HET MOBIELTJE Een telefoon op pootjes

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HET MOBIELTJE Een telefoon op pootjes"

Transcriptie

1 HET MOBIELTJE Een telefoon op pootjes Een informatiepakket voor een werkstuk of spreekbeurt

2 COLOFON Tekst: Herman Bosman Illustraties: CMO en zijn licentiegevers, Flickr, KSSP, Text for Change, Mobile Planet, Peter de Ruiter, Phones for Health, Seeds for Africa. De inhoud is met zorg samengesteld. Mocht u van mening zijn dat inbreuk is gedaan op uw auteursrechten of beeldrechten, dan verzoeken wij u vriendelijk contact met ons op te nemen via Centrum voor Mondiaal Onderwijs Postbus HK Nijmegen tel U kunt op de website terecht voor aanvullende informatie bij dit scriptiepakket. U vindt daar onder meer voor gebruik in de klas: een onderzoeksopdracht gebaseerd op de inhoud van het scriptiepakket met een overzicht van de competenties die daarbij worden aangesproken. De gebruikersnaam is: mobieltje Het wachtwoord is: project056 De Scriptieservice Nieuwe Stijl is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van Kerk en Wereld en door een solidariteitsbijdrage van de gezamenlijke religieuzen in Nederland via de commissie PIN. Centrum voor Mondiaal Onderwijs, Nijmegen, 2009 II

3 INHOUD Speelgoed en hulpmiddel pag. 1 De wereld in je broekzak pag. 2 Communicatie: steeds verder, beter, sneller pag. 2 De wereld altijd bereikbaar, altijd bereikbaar voor de wereld pag. 3 Van alles zenden en ontvangen wat je maar wil pag. 4 De wereld wordt groter pag. 5 Mobieltjes in een douar pag. 5 Ontwikkelingslanden slaan vaste telefoons vaak over pag. 6 Verre vrienden en verwanten dichterbij pag. 7 Text To Change pag. 9 Het Mobiele Dokters Netwerk pag. 9 Bellend uit de armoede pag. 10 Zakendoen wordt makkelijker pag. 10 Mobieltje maakt betaald werk pag. 11 Het mobieltje heeft een schaduwzijde pag. 14 Afval pag. 14 Bloedmobieltjes pag. 15 Makkelijker, goedkoper, meer werk pag. 17 Meer keus tussen telefoonbedrijven, lagere prijzen pag. 17 De Europese Unie: steeds makkelijker en goedkoper pag. 18 Marokko: meer mobiele bellers, meer werk pag. 19 De digitale kloof wordt gedicht pag. 21 Hoe is de digitale kloof ontstaan? pag. 21 Hoe koop je een telefoonkaart in Ranchi? pag. 22 De Verenigde Naties trekken de kar pag. 23 De Millenniumverklaring pag. 23 Inzameling van afgedankte mobieltjes pag. 24 Aantekeningen pag. 25 Meer op internet pag. 27 III

4 IV

5 SPEELGOED EN HULPMIDDEL Een leven zonder mobieltjes, dat is nauwelijks meer voor te stellen, althans in Nederland. Bijna iedereen heeft er wel een. Het is een hebbedingetje met groot praktisch nut, maar waar je tegelijkertijd ook veel lol aan kunt beleven. Even snel een foto nemen, of zonder dat de andere het weet - die verboden kus vastleggen. Een mobieltje is voor iedereen betaalbaar (al moet je erop letten dat je telefoonrekening niet te hoog wordt of je beltegoed te snel opraakt). We leven immers in een rijk land. Maar hoe zit het met ontwikkelingslanden, landen die niet rijk zijn? Daar kunnen mensen toch alleen water drinken waar ze ziek van worden? Daar kunnen ze toch iedere dag onvoldoende eten om hun honger te stillen? Daar kunnen ze toch niet de school of de dokter betalen? Ze wonen toch in een krot? Die mensen zitten toch niet op dat speeltje te wachten, toch? Als je dat denkt, heb je het mis. Niet alle mensen in ontwikkelingslanden zijn zo arm. Een heleboel mensen hebben geld genoeg om net als wij een mobiel te kopen. En net als bij ons, gebruiken ze het voor veel meer dan alleen maar met elkaar bellen. Maar zelfs de armere mensen kopen als het maar even kan, een mobiel. Voor hen is het een van de weinige manieren om met de wereld buiten hun dorp in contact te komen: een hulpmiddel om hun bestaan te verbeteren. Dat willen we je in dit informatiepakket laten zien. Eerst laten we zien wat het mobieltje uniek maakt tussen andere middelen waarmee mensen met elkaar praten en informatie aan elkaar doorgeven. Dan wordt je duidelijk waarom we dit informatiepakket de ondertitel Een telefoon op pootjes hebber gegeven (pag. 2-4). Dan vertellen we waarom mobieltjes in ontwikkelingslanden ingeburgerd raken, zelfs in arme en moeilijk toegankelijke gebieden (pag. 5-9). Vervolgens laten we zien hoe het mobieltje voor werk en meer welvaart zorgt (pag ). Daarna vertellen we dat het mobieltje ook zijn schaduwzijde heeft (pag ). Vervolgens vertellen we hoe de overheid mensen in rijke en ontwikkelingslanden aanmoedigt om mobieltjes te kopen en te gebruiken (pag ). Ten slotte laten we zien waarom de Verenigde Naties het belangrijk vinden dat ook mensen ontwikkelingslanden dit wonderlijke apparaatje gebruiken (pag ). 1

6 DE WERELD IN JE BROEKZAK Mensen gebruiken allerlei middelen om met elkaar te communiceren (= informatie aan elkaar doorgeven). Tussen die middelen neemt het mobieltje een aparte plaats in. In het Afrikaanse land Kameroen heet het mobieltje ook wel telefoon die benen heeft gekregen. Als je dit hoofdstuk gelezen hebt, zul je wel begrijpen waarom. Communicatie: steeds verder, beter, sneller Mensen communiceren graag en steken er veel tijd in. Ze doen het om te zeggen wat ze ergens van vinden, om te vertellen wat ze meegemaakt hebben en om het laatste nieuws te vertellen. Ze willen op de hoogte blijven van dingen die gebeuren. Eerst gebruiken ze daar hun stem voor. Door hard te schreeuwen kun je een boodschap over enkele honderden meters overbrengen, maar daar houdt het mee op. Daarom vinden mensen middelen uit waarmee ze over grotere afstanden kunnen communiceren en ook sneller. Vooral als iemand dringend hulp nodig heeft of mensen ergens voor moeten worden gewaarschuwd is snelheid van het grootste belang. Maar elk van die vindingen heeft een beperking. Met een sirene of een trommel bijvoorbeeld kan een boodschap direct worden verzonden, maar over een beperkte afstand, hooguit een paar kilometer. Met een postduif of een postpaard kan een boodschap over grotere afstanden worden verzonden. Maar hoe langer de afstand, hoe meer tijd het overbrengen van de boodschap kost. De telegraaf is het eerste middel dat deze beperking niet heeft. Hiermee kunnen boodschappen worden verzonden over kleine en grote afstanden in een heel korte tijd. Je kunt er ogenblikkelijk ieder plekje op aarde mee bereiken. Handig ook, om de mensen te waarschuwen voor gevaar. Hoe de telegraaf een rol kan spelen in de veiligheid van de scheepvaart lees je in het onderste tekstvakje. Na de telegraaf volgen andere middelen waarmee je ogenblikkelijk ieder plekje op aarde kunt bereiken (en zelfs ruimtevaartuigen die de aarde verlaten hebben). Denk maar aan radio, tv en internet. In 1912 liep het passagiersschip de Titanic op een ijsberg. Van de 2000 mensen aan boord konden er maar 700 worden gered. Later ontdekte men dat er genoeg schepen in de buurt waren, die hulp hadden kunnen bieden. Maar die hadden geen telegraaf aan boord en konden de SOS-seinen van het zinkende schip dus niet ontvangen. Later werden alle schepen met telegraaf uitgerust en konden ze elkaar in nood helpen. 2

7 De wereld altijd bereikbaar, altijd bereikbaar voor de wereld De telefoon is één van de middelen waarmee ieder plekje op aarde ogenblikkelijk te bereiken is. Tot in de jaren 90 kan dat meestal alleen met telefoons die je niet zomaar ergens mee naartoe kunt nemen. Ze zijn met elkaar verbonden door een netwerk van kabels die door de grond lopen of tussen palen zijn gespannen. Daar gaan boodschappen doorheen tussen mensen die elkaar bellen. Zonder aansluiting op dat netwerk werkt een telefoon niet. Daarom noemt men deze apparaten vaste telefoons. Als je iemand wil bellen, moet je dus altijd naar een plek gaan waar een vaste telefoon te vinden is. En je kunt alleen gebeld worden als je op een plek bent waar een vaste telefoon staat. Vaste telefoon uit eind 19de eeuw En eentje uit eind 20ste eeuw Een mobiele telefoon of mobieltje werkt als een vaste telefoon, behalve dat je hem overal kunt gebruiken. Hij past in je broekzak en heeft géén aansluiting op een kabelnetwerk maar een antenne die boodschappen door de lucht kan uitzenden en ontvangen. Daardoor kun je met een mobieltje iemand bellen wanneer je maar wilt en van waar je maar wilt. Je hoeft alleen maar je mobieltje te pakken en niet eerst een plek te zoeken waar je kunt bellen. Ook kun je zolang je mobieltje aan staat op elk moment gebeld worden, waar je ook bent. Een mobieltje is dus zogezegd een telefoon die benen heeft gekregen. Met een mobieltje ben je altijd bereikbaar voor mensen waar ook ter wereld die met je willen communiceren. Ook kun je met je mobieltje altijd communiceren met mensen waar ook ter wereld. Dat kan van geen enkel ander middel om te communiceren gezegd worden. Daarom is het mobieltje buitengewoon populair geworden. Bijna iedereen heeft er wel een. Dat een mobieltje ook levens kan redden, vertelt het volgende verhaal: 3

8 Breyten Breytenbach (1939-) is een Zuid-Afrikaanse schrijver. Hij woont niet meer in zijn vaderland, maar bezoekt het af en toe. Tijdens een verblijf in 2008 wordt de zoon van zijn oudste broer neergestoken op een parkeerterrein in Johannesburg. Hij is er slecht aan toe; het mes heeft een gat in één van zijn longen gemaakt. De politie wordt gewaarschuwd, maar komt niet opdagen. Het slachtoffer lijkt ten dode opgeschreven. Zijn metgezel belt met haar mobieltje haar vriendje in Australië. Die belt op zijn beurt met zijn mobieltje een verpleegster in Johannesburg die hij goed kent. Ze gaat direct naar het slachtoffer toe en weet zijn leven te redden. Als het vriendje in Australië en de verpleegster géén mobieltje hadden gehad, waren ze waarschijnlijk niet of niet snel genoeg te bereiken geweest. Dan had de zoon van de oudste broer van Breytenbach het niet kunnen navertellen. Van alles zenden en ontvangen wat je maar wilt De eerste mobiele telefoons verschijnen in de jaren 70. Ze worden alleen in auto s gebruikt. In 1993 komen de eerste mobieltjes zoals wij die nu kennen op de markt. Sindsdien schaffen steeds meer mensen er een aan. Bellen in treinen, bussen, winkels en zomaar op straat wordt daardoor gewoon. Eerst kun je met deze mobieltjes alleen maar bellen of gebeld worden. In 1998 verschijnen de eerste mobieltjes met een beeldscherm waar je ook sms-jes mee kunt versturen en ontvangen. Daarna brengen fabrikanten mobieltjes op de markt waarmee je behalve bellen en sms-en nog meer kunt doen: foto s en films maken, ontvangen en verzenden, s ontvangen en verzenden, browsen op internet, luisteren naar de radio of naar muziekbestanden, de weg zoeken met een routeplanner en boekhouden (mobieltjes hebben nu een ingebouwd rekenmachientje). Allemaal dingen dus waar je eerst aparte apparaten voor nodig had die je soms niet overal mee naartoe kunt nemen. Internetten bijvoorbeeld kon alleen met een computer die aangesloten is op een kabelnetwerk. Wel zijn er nu laptops en andere computers met een draadloze internetverbinding. Met mobieltjes kun je dus steeds meer verschillende soorten informatie ontvangen en verzenden, waar en wanneer je maar wilt en zonder dat het tijd kost. Daardoor kun je in een handomdraai telkens van rol veranderen, van iemand die belt naar de rol van fotograaf, van boekhouder, van luisteraar, van reiziger op zoek naar zijn bestemming enzovoort. En dat allemaal met een apparaatje dat in je broekzak past en daardoor overal mee naartoe kan! 4

9 DE WERELD WORDT GROTER Mobieltjes in een douar In de Rif, een bergachtige streek in Noord-Marokko, wonen mensen in douars. Een douar is een dorp, maar hier moet je bij het woord dorp niet denken aan een plek waar veel mensen dicht bij elkaar wonen. Dat is bij een douar niet het geval. Daar staan de huizen verspreid over een berghelling. Wel hebben mensen van een douar voorzieningen die ze samen gebruiken, een waterput bijvoorbeeld. Sommige douars zijn moeilijk te bereiken. Je kunt er niet met de auto komen. Twee medewerkers van de hulporganisatie TARGA-AIDE reizen door de Rif. Één van hen doet daar verslag van. Hier volgt een gedeelte uit het verslag: 5 Het wonderlijke mobieltje raakt niet alleen in Nederland en andere rijke landen ingeburgerd, maar ook in ontwikkelingslanden. Dat gebeurt vooral op plekken waar geen wegen, spoorlijnen en telefoonkabels zijn, waar mensen ver uit elkaar wonen en soms geen vaste woonplaats hebben. Hoe komt dat? Wat gebeurt er met de mensen die er kennis mee maken? Dat kun je hier lezen. Bellen in de woestijn van Marokko. Dat kan dankzij de mobiele telefonie. Zo bezoek ik een douar van de plattelandsgemeenschap Tassift. Die douar is echt van de buitenwereld afgesloten. De asfaltweg loopt door prachtige kloven en langs een steil ravijn. Als we die zijn gepasseerd, kunnen we niet verder met de auto. We gaan te voet een pad op. Een jongen komt ons met enkele ezels tegemoet. We rijden op de ezels het pad op door een prachtig berglandschap. De tocht duurt anderhalf uur. De bewoners van de douars leven ver van de grote bewoonde wereld. Voor hen is het een hele klus om hun kinderen naar school te laten gaan en om hulp van een dokter te krijgen. Een voorbeeld van het laatste: er is geen dokter in de buurt. Daardoor sterven er ieder jaar drie of vier vrouwen tijdens hun zwangerschap. De douars waar ik een bezoek aan breng, hebben geen stroom. In de huizen waar we binnenkomen, hangen zaklantaarns en kaarsen aan spijkers. Maar je kunt in die douars ook televisietoestellen vinden en mobieltjes. Mobieltjes hebben daar in 1998 hun intrede gedaan. Ze worden opgeladen met een generator.

10 Met hun mobieltjes kunnen bewoners een dokter bellen als ze hem dringend nodig hebben. Dat gaat sneller dan zelf naar de dokter of een hulpost lopen. Maar stel dat een vrouw die zwanger is hulp nodig heeft. Een dokter bellen met een mobieltje is snel gedaan, maar de dokter kan niet snel bij haar komen. Daar kunnen mobieltjes niets aan veranderen. Pas als je met de auto ook de meest afgelegen douars kunt bereiken, kan een dokter altijd snel te hulp komen als dat nodig is. Toch kunnen mobieltjes een levensreddende rol spelen in de gezondheidszorg, onder andere door voorlichting te geven via de mobiel. Hierover lees je meer op pagina 9. Ontwikkelingslanden slaan vaste telefoons vaak over Naast de Rif zijn er nog andere ontoegankelijke of dunbevolkte streken waar je geen vaste telefoons kunt gebruiken en waar geen stroom is. Daar is geen netwerk voor vaste telefoons en geen stroomnet aangelegd omdat het omslachtig en duur is. Maar ook in steeds meer dunbevolkte streken kun je wel je mobieltje gebruiken, omdat er antennemasten worden geplaatst die boodschappen van mobieltjes doorzenden. Daardoor worden mobieltjes overal populair waar ze te gebruiken zijn, in Oeganda bijvoorbeeld. Kampala, de hoofdstad van dat land en andere grote steden hebben een netwerk voor vaste telefoons. Op het platteland is nauwelijks een aansluiting voor een vaste telefoon te vinden. Daar hebben de meeste mensen een mobieltje. Mobieltjes worden ook populair omdat je niet veel geleerd hoeft te hebben om er een te kunnen gebruiken. Je hoeft er zelfs niet per se voor te kunnen lezen en schrijven! Niet iedereen kan een brief schrijven bijvoorbeeld, maar iedereen kan mobiel bellen. Ook hoef je niet per se rijk te zijn. Een mobieltje kost vaak maar 20 euro inclusief SIMkaart en beltegoed, ook in ontwikkelingslanden. Deze Oegandese jongen heeft een mobieltje en een Solioplader op zonne-energie Het plaatsen van antennemasten is goedkoper dan het aanleggen van een netwerk voor vaste telefoons. Daarom krijgen veel streken waar vaste telefoons niet te gebruiken zijn antennemasten voor mobieltjes en géén netwerk voor vaste telefoons. 6

11 In rijke landen als Nederland en in dichtbevolkte delen van ontwikkelingslanden was er al zo n netwerk toen het mobieltje daar ingeburgerd raakte. Zelfs wordt soms een deel van een netwerk voor vaste telefoons afgebroken. In Nederland zijn tot de komst van het mobieltje overal telefooncellen te vinden. Ze staan er nu nog, maar veel minder. En ze zijn aangepast aan de moderne techniek. Je kunt in deze telefooncel van KPN bijvoorbeeld ook sms-en. Dat is Mirjam de Bruijn (geboren in 1962) aan het onderzoeken. Ze is sinds juni 2008 hoogleraar Afrikanistiek aan de universiteit van Leiden. Ze onderzoekt de rol van het mobieltje in drie landen in Afrika: Kameroen, Mali en Tsjaad. Ze doet vooral onderzoek bij herders in die landen die in afgelegen streken met hun vee rondtrekken. Ze doet dat daar omdat ze die landen goed kent. Ze heeft daar al jaren gewerkt. Inmiddels weet ze al het een en ander van het gebruik van mobieltjes door de mensen daar. Dit zijn haar bevindingen: 7 Verre vrienden en verwanten dichterbij Maar wat betekent het voor mensen in ontwikkelingslanden als ze mobieltjes gaan gebruiken? Wat betekent dat voor mensen die tot dan toe weinig contact hebben gehad met de buitenwereld? Stadsbewoners, vooral jongeren, laten net als in Nederland met hun mobieltje zien wie ze zijn en dat ze bij een bepaalde groep horen. Je ziet het aan het type toestel dat ze hebben en het hoesje waar het in past. En net als in Nederland houden jongeren die een mobieltje hebben er een eigen cultuur op na. Ze hebben bijvoorbeeld een eigen taal voor hun sms-boodschappen. Net als in Nederland gebruiken mensen hun mobieltje om nieuws uit te wisselen. Ze halen dus niet alle nieuws uit kranten, radio en tv (als ze die al hebben). Als studenten in een stad in Kameroen een protestmars houden, komen ook mensen op het platteland in dat land dat te weten dankzij hun mobieltje. Mensen gebruiken hun mobieltje zelfs om nieuwsverhalen te sturen naar een tvstation. Op CNN International zijn soms dergelijke nieuwsverhalen te zien. Net als in Nederland gebruiken mensen hun mobieltje om samen acties op te zetten, een staking bijvoorbeeld of een protestmars.

12 Maar hoe gebruiken herders die ver van een stad wonen hun mobieltjes? De Bruijn vertelt: Je moet je niet voorstellen dat iedere herder een mobiele telefoon heeft. Één persoon in een gemeenschap verkoopt een koe en koopt een telefoon. Dankzij de mobiel kunnen mensen die in afgelegen gebieden wonen of steeds op stap zijn, zoals de nomaden- naar familie bellen, dichtbij in eigen land, maar zo nodig ook naar familie in het buitenland. Een hele verandering in hun leven. Want zonder mobiel hadden de familieleden alleen tijdens speciale dagen contact met elkaar. Op het jaarlijkse stammenfestival bijvoorbeeld. Of jaarmarkten. Voor jongens en meisjes van de verschillende nomadische families waren die markten vaak de enige kans om met elkaar in contact te komen. Met het mobieltje kunnen ze elkaar nu ook tussentijds bellen. Maar natuurlijk niet zo vaak als de jongeren hier gewend zijn! Tenslotte moet het mobieltje ook nog worden opgeladen. Punt een: er is geen elektriciteit in het gebied waar de herders rondtrekken (zie ook pag. 11). En punt twee: er zijn in de bush natuurlijk niet overal winkels waar je zo maar even pre-paidkaarten kunt kopen. Dat heeft er ook toe geleid dat de nomadische herders na de komst van het mobieltje- wat dichter in de buurt van een stadje of dorp hun kamp opslaan. Dan hoeven ze minder ver te reizen om hun mobieltje op te laden, kaarten te kopen of andere ICT-spullen. En als laatste: ook onder de nomadische herders zijn er armere en rijkere mensen. De een heeft meer koeien en schapen dan de ander. Uit het onderzoek van Mirjam de Bruin blijkt dat de armere nomaden soms eerder geld uitgeven aan een mobieltje dan aan eten. Zo belangrijk vinden ze het contact met de buitenwereld. En nog een weetje om je beltegoed en batterij te sparen: in Afrika onder de arme bevolking- is flashing populair. Je belt iemand zonder op antwoord te wachten. Die persoon weet dan dat hij jou terug moet bellen. 8

13 Ga niet zitten raden, leer de waarheid over aids Text To Change Het mobieltje kan ook een belangrijke rol spelen in de gezondheidszorg. Het Text to Change-project is daarvan een goed voorbeeld. In Oeganda zijn veel mensen besmet met hiv, het virus dat tot aids kan leiden. Zonder de juiste medicijnen -en die zijn voor de arme mensen lang niet altijd verkrijgbaar- kun je aan de ziekte overlijden. Daarom is het belangrijk dat je weet wat je moet doen en laten om niet besmet te raken. Maar hoe maak je dat duidelijk aan zoveel mogelijk mensen? Vooral op het platteland hebben veel mensen geen vaste telefoon, radio of tv. Maar er zijn wel heel veel mensen die mobieltjes hebben. Vooral onder de jongeren juist de doelgroep die je wilt bereiken- is de mobiel populair. Dat brengt de Nederlandse Bas Hoefman, Hajo van Beijma en Marieke Hoefman op het slimme idee om mensen voorlichting te geven over aids via SMS-voorlichting. Dat is nog niet eerder op die manier gedaan. Ze werken samen met provider Celtel en het Aids Informatie Centrum. Ze ontwerpen een aidsquiz die naar alle Celtelgebruikers wordt ge-sms't. Beantwoord je de vragen goed, dan krijg je beltegoed. Bovendien kan iedereen die meedoet, gratis op aids worden onderzocht in de klinieken van het Aids iinformatie Centrum. Het Mobiele Dokters Netwerk In 2007 werden er voor het eerst meer dan een miljard mobiele telefoons in één jaar verkocht. En de groei is er nog lang niet uit. Het betekent dat binnenkort één op elke twee wereldburgers een privélijn heeft. Daar horen dan ook de mensen bij die er meer dan één hebben. We hebben al een voorbeeld gegeven hoe dit wijdverbreide gebruik ingezet kan worden bij voorlichting. Maar er bestaat nu ook een doktersnetwerk. Daarmee kunnen doktoren met elkaar informatie uitwisselen. Als ze een ingewikkelde operatie moeten uitvoeren bijvoorbeeld. Dan kunnen ze bij elkaar eerst advies vragen. 9

14 BELLEND UIT DE ARMOEDE Mensen in ontwikkelingslanden vinden allerlei manieren om hun bestaan te verbeteren met mobieltjes. Ook vinden steeds meer mensen in ontwikkelingslanden een (goedbetaalde) baan dankzij het mobieltje. Zakendoen wordt makkelijker Mensen in een ontwikkelingsland kunnen makkelijker aan nuttige informatie komen. Landbouwers in Afrika bijvoorbeeld die cassave verbouwen hoeven niet meer zelf naar een markt als ze willen weten tegen welke prijs ze die kunnen verkopen. Ze hoeven alleen maar te bellen naar iemand die op de markt staat. Nuttige informatie kun je ook vinden op internet als dat op je mobieltje zit. Katurama, een boer in Oeganda die koffie verbouwt, legt uit waarom hij dat een verbetering vindt: De tijd is voorbij dat iedereen ons maar wat wijs kan maken. We kunnen nu zelf informatie aanvragen. Bijvoorbeeld over de prijs van de koffiebonen die de boeren hier verbouwen. Zo kunnen de grote heren uit de stad de dorpelingen niet meer bedriegen. Expres yourself is de slogan van Bharti Airtel: Vrij vertaald zou je kunnen zeggen Laat van je horen. In India geven ze er massaal gehoor aan. Het mobieltje maakt het ook makkelijker om geldzaken te regelen. Mensen op het platteland hebben soms familieleden die in een stad wonen en een goed inkomen hebben. Eerst moeten ze zelf naar de stad reizen als ze hen om geld willen vragen, bijvoorbeeld om hun kinderen naar school te kunnen sturen. Nu is een telefoontje met hun mobieltje al voldoende. Het wordt zelfs mogelijk om geld naar iemand te sturen via je mobieltje. In India bijvoorbeeld werken twee bedrijven hieraan. Het zijn het Indiase telefoonbedrijf Bharti Airtel en het Amerikaanse bedrijf Western Union. Bij dat bedrijf kun je terecht als je geld naar iemand in het buitenland wil overmaken. Je kunt vanuit India geld sturen naar iemand in het buitenland of je kunt vanuit het buitenland geld sturen naar iemand in India. Het is minder duur dan wanneer je dat via een bank doet. Dat is voordelig voor mensen in India die een klein bedrijf hebben en geen hoge bankkosten kunnen of willen betalen. Ook Indiërs die in het buitenland wonen, hebben er profijt van als ze geld sturen naar hun familie in India. 10

15 Mobieltje maakt betaald werk Daarnaast zien mensen kans om geld te verdienen aan mobieltjes. Ze laten tegen betaling andere mensen bellen met hun mobieltje (zie ook pagina 13). Dat zie je vooral in dorpen waar vaste telefoons niet te gebruiken zijn en waar maar één of een paar mensen een mobieltje hebben. Meneer Ssensanga op stap met zijn mobiele telefoon Een voorbeeld: In het Oegandese dorp Kkonkoma woont de heer Ssensanga. Zijn vrouw heeft een telefoon in haar winkel. Daar mogen andere mensen in het dorp tegen betaling mee bellen. Hijzelf heeft een telefoon op zijn fiets zitten. Die zit in een bakje voor het stuur. Mensen kunnen hem aanhouden en de telefoon gebruiken. Hij vertelt wat er in zijn leven en dat van zijn dorpsgenoten veranderd is dankzij telefoons: We leefden eerst van de landbouw. Maar soms is er te weinig regen. En we verbouwen groenten. Maar die worden soms door insecten opgegeten. De kans is dat je alles verliest. Maar dankzij de opbrengsten van de dorpstelefoon (in de winkel van zijn vrouw) zijn we nu zeker van een inkomen. We hebben nu altijd genoeg geld om het schoolgeld voor de kinderen te betalen. Anders gezegd: ze raken niet meer in de armoede telkens als de opbrengst van hun landbouwbedrijf tegenvalt. Je bent op het platteland in Oeganda en je mobieltje moet worden opgeladen. Maar waar kan dat dan? In de verste verte is geen aansluiting op het stroomnet te vinden want er is geen stroomnet. Dan kun je het beste naar het dichtstbijzijnde dorp gaan. Daar heb je grote kans dat je iemand vindt die je mobieltje kan opladen. Hij kan dat doen in zijn winkel als daar wél stroom is. Of hij gebruikt daarvoor een autoaccu die hij tot oplader heeft omgebouwd. Je moet er wel een klein bedrag voor betalen. Zo verdienen Oegandese plattelandsbewoners en andere mensen in ontwikkelingslanden geld bij. Mensen verdienen ook aan het mobieltje door te handelen in spullen die met mobiele telefonie te maken hebben (en vaak ook door in andere artikelen te handelen). Daartoe zetten ze een eigen bedrijf op. In Marokko bijvoorbeeld verrijzen op die manier winkels waar van die spullen te koop zijn. Sommige winkels worden opgezet door Marokkanen die in het land zelf wonen, andere door Marokkanen die naar het buitenland zijn verhuisd. 11

16 Vanaf begin jaren 60 zijn veel Marokkanen naar Europa verhuisd om daar te werken en geld te verdienen, vooral naar Nederland en België. Één van die migranten is Abedellatif Berrada. Hij woont en werkt in Nederland. Hij zet in Casablanca een aantal telefoon- en modezaken op. Hij krijgt daarbij hulp van InEnt. Dat is een Nederlandse organisatie die migranten in Nederland helpt bij het opzetten van een bedrijf in hun land van herkomst. Als je een bedrijf wilt beginnen, is het handig om een posten/of een bezoekadres te hebben. Maar het kan ook zonder. Bewoners van krottenwijken hebben officieel geen adres en wonen in schamele krotten die zonder toestemming van de overheid zijn gebouwd. Niet echt een plek om klanten te ontvangen! Maar heb je een mobieltje met een eigen telefoonnummer, dan kun je je zaken telefonisch afhandelen. Ook vinden mensen in ontwikkelingslanden een baan in een winkel van een bedrijf dat zich bezighoudt met mobiele telefoons. Soms betaalt die baan zó goed dat ze makkelijk kunnen rondkomen en ook hun familie kunnen onderhouden. Winkels van telefoonbedrijven zien er ongeveer net zo uit als telefoonwinkels in Nederland. Ze hebben een airco, zien er kraakhelder uit en mensen die daar werken hebben modieuze kleren aan. Telefoonbedrijven vestigen winkels in ontwikkelingslanden omdat de lonen daar lager zijn dan in rijke landen. Daardoor kunnen ze de prijzen van hun producten laag houden. Ze doen het ook omdat daar steeds meer mensen een mobieltje kunnen bekostigen en het mobieltje steeds populairder wordt. Deze afbeelding komt uit de documentaire Mobiel Planet. De documentaire gaat over het gebruik van mobiele communicatie en hoe die communicatie het leven van mensen kan beïnvloeden. De makers interviewden 150 mensen in 20 verschillende landen. Deze winkel biedt werkgelegenheid aan tenminste vier medewerkers. 12

17 MTN nam het initiatief voor fietstelefoons Niet alleen telefoonbedrijven uit rijke landen vestigen winkels in ontwikkelingslanden. We noemden al Bharti Airtel uit India. Een ander voorbeeld is Mobile Telephone Netwerk (MTN). Dat is een Afrikaans bedrijf dat in meerdere Afrikaanse landen werkt. Dit bedrijf heeft een manier gevonden om telefoons ook letterlijk mobiel (= bewegend) te maken. In Kampala en andere steden in Oeganda kom je namelijk vierwielige fietsen tegen met een mobiele telefoon erin. Moet je dringend iemand bellen, dan roep je zo n voertuig aan net zoals je dat met een taxi doet. In Afrika ontstaat een netwerk van kleine en grote handelaren die zich met de verkoop van mobieltjes en alles wat daarbij hoort, bezighouden. Klanten kunnen bij hen ook terecht voor reparatie, inruil van het oude mobieltje en pre-paidtelefoonkaarten. Het winkeltje van Muzungu op de afbeelding hiernaast is hiervan een voorbeeld. In het winkeltje van Muzungu Ronald in Oeganda kun je pre-paidkaarten kopen, een versturen (als je niet weet hoe dat precies moet, helpt de vrouw van Muzungu Ronald je met het typen en versturen) en documenten laten kopiëren. Ten slotte kom je er mensen tegen die met hun mobieltje als wandelende telefooncel werken. Het zijn vooral vrouwen die dat doen. Als je zelf geen mobieltje hebt, kun je aan één van die levende telefooncellen vragen om voor je te bellen. Je moet er dan wel een klein bedrag voor betalen. Mirjam de Bruiijn heeft zelf dit netwerk in actie gezien. Je ziet bijvoorbeeld een vrouw met een kind. Voor dertig eurocent kun je bij haar bellen. Zo n vrouw heeft een telefoon vol met krediet (= beltegoed) van een company (= telefoonbedrijf). Die heeft er eigen kapitaal ingestopt, en heeft overal mensen rondlopen met een telefoon. Voor iedereen zit er een beetje winst in. Die vrouw houdt aan ieder gesprek twee eurocent over, genoeg om die week een pakje rijst te kopen. 13

18 HET MOBIELTJE HEEFT EEN SCHADUWZIJDE Mobieltjes hebben ook hun schaduwzijde. Ze veroorzaken bergen afval, vervuiling van de grond en oorlog. Over dat laatste lees je meer in het onderdeel over bloedmobieltjes. Afval In Nederland zijn ruim 16 miljoen mobieltjes in omloop. De meeste worden na twee jaar afgedankt. Niet omdat ze kapot zijn, maar omdat er steeds nieuwe modellen op de markt komen, met net iets meer gebruiksmogelijkheden. Van al die afgedankte mobieltjes wordt maar een klein percentage hergebruikt. Dat geeft me toch een berg afval! In die berg afval komen dan ook de batterijen terecht. Daar zitten schadelijke stoffen in. Het beste is om je mobieltje als chemisch afval te behandelen. Dus niet in de prullenbak, maar naar de milieustraat of afleveren in een ICT-winkel. Of je geeft je oude mobieltje aan een organisatie die oude mobieltjes inzamelt voor een goed doel en voor hergebruik in ontwikkelingslanden. Daarover lees je meer op pagina. 24. In ontwikkelingslanden worden mobieltjes minder snel afgedankt. Daar kun je je vast wel iets bij voorstellen. Arme mensen zullen hun mobieltje niet wegdoen, omdat de kleur hen niet meer aanstaat. Of omdat ze er geen foto s mee kunnen nemen, of niet mee kunnen internetten. Voor hen is het allerbelangrijkste dat ze kunnen bellen. Maar voor de mobieltjes die uiteindelijk toch afgedankt worden, bestaat vaak geen ophaaldienst of inzamelingsactie. Zo belanden de mobieltjes op de vuilnishoop, waar vooral de batterijen grondvervuiling kunnen veroorzaken. De schadelijke stoffen, zoals kwik en lood uit de batterij, komen dan ook in het milieu terecht. Via de vuilnisbelt of opzettelijk. Lees hieronder hoe arme boeren in Oeganda batterijen inzetten tegen insecten die hun gewas opeten. Last van termieten? Klop de batterij fijn en strooi de inhoud uit op de bodem van je groentetuin. Dodelijk voor al het ongedierte dat het op je gewassen heeft voorzien. 14

19 Minpuntje: ook andere dieren kunnen er niet tegen. Bovendien blijven de stoffen die in de batterijen hebben gezeten in de bodem zitten en komen ze in het grondwater terecht. Gewassen nemen die met hun wortels op. Daardoor worden ze minder geschikt om te eten. Bloedmobieltjes In mobieltjes zit coltan. Dat is een licht radioactieve stof. Het wordt gedolven in Australië, de Verenigde Staten en Afrika. Het zit ook in andere apparaten zoals gamecomputers, laptops en videocamera s. Vanaf 1998 neemt de vraag naar coltan enorm toe omdat er steeds meer mobieltjes worden gemaakt en verkocht. De meeste coltan komt uit het oosten van de Democratische Republiek Congo of DRC. Niet alleen is daar de meeste coltan te vinden. Ook zit het daar vlak onder de grond. In andere gebieden waar coltan voorkomt is het moeilijker te winnen omdat het dieper onder de grond zit. In het oosten van de DRC vechten vanaf 1997 rebellengroepen tegen elkaar. Eerst willen ze steeds meer gebied in handen krijgen. Als de prijs van coltan door de stijgende vraag sterk oploopt, draait de oorlog al gauw vooral om het bezit van coltanmijnen. Rebellengroepen proberen van elkaar coltanmijnen af te pakken. Ze verkopen de opbrengst van de mijnen die ze in bezit hebben aan handelaren. Die verkopen het aan bedrijven die mobieltjes maken. 15

20 Wie coltan aan wie verkoopt is achteraf moeilijk te achterhalen. Met het geld dat rebellengroepen aan de coltan verdienen kopen ze automatische geweren en landmijnen. Zo kunnen ze blijven vechten. De gevolgen van die gevechten zijn gruwelijk. Soldaten van rebellengroepen doden naast vijandige soldaten ook burgers en steken huizen en akkers in brand. Ook laten ze vaak kinderen meevechten. Honderdduizenden mensen slaan voor het geweld op de vlucht. Bedrijven die mobieltjes maken, willen niet altijd duidelijk aangeven waar ze hun coltan vandaan halen. Of ze kunnen niet garanderen dat ze géén coltan uit het oosten van de DRC gebruiken. Daarom komen politici in actie. Er wordt onder andere een lijst opgesteld met namen van bedrijven die met Congolese coltanhandelaren zaken doen. Je kunt er dan voor kiezen om geen producten van die bedrijven te kopen. En in 2008 komt Martijn van Dam, lid van de PvdA-fractie met het idee voor een keurmerk voor mobieltjes. Het keurmerk geeft dan aan dat er voor dit merk mobieltje geen coltan uit de DRC is gebruikt. Om voor zijn idee steun te krijgen, heeft Van Dam in 2008 een petitie opgesteld met als titel Ik wil geen bloedmobieltje. Wie geen bloedmobieltje wil, kan deze petitie tekenen. Op zoek naar coltan in Congo 16

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Informatie voor basisschoolleerlingen uit groep 5 t/m 8 Wat kun je hier vinden? 1. Jouw spreekbeurt over de Millenniumdoelen 2. Waarom zijn er Millenniumdoelen 3.

Nadere informatie

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb De meeste mensen in Nederland hebben het goed voor elkaar. We hebben genoeg eten, we hoeven niet bang te zijn voor oorlog en we zijn dan ook tevreden met ons leven. Maar dat is niet overal op de wereld

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Veel boeren en arbeiders in arme landen (ook wel ontwikkelingslanden ) hebben

Nadere informatie

Lesbrief Iedereen betaalt belasting

Lesbrief Iedereen betaalt belasting Lesbrief Iedereen betaalt belasting inleiding Iedereen betaalt belasting» waar komt het geld vandaan?» waar gaat het geld naar toe?» nederland, europa en de wereld» Iedereen betaalt belasting 1 Iedereen

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Elk kind heeft het recht om...

Elk kind heeft het recht om... Elk kind heeft het recht om... Rechten is hetgeen je mag doen en mag hebben. Je hoeft er niet eerst iets anders voor te doen. Rechten heb je gewoon. Ook jij hebt rechten. Iedereen heeft ze. Kinderrechten

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 5-6. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 5-6. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug, want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

UNICEF Kinderrechten SPORT EN VRIJE TIJD GELIJKE BEHANDELING VOEDING FAMILIE GEZONDHEIDSZORG ONDERWIJS SCHOON WATER

UNICEF Kinderrechten SPORT EN VRIJE TIJD GELIJKE BEHANDELING VOEDING FAMILIE GEZONDHEIDSZORG ONDERWIJS SCHOON WATER UNICEF Kinderrechten INFORMATIE EEN EIGEN MENING SPORT EN VRIJE TIJD FAMILIE GELIJKE BEHANDELING Patricia Willocq VOEDING GEZONDHEIDSZORG ONDERWIJS SCHOON WATER Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

Unicef. Bram van t Hoff De Flambouw Groep 8 17 Januari 2012

Unicef. Bram van t Hoff De Flambouw Groep 8 17 Januari 2012 Unicef Bram van t Hoff De Flambouw Groep 8 17 Januari 2012 Inleiding Ik hou mijn spreekbeurt over Unicef omdat ik het een mooi onderwerp vind en het kinderen helpt die in nood zijn en niet naar school

Nadere informatie

Het Kinderrechten lespakket

Het Kinderrechten lespakket Het Kinderrechten lespakket want ieder kind kan de wereld in beweging brengen Multiple choice quiz Op www.kidsrights.nl/scholen vindt u quizvragen met multiple choice antwoorden, die uitnodigen tot doorpraten

Nadere informatie

Werken aan de Wereld Lessenserie 2013 Niveau 2 en 3

Werken aan de Wereld Lessenserie 2013 Niveau 2 en 3 Werken aan de Wereld Lessenserie 2013 Niveau 2 en 3 Wereldburgerschap Wat kun jij als mbo-student doen voor de wereld buiten je dorp, stad of land? En wat kan de wereld voor jou doen privé en professioneel?

Nadere informatie

Wat kan ik voor u doen?

Wat kan ik voor u doen? 139 139 HOOFDSTUK 9 Wat kan ik voor u doen? WOORDEN 1 1 Peter is op vakantie. Hij stuurde mij een... uit Parijs. a brievenbus b kaart 2 Ik heb die kaart gisteren.... a ontvangen b herhaald 3 Bij welke...

Nadere informatie

Vakantiegids. De tien beste tips voor telefoneren in buitenland

Vakantiegids. De tien beste tips voor telefoneren in buitenland Vakantiegids De tien beste tips voor telefoneren in buitenland Het meenemen van een mobiele telefoon naar het buitenland is best handig. Als u veilig bent aangekomen op de plaats van bestemming, kunt u

Nadere informatie

De voorraad De aanhanger Het industrieterrein

De voorraad De aanhanger Het industrieterrein 1.1 de industrie De fabriekshal Aantreffen Allergrootst De voorraad De aanhanger Het industrieterrein Afleveren Overnemen De delfstof Industrieterrein Een industrieterrein is een plaats waar veel fabrieken

Nadere informatie

Thema: kom er maar eens achter. Moeilijkheid : **** Tijdsduur : *** Juf Yvonne. Natuurkunde en techniek Licht en geluid Geluid&communicatie

Thema: kom er maar eens achter. Moeilijkheid : **** Tijdsduur : *** Juf Yvonne. Natuurkunde en techniek Licht en geluid Geluid&communicatie Thema: kom er maar eens achter Natuurkunde en techniek Licht en geluid Geluid&communicatie Moeilijkheid : **** Tijdsduur : *** Juf Yvonne Doel: Na deze opdracht weet je hoe de ontwikkeling van tele-communicatie

Nadere informatie

MINDER ARMOEDE MILLENNIUMDOEL 1. Beantwoord de volgende vragen en gebruik daarbij de kaart MINDER ARMOEDE.

MINDER ARMOEDE MILLENNIUMDOEL 1. Beantwoord de volgende vragen en gebruik daarbij de kaart MINDER ARMOEDE. MILLENNIUMDOEL 1 MINDER ARMOEDE kaart MINDER ARMOEDE. 1. Wat betekent de extreme armoedegrens? 2. In welk werelddeel liggen de meeste landen waar mensen onder de armoedegrens van 1,25 dollar per dag leven?

Nadere informatie

UNICEF en kinderarbeid

UNICEF en kinderarbeid UNICEF en kinderarbeid Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk Spreekbeurtinformatie kinderarbeid 1. Trésor uit Ivoorkust 2. Van de plantages terug de klas in 3. Feiten en cijfers over kinderarbeid

Nadere informatie

Het houden van een spreekbeurt

Het houden van een spreekbeurt Het houden van een spreekbeurt In deze handleiding staan tips over hoe je een spreekbeurt kunt houden. Waar moet je op letten? Wat moet je wel doen? En wat moet je juist niet doen? We hopen dat je wat

Nadere informatie

MODULE II. Wat heb jij aan de Europese Unie?

MODULE II. Wat heb jij aan de Europese Unie? MODULE II Wat heb jij aan de Europese Unie? In de Europese Unie ben je als consument goed beschermd. Producten moeten aan allerlei veiligheidsvoorschriften voldoen, reclame mag niet misleidend zijn en

Nadere informatie

Thema Informatie vragen bij een instelling

Thema Informatie vragen bij een instelling http://www.edusom.nl Thema Informatie vragen bij een instelling Lesbrief 28. De belastingaanslag. Wat leert u in deze les? Informatie over uw inkomsten begrijpen. Informatie over uw uitgaven begrijpen.

Nadere informatie

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig)

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) In een rollenspel ervaren de deelnemers de invloed van beleidsbeslissingen in het ene land op het leven van mensen in een ander land. De meerderheid

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Werkvel opdracht 17 (Wat kunnen wij in Europa aan grensoverschrijdende problemen doen?)

Werkvel opdracht 17 (Wat kunnen wij in Europa aan grensoverschrijdende problemen doen?) Werkvel opdracht 17 (Wat kunnen wij in Europa aan grensoverschrijdende problemen doen?) Toelichting op de opdracht In deze opdracht gaan jullie kijken naar grensoverschrijdende problemen. Dit doen jullie

Nadere informatie

De trek naar de stad 1. Wonen in Lagos 2. Blad 1. Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad.

De trek naar de stad 1. Wonen in Lagos 2. Blad 1. Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad. 5 Lastige woorden Blad De trek naar de stad Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad. Uitkering Geld dat je krijgt van de regering, bijvoorbeeld als je niet kunt werken. Voorbehoedsmiddel

Nadere informatie

Kinderen zonder papieren

Kinderen zonder papieren VPM VPM Kinderen zonder papieren Je ziet het bijna elke dag op de tv of in de krant: beelden van landen in oorlog, mensen in armoede. Op zoek naar een betere plaats om te leven, slaan ze op de vlucht.

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van de rechten... 6 Hoofdstuk 2 De belangrijkste rechten...12

Inhoud. Inleiding... 4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van de rechten... 6 Hoofdstuk 2 De belangrijkste rechten...12 Inhoud Inleiding... 4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van de rechten... 6 Hoofdstuk 2 De belangrijkste rechten...12 Onderwerp 1 Gelijkheid...13 De rechten van Tim... 14 Onderwerp 2 Toegankelijkheid...17 De rechten

Nadere informatie

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem ARMOEDE Schriftelijke Bezinning Anoniem INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE... 3 Levensvragen... 3 Stelling... 3 Antwoorden op levensvragen... 4 Mijn standpunt... 4 INTERVIEWS... 5 Derde generatie.... 5 Tweede generatie....

Nadere informatie

Multiple choice quiz Vraag 1 Vraag 2

Multiple choice quiz Vraag 1 Vraag 2 Multiple choice quiz Op www.kidsrights.nl vindt u quizvragen met multiple choice antwoorden, die uitnodigen tot doorpraten en discussiëren. De vragen worden kort ingeleid. Onderwerpen zijn onder meer de

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Kritisch kijken op verschillende schaalniveaus

Kritisch kijken op verschillende schaalniveaus Kritisch kijken op verschillende schaalniveaus Inleiding In het eerste jaar van Geogenie ben je begonnen vanuit België naar de wereld te kijken. In het tweede jaar heb je veel geleerd over Europa en in

Nadere informatie

Resultaten & conclusies onderzoek:

Resultaten & conclusies onderzoek: Resultaten & conclusies onderzoek: Kinderen over armoede en vluchtelingen door Kinderen Goedgekeurd! Er hebben in totaal 50 scholen deelgenomen aan deze enquête. Dit gaat om een 3000-tal leerlingen. 1.

Nadere informatie

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco.

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco. 1 Het portiek Jacco ruikt het al. Zonder dat hij de voordeur opendoet, ruikt hij al dat er tegen de deur is gepist. Dat gebeurt nou altijd. Zijn buurjongen Junior staat elke avond in het portiek te plassen.

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Naam: INDIA EN ARMOEDE

Naam: INDIA EN ARMOEDE Naam: INDIA EN ARMOEDE In India is het verschil tussen arme en rijke mensen erg groot. Een klein deel van de Indiërs is heel rijk. Maar de meeste mensen zijn er erg arm. Ze werken hard voor weinig geld

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen De ezel van Bethlehem Naar een verhaal van Jacques Elan Bewerkt door Koos Stenger Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen over iets wat er met me gebeurd is. Het

Nadere informatie

Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6. Vakantielanden

Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6. Vakantielanden Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6 Vakantielanden Het klimaat is in Zuid-Europa anders dan in Nederland. In de zomer is het er warm en droog, in de winter is het er ongeveer zoals zomers in Nederland.

Nadere informatie

Lesbrief. Schuld Anne-Rose Hermer

Lesbrief. Schuld Anne-Rose Hermer Lesbrief Schuld Anne-Rose Hermer Doe meer met Thuisfront! Bij de boeken in de serie Thuisfront kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan vragen, tips

Nadere informatie

.22. Hoe ziet een centrum eruit?

.22. Hoe ziet een centrum eruit? Hoe ziet een centrum eruit? Hoofdstuk 2 les 1 Wat ga je leren? In deze les leer je hoe een centrum eruitziet. Je leert ook hoe het komt dat sommige steden of plekken een centrum zijn geworden. Begrippen

Nadere informatie

Editie 12: Technologie

Editie 12: Technologie Editie 12: Technologie Per Jaar Beter Na meer dan 25 jaar onderhandelen en redetwisten over het oplossen van de armoede in de wereld heeft de wereld acht doelstellingen opgesteld die door alle leden van

Nadere informatie

UNICEF stelt voor: de Millenniumdoelstellingen! Maak kennis met onze kids WaSH-ambassadeurs Bezoek het Vredeshuis in Gent

UNICEF stelt voor: de Millenniumdoelstellingen! Maak kennis met onze kids WaSH-ambassadeurs Bezoek het Vredeshuis in Gent UNICEF stelt voor: de Millenniumdoelstellingen! Maak kennis met onze kids WaSH-ambassadeurs Bezoek het Vredeshuis in Gent Driemaandelijks magazine nr. 21 juli-augustus-september 2010 Hoi unicefkids! Hebben

Nadere informatie

Xxxxx. Regie: Xx Jaar: 2007. http://www.xxx http://www.xxx. Regie: Debs Gardner-Paterson Jaar: 2010 Duur: 88 minuten Website www.africaunited.nl.

Xxxxx. Regie: Xx Jaar: 2007. http://www.xxx http://www.xxx. Regie: Debs Gardner-Paterson Jaar: 2010 Duur: 88 minuten Website www.africaunited.nl. Africa XXXXX United Opdrachtblad Opdrachtenblad Regie: Xx Jaar: 2007 Regie: Debs Gardner-Paterson Duur: xx Jaar: 2010 Duur: 88 minuten Website www.africaunited.nl Xxxxx Xxxx docentenhandleiding # Leerdoelen

Nadere informatie

Thema Informatie vragen bij een instelling

Thema Informatie vragen bij een instelling http://www.edusom.nl Thema Informatie vragen bij een instelling Lesbrief 29. Bent u goed verzekerd? Wat leert u in deze les? Informatie begrijpen over verzekeringen. Van één woord twee woorden maken. Verleden

Nadere informatie

Groepsdiscussie met stellingen

Groepsdiscussie met stellingen Groepsdiscussie met stellingen Wilt u met uw klas discussiëren over het belang van kinderrechten? Dan komen de prikkelende stellingen op www.kidsrights.nl ongetwijfeld van pas. Ze vormen een uitstekende

Nadere informatie

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR.

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. Die oorspronkelijke bewoners gingen weg omdat, punt 1, geen huizen met een tuin. Drie kamers, vier kinderen, dat werkt allemaal niet. We

Nadere informatie

Scriptiepakketten BO. *Voor de leerkracht: bij elke vernieuwde titel is een educatieve webpagina beschikbaar, met een aanvullende onderzoeksopdracht.

Scriptiepakketten BO. *Voor de leerkracht: bij elke vernieuwde titel is een educatieve webpagina beschikbaar, met een aanvullende onderzoeksopdracht. Scriptiepakketten BO Scriptiepakketten worden door het Centrum voor Mondiaal Onderwijs geschreven voor scholieren in de leeftijd van 10 tot 15 jaar. Zij kunnen het materiaal gebruiken om er een spreekbeurt

Nadere informatie

UNICEF en kindersterfte

UNICEF en kindersterfte UNICEF en kindersterfte Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk Later wil ik dokter worden! James uit Sierra Leone Hallo, ik ben James en ik ben 11 jaar. Ik woon in Sierra Leone, een land in Afrika.

Nadere informatie

Dit is het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie. Dit vindt de ChristenUnie belangrijk voor Nederland. Lees maar!

Dit is het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie. Dit vindt de ChristenUnie belangrijk voor Nederland. Lees maar! Over een paar weken kiest Nederland een nieuwe regering. Op 12 september Jij kunt ook kiezen. Stemmen noemen we dat. Als je stemt, kies je voor de politieke partij die jij het beste vindt. Jij kunt straks

Nadere informatie

Alles over de ambulance Lesboekje voor groep 5 & 6

Alles over de ambulance Lesboekje voor groep 5 & 6 Alles over de ambulance Lesboekje voor groep 5 & 6 1 1 Colofon Dit lesboekje is uitgegeven door: Ambulancezorg Nederland Veerallee 68 Postbus 489 8000 AL Zwolle T 038 422 57 72 F 038 422 26 47 info@ambulancezorg.nl

Nadere informatie

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt.

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. UW MENING GEVEN spreken inleiding en doel Een mening is wat iemand denkt of vindt. U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. U leert ook uw mening geven. Uw mening geven

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Lesbrief nr 1. voor Groep 5 + 6

Lesbrief nr 1. voor Groep 5 + 6 Lesbrief nr 1 voor Groep 5 + 6 1 / 2016 + Download deze lesbrief ook op samsam.net Wat is Samsam Junior? Samsam Junior is een cross-mediale methode over mondiaal burgerschap, kinder rechten en duurzaamheid.

Nadere informatie

Streekproducten en eten uit de buurt

Streekproducten en eten uit de buurt Spreekbeurt of werkstuk Streekproducten en eten uit de buurt Inhoud Stap 1. Ga zelf op onderzoek uit Stap 2. Streekproducten of gewoon producten uit de buurt Stap 3. Waarom zijn streekproducten zo bijzonder?

Nadere informatie

Les 33. Zwangerschap

Les 33. Zwangerschap http://www.edusom.nl Thema Gezondheid Les 33. Zwangerschap Wat leert u in deze les? Informatie begrijpen over zwanger zijn. Zeggen dat u zwanger bent of dat u zich niet lekker voelt. Woorden die hetzelfde

Nadere informatie

Dorpsraad Nes a/d Amstel Mobiele telefoonenquête Rapport

Dorpsraad Nes a/d Amstel Mobiele telefoonenquête Rapport Zaterdag 25 maart 2006 Dorpsraad Nes a/d Amstel Mobiele telefoonenquête Rapport Inhoud 1 Inleiding 4 1.1 Bevindingen 4 1.2 Conclusie 4 1.3 Indeling van dit rapport 4 2 De GSM mast 5 2.1 Ring netwerk 5

Nadere informatie

HET DROOMMUSEUM VAN DRE

HET DROOMMUSEUM VAN DRE HET DROOMMUSEUM VAN DRE Beste leerling, Dit werkblad wil je iets langer bij bepaalde zaken in het museum laten stil staan. Dit wil natuurlijk niet zeggen dat je niet mag rondneuzen naar andere objecten,

Nadere informatie

Zorgen voor een wereld zonder TBC. Ook als u er straks niet meer bent

Zorgen voor een wereld zonder TBC. Ook als u er straks niet meer bent Zorgen voor een wereld zonder TBC Ook als u er straks niet meer bent Ten geleide Nadenken over ons overlijden doen we niet dagelijks. Maar erover praten wordt wel steeds gewoner. We gaan bewuster om met

Nadere informatie

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen?

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dagboek Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dat het klimaat verandert is een feit. Je hoort het overal om je

Nadere informatie

Iedereen moet kunnen meedoen

Iedereen moet kunnen meedoen Nieuwe wet voor maatschappelijke ondersteuning in uw gemeente Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Inhoud 2 Voorwoord 5 Wat is de Wmo? 5 Waarom is de Wmo belangrijk? 9 Negen taken voor uw

Nadere informatie

Kijk op: www.nt2taalmenu.nl. nt2taalmenu wordt gemaakt door: Frans Snik, Ed Kniesmeijer en René den Nijs. Oefening bij Nivor 1.

Kijk op: www.nt2taalmenu.nl. nt2taalmenu wordt gemaakt door: Frans Snik, Ed Kniesmeijer en René den Nijs. Oefening bij Nivor 1. OPDRACHTKAART www.nt2taalmenu.nl nt2taalmenu is een website voor mensen die Nederlands willen leren én voor docenten NT2. Iedereen die Nederlands wil leren, kan gratis online oefenen. U kunt ook veel oefeningen

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

Vraag: Vraag: Vraag: Vraag: Aapjes, konijntjes en ander lieve beestjes zijn er om:

Vraag: Vraag: Vraag: Vraag: Aapjes, konijntjes en ander lieve beestjes zijn er om: Aapjes, konijntjes en ander lieve beestjes zijn er om: 1) Je cosmetica en medicijnen op uit te proberen. Je wil toch geen prikkende ogen of risico lopen bij de dokter? 2) Niet voor proeven. 3) Ze moeten

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp.

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp. Verblijf van Tautvydas Rindzevicius in Kabaya/RWANDA in het kader van het bezoek aan wezen en kwetsbare kinderen gesponsord door de Jyambere stichting. Inleiding Tijdens de periode van juli-augustus 2015,

Nadere informatie

Thema In en om het huis.

Thema In en om het huis. http://www.edusom.nl Thema In en om het huis. Les 22. Een huis zoeken Wat leert u in deze les? Praten over uw huis Informatie over het vinden van een nieuwe woning Praten over wat afgelopen is Veel succes!

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

André Rouvoet ChristenUnie. Foto: Marie Cecile Thijs

André Rouvoet ChristenUnie. Foto: Marie Cecile Thijs Over een paar weken kiest Nederland een nieuwe regering. Op 9 juni. Jij kunt ook kiezen. Stemmen noemen we dat. Als je stemt, kies je voor de politieke partij die jij het beste vindt. Jij kunt straks ook

Nadere informatie

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld In meer dan dertig landen in de wereld is er oorlog. Wereldwijd zijn er dus miljoenen kinderen die een oorlog meemaken. Vraag 1. Kun je drie landen noemen

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Wat een vreemde bromfiets!

Wat een vreemde bromfiets! Wat een vreemde bromfiets! Waarom rijden er nu geen paarden meer met karren? Reed er vroeger een tram in ons dorp?! Met die bus zou ik ook wel eens willen rijden! 1. Voetgangers baas! Opdracht Lees het

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

MDG. Eerst en tweede graad. Te lezen zinnen (in willekeurige volgorde!)

MDG. Eerst en tweede graad. Te lezen zinnen (in willekeurige volgorde!) MDG Eerst en tweede graad De leerkracht leest één van de volgende stellingen en de groep bekijkt de acht millenniumdoelstellingen om te achterhalen met welke doelstelling de zin overeenkomt. Ze leggen

Nadere informatie

Antwoorden. 1 helder. 3 goed fout. 4 eigen antwoord. 5 Het was een heldere dag. We liepen over. 2 noordelijk. kopieerblad Woordenschat 7.

Antwoorden. 1 helder. 3 goed fout. 4 eigen antwoord. 5 Het was een heldere dag. We liepen over. 2 noordelijk. kopieerblad Woordenschat 7. kopieerblad Woordenschat 7.2 1 Voelt de zon overal even warm aan? 1 helder als er buiten veel licht is en er geen wolken zijn de vlakte een grondgebied dat groot en plat is weerkaatsen licht of geluid

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

UNICEF algemene informatie

UNICEF algemene informatie UNICEF algemene informatie Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk UNICEF helpt kinderen in de hele wereld UNICEF is de kinderrechtenorganisatie van de Verenigde Naties. De opdracht van UNICEF is:

Nadere informatie

UNICEF en onderwijs. Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk

UNICEF en onderwijs. Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk UNICEF en onderwijs Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk Hier zit ik op de schommel. Dat is het fijnste plekje van de school. Dung uit Vietnam Hoi! Mijn naam is Dung en ik ben 10 jaar oud. Ik woon

Nadere informatie

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit DAAR PLUKKEN DE BOEREN DE VRUCHTEN VAN HET SUCCES VAN GRUPO HUALTACO Groenten en fruit zijn niet alleen gezond voor ons lichaam, maar ook voor de wereldeconomie. De groente- en fruitsector is een van de

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Examen VMBO-KB 2009. Arabisch CSE KB. tijdvak 1 vrijdag 29 mei 9.00 11.00 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-KB 2009. Arabisch CSE KB. tijdvak 1 vrijdag 29 mei 9.00 11.00 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen VMBO-KB 2009 tijdvak 1 vrijdag 29 mei 9.00 11.00 uur Arabisch CSE KB Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Beantwoord alle vragen in de uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 37 vragen. Voor

Nadere informatie

Leergebied: Oost Nederland. Over-

Leergebied: Oost Nederland. Over- Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Oost Nederland Over- Ontwerpen Aardrijkskunde brengingen Toepassen Reflectie 1. In Nederland hebben veel mensen een fiets. Nederland is echt een fietsland.

Nadere informatie

Woordenlijst. Categorieën: economie en algemeen

Woordenlijst. Categorieën: economie en algemeen Woordenlijst Categorieën: economie en algemeen Aanbieding, de Iets wat goedkoper is dan anders. De schoenen zijn in de aanbieding: ze zijn 20 euro goedkoper deze week. 6 Aanbod, het Wat er allemaal te

Nadere informatie

Spreekbeurt. Pakistan

Spreekbeurt. Pakistan Spreekbeurt Pakistan Hoofdstad: Islamabad Taal: Urdu, Engels en Punjabi Inwoners: Er wonen bijna 200 miljoen mensen in Pakistan Religie: Moslims (96%), christenen (4%) Pakistan ligt in Azië en grenst aan

Nadere informatie

Spreekbeurt Hulp aan dieren in nood

Spreekbeurt Hulp aan dieren in nood Hoi, ik ben Ikki. Wat leuk dat je je spreekbeurt houdt over hulp aan dieren. Ik kan je daar van alles over vertellen. Over asielen, waar dieren zonder baas terecht komen. En over dierenambulances, die

Nadere informatie

Dichter bij Vrijheid. Docentenhandleiding Boek 3. www.dichterbijvrijheid.nl

Dichter bij Vrijheid. Docentenhandleiding Boek 3. www.dichterbijvrijheid.nl Dichter bij Vrijheid Docentenhandleiding Boek 3 Dichter bij Vrijheid Een onderwijsproject van Amnesty International Dit is boek 3 uit de docentenhandleiding Dichter bij Vrijheid. Op de boekenplank staan

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

Zoekkaart Kunstenaars: Marcel Witte

Zoekkaart Kunstenaars: Marcel Witte Pagina 1 van 6 Zoekkaart Kunstenaars: Marcel Witte 1. Multicultural Dit is het kunstwerk dat Marcel maakte voor de tentoonstelling Utopiart27 Je kan meer lezen over Marcel op de website http:// Pagina

Nadere informatie

LESPAKKET KINDErrEchTEN 1

LESPAKKET KINDErrEchTEN 1 LESPAKKET KINDerrechten 1 Met dit lespakket maken kinderen in Nederland kennis met de Rechten van het Kind. Zij leren welke rechten kinderen hebben en waarom deze zo belangrijk zijn. Ook krijgen zij inzicht

Nadere informatie

SLYPSKAPELLE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

SLYPSKAPELLE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG SLYPSKAPELLE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog MO_03 Moeders met lange rokken en schorten. Meisjes en jongens met zwarte kousen, sommige op klompen. Het lijkt gezellig op straat. Geen auto

Nadere informatie

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens?

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? 8.1 Waarom handel met het buitenland? Importeren = het kopen van goederen en diensten uit het buitenland. Waarom? -Goedkoper of van betere kwaliteit -Bepaalde

Nadere informatie

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK 7 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK 7 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK Eindredactie: Carla Wiechers Leerlijnen: Mark van Heck Auteurs: Meie Kiel, Jacques van der Pijl, Maril Rijks THEMA 4 thema 4 les 1 Volop

Nadere informatie

Blood in the Mobile. Opdrachtenblad. Regie: Frank Piasecki Poulsen Jaar: 2010 Duur:

Blood in the Mobile. Opdrachtenblad. Regie: Frank Piasecki Poulsen Jaar: 2010 Duur: Blood in the Mobile Frank Piasecki Poulsen 2010 52 minuten www.moviesthatmatter.nl Digibordles: www.spons.nl/moviesthatmatter 1 Kijkopdracht Waar gaat de film over? Documentairemaker Frank Poulsen komt

Nadere informatie

Milieuopdrachten Sarahs Wereld

Milieuopdrachten Sarahs Wereld Milieuopdrachten Sarahs Wereld Om de wereld milieuvriendelijker te maken, heeft Sarah zeven milieutips. 1. De ruil je rijk! tip 2. De koop tweedehands! tip 3. De kijk uit wat je koopt! tip 4. De haal het

Nadere informatie

Voorblad Wat is geld?

Voorblad Wat is geld? Voorblad Wat is geld? Je hebt de test op de website van Nibud gedaan: http://service.nibud.nl/geldtypetest/ Welk geldtype ben je? Vind je dit zelf ook? Motiveer je antwoord. Beantwoord de volgende vragen

Nadere informatie

Stap in, herhaalde de man. De toon was vriendelijk, maar tegelijk dwingend. Vijf real, dat was wel verleidelijk... Wie wist wat die man nog meer te

Stap in, herhaalde de man. De toon was vriendelijk, maar tegelijk dwingend. Vijf real, dat was wel verleidelijk... Wie wist wat die man nog meer te De automobilist Het stoplicht sprong op rood. Met een emmer water en een doek in zijn hand rende Paco de vierbaansweg op. Bij de eerste de beste auto drukte hij de natte spons tegen het raam. Dertig seconden

Nadere informatie

Bedankt voor het downloaden van dit boek!

Bedankt voor het downloaden van dit boek! Geldbesparen Bedankt voor het downloaden van dit boek! Je financiële leven gaat nu veranderen. Helemaal vanzelf! Nee natuurlijk niet maar ik ga je wel helpen met dit gratis E-book om te besparen op alledaagse

Nadere informatie