteit op basis van fossiele brandstoffen (grijze stroom) of milieubewust opgewekte elektriciteit (groene stroom) afnemen. Basisvoorwaarden registratie en subsidiëring installaties Producenten van milieubewust opgewekte elektriciteit (4) aanvraag erkenning installatie gegevens erkende Regionale installatie (5) CertiQ (6) netbeheerders aanvraag MEP-subsidie EnerQ (7) Toelichting uitkering MEP-subsidie EnerQ (10) Een erkend meetverantwoordelijke meet de hoeveelheid milieubewust opgewekte elektriciteit. Via de netbeheerder worden deze meetwaarden doorgegeven aan CertiQ. CertiQ zet deze meetwaarden om in productiecertificaten, die worden bijgeboekt op de rekening van een handelaar met wie de producent een overeenkomst heeft. Daarnaast informeert CertiQ EnerQ over het aantal en het soort uitgegeven certificaten. Het kan voorkomen dat CertiQ aanvullende informatie over de installatie nodig heeft voordat tot het aanmaken van certificaten kan worden overgegaan. Op basis van de informatie van CertiQ keert EnerQ subsidievoorschotten uit aan de producent. Een handelaar heeft een overeenkomst met een producent op basis waarvan hij milieubewust opgewekte elektriciteit van deze producent koopt. De omvang van de gekochte elektriciteit wordt uitgedrukt in productiecertificaten, die ten behoeve van de handelaar in het certificatensysteem van CertiQ worden aangemaakt. De handelaar kan deze certificaten verhandelen of inzetten als bewijs van levering aan eindverbruikers. In dat laatste geval is de handelaar tevens energieleverancier. De Directie Toezicht Energie (DTe) houdt toezicht op het gehele traject. Toelichting 4 Een producent kan bij de regionale netbeheerder een verzoek indienen tot erkenning van zijn installatie voor milieubewust opgewekte elektriciteit. 5 De regionale netbeheerder beoordeelt of de installatie aan de wettelijke vereisten voldoet. Bij goedkeuring geeft hij de gegevens over de producent en de installatie door aan CertiQ. 6 CertiQ registreert de producent en diens installatie in het certificatensysteem. 7 Naast het verzoek tot registratie kan de producent bij EnerQ een MEP-subsidie aanvragen. EnerQ beoordeelt de aanvraag en beschikt er positief of negatief over.

10 Certificering in de praktijk Producenten van milieubewust opgewekte elektriciteit levering CertiQ meetwaarden aanmaken certificaten afboeken certificaten Handelaren in certificaten / Energieleveranciers leveringscontract Producenten van elektriciteit op basis van fossiele brandstoffen levering Regionale netbeheerders levering grijze/groene stroom Eindverbruikers elektriciteit Toelichting Het systeem van certificering geeft eindverbruikers de zekerheid dat als zij bij hun energieleverancier een bepaalde hoeveelheid groene stroom afnemen, deze hoeveelheid ook echt milieubewust is opgewekt. Voor het aantal megawatturen milieubewust opgewekte elektriciteit maakt CertiQ in haar systeem certificaten aan. Wanneer een energieleverancier groene stroom aan zijn klanten levert, boekt hij daarvoor certificaten af in het geautomatiseerde systeem van CertiQ. Hiermee zijn productie en verbruik aan elkaar gekoppeld en met elkaar in evenwicht. De Directie Toezicht Energie houdt hier nauwkeurig toezicht op. Meer informatie De informatie op deze pagina s geeft een globaal beeld van de procedures voor certificering en subsidiëring van milieubewust opgewekte elektriciteit. Er kunnen geen rechten aan worden ontleend. Voor meer gedetailleerde informatie zie: en

11 EnerQ B.V. en CertiQ B.V. zijn dochterorganisaties van TenneT TSO B.V., de Nederlandse Transmission System Operator en de landelijk beheerder van het transportnet voor elektriciteit. CertiQ B.V. EnerQ B.V. Utrechtseweg 310 Utrechtseweg AR Arnhem 6812 AR Arnhem Postbus 718 Postbus AS Arnhem 6800 AJ Arnhem Telefoon Telefoon Fax Fax Internet Internet Waardevol is een uitgave van CertiQ B.V. en EnerQ B.V., Arnhem Ontwerp Loep ontwerp, Arnhem Tekst Howard Krol Tekstproducties, Amsterdam Fotografie Twan Janssen, Arnhem Drukwerk Drukkerij Roos en Roos, Arnhem Oplage 750 Verschijning Juli 2007 Met dank aan Martin Som, Frans Verhaar, Jaap van de Griendt, Frank de Ruijter en Frits Ogg

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Haal meer rendement uit uw zonnepanelen

Haal meer rendement uit uw zonnepanelen Haal meer rendement uit uw zonnepanelen 1. Vergoeding voor teruggeleverde zonnestroom nu voor iedereen bereikbaar: Stroom van zonnepanelen is één van de meest schone vormen van energie. Om deze reden wil

Nadere informatie

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg)

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) 10/12/2010 Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) Vlaams minister van Energie Freya Van den Bossche vind koppigheid een slechte eigenschap voor een regering en gaat in op het voorstel van de sector

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Definitielijst HG- Certificatensysteem

Definitielijst HG- Certificatensysteem Definitielijst HG- Certificatensysteem versie 2.0 december 2009 1 In de in de Overeenkomst HG-Certificatensysteem hebben de met een hoofdletter aangeduide begrippen de betekenis als hieronder beschreven:

Nadere informatie

GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS

GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS ZONSTATION GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS Amsterdam staat aan de vooravond van een energietransitie. Van vieze

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

Duurzame Regio Energie

Duurzame Regio Energie Duurzame Regio Energie Fase 2: Omgevings Benuttings Plan In het kader van het project zijn er in september de volgende afspraken gemaakt: Overleg met netwerkbeheerders over de technische haalbaarheid;

Nadere informatie

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Emissiekentallen elektriciteit Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Notitie: Delft, januari 2015 Opgesteld door: M.B.J. (Matthijs) Otten M.R. (Maarten) Afman 2 Januari

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein ctie produ Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein lesboekje02.indd 1 20-11-2015 13:20 Welkom in de Groene Top Trein! Het gaat deze trein voor de wind, want deze trein rijdt op wind.

Nadere informatie

Statistisch jaaroverzicht CertiQ 2013

Statistisch jaaroverzicht CertiQ 2013 Statistisch jaaroverzicht CertiQ 213 Garanties van oorsprong Gecertificeerde productie van duurzame elektriciteit in Nederland 213 (In MWh weergegeven) Totaal 1.186.752 Biomassa 5.264.446 Water 14.85 Zon

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen we door middel van duurzame energieopwekking op eigen Nederlandse productielocaties.

Nadere informatie

ook voor de MEP-subsidie voor WKK Voorlichtingsbijeenkomst Meetvoorschriften WKK onder de MEP 5 juni 2003

ook voor de MEP-subsidie voor WKK Voorlichtingsbijeenkomst Meetvoorschriften WKK onder de MEP 5 juni 2003 METEN IS WETEN ook voor de MEP-subsidie voor WKK Voorlichtingsbijeenkomst Meetvoorschriften WKK onder de MEP 5 juni 2003 door Frits Otte, Ministerie van Economische Zaken Opzet presentatie Inleiding, achtergrond

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES HAVO/VWO

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES HAVO/VWO DE ACTIES HAVO/VWO ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE OVERHEID De overheid besluit 500 subsidie te verlenen aan 30.000 woningeigenaren die hun woning isoleren. Dit levert in totaal een afname van 5 -units uitstoot

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien Uitgebreid onderzoek

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien TenneT participeert in

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

BECO Energievergelijker & OverstapService

BECO Energievergelijker & OverstapService BECO Energievergelijker & OverstapService 4 februari 2014 samenstelling: werkgroep productie & financiën Waarom de overstapservice? De BECO gaat voor duurzame energie Het doel is om uiteindelijk zelf energie

Nadere informatie

Plaats en datum Ons kenmerk Uw kenmerk Utrecht, 4 mei 2009 Br-secr.179N -

Plaats en datum Ons kenmerk Uw kenmerk Utrecht, 4 mei 2009 Br-secr.179N - Vaste Commissie voor Economische Zaken van de Tweede Kamer der Staten Generaal t.a.v. mevrouw A.J. Timmer, voorzitter Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Plaats en datum Ons kenmerk Uw kenmerk Utrecht, 4 mei

Nadere informatie

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje ENERGIE Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje Zoek meer informatie op de computer en bekijk filmpjes over het onderwerp (achterin deze lesbrief staan websites en links voor filmpjes) Overleg

Nadere informatie

Hernieuwbare energie in Nederland

Hernieuwbare energie in Nederland Hernieuwbare energie in Nederland Nieuwe business modellen Amsterdam, 25 juni 2015 Rapport over hernieuwbare energie in Nederland Accenture en Climex onderzoeken kansen binnen het veranderende energielandschap

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd Regelingen en voorzieningen CODE 5.1.4.22 Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd bronnen vraag en antwoord ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I), 23.2.2011, www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in geleverde elektriciteit Feiten en conclusies uit de notitie van ECN Beleidsstudies Sinds 1999 is de se elektriciteitsmarkt gedeeltelijk geliberaliseerd. In

Nadere informatie

Duurzame stroom in het EcoNexis huis

Duurzame stroom in het EcoNexis huis Groepsopdracht 1 Duurzame stroom in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit, en de welvaart stijgt ook steeds meer. Daarom neemt de vraag naar energie (elektriciteit, gas, warmte) wereldwijd

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

De Groene Belangenbehartiger

De Groene Belangenbehartiger Inhoudsopgave DGB, De Groene Belangenbehartiger Markt zonnepanelen & toekomst Onderdelen zonnepaneelsysteem Zonnepanelen Omvormers Montagesysteem Installatie Wat kan er misgaan? Vragen? 1 De Groene Belangenbehartiger

Nadere informatie

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst.

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Duurzame biomassa Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Nuon Postbus 4190 9 DC Amsterdam, NL Spaklerweg 0 1096 BA Amsterdam, NL Tel: 0900-0808 www.nuon.nl Oktober 01 Het groene alternatief Biomassa

Nadere informatie

Belangrijke vragen over zonnepanelen

Belangrijke vragen over zonnepanelen Persoonlijk advies? Bent u benieuwd naar de mogelijkheden voor uw situatie? Neem geheel vrijblijvend contact op via mail: info@sygosolar.nl, of bel 0183-565308. Belangrijke vragen over zonnepanelen Met

Nadere informatie

Raedthuys beschikt over het Milieukeur groene elektriciteit, zie www.milieukeur.nl

Raedthuys beschikt over het Milieukeur groene elektriciteit, zie www.milieukeur.nl Raedthuys gelooft in duurzame energie van Nederlandse bodem. De energie die zijn oorsprong kent in het ontstaan van ons land. Van de innovatieve, ondernemende Hollander die windenergie gebruikte om polders

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

Eemstroom ZonneBerg - Licht op het dak

Eemstroom ZonneBerg - Licht op het dak Eemstroom ZonneBerg - Licht op het dak Globaal denken, lokaal handelen Zonlicht voorziet de aarde van enorm veel energie: duurzame energie. De hoeveelheid zoninstraling en de daaruit te halen energie is

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2003 2004 28 665 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 ten behoeve van de stimulering van de milieukwaliteit van de elektriciteitsproductie Nr. 41 BRIEF

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES VMBO

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES VMBO DE ACTIES VMBO ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE OVERHEID De overheid besluit 30.000 woningeigenaren die hun woning isoleren te belonen. Zij krijgen een subsidie van vijfhonderd euro. Dit levert in totaal een

Nadere informatie

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.dnwg.

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.dnwg. Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting www.dnwg.nl Wanneer wordt u aangemerkt als grootverbruiker? U valt in

Nadere informatie

Achtergrondinformatie The Bet

Achtergrondinformatie The Bet Achtergrondinformatie The Bet Wedden dat het ons lukt in 2 maanden 8 % CO 2 te besparen! In 1997 spraken bijna alle landen in het Japanse Kyoto af hoeveel CO 2 zij moesten besparen om het broeikaseffect

Nadere informatie

Energiek Gelderland. Gelders debat. 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen. www.gelderland.

Energiek Gelderland. Gelders debat. 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen. www.gelderland. Uitnodiging Energiek Gelderland Gelders debat 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen www.gelderland.nl/geldersdebat Provinciale Staten van Gelderland gaan graag met u in

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

DE SLIMME METER Slim, bewust en Duurzaam

DE SLIMME METER Slim, bewust en Duurzaam DE SLIMME METER DE SLIMME METER Slim, bewust en Duurzaam Slim, Bewust en Duurzaam Wat is een slimme meter? Slimme meters vervangen de huidige gas- en elektriciteitsmeters. Deze digitale meter meet net

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek

Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek METHODEBESCHRIJVING ENERGIE EINDVERBRUIKERSPRIJZEN Mohammed Kardal Samenvatting: In deze nota wordt de methode beschreven van de gas- en elektriciteitseindverbruikersprijzen.

Nadere informatie

Aantal uitgereikte groenestroomcertificaten en garanties van oorsprong

Aantal uitgereikte groenestroomcertificaten en garanties van oorsprong Statistieken Laatste aanpassing 03/06/2015 Aantal uitgereikte groenestroomcertificaten en garanties van oorsprong Dit document bevat de gegevens betreffende het aantal toegekende groenestroomcertificaten

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Inhoud presentatie 1.Afbakening 2.Inventarisatie energie 3.CO 2 -voetafdruk energieverbruik 4.CO

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Europese schakel NorNedvoor de toekomst

Europese schakel NorNedvoor de toekomst NorNedvoor de Europese schakel toekomst NorNed Europese schakel voor de toekomst Elektriciteit is vanzelfsprekend in ons dagelijks leven. Zonder er verder bij stil te staan gaat het licht aan, pruttelt

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

Zonnecoöperatie West-Friesland Burgerinitiatief. 1 september 2014

Zonnecoöperatie West-Friesland Burgerinitiatief. 1 september 2014 Zonnecoöperatie West-Friesland Burgerinitiatief 1 september 2014 Programma: Welkom! Wethouders Wijnne en Nootebos aan het woord Werkgroepleden Presentatie plannen Vragen? Afsluiting: circa 21.30 uur Wethouder

Nadere informatie

Zelf Duurzaam Stroom opwekken

Zelf Duurzaam Stroom opwekken Zelf Duurzaam Stroom opwekken De meest efficiënte thuiscentrale ter wereld Gas wordt stroom Innovatieve Brandstofcel-technologie De BlueGEN wordt op uw gasaansluiting aangesloten en wekt vervolgens stroom

Nadere informatie

Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen. Energiemonitor 2010

Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen. Energiemonitor 2010 Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen Energiemonitor 2010 Index 1. Inleiding 2. Populariteit energievormen 3. Bouwen tweede kerncentrale 4. Uitbreiding

Nadere informatie

Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie

Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie 2 Bosch Solar Bosch: dat klinkt bekend én vertrouwd! Geen wonder, want miljoenen mensen over de hele wereld gebruiken de producten van Bosch. Dag in, dag

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

Achtergrond informatie Eemstroom - Energiecoöperatie Amersfoort

Achtergrond informatie Eemstroom - Energiecoöperatie Amersfoort Achtergrond informatie Eemstroom - Energiecoöperatie Amersfoort Doel van dit document is het bieden van achtergrond informatie over het principe van Eemstroom -Energiecoöperatie Amersfoort. Eemstroom One

Nadere informatie

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 17/11/2014 Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 Kadering» VITO actualiseert jaarlijks, in opdracht van LNE, CO 2 -inventaris gemeenten» Taken voorzien in actualisatie

Nadere informatie

P. DE BOORDER & ZOON B.V.

P. DE BOORDER & ZOON B.V. Footprint 2013 Wapeningscentrale P. DE BOORDER & ZOON B.V. Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Datum Versie Opsteller Gezien 31 maart 2014 Definitief Dhr. S.G. Jonker Dhr. K. De Boorder 2 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Windturbines: Dweilen met de kraan open op kosten van de burger!

Windturbines: Dweilen met de kraan open op kosten van de burger! Windturbines: Dweilen met de kraan open op kosten van de burger! Windturbines en economie Burgers en bedrijven dragen jaarlijks via belas/ngen en heffingen 7,5 miljard bij aan fossiele- en 1,4 miljard

Nadere informatie

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & north river écht duurzaam produceren 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.enduris.

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.enduris. Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting www.enduris.nl Wanneer wordt u aangemerkt als grootverbruiker? U valt

Nadere informatie

Nederlandse Energie Maatschappij B.V.

Nederlandse Energie Maatschappij B.V. Factsheet: Nederlandse Energie Maatschappij B.V. Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel De heer H. Swinkels en de heer P. Schoen Leverancier elektriciteit Nederland - Omzet 0,4

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Zonnestroom in Enspijk

Zonnestroom in Enspijk Zonnestroom in Enspijk Waarom zonnestroom? Wat is zonnestroom? Wat levert zonnestroom op? Hoe begin ik er aan? De zon straalt in 1 uur evenveel energie op aarde als het jaarlijkse wereldwijde energieverbruik

Nadere informatie

Prijzengeld: 5.000,- Deadline: 23 November 2014 Battle type: Premium Battle. Hoe voorkomen we piekbelasting van het elektriciteitsnet?

Prijzengeld: 5.000,- Deadline: 23 November 2014 Battle type: Premium Battle. Hoe voorkomen we piekbelasting van het elektriciteitsnet? Prijzengeld: 5.000,- Deadline: 23 November 2014 Battle type: Premium Battle Hoe voorkomen we piekbelasting van het elektriciteitsnet? Introductie Stedin is als netbeheerder verantwoordelijk voor een veilig

Nadere informatie

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 Agenda Welkom door de Schepen Lode Dekimpe Inleiding SEAP door Kim Rienckens (provincie Oost-Vlaanderen) Nulmeting en uitdagingen

Nadere informatie

De rol van TenneT in de transitie naar duurzame energie. Peter Nieuwenhuijse Arnhem, 29 juni 2011

De rol van TenneT in de transitie naar duurzame energie. Peter Nieuwenhuijse Arnhem, 29 juni 2011 De rol van TenneT in de transitie naar duurzame energie Peter Nieuwenhuijse Arnhem, 29 juni 2011 TenneT TSO Elektriciteitstransporteur in Nederland en een deel van Duitsland In Nederland: Alle netten op

Nadere informatie

Leeswijzer Tarievencode Elektriciteit

Leeswijzer Tarievencode Elektriciteit Leeswijzer Tarievencode Elektriciteit Doel leeswijzer TarievenCode... 2 Aansluittarieven (hoofdstuk 2 TarievenCode)... 2 2. Twee soorten aansluittarieven... 2 2.. Eenmalig aansluittarief afhankelijk van

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2003 - I

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2003 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. OMGAAN MET NATUURLIJKE HULPBRONNEN figuur 1 De kringloop van het water A B LAND ZEE 2p 1 In figuur 1 staat de kringloop van het

Nadere informatie

Groene energie? Vergroenen met GvO s of Carbon Credits?

Groene energie? Vergroenen met GvO s of Carbon Credits? Groene energie? Vergroenen met GvO s of Carbon Credits? Een organisatie die MVO hoog ik het vaandel heeft, people planet en profit dus, wil groene stroom. En het kan vaak al voor de prijs van grijze stroom,

Nadere informatie

Alles in de wind. Over windenergie. Hoe werkt een windturbine? Tandwielkast vroeger en nu. Direct Drive

Alles in de wind. Over windenergie. Hoe werkt een windturbine? Tandwielkast vroeger en nu. Direct Drive Hoe werkt een windturbine? Het basisprincipe is eenvoudig. De rotorbladen (wieken) zitten gemonteerd op een as. Als het waait draaien de rotorbladen en gaat de as draaien. De as laat vervolgens een generator

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & NORTH RIVER ÉCHT DUURZAAM PRODUCEREN 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Een samenvatting van de "Greenhouse Gas Protocol Scope 2 Guidance" Samengevat en vertaald door het EKOenergie-secretariaat, januari

Nadere informatie

Bemiddeling van overeenkomsten tot levering van groene stroom en bosgecompenseerd gas

Bemiddeling van overeenkomsten tot levering van groene stroom en bosgecompenseerd gas Partnerovereenkomst Bemiddeling van overeenkomsten tot levering van groene stroom en bosgecompenseerd gas PARTIJEN: En 1. Coöperatie Energiefabriek013 handelend onder de naam Coöperatie Energiefabriek013,

Nadere informatie

Zon, wind, water... Ontdek je eigen energie

Zon, wind, water... Ontdek je eigen energie Zon, wind, water... Ontdek je eigen energie Groen Duurzame energie komt voort uit schone en onuitputtelijke bronnen zoals de bodem, zon, wind of water. U kunt deze op kleine schaal zelf opwekken. De energie

Nadere informatie

Cliptoets Windenergie. Docentenhandleiding

Cliptoets Windenergie. Docentenhandleiding Cliptoets Windenergie Docentenhandleiding We hebben iedere dag energie nodig. Die wekken we vooral op met olie, gas en steenkool. Maar die grondstoffen raken op. Bovendien vervuilen ze het milieu. Het

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. Dashboard onderdelen CO₂ uitstoot (ton per

Nadere informatie

Vormingspakket Energie

Vormingspakket Energie De weg van de energie 5 Elektriciteit en aardgas leggen een hele weg af voor wij er thuis gebruik van kunnen maken. Verschillende spelers op de energiemarkt zorgen ervoor dat we over voldoende energie

Nadere informatie

Persoonlijke offerte voor Dhr. S. Sent

Persoonlijke offerte voor Dhr. S. Sent Persoonlijke offerte voor Dhr. S. Sent Zonlaan 265 1234 AB Zelfstad 1 augustus 2014, s-hertogenbosch Geachte heer Sent, Hartelijk dank dat we u een aanbod op maat mogen doen voor Zelfstroom Alles-in-1

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder?

Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder? Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder? Enexis: Wij brengen energie waar mensen licht en warmte nodig hebben. Enexis: Een rijke historie IJsselmij Frigem EGD Ruil verzorgingsgebied

Nadere informatie

Zonne-energie gratis en schoon

Zonne-energie gratis en schoon Zonne-energie gratis en schoon Samen gaan we voor duurzaam Genieten van de zon. Buiten in de tuin, in het park of op het strand. De zon geeft ons gratis energie. We kunnen de zon ook op een andere manier

Nadere informatie

U ontvangt SDE-subsidie voor zonnepanelen. Hoe nu verder?

U ontvangt SDE-subsidie voor zonnepanelen. Hoe nu verder? U ontvangt SDE-subsidie voor zonnepanelen. Hoe nu verder? In deze folder staat omschreven welke stappen u moet nemen nadat u SDE-subsidie voor uw zonnestroominstallatie heeft ontvangen. De informatie in

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

33 493 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998, de Gaswet en de Warmtewet (wijzigingen samenhangend met het energierapport 2011)

33 493 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998, de Gaswet en de Warmtewet (wijzigingen samenhangend met het energierapport 2011) TWEEDE KAMER DER STATEN- 2 GENERAAL Vergaderjaar 2012-2013 33 493 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998, de Gaswet en de Warmtewet (wijzigingen samenhangend met het energierapport 2011) Nr. 2 VOORSTEL

Nadere informatie

De Visie: Elektriciteit en warmte uit houtpellets

De Visie: Elektriciteit en warmte uit houtpellets De Visie: Onze missie is om een houtpelletketel te maken die ook elektriciteit kan opwekken. Het bijzondere daaraan? ÖkoFEN ontwikkelt een CO2-neutrale technologie met houtpellets als energiedrager, met

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

slibvergisting, wordt omgezet in elektric iteit 0,029 per kwh. slibvergisting, wordt omgezet in elektriciteit 0,029 per kwh.

slibvergisting, wordt omgezet in elektric iteit 0,029 per kwh. slibvergisting, wordt omgezet in elektriciteit 0,029 per kwh. Regeling van de Minister van Economische Zaken van.., nr. WJZ, houdende vaststelling van de vaste bedragen per kwh ter stimulering van de milieukwaliteit van de elektriciteitsproductie voor het jaar 2005

Nadere informatie

Inpassing van duurzame energie

Inpassing van duurzame energie Inpassing van duurzame energie TenneT Klantendag Erik van der Hoofd Arnhem, 4 maart 2014 doelstellingen en projecties In de transitie naar duurzame energie speelt duurzame elektriciteit een grote rol De

Nadere informatie

Nefit Zonnestroom. Nefit houdt Nederland warm. CentroSolar PV-systemen

Nefit Zonnestroom. Nefit houdt Nederland warm. CentroSolar PV-systemen Nefit Zonnestroom Nefit houdt Nederland warm CentroSolar PV-systemen Een stroom gratis zonne- Elektriciteit van eigen huis De zon is de meest duurzame energiebron. In Nederland levert de zon meer dan vijftig

Nadere informatie

Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen

Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen September 12, 2012 Deze marktstudie werd uitgevoerd in samenwerking met Gfk Significant uit Leuven. 1 Gemeenten van de 308 Vlaamse gemeenten werden geïnterviewed.

Nadere informatie