Als boeren overleven wordt

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Als boeren overleven wordt"

Transcriptie

1 Als boeren overleven wordt

2 Als boeren overleven wordt

3 Als boeren overleven wordt

4

5 Ten geleide v

6 Twee jaar geleden publiceerde de Koning Boudewijnstichting het rapport Boeren in de knel, armoede in land- en tuinbouw. Dit rapport bevatte een unieke en diepgaande analyse van agrarische familiale inkomens. Hoewel de cijfers voorzichtig moeten geïnterpreteerd worden inzake de armoedeproblematiek, bevestigden ze dat er ook bij ons agrarische armoede bestaat. Momenteel loopt een uitgebreid onderzoek door de universiteiten van Leuven en Gent, in opdracht van de Stichting, rond overlevingsstrategieën in land- en tuinbouw. Cruciale vraag hierbij is: Als een grote groep boeren inderdaad over een (te) laag inkomen beschikt, hoe overleven zij dan? Het resultaat van dit (wetenschappelijk) onderzoek zal binnenkort in rapportvorm worden gepubliceerd. De verhalenbundel Als boeren overleven wordt is van de hand van twee gedreven praktijkwerkers, Annelies Vande Vyvere en Annelies Vanneste. Dit werk vormt de bijna perfecte keerzijde van de medaille van het wetenschappelijk onderzoek. In deze verhalenbundel wordt aan de hand van een achttal anonieme getuigenissen van boeren in nood of crisis, op indringende wijze geïllustreerd wat overleven als boer in werkelijkheid betekent. Geen spectaculaire, populaire en daardoor karikaturale boer Charel -verhalen, maar zorgvuldig gekozen getuigenissen die allen op zich boekdelen spreken. Ook het belang van een luisterend oor voor de problemen van boeren in de knel wordt bijzonder treffend aangetoond. Het is de verdienste van de auteurs hieromtrent pionierswerk geleverd te hebben. Hun vertrouwensrelatie met de betrokken boeren en tuinders heeft het mogelijk gemaakt de realiteit achter de cijfers te ontdekken. Dit is een absolute noodzaak wanneer het gaat over de verborgen armoede bij uitstek, de agrarische armoede. vii

7 Problemen oplossen begint bij het (h)erkennen ervan. Deze fase zijn we in Vlaanderen stilaan voorbij. Deze uitgave kan hier nog een bijdrage toe zijn. Maar het is ook en vooral een pleidooi van geëngageerde auteurs om nu, figuurlijk althans, de koe bij de horens te vatten. Concrete actie is nodig, zowel op (bedrijfs)economisch, psycho-sociaal als politiek vlak. Concrete praktijkervaringen in binnen- en buitenland zijn er genoeg. De tijd dat de land- en tuinbouw zijn problemen alleen kon oplossen is voorbij. De tijd dat er alleen maar goede (dynamische) en slechte (niet-dynamische) boeren bestonden hopelijk ook. Algemeen is het dringend tijd dat de agrarische sector terug maatschappelijke waardering krijgt. En ook de boeren in de knel hebben recht op menselijke waardigheid en menswaardige levensomstandigheden. De Koning Boudewijnstichting wil de auteurs van deze publicatie danken. Deze verhalenbundel werd in hun schaarse vrije tijd geschreven. Een beter bewijs van hun grote betrokkenheid en engagement kan moeilijk geleverd worden. Hun boodschap en de getuigenissen die zij brengen worden er alleen maar sterker door. Koning Boudewijnstichting Brussel, januari 2002 viii

8 Inhoud ix

9 Inleiding xiii Borg wordt bron van veel verdriet 1 Tegen beter weten in 13 Door mooie beloftes in de val gelokt 23 Krimpen, maar niet verpinken 35 Samen sterk in gezinsverband 43 Gelukkig gestopt 53 Gezinsband wordt gezinsboei! 61 Advies hielp echt 69 Slotwoord 85 xi

10 Inleiding xiii

11 In 1994 werden de regio s Westhoek-Middenkust en het Meetjesland erkend als 5b-gebied. Gedurende vijf jaar (van 1996 tot 2001) werd met financiële steun van de Europese Unie en het Vlaams Gewest een uitgebreid programma van ondersteuning en ontwikkeling van de land- en tuinbouw uitgevoerd. De doelstelling 5b stond voor het ondersteunen van initiatieven ter bevordering van de ontwikkeling van het platteland. Het 5b-project Intensieve bedrijfsbegeleiding voor bedrijven in nood had als doel crisis en armoede in de land- en tuinbouw op te sporen en te bestuderen, en getroffen bedrijven te begeleiden, onder meer door advisering en bijstand. Toen het project van start ging, werd het steevast als een buitenbeentje binnen de hele 5b-werking beschouwd. Dat bleek duidelijk tijdens de eerste samenkomst van alle projectmedewerkers. Tijdens een korte kennismaking werd elk project overlopen: duurzame melkveehouderij, milieuadviesdienst, kwaliteitszorg in de groentesector Het waren stuk voor stuk initiatieven die gericht waren op integratie, specialisatie en teelttechnische verbeteringen. Wij kregen de eer om de problematiek van crisis en armoede in land- en tuinbouw te schetsen. Met de beperkte gegevens en het weinige cijfermateriaal dat toen beschikbaar was, begonnen wij aan ons verhaal. Daarna werd het heel stil en stelde niemand nog een vraag Bij de start van het project was er nauwelijks informatie beschikbaar. Wat studiewerk en enkele buitenlandse ervaringen in Nederland en Frankrijk waren de informatiebronnen waarmee we het moesten doen. Het schetsen van de problematiek xv

12 en het uitbouwen van een begeleiding op maat van het gezinsbedrijf is dan ook voornamelijk gegroeid uit de praktijk. Het uitbouwen van een netwerk en de bekendmaking van het project waren de voornaamste opdrachten bij de aanvang. Dat de begeleiding uiteindelijk zo succesvol is gebleken, heeft wellicht veel te maken met de manier waarop we de problematiek hebben aangepakt. Daarnaast hebben de maatschappelijke veranderingen en opeenvolgende crisissen (varkenscrisis, dioxinecrisis, map ) er ook toe bijgedragen dat heel veel mensen de noodzaak en het belang van het project hebben aangevoeld. Het feit dat in dit project zowel een landbouwingenieur als een maatschappelijk assistent beschikbaar waren om boeren in nood te begeleiden, bevestigt de visie dat een integrale begeleiding van bedrijf en gezin noodzakelijk is. Zeker tijdens het eerste werkjaar betekende het begeleiden van bedrijven in moeilijkheden veel zoekwerk naar de juiste aanpak. Al gauw bleek dat het van cruciaal belang was dat de boer(in) zelf hulpvrager is. De bedrijven die door derden (vooral familie of kennissen) werden aangebracht, haakten na een paar bezoeken af. In het begin probeerden we verschillende begeleidingsmethodieken uit. Met z n tweeën naar een zelfde bedrijf stappen bleek niet aangewezen. Tegen één vreemde persoon je verhaal vertellen bleek voor vele mensen al moeilijk genoeg. Een tweede vaststelling was dat de begeleider eigenlijk een allrounder moet zijn. Een maatschappelijk assistent had niet bepaald kaas gegeten van quota en vergunningen, terwijl een landbouwingenieur niet getraind was om relationele problemen te onderkennen en te begeleiden. Voor beide projectxvi

13 medewerkers betekende dit dat zij nieuwe informatie en kennis moesten vergaren. De kracht van dit project is ook geweest dat er altijd één vertrouwenspersoon was die het bedrijf en alle leden van het gezin mee ondersteunde en adviseerde. Het was een zelfde persoon die hielp om uitstel te bekomen voor het betalen van de sociale bijdrage en die ook nog eens de dioxineformulieren hielp invullen. Hoewel de start van het project niet zonder moeite verliep, groeide de dienst Individuele bedrijfsbegeleiding voor bedrijven in nood uit tot een volwaardige dienst waarop heel wat land- en tuinbouwers beroep deden. Dat betekende daarom niet dat elke situatie even kritiek was. Heel wat aanvragen hielden niet meteen verband met financiële problemen, maar eerder met de onzekerheid die land- en tuinbouwers ervaren als gevolg van de vele maatschappelijke veranderingen. Boeren in nood vertelden ons echter niet alleen hun financiële zorgen en hun onzekerheden op vlak van wetgeving en reglementeringen. We waren ook, en vooral, een luisterend oor of een onafhankelijke dienst waar ze eens hun hart konden luchten. Door een vertrouwensrelatie op te bouwen kregen we als het ware de informatie achter de cijfers te zien. En het is net deze informatie die het project zo rijk heeft gemaakt. Met deze verhalenbundel willen we onze informatie en ervaring delen met een ruimer publiek. Ten eerste met de land- en tuinbouwers zelf. Zij die het nu moeilijk hebben, zullen zich misschien herkennen in één van de verhalen en misschien zelf de stap durven zetten naar hulp van buitenaf. xvii

14 Ten tweede willen we ons met deze publicatie richten tot een ruimer publiek. De land- en tuinbouwsector staat al langer dan vandaag onder druk. De media schetsten de afgelopen jaren dikwijls een weinig positief beeld van de boer en tuinder. Maar wat er zich op het erf afspeelde, bleef ook vaak verborgen. Heel wat boeren stoten op onbegrip vanuit hun omgeving. Zelf zijn ze geneigd om zich af te sluiten wanneer het slecht gaat. Met deze verhalen willen we aantonen dat hun geluk en ongeluk niet zo verschillend zijn van dat van ieder ander gezin of van iedere andere ondernemer. Tegelijkertijd willen we ook de aandacht vestigen op de specifieke situatie waarin land- en tuinbouwers zich bevinden. Leven en werken gebeurt onder één dak en dat heeft soms verregaande gevolgen. In de acht reportages van deze uitgave gaat het telkens om een individueel verhaal, met z n eigen voorgeschiedenis en z n eigen achtergronden. Deze verhalen zijn echter zeer typerend voor wat er zich in de hele sector afspeelt. Wij hopen dat deze uitgave een bijdrage kan leveren in het verder opentrekken van het gesprek rond de veranderingen in de land- en tuinbouwsector in het algemeen en rond crisis en armoede in land- en tuinbouw in het bijzonder. Tenslotte willen we alle boeren en tuinders en hun gezin bedanken omdat wij hun verhaal hier mochten neerpennen en publiceren. Annelies Vande Vyvere Annelies Vanneste xviii

15 Omwille van de privacy zijn de namen van de personen, alsmede enkele persoonlijke gegevens, veranderd. De verhalen werden geselecteerd uit de ervaringen in de twee 5b-gebieden (Westhoek-Middenkust en het Meetjesland) maar zijn zeker representatief voor heel Vlaanderen.

16

17 Borg wordt bron van veel verdriet 1 Jan en Kathleen, beiden dertigers, besloten twee jaar geleden om hun witloofbedrijf te beëindigen omwille van de aanhoudende financiële problemen. Samen met hun kinderen Fien, Sien en Stijn wonen ze nu een dorp verder in een alleenstaande huurwoning. Het bedrijf staat te koop en nog elke maand worden tal van schulden terugbetaald. Maar ook Jan s ouders, Gerard (61) en Gerda (59), dragen mee de gevolgen van de stopzetting. Zij dreigen alles te verliezen, omdat ze bij de overname borg stonden bij de bank voor het bedrijf van Jan. 1

18 Hoe het begon De ouders van Jan hadden een witloofbedrijf op hydrocultuur. Jan wilde als jongste van drie kinderen het bedrijf overnemen. Toen zijn twee oudere zussen het huis uit waren, besloten hij en zijn ouders om het bedrijf in samenuitbating te runnen. Omdat mijn ouders zelf financiële problemen hadden, werd besloten om in 1989 al een deel van het bedrijf over te nemen. 80% van het bedrijf stond onder mijn verantwoordelijkheid, de overige 20% was voor mijn vader. Het was mijn bedoeling om het bedrijf te moderniseren en daarnaast nog een activiteit als zelfstandig loonwerker uit te bouwen. Maar het liep wel even anders. Ik ging naar de bank met het voorstel om het bedrijf aan te passen. Maar de bank ging niet akkoord. Hun visie was dat ik nieuwe gebouwen moest zetten en zo de capaciteit van het bedrijf verdubbelen. De combinatie met een andere activiteit werd volledig afgeraden. Want dat was niet rendabel. Vanuit de voorlichting kreeg ik een zelfde advies. Witloof was dé toekomst! Hoewel ik niet meteen te vinden was voor de schaalvergroting, gingen we toch op het voorstel in. Het advies van de bank werd immers ondersteund door de voorlichting, dus ik dacht dat we een juiste beslissing namen. Alles werd veel te mooi voorgesteld, voegt Gerard er nog aan toe. Jan volgde cursussen aan het Provinciaal Onderzoekscentrum voor Land- en Tuinbouw en bezocht goede, moderne bedrijven. Er werd hem een mooi inkomen voorgespiegeld. Maar ze vertelden er niet bij wat je moet doen indien je dat inkomen niet kan halen, herinnert Jan zich. 3

19 De overname De eigenlijke overname gebeurde in 1991, gaat Kathleen verder, toen we al getrouwd waren. Ik bleef mijn job als verpleegster behouden en werkte zoveel mogelijk mee op het bedrijf. Door een constructie op te zetten waarbij het bedrijf dat maar leefbaar was voor één gezin een inkomen zou moeten geven aan twee gezinnen, heeft de bank toen een cruciale fout gemaakt. Hoe dat kwam? Jan en Kathleen hadden al het grootste deel van het bedrijf overgenomen, zodat met de volledige afronding van de overname nog maar een beperkt bedrag gemoeid was. Dat geld ging echter volledig naar de bank omdat de ouders nog achterstallen moesten betalen. De ouders hadden hun bedrijf dan wel overgelaten, maar ze hadden nog een inkomen nodig om van te leven en om nog een aantal leningen terug te betalen. Daarom werd volgend achteraf bekeken, fataal voorstel uitgewerkt. Gerard en Gerda zouden samen 4000 uren per jaar meewerken op het bedrijf van Jan. In ruil daarvoor betaalde Jan hen maandelijks een vaste vergoeding. Ouders en kinderen begrijpen nu nog altijd niet dat de bank niet inzag dat een bedrijf dat leefbaar is met één gezin, niet zomaar een inkomen kan bieden aan twee gezinnen. Wij bleven zelfstandige in hoofdberoep, gaat Gerda verder. We moesten dus ook nog onze sociale bijdrage blijven betalen. Verder was onze inbreng in het bedrijf noodzakelijk, want Jan had niet de financiële mogelijkheden om met vreemde arbeidskrachten te werken. En die bijkomende arbeid was nodig gezien de uitbreiding van het bedrijf. Deze constructie had wel als gevolg dat wij de kosten van deze bijkomende arbeid niet in de boekhouding konden inbrengen, voegt Kathleen er aan toe. 4

20 Van de regen in de drop De eerste drie jaar hadden we uitstel van kapitaalsaflossing gekregen. Maar toen al hadden we problemen om de intresten af te betalen. Dat kwam door de matige prijsvorming in combinatie met een aantal teeltmislukkingen. Al deed ik regelmatig beroep op de voorlichting, het resultaat was niet altijd even goed, waardoor er opnieuw naar andere oplossingen diende gezocht te worden. Zo gingen de maanden voorbij en kwam de productie nooit 100% op gang. De eerste twee jaar hadden we af te rekenen met een financieel verlies van een paar miljoen frank (een paar tienduizend euro) omdat onze witloofworteloogst compleet mislukt was. Als gevolg van verkeerd advies waren alle wortels kapot en moesten we opnieuw zaaien. De tweede oogst leek gelukt en we sloegen alle wortels op in frigo s voor het komende seizoen. Toen we eenmaal van start gingen, bleek dat ze toch niet geschikt waren. Op dat ogenblik waren er goede prijzen voor het witloof, maar wij konden niet meeprofiteren. In plaats van reserves aan te leggen, moesten we zelfs extra kosten maken, vertelt Jan. Na die eerste twee jaren werd al 75% loonbeslag gelegd door de bank. Dit betekende dat, als Jan en Kathleen 2480 euro verdienden, er maar 620 euro overbleven om de facturen te betalen. Zo stonden Jan en Kathleen elk jaar voor hetzelfde probleem: geen financiële middelen om nieuwe grondstoffen aan te kopen. De oplossing van de bank was een nieuwe lening toekennen voor het bedrag dat ze tekort kwamen. Er werd dus een nieuwe put gemaakt om een andere te vullen. We signaleerden wel dikwijls aan de bank dat de leninglast te zwaar werd en dat een herschikking van de kredieten voor een betere spreiding zou zorgen waardoor het financieel draag- 5

21 lijker zou zijn. Maar daar kon de bank dan weer niet op ingaan, omwille van de staatswaarborg die op de kredieten zat, herinnert Jan zich. Er werd een verbeteringsplan uitgewerkt, zodanig dat het bedrijf een inkomen kon bezorgen aan twee gezinnen. Dat ging echter gepaard met bijkomende investeringen en kosten. De grote fout die toen gemaakt werd was het aantal hectare witloof met de helft te verminderen om in de plaats daarvan andere teelten te kweken. Jan moest dus met de helft van de inkomsten een investering afbetalen die berekend was op het dubbele. Daarbij kwam dat zijn ouders opnieuw problemen kregen met de bank omdat ze hun schulden niet konden aflossen. In die periode hadden we serieuze inkomsten uit de slateelt. De bank dreigde om de kredieten op te zeggen. Daarom betaalden we het bedrag dat nodig was om de achterstand weg te werken. Toch kregen wij op het einde van het jaar een brief van de bank dat we een miljoen frank ( euro) achterstallig waren en hoe we dat dachten op te lossen, vertelt Jan. Er kwam een oplossing door de achterstand om te zetten in een nieuw krediet. De afspraak was dat Jan en Kathleen in januari 1998 dat nieuw krediet zouden aflossen. Maar ze kwamen euro tekort. Een maand later besloten ze dan zelf om te stoppen... Veel ruzie De aanhoudende problemen op het bedrijf zorgden voor heel wat spanningen onder elkaar, getuigt Kathleen. Voor Jan zijn vader was het niet gemakkelijk. Hij had zijn hele leven het bedrijf geleid en dan kwam hij er alleen nog werken. Het botste dan ook nogal eens tussen vader en zoon. De manier waarop 6

22 Jan het bedrijf leidde, strookte natuurlijk niet altijd met de visie van zijn vader. Naarmate de situatie problematischer werd, werd het ook steeds moeilijker om daar met elkaar over te praten. Het was voor ons absoluut niet mogelijk om onze ouders nog verder te betalen. We smeekten hen bijna om op zoek te gaan naar ander werk. Maar zij waren dan weer bang voor de reacties uit de omgeving. Jan en ik maakten ook heel veel ruzie onder elkaar, vertelt Kathleen. Het is niet te geloven dat je over geld zo n ruzie kunt maken. Ik moest mijn eigen moeder 1000 frank (25 euro) vragen om eten te kunnen kopen voor onze kinderen. Terwijl je zelf dag en nacht werkt. We hadden heel veel discussie over het feit dat we telkens nieuwe leningen moesten aangaan en dan nog eens het loon van zijn ouders moesten betalen, wat absoluut niet haalbaar was. De grootste ruzie ontstond toen we bericht kregen dat de elektriciteit zou afgesloten worden, indien we niet betaalden. We hadden al gebeld naar de bank en die hadden gezegd dat ze niet meer tussenkwamen. Toen heb ik tegen Jan gezegd: we stoppen ermee! Ik had met Jan afgesproken dat hij het nieuws zou gaan vertellen aan zijn zus en dat hij zeker geen geld mocht aannemen. s Avonds kwam hij me op mijn werk afhalen. Hij zei dat onze problemen opgelost waren, de elektriciteit zou betaald worden. Toen heb ik gehuild! Want dat was geen oplossing, de volgende maand stonden we immers opnieuw voor hetzelfde probleem, aldus Kathleen. Op dat ogenblik besliste Jan om een job buitenshuis aan te nemen. Ik ging in de weekends werken en op alle feestdagen, want dat betaalde goed. Maar op den duur heb je helemaal geen leven meer. We zochten ook naar allerlei manieren om toch nog zoveel mogelijk onze achterstallige facturen te kunnen 7

23 betalen. Zo hebben we een tijdje aan de veiling geleverd onder het nummer van mijn vader. Want op mijn inkomsten was er loonbeslag. Uiteindelijk bood dit ook geen uitkomst. We kwamen namelijk fiscaal in problemen, want we konden de gemaakte kosten niet volledig inbrengen. Op die manier hielden we het bedrijf eigenlijk kunstmatig in stand. Staatswaarborg Toen Jan en Kathleen besloten om het bedrijf te stoppen, adviseerde de bank hen om meteen een andere woning te zoeken. Het bedrijf zou volgens hen in geen tijd verkocht worden. Maar de werkelijkheid bleek anders. Tot op vandaag staat het bedrijf te koop. De ouders van Jan hadden een voorlopige borgstelling voor het overnamekrediet getekend, met de garantie dat die zou wegvallen na het bekomen van de staatswaarborg. Door onduidelijkheden werd deze waarborg niet opgeheven en dreigen Gerard en Gerda ook hun huis te verliezen aan de bank. Gerard vertelt: Tja, de bank is geen ocmw. De bank heeft geld geleend en dat moet terugbetaald worden. Kan je dat niet, dan houden ze de borg in. Maar Gerda weerlegt: Ik vind dat ze toch meer hadden moeten doen voor Jan. De grootste oorzaak van de problemen met de bank liggen bij die borgstelling, gaat Gerard verder. Daar heeft de bank de zaak verkeerd aangepakt. Voor de bank blijft het gelijk of die schulden nu door Jan alleen of door ons worden terugbetaald. En dan die staatswaarborg... Ik had daar een groot gedacht van! Maar in feite De staat waarborgt tegenover de bank, niet tegenover de cliënt! Ik had net het omgekeerde beeld. Ik dacht dat de staatswaarborg er was tegenover de individuele boer. 8

24 Maar nu stel ik vast dat ik wel niet meer moet betalen aan de bank, maar dat de staat bij mij zijn borg voor de bank recupereert. Ander inkomen, ander onderkomen De beslissing om het bedrijf stop te zetten betekende dus dat twee gezinnen op zoek moesten naar een ander inkomen en naar een ander huis. Zowel Jan als zijn vader vonden vrij snel een job in de transportsector. Toch was de aanpassing niet voor iedereen even gemakkelijk, volgens Kathleen: We zijn hier op 1 mei komen wonen. Op 17 mei heeft Jan voor het eerst aan tafel gezeten met het hele gezin. Hij kwam hier eerst enkel om twee uren te slapen en opnieuw te gaan werken. Op dat ogenblik was ik wel bang. Ik dacht misschien blijft hij op een dag wel helemaal weg! Ik moet zelf toegeven dat ik in de eerste maanden ook contact vermeed met mijn schoonouders. Nu heb ik het hier best wel naar m n zin, geeft Kathleen toe. Het is ook niet zo dat we nu in een rijtjeshuis wonen, we hebben nog een beetje ruimte. Jan bevestigt dat, maar voegt er snel aan toe: Zolang ik maar niet te vaak thuis zit. Ik ben graag thuis, maar ik moet met iets kunnen bezig zijn. Op mijn huidig werk klop ik heel veel uren. Dat wordt ook dikwijls aan mij gevraagd, omdat ze weten dat ik zelfstandige ben geweest, dat ik mijn plan kan trekken. Nu het zeker is dat ook het huis van mijn schoonouders mee verkocht zal worden, voelen we aan dat de kinderen het er ook moeilijk mee hebben. Nu weten ze dat oma en opa ook weg zullen moeten. Vroeger konden ze nog naar de boerderij om te spelen. Ze missen de ruimte die ze vroeger hadden. Hier hoor 9

25 je ze vaak zeggen: We kunnen hier niet met onze fiets rijden, er is hier niet genoeg plaats om te spelen. Maar door het feit dat ze nog klein zijn (8, 7 en 4 jaar) hebben ze er nog niet al te veel hinder van, besluit Jan. Stoppen was een schande Omdat Gerard en Gerda met hun huis borg stonden voor de kredieten aan hun zoon, zullen de twee andere kinderen hun deel van de erfenis ook verliezen. Gerda vertelt: Ik ben vooral bang voor de problemen met de andere twee kinderen. We hebben nog nauwelijks contact met hen sinds de problemen met Jan. Zij zijn jaloers omdat Jan zogezegd alles heeft gekregen. Maar Jan zal zelf ook nooit iets hebben. Moeten zij nu jaloers zijn op hun broer die niets heeft? We kunnen er moeilijk over praten met hen. Zij vinden dat ze hun erfdeel verloren hebben. Met mijn jongste zus is alle contact verbroken. Ze had zelfs al inlichtingen genomen bij een advocaat om haar deel te kunnen opeisen. Bij mijn oudere zus kunnen we op meer begrip rekenen. Ik heb haar gezegd dat we alles op alles zullen zetten om het deel dat zij kwijtgespeeld is terug te betalen, vult Jan aan. Toen bekend raakte dat Jan en Kathleen hun bedrijf stop zouden zetten, was er weinig begrip bij de mensen in de buurt. Het is onvoorstelbaar wat voor vragen mensen durven stellen. Terwijl ik er zelf bij stond in de winkel, bijvoorbeeld werd er over ons gepraat. Dan ging ik maar weg, herinnert Kathleen zich. Ik zou daar op gereageerd hebben, zegt Jan. In het begin was het heel moeilijk. Heel wat van onze vrienden keerden 10

26 ons de rug toe. Na een tijd werd dat wel beter. Onze vroegere buren hadden wel begrip voor onze situatie. Ze hadden zelf gezien dat we er alles aan gedaan hebben om ons bedrijf te redden. Sinds een aantal maanden gaat Jan op zondag terug een pint drinken in zijn vroeger stamcafé. En nu beginnen zijn vroegere collega-boeren zelf over hun situatie te vertellen: dat het niet zo goed gaat, dat hun vrouw ziek is Zij vragen zich zelfs luidop af wie er eigenlijk best aan toe is. We merken wel dat de mentaliteit aan het veranderen is. De oudere generatie ziet het nog anders. Volgens hen is het onze schuld, hebben we veel te ver gesprongen, hebben we te veel geïnvesteerd. Maar ze beseffen niet dat we die leningen niet allemaal uit eigen wil hebben aangegaan, dat we er zelf zijn in meegesleurd. De jongere landbouwgeneratie die zelf geconfronteerd worden met heel wat onzekerheden in de sector beseft wel dat de problemen niet onze schuld zijn, stelt Jan vast. De toekomst De verkoop van de witloofschuur verloopt moeizaam omdat het huis van de ouders ook op het erf staat. Mocht ik kunnen, ik zou het zelf terugkopen. Niet om opnieuw te boeren, maar om er te gaan wonen, stelt Jan. Maar dat zou dan wel zonder mij zijn, reageert Kathleen heftig. We hebben heel veel te danken aan zijn ouders, maar om daar terug te gaan wonen, dat zie ik echt niet meer zitten. Overigens is de financiële put zo diep dat Jan en Kathleen zich in de nabije toekomst geen eigendom meer zullen kunnen veroorloven. Er zijn nog heel wat schulden die moeten afbetaald worden. Hun advocaat werkte hiervoor een afbetalings- 11

27 plan uit. Maandelijks storten Jan en Kathleen 625 euro op zijn rekening. Hij verdeelt het geld op zijn beurt over de schuldeisers. De voorwaarde is wel dat er geen bijkomende intresten aangerekend worden. Jan en Kathleen zijn in januari 1998 gestart en normaal zou alles tegen eind 2002 terugbetaald zijn. Deze aanpak zorgt ervoor dat ze geen last meer hebben van vervelende telefoontjes en van deurwaarders die langskomen. We zullen ons hele leven werken voor wat we achtergelaten hebben, vat Kathleen de situatie samen. We zijn failliet en dat is voor de rest van ons leven. De bank kan tot 30 jaar na de verkoop nog gelden of eigendommen opeisen. Op het moment dat de bank de waarborgen van mijn schoonouders heeft, moeten we ook nog eens het erfdeel aan de zussen van Jan betalen. Er zal dus nooit een einde aan komen. Jan gelooft er nog altijd in dat ze ooit weer een eigen huis zullen hebben. Daar zou Kathleen het echter zeer moeilijk mee hebben: Zijn ouders zijn alles kwijt en wij zouden dan toch een eigen huis hebben? Wij hebben nog een leven voor ons, zij niet meer. De bankdirecteur begrijpen we wel, hij deed ook maar zijn werk. Maar hij heeft ons te veel dingen beloofd die achteraf niet konden waar gemaakt worden. De bank moest ons veel eerder bijkomend krediet geweigerd hebben. Dan zouden we eerder verplicht zijn geweest om te stoppen en dan zou de put nooit zo groot geweest zijn. Zijn ouders en wij zouden dan nu niet op straat staan! 12

28 Tegen beter weten in 2 Wim (35) en Leen (32) runnen al zo n twaalf jaar samen hun boerderij. Nu is het een modern zeugenbedrijf, maar dat was vroeger wel anders. De start liep niet van een leien dakje en ook vandaag nog moeten ze de nodige spanningen het hoofd bieden. Een aantal opeenvolgende crisissen in de sector duwden hun bedrijf kopje onder, roddel en kwaadsprekerij maakten hen het leven zuur. 13

29 De start van een leefbaar bedrijf Wim en Leen zijn allebei afkomstig uit een landbouwersgezin. Geen van beiden heeft de landbouwschool doorlopen. Wim volgde een opleiding A2-elektromechanica en Leen studeerde af aan het Technisch Secundair Onderwijs. Ze hebben twee kinderen, Louis en Laura. In 1990 namen ze het ouderlijk bedrijf van Wim over, een varkensbedrijf. Het eerste jaar ging Wim nog uit werken omdat het bedrijf te klein was om werk te geven aan twee personen. Na een jaar besloten ze het varkensbedrijf uit te breiden. Zelf wisten Leen en Wim niet goed in welke richting dat best zou gebeuren. Op aanraden van de veevoederfirma werd het bedrijf uitgebreid met zeugen. Er werd gestart met de bouw van een nieuwe stal met plaats voor 200 zeugen, naar toenmalige normen een vrij grote stal. Ook de veevoederfirma meende dat een dergelijk bedrijf leefbaar was. Er was werk voor twee personen en met de toen geldende prijzen was dat zeker leefbaar. In het begin kweekten Leen en Wim tegen contractprijzen. Hierdoor hadden ze de eerste jaren geen kosten en ontvingen ze voor elke big een vaste vergoeding van 15 euro. Dat was eigenlijk zeer goed betaald, merkt Wim nu op. Na enkele jaren werd het bedrag verhoogd naar 31 euro per big, maar moesten ze wel alle kosten zelf dragen: voeders, dierenarts, de aankoop van de zeugen enzovoort. Deze aangepaste regeling was nog relatief goed omdat ze zelf geen grote risico s te dragen hadden. Daarna veranderde de veevoederfirma het systeem nogmaals. Het bedrijf van Wim en Leen is nu met geen enkel contract meer gebonden aan de voederleverancier, ze zijn zoals dat in het jargon genoemd wordt vrij. Sindsdien hebben de marktprijzen echter nooit een leefbaar niveau bereikt. Het is al drie 15

30 jaar aan één stuk dat het slecht gaat in de sector, weet Wim, en misschien is dat ook de reden waarom er geen contracten meer afgesloten worden door de veevoederfirma Roet in het eten Ondanks het feit dat de bedrijfsovername plaats vond in familieverband, kon Wim niet op de steun van zijn ouders rekenen. Integendeel, de jonge overnemers hebben het heel moeilijk gehad. Wim s ouders lieten het bedrijf over met het idee zoveel mogelijk geld uit de overname te slaan. Bij de overname moest dan ook alles betaald worden, tot in het kleinste detail. Wim en Leen hebben hun overname duur betaald! Ook bij de aankoop van de grond voor het bouwen van de zeugenstal werd in eerste instantie gerekend met véél te dure prijzen: bouwgrondprijzen in plaats van landbouwgrondprijzen! Maar er waren nog andere tegenslagen. Er is twee keer brand geweest op de hoeve. Eerst was er brand op de hooizolder, in de periode toen Wim en Leen de hoeve nog pachtten van Wim zijn ouders. Die hebben daarna alles op alles gezet om de schadevergoeding van de verzekering op hun rekening te krijgen. Hoewel zij het geld wel degelijk ontvangen hebben, werd de schade nooit hersteld! Bij de tweede brand werd de woning in de as gelegd. Wim werd verdacht van brandstichting hoewel hun jongste kind in huis lag te slapen! Het vergde heel wat rompslomp om dit uitgeklaard te krijgen. Ook hier streken de ouders de verzekeringspremie op en herstelden zij niets! Wim en Leen waren echter alles kwijt Na de brand in het woonhuis hebben Wim en Leen een nieuwe loods gebouwd met een woning. Wim en Leen merken 16

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik.

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. juni 2014 Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie Eerste nummer Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. INHOUD juni 2014 Eten als een kind Op kamers

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Vroeg Interventiedienst Drugs

Vroeg Interventiedienst Drugs VRIND Vroeg Interventiedienst Drugs Als aan ouders gevraagd wordt wat hun grootste bekommernissen zijn voor hun kinderen in de toekomst, dan scoort 'drugs' zeer hoog. Ouders maken zich zorgen over drugs.

Nadere informatie

Het verhaal van Elvis, onze Shih-Tzu (12/06/1996 12/12/2012)

Het verhaal van Elvis, onze Shih-Tzu (12/06/1996 12/12/2012) Het verhaal van Elvis, onze Shih-Tzu (12/06/1996 12/12/2012) Ik ontmoet Elvis op een moeilijk punt in mijn leven. Mijn zus wilde om wat extra geld te verdienen hondjes gaan verkopen. Elvis en zijn zusje

Nadere informatie

DE VLUCHT & andere spannende verhalen

DE VLUCHT & andere spannende verhalen DE VLUCHT & andere spannende verhalen 2 Bianca Kruger DE VLUCHT & andere spannende verhalen Enschede 2015 3 Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, aanvaarden auteur

Nadere informatie

Woorden en Beelden voor Kinderen

Woorden en Beelden voor Kinderen Woorden en Beelden voor Kinderen Mama en Aaron waren 1 jaar gelukkig samen toen ze een zoontje kregen, Nico. Toen Nico 1,5 jaar was besloten mama en Aaron om niet meer bij elkaar te blijven omdat ze veel

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

EIGEN BLOED Over moeders die hun kind afstaan ter adoptie

EIGEN BLOED Over moeders die hun kind afstaan ter adoptie EIGEN BLOED Ik zie het koppie al, zegt de huisarts tegen de dertienjarige Henny Paniek Ze kwam bij hem vanwege buikpijn Dan gaat alles razendsnel Met een ambulance wordt Henny naar het ziekenhuis gebracht

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

WEGWIJS IN DE BUDGET- EN SCHULDHULPVERLENING VAN OCMW EN CAW. Eenmalige bemiddeling Budgetbegeleiding Budgetbeheer Collectieve Schuldenregeling

WEGWIJS IN DE BUDGET- EN SCHULDHULPVERLENING VAN OCMW EN CAW. Eenmalige bemiddeling Budgetbegeleiding Budgetbeheer Collectieve Schuldenregeling WEGWIJS IN DE BUDGET- EN SCHULDHULPVERLENING VAN OCMW EN CAW Eenmalige bemiddeling Budgetbegeleiding Budgetbeheer Collectieve Schuldenregeling INLEIDING ONZE KIJK OP HULP In deze brochure vind je informatie

Nadere informatie

De beslissing. Aan mij zal het niet liggen, antwoordde Jens. Maar jij

De beslissing. Aan mij zal het niet liggen, antwoordde Jens. Maar jij De beslissing De winter daarvoor was de beslissing gevallen. We zaten met een glas wijn bij mijn ouders in de woonkamer en vertelden over Kreta, en ook dat we van plan waren naar Zuid- Duitsland te verhuizen.

Nadere informatie

Alleen een plastic tasje

Alleen een plastic tasje Alleen een plastic tasje Gaat u zitten, fijn dat u er bent. Wilt u thee? Met suiker? Zal ik beginnen bij het begin? Ik woon hier sinds 1970. Toen ik hier aankwam, had ik alleen een klein plastic tasje

Nadere informatie

4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten?

4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten? 4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten? Deze zomer was ik op familiebezoek in Honduras. Geheel onverwacht liep ik er twee oude bekenden tegen het lijf. Ze stonden pardoes voor mijn neus. Ik

Nadere informatie

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen.

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Kan ik kiezen bij wie ik ga wonen? Is het mijn schuld? Ben ik verplicht om op bezoek te gaan bij papa of mama? Waarom hebben mijn ouders elk een

Nadere informatie

Elk seizoen een nieuw interieur

Elk seizoen een nieuw interieur 52 Stijlvol Wonen B i n n e n k i j k e n Elk seizoen een nieuw interieur De kans dat Anke en Geert ooit uitgekeken raken op hun interieur, is wel heel erg klein. De inrichting wordt namelijk regelmatig

Nadere informatie

Theorie en praktijk. Hoofdstuk 3

Theorie en praktijk. Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 3 Theorie en praktijk Hendrik zou timmerman worden of misschien wel leraar. In elk geval geen boer, dat wist hij heel zeker. Zijn plannen reikten hoger. Hard werken was hij gewoon, maar geld

Nadere informatie

HET VERHAAL VAN KATRIN

HET VERHAAL VAN KATRIN HET VERHAAL VAN KATRIN Katrin begon heroïne te gebruiken toen ze ongeveer 12 was. In het begin deed ze dat nog af en toe. We hadden er niet genoeg geld voor. Door een ingrijpende gebeurtenis ging ze steeds

Nadere informatie

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen.

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Kan ik kiezen bij wie ik ga wonen? Is het mijn schuld? Ben ik verplicht om op bezoek te gaan bij papa of mama? Waarom hebben mijn ouders elk een

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

Als het echt, niet meer anders kan, dan komt het Onverbiddelijke Echte scheiden.

Als het echt, niet meer anders kan, dan komt het Onverbiddelijke Echte scheiden. Echtscheiding. Als het echt, niet meer anders kan, dan komt het Onverbiddelijke Echte scheiden. Niet het leukste om aan te beginnen...soms doe je er goed aan en kan het niet anders, anderen hebben al eens

Nadere informatie

De tijd die ik nooit meer

De tijd die ik nooit meer De tijd die ik nooit meer vergeet Jan Smit uit eigen pen deel 3 De Stiep Educatief De tijd die ik nooit meer vergeet De schrijver die blij is dat hij iets kan lezen en schrijven, vertelt over zijn jeugd.

Nadere informatie

van ondernemers zijn. Om continu oplossingen te vinden, blijf ik op zoek naar nieuwe informatie. Alles wat bruikbaar bleek in de praktijk, bracht ik

van ondernemers zijn. Om continu oplossingen te vinden, blijf ik op zoek naar nieuwe informatie. Alles wat bruikbaar bleek in de praktijk, bracht ik Inleiding Laat ik met de deur in huis vallen: ik geloof dat het midden- en kleinbedrijf een verschil maakt in de wereld. Denk aan bedrijven die nieuwe manieren bedenken om oceanen plasticvrij te maken,

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het.

Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het. ONTMOET HUMANITAS Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het. Zonder uitzondering. Lukt het je niet alleen,

Nadere informatie

HC zd. 42 nr. 31. dia 1

HC zd. 42 nr. 31. dia 1 HC zd. 42 nr. 31 weinig mensen zullen zeggen dat ze leven voor het geld geld maakt niet gelukkig toch zeggen we er graag achteraan: wel handig als je het hebt want waar leef ik voor? een christen mag zeggen:

Nadere informatie

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer -

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon Beste lezer, Ik hoop dat jouw doorzettingsvermogen

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

DVD Jongeren en schulden

DVD Jongeren en schulden DVD Jongeren en schulden Werkwijze: De leerlingen bekijken het filmpje. Daarna krijgen zij een vragenlijst die ze beginnen invullen zo ver ze kunnen. Daarna wordt de film opnieuw bekeken in drie delen

Nadere informatie

ISABEL EN BAS VAN RHIENEN (6)

ISABEL EN BAS VAN RHIENEN (6) Als tweeling ben je nooit alleen. Maar je bent ook altijd de helft van iets. Vijf broers en zussen vertellen hoe ze samen zichzelf zijn. Tekst Nanneke van Drunen Foto s Edith Verhoeven ISABEL EN BAS VAN

Nadere informatie

Van verslaving naar herstel!

Van verslaving naar herstel! Van verslaving naar herstel! Eerste druk, 2013 2013 Anita Van Besauw isbn: 9789048429356 nur: 340 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Gedwongen opname met een IBS of RM *

Gedwongen opname met een IBS of RM * Gedwongen opname met een IBS of RM * Informatie voor cliënten Onderdeel van Arkin Inleiding In deze folder staat kort beschreven wat er gebeurt als u gedwongen wordt opgenomen. De folder bevat belangrijke

Nadere informatie

13/02/2012 WCOvoorbereiding Identificatie

13/02/2012 WCOvoorbereiding Identificatie Identificatiegegevens Onderneming bv Boek Kredietstraat 1 9999 Schuldegem 0800,99,138 info@ltb.be Website www.ltb.be Ondernemersnummer 0123,456,789 Zaakvoerder Nationaal nr gsm Boekhouder Erkenningsnr

Nadere informatie

Zondag 14 juni 2015 : groeien in overgave

Zondag 14 juni 2015 : groeien in overgave Zondag 14 juni 2015 : groeien in overgave Bij Marcus 4 : 26 34 Wat ben je gegroeid! Wie van ons herinnert zich niet deze opmerking van tantes en ooms, van oma s en opa s en kennissen? Van tijd tot tijd

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Kortfilm: No more credit, game over www.budgetsurvivalkids.be

Kortfilm: No more credit, game over www.budgetsurvivalkids.be Paviljoenstraat 9 1030 Brussel www.centrumschuldbemiddeling.be Kortfilm: No more credit, game over www.budgetsurvivalkids.be Auteurs Vlaams Centrum Schuldbemiddeling en jeugddienst In Petto in samenwerking

Nadere informatie

Voor Maresa Jacobse: bedankt voor al je hulp Proloog: 7 januari Chantal dekte de tafel en keek op de klok. Nog even en dan was Menno er ook. Vanavond aten ze weer met zijn drieën. Soms vond ze dat nog

Nadere informatie

Verslagen partijen 2 e ronde

Verslagen partijen 2 e ronde Verslagen partijen 2 e ronde Geschreven door Dewi van den Bos Het Roode Hert en de rest van het bestuur van het toernooi kunnen niet aansprakelijk gesteld worden. 13 april 2012, 6 e en laatste speelavond

Nadere informatie

Hieronder vind u het uitgetypte interview dat ik met mijn telefoon heb opgenomen

Hieronder vind u het uitgetypte interview dat ik met mijn telefoon heb opgenomen Hieronder vind u het uitgetypte interview dat ik met mijn telefoon heb opgenomen Partij 1: Kassa Belbus Partij 2: Matras Advies Nederland 1: Waarom kunt u mevrouw Groeneveld niet gewoon haar geld terugbetalen?

Nadere informatie

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1 Zwanger Ik was voor het eerst zwanger. Ik voelde het meteen. Het kon gewoon niet anders. Het waren nog maar een paar cellen in mijn buik. Toch voelde ik het. Deel 1 0-3 maanden zwanger Veel te vroeg kocht

Nadere informatie

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al:

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al: Niet meer overgeven Vaak is de eerste zin die de klant uitspreekt een aanwijzing voor de hulpvraag. Paula zat nog maar net toen ze zei: ik ben bang om over te geven. Voor deze angst is een mooie naam:

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

Problematiek varkenshouderij

Problematiek varkenshouderij Problematiek varkenshouderij Vaststellingen Vertrouwensindex Landbouw 2011 van Landbouwkrediet Jozef De Laporte Kenniscenter Landbouw Landbouwkrediet Enquête Landbouwkrediet Berekening vertrouwensindex

Nadere informatie

Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker

Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker klaagde nooit. Hij was te arm om vlees te kopen. Elke

Nadere informatie

Vormingspakket Energie. De Lokale Adviescommissie en afsluiten van energie

Vormingspakket Energie. De Lokale Adviescommissie en afsluiten van energie De Lokale Adviescommissie en afsluiten van energie Normaal gezien sluit de netbeheerder de elektriciteit nooit af. Er zijn echter 3 uitzonderingen. De eerste uitzondering is als er gevaar is door technische

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb hoofdstuk 8 Kernovertuigingen Kernovertuigingen zijn vaste gedachten en ideeën die we over onszelf hebben. Ze helpen ons te voorspellen wat er gaat gebeuren en te begrijpen hoe de wereld in elkaar zit.

Nadere informatie

De collectieve schuldenregeling in de praktijk

De collectieve schuldenregeling in de praktijk De collectieve schuldenregeling in de praktijk De collectieve schuldenregeling is een gerechtelijke procedure die u in staat stelt om uw schulden te betalen en tegelijkertijd waarborgt dat u een menswaardig

Nadere informatie

open +verk kopen eigen huis maga eigen hu is maga i z ne september 2014 ne septem

open +verk kopen eigen huis maga eigen hu is maga i z ne september 2014 ne septem kopen+verkopen 52 eigen huis magazine september 2014 Scheiden wordt (te) duur voor huisbezitter Bij elkaar blijven voor de hypotheek Sinds de crisis op de woningmarkt, is scheiden toch al naar en duur

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D.

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D. M200802 Vrouwen aan de start Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, juni 2008 2 Vrouwen aan de start Vrouwen vinden het starten

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht betreffende het CAK te Den Haag. Rapportnummer: 2012/018

Rapport. Rapport over een klacht betreffende het CAK te Den Haag. Rapportnummer: 2012/018 Rapport Rapport over een klacht betreffende het CAK te Den Haag. Rapportnummer: 2012/018 2 Datum: 9 februari 2012 Klacht Verzoeker klaagt erover dat het CAK weigert om voor de betaling van een openstaand

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten Doortje Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten isbn: 978-90-484-0769-9 nur: 344 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgenomen

Nadere informatie

Hartstocht voor je financiën

Hartstocht voor je financiën INHOUDSOPGAVE 1. Hartstocht voor je financiën................................ 5 2. Geld!...................................................... 7 3. De wet van de geleidelijke groei............................

Nadere informatie

Wij willen graag onze eigen beslissingen nemen

Wij willen graag onze eigen beslissingen nemen Jack van Eekelen Noordhoek, 40 melkkoeien en 40 ha akkerbouw Drie jonge mannen werken in VOF-verband op het bedrijf van hun ouders. Hun doel is bedrijfsovername. De een is wat verder dan de ander, maar

Nadere informatie

Portret van H. Gerealiseerd door H. en Linde Stael In samenwerking met het SIHO

Portret van H. Gerealiseerd door H. en Linde Stael In samenwerking met het SIHO Portret van H. Gerealiseerd door H. en Linde Stael In samenwerking met het SIHO Dit portret gaat over H., een vrouw die met een evoluerende spierziekte nog lang voor de klas heeft gestaan in het lager

Nadere informatie

Onderzoek: Armoede. Publicatiedatum: 6-3- 2014

Onderzoek: Armoede. Publicatiedatum: 6-3- 2014 Onderzoek: Armoede Publicatiedatum: 6-3- 2014 Over dit onderzoek Het onderzoek is een driehoeksmeting bestaande uit een online enquête met zowel open als gesloten vragen, en een asynchrone online focusgroep

Nadere informatie

Voor kinderen die meer willen weten over echtscheidingen. uitgave 2005

Voor kinderen die meer willen weten over echtscheidingen. uitgave 2005 Voor kinderen die meer willen weten over echtscheidingen uitgave 2005 Steeds meer kinderen stellen vragen aan de Kinderrechtswinkels over echtscheiding. Scheiden kan niet zomaar, je moet heel veel regels

Nadere informatie

a Wie lenen er allemaal voor de aanschaf van een duurzaam consumptiegoed? b Wie lenen er allemaal wegens een onverwachte tegenslag?

a Wie lenen er allemaal voor de aanschaf van een duurzaam consumptiegoed? b Wie lenen er allemaal wegens een onverwachte tegenslag? Eindtoets hoofdstuk 1 Kopen doe je zo (CONSUMEREN) 1.3 Ik spaar, leen en beleg mijn geld 1 REDENEN OM TE SPAREN Hier staan zes mensen die sparen: Linda zet geld opzij voor haar vakantie Roy belegt in aandelen

Nadere informatie

ChoiCe, CreATe TALeNT

ChoiCe, CreATe TALeNT voor wie is Herken jij het verhaal van Mischa, Dzenan of Laura in jezelf? Ben jij tussen de 14-23 jaar en wil je ontdekken of jij de juiste keuze hebt gemaakt voor jouw toekomst? Dan is RAW TALENT FACTORY

Nadere informatie

Financiële opvoeding. September 2007

Financiële opvoeding. September 2007 Financiële opvoeding September 2007 Inhoud INHOUD... 1 1 INLEIDING... 2 1.1 AANLEIDING... 2 1.2 METHODE VAN ONDERZOEK... 2 1.3 ACHTERGRONDVARIABELEN... 3 LEESWIJZER... 4 2 ZAKGELD EN KLEEDGELD... 5 2.1

Nadere informatie

Gratis Geldgids in 1-2-3

Gratis Geldgids in 1-2-3 Gratis Geldgids in 1-2-3 Deze Gratis Geldgids in 1-2-3 maakt u wegwijs in de wereld van het krediet. Veel mensen lenen een bedrag bij een kredietmakelaar. Daarna betalen ze de lening maandelijks terug.

Nadere informatie

Voorwoord 7. 1 Blijven je ouders je ouders? 13. 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19. 3 Houd ik mijn eigen naam? 23. 4 Wie betaalt er voor mij?

Voorwoord 7. 1 Blijven je ouders je ouders? 13. 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19. 3 Houd ik mijn eigen naam? 23. 4 Wie betaalt er voor mij? Inhoud Voorwoord 7 1 Blijven je ouders je ouders? 13 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19 3 Houd ik mijn eigen naam? 23 4 Wie betaalt er voor mij? 25 5 En als ik zelf geen contact wil? 27 6 Hoe gaat dat, scheiden?

Nadere informatie

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen De ezel van Bethlehem Naar een verhaal van Jacques Elan Bewerkt door Koos Stenger Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen over iets wat er met me gebeurd is. Het

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg Stap 6: Deel 2 6.2.1 Dealen met afleiding onderweg In het tweede deel van jullie experiment ga je verder met het ondernemen van ACTies die je met de anderen hebt afgesproken te doen. Daarnaast krijg je

Nadere informatie

Zorgboerderij Sterrenland 30-01-14

Zorgboerderij Sterrenland 30-01-14 Zorgboerderij Sterrenland 30-01-14 Inhoudsopgaven Inleiding...3 Bedrijfsgegevens...4 Afzetmarkt...5 De ligging...6 Het uiterlijk...7 De afdelingen...8 Regels... 9 Personeel...10 Vragen...11 Slot...12 Inleiding

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

www.schuldinfo.nl Pagina 1

www.schuldinfo.nl Pagina 1 Wijziging beslagvrije voet volgens wetsvoorstel wwb Behandeling wetsvoorstel 6 oktober 2011, Tweede kamer ( ) Het hoofdprincipe, die onafhankelijkheid van ouders, vind ik cruciaal. Je ziet dat wat nu gebeurt,

Nadere informatie

het leefloon Versie december 2013 LEEFLOON

het leefloon Versie december 2013 LEEFLOON het leefloon Versie december 2013 LEEFLOON HET RECHT OP EEN LEEFLOON in twaalf stappen... Een leefloon, wat is dat? Wanneer krijg ik het leefloon? Waar moet ik het leefloon aanvragen? Wat zal er na de

Nadere informatie

werkt voor en met bewoners in wijken en buurten

werkt voor en met bewoners in wijken en buurten werkt voor en met bewoners in wijken en buurten Oma Geertje vertelt. 2 Welbions: we werken er allemaal. Wij zijn dé woningcorporatie van Hengelo en verhuren meer dan 13.000 woningen aan in totaal 25.000

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige.

Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige. Burn out Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige. Ik was al een tijd druk met mijn werk en mijn gezin. Het viel mij zwaar, maar ik moest dit van mezelf doen om aan de omgeving te laten zien

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Apostolische rondzendbrief

Apostolische rondzendbrief oktober 9, 2011 Jaargang 1, nummer 1 Lieve mensen, Zo bent u een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje geworden. Wij zijn nu al weer een tijdje hier in het zuiden van Griekenland, in de

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

Jongeren met gescheiden ouders

Jongeren met gescheiden ouders Jongeren met gescheiden ouders Veel jongeren maken mee dat hun ouders uit elkaar gaan. Op dit moment heeft ± 1 op de 6 mensen onder de 21 jaar te maken met een echtscheiding van de ouders. Hoewel een scheiding

Nadere informatie

GOD EERT JOZEF, DE SLAAF

GOD EERT JOZEF, DE SLAAF Bijbel voor Kinderen presenteert GOD EERT JOZEF, DE SLAAF Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: M. Maillot en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

Kennismaking met Begeleid Zelfstandig Wonen. Wat mag jij van het BZW-team verwachten... en wat verwachten wij van jou

Kennismaking met Begeleid Zelfstandig Wonen. Wat mag jij van het BZW-team verwachten... en wat verwachten wij van jou Kennismaking met Begeleid Zelfstandig Wonen Wat mag jij van het BZW-team verwachten... en wat verwachten wij van jou Begeleid Zelfstandig Wonen In deze brochure leggen we uit wat jij van het BZW -team

Nadere informatie

Hans van Rooij VERSTAG

Hans van Rooij VERSTAG Hans van Rooij VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen van

Nadere informatie

Arbeidsongeschiktheid en ondernemerschap

Arbeidsongeschiktheid en ondernemerschap Een goed gesprek over Arbeidsongeschiktheid en ondernemerschap Als ondernemer neemt u dagelijks belangrijke beslissingen. Om de juiste beslissingen te kunnen nemen bent u afhankelijk van goede informatie.

Nadere informatie

Wij zijn VDZ. Onze boodschap is helder: niemand regelt je geldzaken. beter dan wij. Dat is niet arrogant bedoeld, maar het uitgangspunt

Wij zijn VDZ. Onze boodschap is helder: niemand regelt je geldzaken. beter dan wij. Dat is niet arrogant bedoeld, maar het uitgangspunt Wij zijn VDZ. Onze boodschap is helder: niemand regelt je geldzaken beter dan wij. Dat is niet arrogant bedoeld, maar het uitgangspunt van onze dienstverlening. Deze tijd vraagt om transparantie. Wij regelen

Nadere informatie

Mounir Tallou. Naar Nederland

Mounir Tallou. Naar Nederland Mounir Tallou. In het boek De illegaal vertelt Mounir Tallou zijn levensverhaal. Een man die het bestaan in Marokko achter zich laat om betere kansen te vinden in Nederland. Hoewel hij in eigen land een

Nadere informatie

't gummybeertje le journal D' Hoge School redactie: Tom & Senne 24-10-08 jaargang 3 nr. 7 http://zevensprong.org frankieweyns@hotmail.

't gummybeertje le journal D' Hoge School redactie: Tom & Senne 24-10-08 jaargang 3 nr. 7 http://zevensprong.org frankieweyns@hotmail. 't gummybeertje le journal D' Hoge School redactie: Tom & Senne 24-10-08 jaargang 3 nr. 7 http://zevensprong.org frankieweyns@hotmail.com Het aapje en de sleutels Er was eens een man en die had de sleutels

Nadere informatie

Gerechtelijke jeugdhulp, ervaringen en vragen van ouders. oudergroep Gent maart 2007

Gerechtelijke jeugdhulp, ervaringen en vragen van ouders. oudergroep Gent maart 2007 1 Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 fax 09/233.35.89 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be Gerechtelijke jeugdhulp, ervaringen en vragen van ouders. oudergroep Gent maart 2007

Nadere informatie

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces Apple Fanboy Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C De intro Welkom in het verslag van de Apple fanboy, ik ben Jippe Joosten en ik ben enorm fan van Apple. Ik ben nu 21 jaar oud

Nadere informatie

www.queridokinderboeken.nl

www.queridokinderboeken.nl www.queridokinderboeken.nl Copyright 2013 Joke van Leeuwen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten.

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten. 360 graden feedback Hieronder wordt door ieder groepslid een feedback gegeven op al zijn groepsgenoten. Zo kan iedereen zijn mening geven op de werkhouding van de betreffende persoon. Feedback van de groep

Nadere informatie

ADVIES &TIPS WEETJES. Krediet en Leningen

ADVIES &TIPS WEETJES. Krediet en Leningen ADVIES WEETJES &TIPS Krediet en Leningen 1. WELKE KREDIETEN BESTAAN ER? WELKE ZIJN DE VOORDELIGSTE? Eenvoudig gesteld, zijn er drie vormen van consumentenkrediet: Een kredietopening. Dit is een bedrag

Nadere informatie

Presentatie ZA 23 februari 2015. Onesto?

Presentatie ZA 23 februari 2015. Onesto? Presentatie ZA 23 februari 2015 Onesto? De grootste erkende kredietmaatschappij (groep) voor sociaal woonkrediet in Vlaanderen Opgericht in 1894 Eigen vermogen 30 mio portefeuille 250 mio Kantoren in Beringen,

Nadere informatie

10. Gebarentaal [1/3]

10. Gebarentaal [1/3] 10. Gebarentaal [1/3] 1 Gebarentalen Stel, je kunt niets horen. Je bent doof. Hoe praat je dan met andere mensen? Je kunt liplezen, maar dat is moeilijk en je mist dan toch nog veel van het gesprek. Bovendien

Nadere informatie

De Budget Ster: omgaan met je schulden

De Budget Ster: omgaan met je schulden De Budget Ster: omgaan met je schulden Budget Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Budget Ster MOTIVATIE EN VERANTWOORDELIJKHEID STRESS DOOR SCHULDEN BASISVAARDIGHEDEN STABILITEIT FINANCIEEL ADMINISTRATIEVE

Nadere informatie