10 tips voor succesvol communiceren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "10 tips voor succesvol communiceren"

Transcriptie

1 10 tips voor succesvol communiceren Deze brochure is een uitgave van Acteursdiensten Van Derden. Vanuit de samenwerking met Van Derden, de ouderraad en het Stellingwerf College is een interactief programma opgesteld over communiceren en feedback geven voor ouders. Deze brochure wordt aan alle ouders digitaal aangeboden. Januari 2015

2 12

3 De 10 tips voor Succesvol Communiceren 4 5 Tip 1 Luister meer, praat minder Goed kunnen luisteren is misschien wel één van de belangrijkste kwaliteiten die je als mens kunt hebben. Diegenen die goed kunnen luisteren naar wat de ander zegt, zijn vaak erg geliefd. Geliefd in alle kringen en lagen van de maatschappij. De meeste mensen zijn vooral bezig met praten. Wie praat, deelt zijn of haar gedachten, meningen, overtuigingen of deelt feitelijke informatie met een ander. Vaak praten we zoveel dat we niet eens doorhebben dat luisteren ook een heel goede optie kan zijn. Als we namelijk zelf praten, zullen we niet veel nieuws horen en op dat moment weinig leren. Wie luistert, komt erachter wat een ander bezighoudt, voelt, denkt, of nodig heeft. We zouden kunnen zeggen: ieder mens heeft twee oren gekregen en één mond. Luister twee keer zoveel als dat je praat. Afstemmen op (de gedachten van) de ander, maakt het mogelijk vragen te stellen die aansluiten op de beleving van de ander. Vragen stellen opent niet alleen extra deuren in de wereld van je gesprekspartner, ze getuigen tevens van interesse. Je creëert hiermee een band met elkaar. Immers, oprechte aandacht is een bron van verbinding. Probeer te voorkomen dat je alleen luistert om vervolgens zo spoedig mogelijk zelf aan het woord te komen. Sommige mensen zijn zeer vaardig in het overnemen van het gesprek zodra de gelegenheid zich voordoet. De kern van luisteren is de behoeften, de gevoelens en de gedachten die bij de ander leven te leren kennen. Op die manier horen we wat in de ander omgaat. Goed luisteren is nog niet zo eenvoudig. Hieronder volgen een aantal tips om écht naar de ander te luisteren. Uitschakelen Heb je wel eens geprobeerd te luisteren naar iemand terwijl je te laat op een afspraak dreigt te komen of midden in een klus zit? Luisteren is dan een hele opgave. Luisteren begint dus met eerst zelf ontspannen te zijn en je eigen gedachten tijdelijk uit te schakelen. Maak daarom bewust tijd vrij voor een gesprek of een ontmoeting. Of het nu om twee minuten gaat of om meerdere uren. Geduld is essentieel bij het luisteren. Gun de ander de tijd om onder woorden te brengen wat hij of zij denkt, zonder in je hoofd of hardop te formuleren wat jij denkt wat de ander wil zeggen of bedoelt. Door geduld te hebben tijdens het luisteren treedt er een vertraging op in het gesprek, waardoor mensen beter bij zichzelf kunnen nagaan wat er bij hen speelt en de luisteraar beter in staat is om te begrijpen wat de ander nu werkelijk bedoelt. Kortom, er wordt meer bereikt met minder inspanning. 13

4 Ieder mens heeft twee oren en één mond gekregen Een handig ezelsbruggetje om in gedachten te houden tijdens het luisteren is het LSD - model: luisteren, samenvatten en doorvragen. Luisteren Mensen zijn vaak tijdens het luisteren al bezig met hun eigen reactie. Het gevolg is dat het eigen referentiekader in werking treedt. We horen wat we willen horen. Of we denken al te weten wat de ander wil gaan zeggen. Het gevaar hiervan is dat we zelf gaan interpreteren. Aan non-verbaal gedrag kunnen we goed zien of iemand aandachtig luistert. Sterker nog, als we zelf aandacht besteden aan ons non-verbale luistergedrag, gaan we vaak beter luisteren. Let daarbij vooral op het volgende: Jouw houding: een open houding is naar voren gericht en je armen open. Jouw oogcontact: regelmatig de ander aankijken, zonder te staren. Er wordt beweerd dat oogcontact de effectiviteit van onze communicatie met meer dan vijftig procent verhoogt. Jouw luistergeluiden: hummen om aan te geven dat je met je aandacht bij het verhaal van de ander bent. Dit klinkt misschien apart, maar het werkt zeer zeker. Luister vooral naar welk gevoel er in de woorden van de ander zit. Daar zit veel in verborgen en hoe meer we daar op aan kunnen sluiten, hoe effectiever onze communicatie is. Samenvatten De tweede stap in het LSD - model is samenvatten: in onze eigen woorden kort en krachtig herhalen wat we zojuist hebben gehoord. Als we dit goed kunnen en tijdens het gesprek regelmatig doen, zal de ander blij verrast zijn, want ieder mens wil zich graag begrepen voelen. Dat is de kracht van samenvatten. Samenvatten kunnen we dus doen door in onze eigen woorden verkort terug te vertellen wat we zojuist hebben gehoord en daarnaast door aan het einde van de samenvatting een vraag stellen als., klopt dat? Doorvragen Tenslotte stelt het LSD - model dat doorvragen tijdens het luisteren belangrijk is. Doorvragen is het instrument om de ander beter te begrijpen en te laten zien dat we werkelijk belangstelling voor het verhaal van de ander hebben. Bovendien geeft het de mogelijkheid om meer te weten te komen en behoeften, gevoelens of twijfels te achterhalen. Dit lukt heel goed als je doorvraagt op hetgeen de ander in zijn of haar laatste zin of zinnen heeft verteld. Maak tijdens het luisteren gebruik van de bekende afkorting NIVEA: Niet Invullen Voor Een Ander. Ofwel, doe geen interpretaties. Dit geldt voor vragen waarvan we aannemen dat de ander er net zo over denkt. Door dit na te vragen blijkt in de praktijk soms het tegendeel waar. We kunnen het soms spannend vinden om door te vragen. Maar als we een veilige omgeving hebben gecreëerd - dit is de allerbelangrijkste voorwaarde - zal de ander zich veilig en vertrouwd genoeg voelen om in te gaan op onze vragen. Bijna iedere vraag kan dan gesteld worden. En respecteer het als de ander geen antwoord kan of wil geven. Vragen staat vrij en antwoorden ook. 14

5 Tip 2 Zorg voor een positieve houding Met een positieve houding nodigen we de ander uit om dichterbij te komen. We laten zien dat we open staan voor een ontmoeting, om te praten, om samen in mogelijkheden te denken. Het klinkt misschien vreemd, maar bij een positieve houding draait het vooral om onze bereidheid om contact te maken met de ander, zonder te weten waar dit exact toe zal leiden. Het vraagt als het ware om het toelaten van avontuur, van onvoorspelbaarheid en van het heilige geloof dat het gesprek meer gaat opleveren. Het vergt moed en vertrouwen om de controle over te geven aan het creatieve proces en de wederzijdse afhankelijkheid daarin. Mensen die op deze wijze durven te werken en te leven, zijn in staat onderlinge verschillen en visies op waarde te schatten: als een wezenlijke aanvulling op elkaar. Een positieve houding is waarneembaar en voelbaar voor onszelf en voor de ander. Het is de energie die we uitstralen. Als we een positieve houding hebben, voelt de ander zich prettig, vertrouwd en sneller geneigd om zich open te stellen. Win-win Zoals gezegd is een positieve houding waarneembaar en voelbaar. Echter, het omgekeerde is ook waar. Wanneer we een negatieve, ongeduldige of gefrustreerde houding tonen, is de kans groot dat de ander eveneens een negatieve houding aanneemt. Op die manier lopen we vaak vast en komen we niet waar we willen zijn. De kwaliteit van wat je geeft, bepaalt de kwaliteit van wat je zult ontvangen. Ga uit van overvloed, dat er genoeg ruimte is voor iedereen. Dit zogenaamde win-win denken vraagt om vertrouwen, oprechtheid én moed. Wees jezelf bewust van de valkuilen die win-win situaties in de weg zitten: Uit zijn op macht (we creëren een verliezer). Aardig gevonden willen worden (we creëren ons eigen verlies). Gevoelens van revanche, wraak of frustratie (we creëren alleen maar verliezers). Vasthouden Het is de uitdaging om een positieve houding vast te houden op het moment dat er tegenstand of weerstand is. Voor we het weten, laten we onszelf meeslepen en gebruiken we negatief geladen woorden. Als dat gebeurt neem dan rust! Blijf bij jezelf en realiseer je dat je altijd invloed hebt op je eigen gedrag en je eigen integriteit. Want als het ons lukt onze positieve houding vast te houden of terug te vinden en te blijven zoeken naar wat verbindt, dan krijgt het gesprek al gauw weer een constructief karakter. Diegenen die dit kunnen, krijgen meer voor elkaar. 15

6 De kwaliteit van wat je geeft, bepaalt de kwaliteit van wat je zult ontvangen Een positieve houding behouden lukt onder andere door positieve woorden te blijven gebruiken en te blijven praten in positieve termen. Daarmee komen oplossingen altijd dichterbij. Hierbij is het belangrijk om vertrouwen in onszelf en in de ander in het gesprek te behouden. Wanneer het ons lukt om de positieve houding - ondanks negatieve woorden of zelfs een aanval van de ander - vast te houden, gaan we als het ware door het moment heen op weg naar een goede uitkomst. Invloed en betrokkenheid Soms verwarren mensen hun invloed met hun betrokkenheid. Invloed is het vermogen veranderingen aan te brengen in situaties. Betrokkenheid is dat wat ons bezighoudt, dat wat er gebeurt of dat wat ons raakt. Als betrokkenheid er is, dan is het er gewoon. Maar het is de kunst om onze invloed op de juiste manier in te zetten. Wanneer we ongelukkig zijn met een situatie waarin we wél het gevoel hebben heel betrokken te zijn, dan ligt het aannemen van een slachtofferrol op de loer. Niet doen! Kijk naar de kleine dingen waarop je wel invloed kunt hebben. Je voelt dan de grip op de situatie toenemen. Daarmee wordt de kans op een geslaagde afloop vele malen groter. Relatiepatroon Verbinding is de interactie, ofwel wisselwerking tussen gesprekspartners. Blokkades in de interactie hebben veelal betrekking op de relatie. Zo wil bijvoorbeeld één van de gesprekspartners de leiding nemen, terwijl de ander dit ook wil of zich juist te passief opstelt. Blijf bij jezelf en realiseer je dat je altijd invloed hebt op je eigen gedrag Zo ontwikkelt zich een relatie die het gespreksverloop positief (het klikt) of negatief (het loopt niet) beïnvloedt. In het laatste geval is het van belang dat er iets verandert. Vaak is het lastig om de ontstane wisselwerking te beïnvloeden: het vereist namelijk dat een van de gesprekspartners afstand neemt en het storende relatiepatroon herkent en benoemt. Als we zelf voelen dat het gesprek ons energie kost, is dit een signaal dat het gesprek beter kan verlopen en er iets anders nodig is. Voorkomen Als we blokkades in onze communicatie actief willen voorkomen of beïnvloeden, probeer dan eens het volgende in een gesprek: Geef je waarneming op hoe jij jezelf en de ander ziet reageren op elkaar. Vraag om feedback op je eigen gedrag. Maak een opmerking over de sfeer. Benoem het patroon dat je opmerkt in de discussie. Evalueer de samenwerking tot op dit punt in het gesprek. Evalueer de waardering in elkaars bijdragen. Zeg wat volgens jou een mogelijke blokkade in de communicatie is. Vraag om een time-out (variërend van een kop koffie/thee halen tot het gesprek op een ander moment voortzetten). 16

7 Gevoelens Gevoelens spelen altijd en overal. Ze hebben daarom een belangrijke rol en bepalen in grote mate ons gedrag. De meeste mensen denken dat hun gevoelens hen overkomen. Deels is dat waar. Ieder mens heeft triggers die aanzetten tot een bepaalde gevoelsbeleving. Dit is een gevolg van de conditionering die vanaf onze geboorte heeft plaatsgevonden. Maar daar hoeven we niet in vast te blijven zitten. Benoem het patroon dat je opmerkt in de discussie Onthoud dat we meer invloed hebben op onze eigen gevoelens dan we denken. Het is uiteindelijk onze eigen perceptie die bepaalt hoe we tegen iets of iemand aankijken. Wanneer we ieder gesprek, iedere ontmoeting of iedere situatie met een positieve houding ingaan en deze, ondanks alle uitdagingen, weten te behouden, dan zullen we versteld staan van hoeveel meer we bereiken. Wie zou dit nou niet voor zichzelf wensen? 17

8 Tip 3 Neem tijd voor de ander Kijk eens in je agenda Staat daar ergens: Vandaag: van 14 tot 15 uur tijd voor de ander? Vast niet. De afspraken zullen vooral over andere zaken gaan. We leven in een tijd waarin agenda s ons leven lijken te beheersen. We hebben zoveel te doen, dat we vrijwel alles moeten plannen. We vliegen van het ene naar het andere en we lijken altijd haast te hebben. Onze agenda voelt bijna als molensteen om onze nek. Zo komt de aandacht voor een ander helaas vaak in de verdrukking. Echter, laat aandacht voor anderen deel uitmaken van wie je bent en wat je doet. Want wanneer we de tijd nemen voor de ander, erkennen we hem of haar. We laten zien dat hij of zij waardevol is. Dit wordt enorm gewaardeerd. Alles wat we aandacht geven groeit. Dus door tijd te nemen voor de ander groeit de relatie. Plan voldoende tijd Het gebeurt vaak dat we in een gesprek met iemand direct met een oplossing willen komen. Ben jij je ervan bewust dat in de meeste gevallen niet jouw woorden blijven hangen, maar het gevoel dat je de ander hebt gegeven? Iemand die de tijd neemt iets rustig te bespreken, levert een grote bijdrage aan de effectiviteit van het gesprek. De kans op misverstanden wordt kleiner en de kwaliteit gaat omhoog. Vertragen wordt dan in feite versnellen. Kortom, we winnen tijd. Hoe nemen we de tijd voor de ander? Door dit gewoon in je agenda te plannen. Vooral voor de mensen die er voor jou toe doen, die belangrijk voor jou zijn. Zowel zakelijk als privé. Want vaak hebben we juist - vanuit een soort vanzelfsprekendheid de neiging aan hen de minste tijd te besteden. Plan daarom voldoende tijd voor hen en zorg dat er ruimte voor echt contact is. Daarnaast is onze oproep: verander je levenshouding. Want de tijd voor de ander nemen is een houding, gedrag dat je kunt aanleren. Het is de manier waarop we aanwezig zijn tijdens het gesprek. In het hier en nu. Luisteren we met ruimte in ons hoofd of zitten we overvol en willen we slechts onze eigen woorden over de ander uitstrooien. De beste tijd is voor veel mensen, de tijd die ze in hun relaties hebben geïnvesteerd. Tijd die ze samen hebben beleefd of waarin ze een mooi gesprek hebben gevoerd. Niemand van ons wil terugkijken op een leven waarin we vooral in haast hebben geleefd en uitsluitend onze tijd achter een computer hebben doorgebracht. We willen juist terugkijken op een leven waarin er tijd voor elkaar was en we van elkaars gezelschap hebben genoten. Alles wat we aandacht geven groeit Ritme Wanneer we tijdens een gesprek niet meteen met een oplossing komen, kunnen we samen exploreren, de voors en tegens bepalen en checken welk gevoel er ontstaat. Wees je bewust van het ritme of tempo dat mensen hebben. Om een prettig gevoel te hebben, om ontspannen en effectief te kunnen functioneren, is het essentieel om je eigen ritme te kennen. Ongeduldig zijn, gehaast praten en half luisteren zijn tegenovergesteld aan de tijd nemen. Om over het gespreksresultaat maar niet te spreken. 18

9 Duitse theologe Mensen werken minder lang bij werkgevers dan vroeger. In werksituaties hebben we dus te maken met meer verschillende mensen, die allemaal hun eigen persoonlijkheid en ervaring met zich meebrengen. Door de tijd te nemen, gaan we de ander beter leren kennen in plaats van zelf in te vullen hoe hij of zij is. Een andere omgeving doet veel voor het contact met elkaar. Spreek jouw collega eens buiten de werkvloer. Maak een wandeling, drink een kop koffie of neem een borrel samen. Zoek juist die collega op die je nog nauwelijks kent in plaats van bij de gebruikelijke groep te gaan staan. Vaak zijn deze ontmoetingen verrassend en verfrissend. De Duitse theologe Dorothee Sölle zegt het volgende over werk en aandacht voor elkaar: Werk schept gemeenschap. Ze biedt mensen die werken de trots bij een bedrijf te horen en gerespecteerd te worden. We ervaren dat we iets doen, dat ten goede komt aan anderen. Nodig zijn is een centrale menselijke behoefte. Werk verbindt mensen aan elkaar. Goede werkrelaties en aandacht herken je aan betrokkenheid met elkaar. We willen juist terugkijken op een leven waarin er tijd voor elkaar was De kracht van woorden Sommigen denken dat ze weinig mogelijkheden hebben om de sfeer op het werk te verbeteren. En natuurlijk zijn er bedrijven waar het moeilijk is de cultuur te veranderen. Bedenk altijd dat jij het goede voorbeeld kunt geven. Alleen al daardoor kunnen de verhoudingen verbeteren. Treed collega s zonder vooroordeel tegemoet en geloof in hun kwaliteiten. Met elk woord dat we uitspreken, leveren we een bijdrage aan de sfeer. Onze woorden verraden ook onze ontevredenheid, minachting, verlangen naar status en meer. Verwijtende taal verlamt. We kunnen beter een taal spreken die tot leven wekt en inspireert. We kunnen mensen bemoedigen en laten weten dat ze welkom zijn. Daarnaast kunnen we met onze woorden tot uitdrukking brengen dat we sympathie voor ze hebben en dat ze ertoe doen. Harde en zachte tijd Wees je bewust van het onderscheid in harde en zachte tijd. De meeste mensen plannen hun agenda s te vol. Een overvolle agenda met zakelijke afspraken en zakelijke doelen - de harde tijd - zou wellicht moeten uitstralen dat we goed functioneren, maar onderschat niet dat juist in de ontspannen tijd - de zachte tijd - er meer gebeurt dan we denken. Daar ontstaat de creativiteit, de verbinding of het ontbrekende inzicht. Hoeveel zachte tijd zit er in jouw agenda en leven? Is er sprake van de juiste balans? 19

10 Tip 4 Zeg vaker: hoe kan ik je helpen? De meeste mensen zijn bezig met Wat kan ik krijgen? en Wat valt er hier voor mij te halen? Deze twee vragen zijn erg gericht op ons eigen belang. De vraag Hoe kan ik jou helpen? overstijgt het eigen belang. De meeste mensen zullen zelfs verbaasd reageren als deze vraag aan hen wordt gesteld. Dat zijn ze immers niet gewend. Wanneer heeft iemand jou voor het laatst deze vraag gesteld? En welk gevoel gaf dit jou? Waarschijnlijk prettig. Het geeft een gevoel van erkenning, het gevoel dat je gezien wordt. En dat de ander niet alleen met zichzelf en met zijn eigen belangen bezig is. Alleen al het stellen van de vraag zullen we waarderen. Bovendien kunnen we er meestal een antwoord op geven. We kunnen de vraag Hoe kan ik jou helpen? stellen aan een collega, onze leidinggevende, onze partner, etcetera. In feite aan iedereen. Deze vraag kunnen we iedereen op elk moment stellen, en kan nooit te vroeg of te laat komen. Zij is altijd geoorloofd. Deze vraag stellen is in feite de kern van Servant Leadership, de leiderschapsstijl van de 21ste eeuw. Aan de basis van Servant Leadership ligt het idee dat de mens een sociaal wezen is. Ieder mens is onderdeel van een groter geheel. Daarin ligt ook zijn kracht. Daarom zal een Servant Leader (dienend leider) streven naar respect, saamhorigheid en het gevoel van betrokkenheid. Inherent hieraan is de wens om mensen tot hun recht, tot bloei, te laten komen. En misschien niet vreemd om te horen, maar uit vele onderzoeken en ervaringen blijkt dit het beste resultaat op te leveren voor alle belanghebbenden. Wet van de Wederkerigheid Als we anderen helpen om te krijgen wat zij graag willen, dan zullen zij ons ook graag helpen. Dit zit nu eenmaal in de menselijke genen. Het wordt de Wet van de Wederkerigheid genoemd. Dit wil niets anders zeggen dan als jij iets doet voor mij, dan doe ik iets voor jou. Niet omdat ik denk dat het moet, of omdat het mij iets op gaat leveren, maar omdat ik dit graag voor jou doe. Dit mechanisme zit dus letterlijk in onze natuur, in onze aard als mens. Anders gezegd, we helpen de ander met de vraag Hoe kan ik jou helpen? en uiteindelijk ook onszelf. Van belang hierbij is dat we de vraag werkelijk als een open vraag stellen: Hoe kan ik? Het gaat er niet om dat we denken te weten hoe de ander geholpen wil worden, maar om erachter te komen hoe we dit echt kunnen doen. 110

11 De vraag Hoe kan ik jou helpen? overstijgt het eigen belang Tijdens een communicatiecursus wilde een deelnemer de relatie met zijn vrouw verbeteren. Hoewel ze al jaren bij elkaar waren, had de relatie in zijn ogen nog veel ruimte voor verbetering. Het sierde de man dat hij de relatieverbetering vooral bij zichzelf zocht en niet de schuld bij zijn vrouw neerlegde - in de trant van: het ligt vooral aan haar, zij begrijpt me niet of zij dient zich maar aan te passen of te veranderen. Hij nam zelf de verantwoordelijkheid. Op een bepaald moment in de cursus nam de man zich voor om honderd manieren op te schrijven waarvan hij dacht zijn relatie te kunnen verbeteren en zijn vrouw blij te maken. Toen hij bezig was de lijst op te stellen en inmiddels behoorlijk wat verbeterpunten had opgesteld, tikte zijn buurman hem aan. Dat is wel een erg lange lijst. Zou je niet gewoon aan je vrouw vragen met welke punten je haar blij kunt maken en jullie relatie kan verbeteren?, adviseerde hij de man. De man ging vervolgens naar zijn vrouw en stelde deze vraag. Tot zijn grote verrassing bleek zij slechts drie dingen te noemen. Dingen die hij vrij eenvoudig kon doen. Concreet, haalbaar en op maat gesneden. Zijn relatie ging in korte tijd met sprongen vooruit. De voornaamste les uit dit voorbeeld is dat we met de vraag Hoe kan ik jou helpen? of Wat verwacht je van mij? veel tijd en energie kunnen besparen. Vrijwel altijd zijn mensen van goede intentie en werken ze met grote betrokkenheid aan een opdracht of taak. Hoe jammer is het dan voor alle partijen als het eindresultaat net niet is wat men had gewenst. Het is beter vooraf af te stemmen. Juist door expliciet naar de wensen van de ander te vragen, komen we erachter wat hij of zij precies nodig heeft. Dit geeft ons een concrete richting en bovendien blijkt de wens van de ander vaak eenvoudiger in te vullen dan we zelf misschien vooraf dachten! Juist door expliciet naar de wensen van de ander te vragen, komen we erachter wat hij of zij precies nodig heeft Zakenleven Een onderneming is een groep individuen, maar juist het collectief is zo krachtig. Luister naar anderen om te weten wat zij willen en om te kunnen helpen. Aandacht voor elkaar is een cruciaal onderdeel van bedrijfsvoering. Een goede relatie begint met wederzijdse afstemming. Bedrijven investeren in technische verbeteringen om effectiever en sneller te werken, maar vergeten te investeren in de menselijke relaties. Maar liggen menselijke verhoudingen niet aan de basis van het zakenleven? Paul de Blot SJ (1924), hoogleraar business spiritualiteit aan Nyenrode Business Universiteit, zegt hierover: Als ik een relatie wil opbouwen, vraag ik vaak om hulp. De meeste mensen zijn daarop aanspreekbaar, en daarmee is een koele zakelijke relatie meteen omgezet in een meer persoonlijke relatie. Maar met het leggen van een goede basis ben je er nog niet. Als er verder weinig gebeurt, kan de opgebouwde band wegzakken. Het moet geen eenmalige actie of oproep zijn, maar een voortdurend gezamenlijk verlangen om elkaar te willen helpen. We willen je de opdracht meegeven om morgen aan iemand in jouw omgeving de vraag te stellen: Hoe kan ik jou helpen? Luister open naar wat je hoort en probeer iemands wens te vervullen. Je zult verbaasd staan hoe blij iemand kan zijn met jouw hulp en jij met het leveren van jouw mooie bijdrage aan andermans wensen of geluk! 111

12 Tip 5 Maak de verhouding positieve versus negatieve feedback Eén van onze grootste angsten is de angst om niet goed genoeg te zijn. Daarom vinden mensen het vaaklastig om kritiek te ontvangen. Ze hebben het gevoel dat ze afgewezen worden om wie ze zijn. Het is niet zo moeilijk om naar een ander te kijken en een oordeel te vellen over wat hij of zij niet goed doet - in jouw ogen. De meesten van ons gaat dit vrij tot zeer gemakkelijk af en sommigen zijn zelfs expert in het zien van de tekortkomingen bij een ander. En natuurlijk niet bij onszelf! Daarentegen vinden wij het moeilijker de kwaliteiten van de ander te zien, de bijdragen die de ander levert of de kracht die de ander in zich heeft. Laat staan dit naar hem of haar uit te spreken. Feedback gaat over het teruggeven van onze waarneming over het gedrag van de ander. Hiermee maken we, diegene om wie het gaat, bewust en kan hij of zij - indien gewenst - nieuw gedrag aanleren. Positieve feedback Allereerst meer over positieve feedback. Als we mensen een compliment geven en zeggen dat we hen waarderen, zullen mensen groeien en zal er zeer waarschijnlijk een glimlach op hun gezicht verschijnen. Zelfs de grootste artiesten vinden het nog steeds fijn om positieve feedback van het publiek te ontvangen, ook al staan ze al jaren op het podium. Ieder mens heeft bevestiging nodig, het is als water voor een plant. We kunnen dit nooit genoeg uitspreken, mits dit oprecht gebeurt. Hier volgt nogmaals een citaat van Paul de Blot SJ: Onbewust is waardering het diepste verlangen van de mens waar hij voortdurend naar streeft. Door positieve feedback te geven, hoe specifieker hoe beter, maken we de ander bewuster van zijn kwaliteiten en talenten. Negatieve feedback Negatieve feedback wordt ook feedback ter verbetering genoemd. Hoe geven we deze feedback op een goede manier? Dit vraagt namelijk extra aandacht. Kies allereerst een geschikt moment om de feedback te geven. Timing is écht essentieel. Even kort benoemen, kan verkeerd vallen of niet ontvangen worden. Creëer rust en zorg dat je niet afgeleid wordt door iets of iemand anders. Verder is het van groot belang dat we het gedrag van de ander bespreken, niet wie hij of zij is. Zeg bijvoorbeeld: Ik merk op dat je niet luistert in plaats van Jij bent een slechte luisteraar. Op deze manier wordt de feedback beter ontvangen. Dit is vele malen beter dan wanneer we persoonlijk, beschuldigend of zelfs kwetsend naar de ander worden. 112

13 Als we mensen een compliment geven en zeggen dat we hen waarderen, zullen mensen groeien Misschien is het je al opgevallen, het is verstandig om vanuit de ik - vorm te spreken. Dus: Ik heb hetgevoel dat of Het komt op mij over dat. Op die manier laten we merken dat we iemand niet veroordelen, maar dat het gedrag van de ander voor jou mogelijk niet prettig overkomt. Verhouding 4 : 1 Feedback is dus de ander de gelegenheid geven om te groeien en te leren. Let wel dat we deze het beste kunnen geven in de verhouding: positieve feedback versus negatieve feedback 4 : 1 We zijn namelijk extra gevoelig voor wat we niet goed gedaan hebben. Door eerst te benoemen wat de ander goed doet, wordt de feedback ter verbetering beter ontvangen en in het juiste perspectief geplaatst. Benoem dus eerst zo n vier positieve eigenschappen, kwaliteiten of acties van iemand, voor je een punt ter verbetering maakt. Dan staat de ontvanger veel meer open voor zijn leerpunt. Helaas is voor sommige feedbackgevers de bovenstaande verhouding 0 : 1. Zij geven in feite alleen maar negatieve feedback aan anderen. Het lijkt alsof de ontvanger weinig goeds kan doen. Dit komt de relatie niet ten goede. Vergeet nooit dat ieder mens over waardevolle kwaliteiten beschikt. Het is aan jou of je deze bij de ander wilt zien. De volgorde waarin we feedback geven is belangrijk. Een handig hulpmiddel is te denken aan de drie G s: G Benoem het gedrag liefst zo feitelijk mogelijk. G Vertel welk gevoel dit jou geeft. G Omschrijf welk gevolg het gedrag op jou heeft. Door deze volgorde aan te houden, spreken we met respect onze feedback uit en maken we de ander bewust van wat er in ons omgaat. Benoem eerst vier positieve eigenschappen, kwaliteiten of acties Feedforward geven Feedforward is eigenlijk nog mooier om te geven dan feedback. Feedback kijkt namelijk terug op het verleden, op een situatie die al is gebeurd en waaraan in feite niets meer te doen is, omdat het moment al voorbij is. Wel kan iemand natuurlijk nog zijn excuses aanbieden of een andere reactie geven. Feedforward gaat over gedrag in de toekomst. Bij feedforward spreken we als het ware het potentieel en het vertrouwen in de ander uit - in zijn gedrag en handelen. We geven aan dat we erin geloven dat de ander een volgende keer in dezelfde situatie nog effectiever kan zijn of meer impact kan hebben. Kortom, ander gedrag kan vertonen. Een eenvoudig voorbeeld. In plaats van te zeggen: Helaas merk ik dat je weer te laat bent op onze afspraak, zeg je Ik geloof erin dat jij in staat bent de volgende keer op tijd op onze afspraak te komen. Door de ander een handreiking, een aanbeveling of een tip te geven voor toekomstig gedrag, zal de ander onze boodschap vele malen makkelijker in ontvangst nemen en zelfs waarderen. 113

14 Je doet het geweldig, maar Als we feedback geven, gebruik dan nooit het woord maar, zoals bij Ik zie dat je je best doet, maar. De ontvanger onthoudt dan alleen de woorden die worden gezegd na het woordje maar. Alles wat je zegt vóór dit veel te veel gebruikte stopwoord, zoals een goedbedoelde opmerking of compliment, komt simpelweg niet over. Gebruik het woordje en in plaats van het woordje maar. Als voorbeeld: Ik zie dat je je best doet en het zou fijn zijn als je de volgende keer op tijd komt. Dit zal veel beter overkomen. Gebruik het woordje en in plaats van het woordje maar Tot slot, realiseer je dat personen die open staan voor tips tot groei en ontwikkeling verder komen in het leven. Feedback is een luxe voor iemand die hogerop wil komen. Juist dan kunnen we groeien. Dus voor de echte experts onder ons bestaat nog de mogelijkheid om een stap verder te gaan en zelf om feedback te vragen! 114

15 Tip 6 Je lichaamstaal spreekt boekdelen We communiceren altijd, of we nu iets zeggen of niets zeggen. Onderzoek heeft aangetoond dat de woorden die we uitspreken slechts 7% van onze communicatie uitmaken. Ongeveer 23% van onze communicatie wordt bepaald door de manier waarop we iets zeggen (de tone of voice) en 70% van onze communicatie is lichaamshouding. Je lichaamstaal spreekt boekdelen. Dit vertelt meer dan we denken. Er wordt wel eens gezegd dat we onze gedachten door onze poriën naar buiten ademen. Oftewel, zonder woorden voelt de ander vaak al goed aan hoe we tegen een situatie, een persoon of een dilemma aankijken. Heb daarom niet de illusie dat anderen niet waarnemen wat we van iets of iemand vinden wanneer we dit niet uitspreken. Ze zien het gewoon. We leven in een visueel ingestelde maatschappij. Van kinds af aan zijn we gewend visuele prikkels te verwerken. Mensen onthouden beter wat ze hebben gezien dan wat ze hebben gehoord. Stel dat we het geluid eens zouden uitzetten als we naar twee met elkaar - pratende mensen kijken, dan is het niet moeilijk om een beeld te vormen hoe zij zich ten opzichte van elkaar verhouden. Beide personen geven namelijk voortdurend signalen af. Non-verbaal en daardoor vaak onbewust. Het is dan vrij eenvoudig waar te nemen of deze personen vrienden van elkaar zijn, familie, geliefden, collega s of leidinggevende en ondergeschikte. Een miljoen signalen Wetenschappers zijn al decennialang bezig om het fenomeen lichaamstaal te onderzoeken en te verklaren. Zo hebben zij tot nu toe een kleine miljoen signalen onderscheiden en geregistreerd. Lichaamstaal is dus een subtiel en daardoor ingewikkeld proces. Je kunt veel verschillende signalen combineren. Wat is de juiste lichaamstaal om ons effect te vergroten? Allereerst wordt een actieve en open houding naar de ander toe als heel positief ervaren. We laten onze interesse blijken door ons volledig naar de ander toe te draaien en onze armen niet gekruist of over elkaar te houden. We laten dan met ons lichaam zien dat we graag in verbinding met onze gesprekspartner willen staan om onze gedachten en gevoelens uit te wisselen. We geven aan dat we de ander serieus nemen, in plaats van onze eigen zin door te drijven of de ander te willen overtuigen van ons gelijk. Heb niet de illusie dat anderen niet waarnemen wat we van iets of iemand vinden wanneer we dit niet uitspreken Oogcontact is ook erg belangrijk in de communicatie met de ander. De ogen worden niet voor niets de spiegels van de ziel genoemd. Ze laten zien wat er in ons omgaat. Door de ander aan te kijken, vergroten we onze communicatiekracht. Doe dat eens, probeer het gewoon. Soms kan dit zelfs spannend voelen, maar het levert zeer veel op. 115

16 Ontmoeting Besef dat de kracht van een glimlach heel groot is. Wanneer we onze glimlach gebruiken bij ontmoetingen zullen we merken dat vrijwel iedereen hier positief op reageert. Door onze (oprechte) glimlach aan de ander te laten zien, zeggen we zonder woorden eigenlijk ik mag jou en ik zie jou. We leven in een maatschappij waarin de individualisering steeds verder toeneemt, en daarmee ook eenzaamheid. Maar we hebben als mensheid elkaar meer dan ooit nodig en zijn geschapen om in een gezonde relatie met elkaar samen te leven. Wanneer jij de eerste stap zet, en de ander niet als een vreemde ziet, maar als vriend die je nog niet eerder hebt ontmoet, krijgen jouw ontmoetingen een andere dimensie, een ander karakter. Dan is er veel meer ruimte voor contact. Bovendien geldt in de meeste gevallen: als jij de ander mag, zal de ander jou mogen. Overigens spreekt het voor zich dat als we iemand ontmoeten die we niet vertrouwen, we het beste afstand kunnen nemen en de ontmoeting laten voor wat zij is. Verbonden met elkaar Hoe belangrijk de taal van het lichaam is, merk je als je het volgende doet: Ga in een bespreking eens naast iemand zitten met wie je een verschil van inzicht hebt. Onbewust zijn we eerder geneigd een plekje tegenover de persoon in kwestie te kiezen. Maar als we naast elkaar gaan zitten, voelen we ons meer verbonden met elkaar. We komen makkelijker tot een oplossing. Tegenover elkaar zitten verzandt eerder in het pingpongen van argumenten. Onze grotere bewustwording van non-verbale signalen stelt ons in staat effectiever om te gaan met de signalen die we uitzenden. En we leren de signalen die de ander uitzendt beter te interpreteren om hier op in te spelen. Als we naast elkaar zitten, voelen we ons meer verbonden met elkaar Intermenselijke zones We willen het graag nog hebben over een ander eenvoudig, maar belangrijk aspect bij lichaamstaal, namelijk de afstand tussen jezelf (de zender) en de ontvanger van de boodschap. Hierbij kun je rekening houden met de vier intermenselijke zones. Indien de afstand in de desbetreffende situatie niet natuurlijk aanvoelt, wordt de communicatie meestal verstoord. 1 De publieke zone vanaf 2,5 meter Het is nuttig deze zone te kennen als het gaat om het spreken voor groepen. Houd minimaal 2,5 meter afstand tussen jou en de eerste rij van het publiek. Dan hebben jij en degenen op de eerste rij alle vrijheid om te bewegen. 2 De sociale zone tussen 2,5 meter en 80 cm Deze afstand is vooral functioneel in het sociale verkeer waarin we wel contact met mensen maken, maar waar het contact doorgaans kortdurend en oppervlakkig is. Vaak bevindt zich een object tussen de gesprekspartners, zoals een balie of een bureau. 116

17 3 De persoonlijke zone tussen 1 meter en 40 cm In deze zone vinden de meeste gesprekken plaats, ook zakelijke gesprekken. De afstand is groot genoeg om elkaar aan te kunnen kijken en om de mimiek te kunnen lezen. Maar niet te groot om de vertrouwelijkheid te verliezen. Echter, gaan we in een zakelijke of vriendschappelijke ontmoeting door de 40 cm - grens heen, dan zal de ander dit zeer waarschijnlijk onprettig vinden en een stap terug doen om de afstand weer groter te maken. 4 De intieme zone tot 40 cm Deze zone is vrijwel uitsluitend geschikt voor communicatie van zeer persoonlijke aard, Zoals tussen geliefden of anderen met wie we een intieme relatie hebben, zoals onze kinderen. Tot slot van deze tip. Let eens op je lichaamshouding, hoe zit je of sta je erbij in een gesprek? Hoe staan je schouders? Hoe houd je je handen en armen? Kijk je de ander aan? Ofwel, zou er een betere of andere houding denkbaar zijn? Kies de houding waarvan je denkt dat deze de meeste vruchten afwerpt. Zo breng je jouw communicatie naar een volgend niveau! 117

18 Tip 7 Houd je doel in het oog De meeste communicatie vindt plaats zonder dat we een duidelijk doel voor ogen hebben. Soms is dat niet erg, maar meestal kan onze communicatie een stuk effectiever. Wanneer we geen doel voor ogen hebben, kunnen we alle kanten opvliegen. En meestal gebeurt dat, denk maar eens aan vergaderingen die veel te lang doorgaan. Zonder plan is het een vraagteken waar we uitkomen. Als het gaat om gezellig kletsen is dat voor niemand storend, maar wel als het gaat om het bespreken van een inhoudelijk punt of het bereiken van een resultaat. In het merendeel van de gesprekken in werksituaties is het dus wel degelijk van belang dat we ons van tevoren afvragen met welk doel we het gesprek in gaan. Door vooraf een duidelijk doel te hebben, maken we het onszelf een stuk makkelijker en aangenamer. Spreek daarom van tevoren jouw verwachting van het gesprek uit, zodat het helder is voor jezelf en voor de ander. Stephen Covey, de auteur van de bestseller De zeven eigenschappen van effectief leiderschap, hanteert de stelling: Begin met het einddoel voor ogen. En hij gaat nog een stap verder. Hij verwacht dat we het eindresultaat visualiseren. Dus vraag jezelf af hoe het eruit ziet als je straks je doel hebt bereikt. Maak een beeld van het doel. Hoe vaker je dit doet, des te aannemelijker is het dat je jouw doel zal bereiken. Doel of wens Doelen geven richting aan onze activiteiten. Als we het over doelen hebben, gaat het over uitdagingen of prestaties die we willen bereiken en waarvoor we bereid zijn keuzes te maken. Wensen zijn ook doelen, alleen vragen ze om veel minder commitment. Kijk naar het volgende verschil. De ene persoon heeft als doel een wereldreis te maken en werkt daarvoor vier maanden keihard om het te kunnen financieren. De ander spreekt uit ook wel zo n wereldreis te willen hebben en gaat over tot de orde van de dag. Als je een inhoudelijk punt wilt bespreken met iemand, maak er dan een doel van. Een wens is vaak te vrijblijvend. We zullen merken dat we effectiever en scherper zijn als we er voor ons zelf een doel van maken. En als we dit voldoende concretiseren, kunnen we exact nagaan of we ons doel aan het eind van het gesprek behaald hebben. Doelen geven richting aan onze activiteiten Drie elementen Hoe kun je in een gesprek het doel voor ogen blijven houden? Over het algemeen zijn er drie elementen die in iedere communicatie van belang zijn: Inhoud wat wordt er met elkaar besproken? Proces hoe verloopt de communicatie? Relatie hoe verhouden jullie je tot elkaar? 118

19 Door deze drie elementen gedurende het gesprek met regelmaat te checken (hoe staan ze ervoor?), ontdekken we waar we op dienen bij te sturen. Als onze communicatie stroef verloopt, zullen we altijd merken dat een van de drie bovenstaande elementen voor verbetering vatbaar is. Zijpaden In onze ontmoetingen met anderen is te merken hoe makkelijk we belanden op zijpaden. En dat is ok. Doelgerichtheid betekent niet ten koste van alles in een rechte lijn op je doel afgaan. Het is belangrijk niet star te zijn in het verloop van het gesprek. Natuurlijk mogen we bijsturen als we merken dat we te ver afdwalen, maar het is van belang om een zekere mate van ruimte te laten. Het gaat om de balans. Dus wees flexibel en heb het vertrouwen dat het gesprek weer de juiste richting opgaat. Overigens is het belangrijk om tevreden te zijn met iedere stap die richting het beoogde doel is gezet. Soms bereiken we niet in één keer ons doel, omdat er nog meer uitgezocht moet worden of meer denktijd nodig is. Door tevreden te zijn kunnen we op een positieve manier afsluiten. Rome is ook niet in één dag gebouwd. Zet je vaardigheden in Om invloed te houden op een gesprek, is het handig een aantal tools en vaardigheden in huis te hebben. Gramsbergen en Van der Molen (1996) noemen er een drietal: 1 Het openen van het gesprek en het vastleggen van het doel. Ook een zakelijk gesprek begint meestal met small talk om vervolgens de verwachtingen uit te spreken. 2 Gedurende het gesprek het doel terugkoppelen. Om niet (te veel) af te dwalen van het onderwerp. 3 Het gesprek bewust afsluiten. Samenvatten, afspraken eventueel schriftelijk vastleggen en indien gewenst een vervolgafspraak maken. Rome is ook niet in één dag gebouwd Het is verstandig om aan het eind van het gesprek, ook als het doel nog niet bereikt is, de afspraken nog een keer duidelijk uit te spreken en daarmee te bevestigen. Zo heeft iedereen helder waar het accent voor de volgende keer ligt. Daarnaast kunnen we onze zogenaamde zendervaardigheden inzetten om meer effect te hebben in onze communicatie: We brengen structuur aan in ons verhaal, ofwel we vertellen chronologisch, ofwel van grote lijnen naar details. We kiezen voor een heldere, eenvoudige stijl van praten. We trachten langdradigheid te voorkomen door kort en bondig te formuleren. We brengen onze boodschap aantrekkelijk over met illustraties en heldere voorbeelden. Wanneer we alle genoemde vaardigheden inzetten en ons doel voor ogen houden, gaan we Merken dat het resultaat van onze zakelijke en persoonlijke communicatie met sprongen vooruitgaat. Hoe mooi zou dat niet zijn? 119

20 Tip 8 Verander eens van perspectief Gelijk hebben. Wat willen we toch graag gelijk hebben. Anderen ervan overtuigen dat wij het op de juiste manier zien en de ander helaas toch niet! De meeste ruzies, discussies of onenigheden gaan over wie nu gelijk heeft. Deze kunnen soms jaren of een heel leven duren, waardoor mensen elkaar nooit meer willen zien. Maar een absolute waarheid bestaat niet. Al onze gedachten, meningen en overtuigingen blijven subjectief en zijn gefilterd door onze eigen persoonlijkheid. Iedereen is anders. Onze vingerafdrukken illustreren dit het best. Stel je eens voor dat iedereen hetzelfde als jij zou zijn. Zou dat niet verschrikkelijk zijn en alle creativiteit teniet doen? De schoonheid van het leven ligt in onze verscheidenheid. Hoewel we het soms lastig vinden wanneer iemand een andere mening heeft, kunnen onze verschillen juist synergie creëren en meer zijn dan de som der delen. Empathie Door te snel een beslissing te willen nemen, komt vaak de relatie onder druk te staan, omdat één van de twee zich niet gezien of gehoord voelt. Helaas gebeurt dit te vaak. Dan lijkt het erop dat alles nu moet gebeuren, omdat anders de wereld in elkaar stort. Hoe kunnen we het beste omgaan met iemand die een andere mening heeft? Het antwoord is: door ons te verplaatsen in de ander. Niemand heeft voor honderd procent gelijk. Al heeft de ander maar voor tien procent gelijk - als dit al te bepalen zou zijn - dan nog heeft hij of zij een punt. Communiceren is tijd nemen. Het is onze uitdaging om de verschillende gezichtspunten met respect te ontvangen. Let maar eens op hoe vaak mensen elkaar aan het overtuigen zijn, zonder zich te verplaatsen in de ander. Empathie is een ander woord voor inlevingsvermogen of jezelf verplaatsen in de ander. Hoe ontwikkelen we onze empathie? Ten eerste door je eigen gedachten even stil te zetten en je eigen zienswijze een moment los te laten. Ten tweede door je af te vragen: zou ik er in zijn of haar positie ook zo over kunnen denken? Ten derde door jezelf af te vragen: wat wil hij of zij mij vertellen? En tenslotte door jezelf de vraag te stellen: wat kan ik doen om onze interactie te bevorderen? 120

De 10 tips voor. Succesvol Communiceren

De 10 tips voor. Succesvol Communiceren De 10 tips voor Succesvol Communiceren Wat je geeft, ontvang je terug ICM Uitgave De 10 tips voor Succesvol Communiceren Extra tip: Print dit 10 tips e-book voor optimaal resultaat 1 De 10 tips voor Succesvol

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen?

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen? Stap 6. Changes only take place through action Dalai Lama Wat ga je doen? Jullie hebben een ACTiePlan voor het experiment gemaakt. Dat betekent dat je een nieuwe rol en andere ACTies gaat uitproberen dan

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 De manier waarop je met elkaar omgaat en hoe je met elkaar in gesprek gaat is belangrijk in het dagelijks werk. Het helpt je elkaar beter te begrijpen

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Samen in gesprek over plezier in het werk

Samen in gesprek over plezier in het werk Samen in gesprek over plezier in het werk Gesprekshandleiding Samen in gesprek over plezier in het werk Inleiding Werkdruk is een ervaring. Twee mensen in dezelfde situatie, in dezelfde organisatie kunnen

Nadere informatie

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK De manier waarop je met collega s omgaat, roept effecten op bij hen. De manier waarop je je gedraagt, dingen zegt, doet of juist laat, maakt dus op anderen een bepaalde

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties Het zorgen voor een goede basis. Elk bedrijf wil een goed resultaat halen. Dat lukt beter als u regelmatig met uw medewerkers bespreekt hoe het gaat, hoe dingen beter zouden kunnen en wat daarvoor nodig

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS Geef de voorbereidingsvragen aan je medewerkers enkele dagen voor het gesprek plaatsvindt Bereid jezelf goed voor door de

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

Luisteren is: erkenning geven

Luisteren is: erkenning geven enuit nuit Luisteren is: erkenning geven it Luisteren is: erkenning geven Onze dagen zitten vol prikkels. Waar vinden we de ruimte om stil te zijn en rustig te luisteren naar wat er in ons omgaat? En als

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren BEGRIJP JE WAT IK ZEG? Over communicatie, luisteren en vooroordelen Situering Om op een zinvolle manier met elkaar te communiceren, heb je veel vaardigheden nodig. De doelstellingen van deze trainingsachtige

Nadere informatie

Gedragscode. Gewoon goed doen

Gedragscode. Gewoon goed doen Gedragscode Gewoon goed doen 2 Inhoudsopgave pagina 1. Missie, ambitie en kernwaarden 4 2. Gewoon goed doen 5 3. Waarom een gedragscode? 6 4. Omgaan met de patiënt/klant: respectvol en gastvrij 7 5. Professioneel

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness?

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness? Wellness Ontwikkelings Activiteit Assertief zijn Hoe deze techniek je leven kan verbeteren Voordelen Meer zelfvertrouwen Meer geloof in je eigen kunnen Eerder nee durven te zeggen Vermindering van Weinig

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Themabundel Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Assistent medewerker Dit project is mede mogelijk gemaakt met een bijdrage uit het Europees Sociaal Fonds Voorwoord Deze themabundel is bedoeld

Nadere informatie

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou.

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou. JUST BE YOU.NL Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen Marian Palsgraaf - www.justbeyou.nl Het mooiste wat je kunt worden is jezelf. Mijn passie is mensen te helpen

Nadere informatie

Communicatiemodel. Communicatieniveaus

Communicatiemodel. Communicatieniveaus Download #06 Een fantastisch communicatiemodel trainingmodule Communicatiemodel Mensen uiten hun gevoelens op verschillende manieren. De een laat meteen zien hoe hij zich voelt bij een situatie, terwijl

Nadere informatie

@ Creatief Succes! Talent toolkit 1. Toolkit Powerkaarten...

@ Creatief Succes! Talent toolkit 1. Toolkit Powerkaarten... @ Creatief Succes! Talent toolkit 1 Toolkit Powerkaarten... @ Creatief Succes! Talent toolkit 2 Colofon Creatief Succes Evertsenstraat 5-03 4461 XN Goes www.creatiefsucces.nl info@creatiefsucces.nl @ Creatief

Nadere informatie

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Van de Amerikaanse psycholoog Michael W. Fordyce 1. Wees actief en ondernemend. Gelukkige mensen halen meer uit het leven omdat ze er meer in stoppen. Blijf niet op

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport Sanne Gielen Inleiding Starten met een nieuwe sport is voor iedereen spannend; Hoe zal de training eruit zien? Zal de coach aardig zijn? Heb ik een klik met mijn teamgenoten? Kán ik het eigenlijk wel?

Nadere informatie

Eerst je eigen toekomst bedenken, voordat je samen een toekomst bedenkt. Aantrekkelijk voelen Pak je echte wens

Eerst je eigen toekomst bedenken, voordat je samen een toekomst bedenkt. Aantrekkelijk voelen Pak je echte wens Trainen en coachen Psycholoog Mirella Brok Skype Tilburg Made Den Bosch psycholoog@psycholoogmirellabrok.nl 06 1771 2728 KvK 51743256 Lid Nederlandse Beroepvereniging voor Toegepaste Psychologie Opwarmoefening

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Inez Sales Juni 2011 INHOUDSOPGAVE Leiderschap... 3 1. Leiderschap en management... 4 2. Leiderschapstijl ten behoeve van de klant... 5 3. Leiderschapstijl

Nadere informatie

De Inner Child meditatie

De Inner Child meditatie De Inner Child meditatie copyright Indra T. Preiss volgens Indra Torsten Preiss copyright Indra T. Preiss Het innerlijke kind Veel mensen zitten met onvervulde verlangens die hun oorsprong hebben in hun

Nadere informatie

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN Communicatie coderen decoderen zender boodschap kanaal ontvanger feedback - interpretatiekader Communicatie LSD Techniek - Luisteren - Samenvatten - Doorvragen LSD Techniek

Nadere informatie

E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER

E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER INLEIDING Het geven van feedback is een kunst. Het is iets anders dan het uiten van kritiek. Het verschil tussen beide ligt in de intentie. Bij

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

ecourse Moeiteloos leren leidinggeven

ecourse Moeiteloos leren leidinggeven ecourse Moeiteloos leren leidinggeven Leer hoe je met minder moeite en tijd uitmuntende prestaties met je team bereikt 2012 Marjan Haselhoff Ik zou het waarderen als je niets van de inhoud overneemt zonder

Nadere informatie

Inner Child meditatie

Inner Child meditatie De Inner Child meditatie Uit: Je Relatie Helen Een nieuwe weg naar heling van je relatievaardigheid Indra Torsten Preiss De Inner Child meditatie De Inner Child-meditatie is de meditatie bij uitstek om

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

Dit is een digitale voorbeeldversie van de opdrachten voor de leerlingen. Mail naar kiesvaardig@lerenkiezen.nl voor de originele versie.

Dit is een digitale voorbeeldversie van de opdrachten voor de leerlingen. Mail naar kiesvaardig@lerenkiezen.nl voor de originele versie. Dit is een digitale voorbeeldversie van de opdrachten voor de leerlingen. Mail naar kiesvaardig@lerenkiezen.nl voor de originele versie. Via dit mailadres kunt u ook informatie aanvragen over de docentenhandleiding

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Het hoe en waarom van Personeelsgesprekken

Het hoe en waarom van Personeelsgesprekken Het hoe en waarom van Personeelsgesprekken Personeelsgesprekken Het personeelsgesprek (ook wel functioneringsgesprek) is een belangrijk instrument dat ingezet kan worden voor een heldere arbeidsverhouding

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Het 5V- proces van Appreciative Inquiry is een uitstekend instrument voor het houden van een waarderend gesprek of interview. Je kunt de stappen in het

Nadere informatie

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING Inleiding De door leidinggevenden gehanteerde stijlen van beïnvloeding kunnen grofweg in twee categorieën worden ingedeeld, te weten profileren en respecteren. Er zijn twee profilerende

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Sommige meisjes zijn heel snel verliefd, andere meisjes zullen niet snel of misschien zelfs helemaal niet verliefd worden. Dit is bij ieder meisje anders. Wat gebeurt

Nadere informatie

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: Rapportage Competenties Naam: Bea het Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea het Voorbeeld / 16.06.2015 / Competenties (QPN) 2 Inleiding In dit rapport wordt ingegaan op de competenties

Nadere informatie

Vragenlijst persoonlijke onderhandelingsstijlen: de samenwerker, de vechter en de analyticus

Vragenlijst persoonlijke onderhandelingsstijlen: de samenwerker, de vechter en de analyticus pag.: 1 van 5 Vragenlijst persoonlijke onderhandelingsstijlen: de samenwerker, de vechter en de analyticus Ieder mens heeft een persoonlijke stijl van beïnvloeden. De een is meer gericht op het opbouwen

Nadere informatie

Dit wordt jouw jaar!

Dit wordt jouw jaar! WERKBOEK Dit wordt jouw jaar! 12 krachtige lessen in persoonlijke groei dr. Ben Tiggelaar DIT WORDT JOUW JAAR! WERKBOEK BEN TIGGELAAR 1 OVER GELUK EN SUCCES HOOFDSTUK 1-2 "Geluk is niet het doel, maar

Nadere informatie

NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG

NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG INCIDENT Toelichting Deze brochure is een vertaling van de handleiding van Gottman (www.gottman.com) voor het verwerken van ruzies uit het verleden en betreurenswaardige

Nadere informatie

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld.

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Zelfbeeld Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Een kind dat over het algemeen positief over zichzelf denkt, heeft meer zelfvertrouwen.

Nadere informatie

Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren.

Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren. FEEDBACK WAT IS FEEDBACK EIGENLIJK? Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren. Hiermee is feedback een belangrijk middel

Nadere informatie

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week onderbouw Les 1 Online Dit ben ik! Besef van jezelf Forming Ik kan mezelf voorstellen aan een ander. Ken je iemand nog niet? Vertel hoe je heet. Les 2 Online Hoe spreken we dit af? Keuzes maken Norming

Nadere informatie

Toelichting. Intervisie

Toelichting. Intervisie Toelichting Intervisie December 2010 1. Wat is intervisie? Naast opleiding en training is gezamenlijke reflectie op het eigen handelen voor dierenartsen een goede manier om zich te ontwikkelen. Door in

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

Communicatie op de werkvloer

Communicatie op de werkvloer Communicatie op de werkvloer Voor een goede communicatie op de werkvloer is het noodzakelijk dat we letterlijk dezelfde taal spreken. Een goede kennis van het vakjargon is dan ook erg belangrijk. Net zo

Nadere informatie

Doorbreek je belemmerende overtuigingen!

Doorbreek je belemmerende overtuigingen! Doorbreek je belemmerende overtuigingen! Herken je het dat je soms dingen toch op dezelfde manier blijft doen, terwijl je het eigenlijk anders wilde? Dat het je niet lukt om de verandering te maken? Als

Nadere informatie

Bespreek je vak man! Waarom een goed gesprek? Een goed gesprek tussen werk nemer en werkgever over thema s als bijblijven

Bespreek je vak man! Waarom een goed gesprek? Een goed gesprek tussen werk nemer en werkgever over thema s als bijblijven bespreek je vak man Bespreek je vak man! Of je nou tractorchauffeur, kraanmachinist of grondwerker bent, ondernemer of werknemer, feit is dat je in een prachtige sector werkt. Natuurlijk wil je dat zo

Nadere informatie

Horse Sense Redefined

Horse Sense Redefined Horse Sense Redefined (Herdefiniëring van gezond paardengevoel en verstand) 2-daagse EAPD Introductie Cursus In de EAPD - persoonlijke ontwikkeling met behulp van het paard laat Chris zijn studenten zien

Nadere informatie

Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014)

Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014) Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014) Inleiding De kern van (autisme)vriendelijke communicatie is echt contact, gebaseerd op

Nadere informatie

Overtuigend (om)praten VVJ Jan De Boeck

Overtuigend (om)praten VVJ Jan De Boeck Overtuigend (om)praten Jan De Boeck Jan De Boeck Overtuigend en constructief gesprekken voeren. De carrière van een doorsnee jeugddienstmedewerker is doorspekt met professionele gesprekken. Met je secretaris,

Nadere informatie

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG 2012 Een opleiding om hoger op te komen 1 OPLEIDING 2012 Ervaring: De training heeft me sterker gemaakt in mijn rol als leidinggevende. Ik heb mijn beleid en doelen

Nadere informatie

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen.

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen. Theoreasy de theorie is eenvoudig. Je gaat ontdekken dat het nemen van verantwoordelijkheid voor je eigen denken en doen dé sleutel is tot a beautiful way of life. Als je nog steeds hoopt dat oplossingen

Nadere informatie

Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven

Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Cursusboek Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Beste cursist, De eerste stap is gezet! U gaat starten met een mindfulnesstraining van 8 lessen.

Nadere informatie

Zeven hulpbronnen van vertrouwen. Door: Carlos Estarippa

Zeven hulpbronnen van vertrouwen. Door: Carlos Estarippa Zeven hulpbronnen van vertrouwen Door: Carlos Estarippa Geïnspireerd door het boek van Bertie Hendriks Dagboek van de Ziel. De zeven levensfasen (Hendriks, 2013) wil ik in onderstaand artikel beschrijven

Nadere informatie

Gesprekstechniek voor de manager met o.a. The one minute manager

Gesprekstechniek voor de manager met o.a. The one minute manager Gesprekstechniek voor de manager met o.a. The one minute manager 1 Executive Leadership Foundation - ELF 2005-2011 Dit materiaal mag vrij gebruikt worden, mits netjes de bron wordt vermeld Lastige dingen

Nadere informatie

[IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.]

[IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.] 2011 Life Coach Désirée Snelling Berg Desirée [IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.] Leer de technieken om met behulp van je onderbewuste en het universum je ex weer terug te krijgen. Inleiding Het is geen geheim

Nadere informatie

Non-verbale communicatie

Non-verbale communicatie Non-verbale communicatie Wie de taal van het lichaam wil leren begrijpen, moet eerst de verschillende signalen leren kennen, herkennen en goed inschatten. Meestal richten we (bewust) onze aandacht op het

Nadere informatie

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL KINDEREN LEKKER IN HUN VEL 1. Welkom wij zijn Karin Hallegraeff en Noelle van Delden van Praktijk IKKE Karin stelt zich voor en er komt een foto van Karin in beeld. Noelle stelt zich voor en er komt een

Nadere informatie

Workshop Communicatie & Mediation

Workshop Communicatie & Mediation Workshop Communicatie & Mediation Virginie de Zanger & Niels Kooijman Kooijman Mediation & Management 1 Workshop onder leiding van: Virginie de Zanger en Niels Kooijman Gediplomeerd en geregistreerd NMI

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Johan Vosbergen Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Johan Vosbergen... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Johan,

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand Ronald Dingerdis Inhoudsopgave Over Dingerdis Customer Care Inleiding 1. Situaties die weerstand oproepen 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand 3. Omgaan met weerstand van anderen 4. Omgaan met

Nadere informatie

Communiceren met de achterban

Communiceren met de achterban 1 Communiceren met de achterban Je wilt weten hoe je het beste communiceert met de achterban. Je wilt direct aan de slag en snel resultaten. Je hebt een hoe-vraag. Zoals iedereen. Maar als je werkelijk

Nadere informatie

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Compassie leven 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Inhoudsopgave Voorwoord Wekelijkse inspiraties 01 Geweld in de taal? Wie, ik?

Nadere informatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Weet jij in welke opzichten jij en je partner een prima relatie hebben en in welke opzichten je nog wat kunt verbeteren? Na het doen van de test en het lezen van de resultaten,

Nadere informatie

Je gezicht en houding. spreken boekdelen!

Je gezicht en houding. spreken boekdelen! Ronald Dingerdis Je gezicht en houding 5 spreken boekdelen! Iedereen lekt non-verbale communicatie. Het is menselijk en het gebeurt gewoon. Het is ook logisch want communicatie bestaat voor het grootste

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

5 manieren om je eigen pad te bewandelen

5 manieren om je eigen pad te bewandelen 5 manieren om je eigen pad te bewandelen Hierbij het nieuwe artikel met als onderwerp: 5 manieren om je eigen pad te bewandelen. Het is geschreven door wandelcoach Tineke Franssen. Tineke wandelt al een

Nadere informatie

1Communicatie als. containerbegrip

1Communicatie als. containerbegrip 1Communicatie als containerbegrip Als medisch specialist is communiceren onlosmakelijk verbonden met het uitoefenen van uw professie. Niet alleen hebt u contact met uw patiënten, maar ook met diverse professionals

Nadere informatie

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt:

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt: Wabo effectief ?Hoe Zo! >> Het toepassen van de Wabo is meer dan alleen de IT-structuur aanpassen, de procedures herzien en/of de processen opnieuw beschrijven en herinrichten. Het zijn de medewerkers

Nadere informatie

Het verkoop-adviesgesprek. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Verkopen

Het verkoop-adviesgesprek. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Verkopen Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over verkopen aan en adviseren van gasten in horecabedrijven. Oftewel: het verkoopadviesgeprek. Wat wordt er van je verwacht? Na het bestuderen van deze kaart

Nadere informatie

IK HOUD VAN MIJ!! LIEFDE EN HOOGGEVOELIGHEID...

IK HOUD VAN MIJ!! LIEFDE EN HOOGGEVOELIGHEID... IK HOUD VAN MIJ!! LIEFDE EN HOOGGEVOELIGHEID... Geplaatst op 28 juni, 2015 in het YOGI YOGA blad editie juli + augustus 2015 Lieve schat, je bent zo'n mooie, lieve en grappige vrouw, zelfs met je nukken

Nadere informatie

Het NLP communicatie model

Het NLP communicatie model Het NLP communicatie model Ontdek jouw communicatie waarnemingsfilters Leef je natuurlijk leiderschap 1 Inleiding Op het moment dat veranderingen in een organisatie plaatsvinden is communicatie één van

Nadere informatie

Blij ben ik om het grote nieuws te kunnen verkondigen: Ons (e)-boek Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? is klaar!

Blij ben ik om het grote nieuws te kunnen verkondigen: Ons (e)-boek Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? is klaar! Nieuwsbrief december 2011 Speciaal voor de feestdagen een extra lange! Karin Smith (http://www.kjsmith.nl) Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? Blij ben ik om het grote nieuws

Nadere informatie

Coachend Leidinggeven Waaier met informatie en tips voor gezond en efficiënt werken

Coachend Leidinggeven Waaier met informatie en tips voor gezond en efficiënt werken Coachend Leidinggeven Waaier met informatie en tips voor gezond en efficiënt werken Relatie Coachen Communicatie Aan de slag Aandacht geven Aandacht aan iemand geven betekent jezelf open stellen voor wat

Nadere informatie