Huisartsen bijscholing

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Huisartsen bijscholing"

Transcriptie

1 Huisartsen bijscholing Libra Revalidatie & Audiologie Ir. M.F.B. van Beurden, klinisch fysicus audioloog KNO-maatschap Amphia Dr. F. Timmer 19 november

2 Conflict of interest disclosures Niets aan te geven. Libra Zorggroep 2

3 Inhoud Inleiding over het Audiologisch Centrum Uitval bij neonatale gehoorscreening Audiologische diagnostiek en revalidatie Medische diagnostiek Kinderen met geleidingsverliezen Audiologische diagnostiek en revalidatie Medische diagnostiek en revalidatie Volwassenen Audiologische diagnostiek en revalidatie Medische diagnostiek en revalidatie Spraak-taal Multidisciplinaire diagnostiek Tinnitus Specialistische tinnituszorg binnen Libra Revalidatie & Audiologie 3

4 Raad van Toezicht Raad van Bestuur Secretaris RvB Medische Staf PR/Communicat ie Ondernemingsra ad PO & O Centrale Cliëntenraad Revalidatie Zuidoost Locatie Blixembosch Revalidatie Midden Locatie Leijpark Audiologie Locatie Breda Financiën, Control en Informatie Facilitair Bedrijf Locatie Deurne Locatie Waalwijk Locatie Eindhoven Locatie Weert Locatie t Kwetternest Arbeidsexper tise Locatie Tilburg Locatie Uden 4

5 Doel: diagnostiek, revalidatie en begeleiding bij mensen met auditieve problemen en voor kinderen met vragen omtrent spraak- en taalproblemen. Het AC is toegankelijk na verwijzing door Huisarts Kinderarts Kno-arts Jeugdarts/ consultatiebureau-arts * Geriater * Bedrijfsarts * Met vermelding van AGB-code Na ontvangst van de verwijzing volgt het onderzoek. * Bij deze beroepen mag het soms wel van de wet, maar accepteren de verzekeraars niet altijd de AGB-code 5

6 Samenstelling team Audiologen, klinisch-fysicus, Msc- en Bsc of audiology Psychologen / Orthopedagogen Maatschappelijk werkenden Logopedisten / spraaktaalpathologen Gebarendocenten Audiologie-assistenten Technicus Administratief personeel 6

7 Financiering Twee financieringsstromen zorgverzekering en AWBZ Zorgverzekering Audiologische producten (AP): dbc maar dan speciaal voor Audiologische Centra. Normtijden van verrichtingen worden opgeteld en de totale normtijd bepaalt de AP. In principe zijn er 4 verschillende AP s. Tijd (minuten) AP gehoor Prijs (Euro) AP spraak-taal Prijs (Euro) > AWBZ via de Stichting Gezinsbegeleiding Zuid-Oost Nederland Vast uurtarief. Geen maximum te besteden tijd.

8 Uitval neonatale gehoorscreening Libra Zorggroep 8

9 Uitval bij neonatale gehoorscreening onderzoeken 25 onderzoeken 20 onderzoeken verwezen Thebe 6 verwezen Thebe 9 verwezen Thebe 12 TWB 9 TWB 6 TWB 2 Careyn 4 (2508) Careyn 3 Careyn 3 kno-a 1 kno-a 3 kno-a 1 kinderarts 6 kinderarts 3 kinderarts 1 huisarts 1 huisarts 0 huisarts 0 Anders 2 Anders 1 Anders 1 resultaat Geleidings verliezen 5 resultaat Geleidings verliezen 7 resultaat Geleidings verliezen 3 eenorig 6 eenorig 4 eenorig 2 perceptief verlies 14 perceptief verlies 5 perceptief verlies 8 normaal 4 normaal 7 normaal 5 onbekend 0 onbekend 2 onbekend 2 Libra Zorggroep 9

10 Bera-onderzoek: Elektrische responsies van de gehoorzenuw en de hersenstam Diagnostiek Impedantiemetrie / tympanometrie Meting van de beweeglijkheid van het trommelvlies. Otoacoustische emissies (OAE s) Functioneren van het binnenoor. Libra Zorggroep 10

11 Bera-afleiding

12 Enkele tympanogrammen

13 Revalidatie en begeleiding Technische revalidatie: Tweezijdig gehoorverlies > db hoortoestellen vanaf 3 maanden Tweezijdig gehoorverlies > db hoortoestellen en intake CI Eenzijdig gehoorverlies tussen de db hoortoestel in groep 2 Begeleiding: >70 db, thuiscursus, gebaren met je baby, NGT 50-70, gebaren met je baby, NMG Alle verliezen hoortraining. Frequentie afhankelijk van verlies. Regelmatig logopedisch en psychologisch onderzoek. Libra Zorggroep 13

14 Gehoorproblemen, nascholing huisartsen regio Breda Woensdag 19 november Ferdinand Timmer, KNO arts

15 Conflict of Interest Disclosures: -Niets aan te geven

16 16 Etiologisch onderzoek Verwijzing naar KNO arts rond de leeftijd van 3 maanden (gehoorverlies dan reeds vastgesteld bij AC, start revalidatie zsm) Doel verwijzing: Beoordelen bijkomende KNO afwijkingen bv palatoschisis Vaststellen aanwezigheid bijkomende afwijkingen/ dysmorfieen Vaststellen aanwijzingen voor erfelijk bepaalde slechthorendheid Toelichting verwijzing naar otogenetisch diagnostisch team.

17 17 Etiologisch onderzoek Anamnese Zwangerschap Perinatale periode Ontwikkeling Trauma Metabole aandoeningen Ototoxische medicatie Familieanamnese

18 Etiologisch onderzoek 18 Lichamelijk onderzoek Dysmorfologische evaluatie en inspectie van het KNO gebied Aanvullend onderzoek Hoortest ouders Visus CT-scan evt MRI Lab: congenitale CMV, congenitale rubella, syfilis en toxoplasmose op indicatie

19 Waardenburg syndroom 1:40.000, autosomaal dominant 75% heeft perceptief gehoorverlies Brede neusrug, doorlopende wenkbrauwen, pigmentafwijkingen 60% heeft ook vestibulaire afwijkingen

20 Usher syndroom 1:30.000, autosomaal recessief Bilateraal perceptief gehoorverlies Retinitis pigmentosa (op termijn >10 jr) Vestibulaire afwijkingen

21 Pendred syndroom autosomaal recessief 10% congenitaal slechthorend Perceptief verlies, vaak bilateraal Soms fluctuerend, soms progressief EVA(enlarged vestibular aquaduct) en Mondini dysplasie cochlea Schildklier afwijkingen

22 Brachio otorenaal syndroom (BOR) Incidentie 1: Perceptief verlies 70%, vaak bilateraal Soms fluctuerend, soms progressief Preauriculaire sinus, branchiogene fistel, oorschelp dysplasieen en nierafwijkingen.

23 Congenitale CMV Cong CMV is de belangrijkste (niet genetische) oorzaak van perceptief gehoorverlies bij kinderen Frequent late onset gehoorverlies De meerderheid van de kinderen met congenitale CMV infectie wordt niet ontdekt De diagnose kan worden gesteld m.b.v. PCR op CMV DNA in(het reeds aanwezige) hielprikkaartje Behandeling van symptomatische kinderen bij geboorte kan ontwikkeling of achteruitgang van congenitaal gehoorverlies voorkomen

24 Etiologisch onderzoek 24 Verwijzen naar otogenetisch diagnostisch team voor aanvullend etiologisch onderzoek bij: Dysmorfieën/verdenking onderliggende aandoening en/of erfelijke slechthorendheid. Progressiviteit in het gehoorverlies.

25 Kinderen met geleidingsverliezen Richtlijn: Otitis Media bij kinderen in de tweede lijn Samengevat kan de huisarts in overleg met de ouders besluiten om een kind met roma, pome en ACMOM door te verwijzen naar de 2e lijn (KNO-arts en/of kinderarts), logopedie en/of audiologisch centrum voor: 1. aanvullende diagnostiek (otomicroscopie, tympanometrie, gehoortesten, microbiologisch onderzoek, immunologisch onderzoek, logopedisch onderzoek), en/of 2. behandeling (otomicroscopische oorreiniging, antibiotica, behandeling met trommel-vliesbuisjes en/of adenotomie, logopedie), en/of 3. begeleiding ( watchfull waiting, logopedie). Libra Zorggroep 25

26 Kinderen met geleidingsverliezen Richtlijn: Otitis Media bij kinderen in de tweede lijn Samengevat kan de huisarts in overleg met de ouders besluiten om een kind met roma, pome en ACMOM door te verwijzen naar de 2e lijn (KNO-arts en/of kinderarts), logopedie en/of audiologisch centrum voor: 1. aanvullende diagnostiek (otomicroscopie, tympanometrie, gehoortesten, microbiologisch onderzoek, immunologisch onderzoek, logopedisch onderzoek), en/of 2. behandeling (otomicroscopische oorreiniging, antibiotica, behandeling met trommel-vliesbuisjes en/of adenotomie, logopedie), en/of 3. begeleiding ( watchfull waiting, logopedie). Libra Zorggroep 26

27 Kinderen met geleidingsverliezen Verwijsbeleid AC: Geleidingsverliezen beiderzijds van meer dan 30 db verwijzing KNO-arts Eenzijdige geleidingsverliezen en dubbelzijdige geleidingsverliezen onder de 20 db herhaling over 3 maanden om te zien of het van zelf oplost. blijft het geleidingsverlies bestaan dan alsnog verwijzing KNO. Bij geleidingsverliezen tussen de 20 en 30 db is het afhankelijk van de klachten en het tympanogram. Soms wordt dan ook een herhaling na 2 maanden afgesproken. Libra Zorggroep 27

28 Kinderen met geleidingsverliezen Revalidatie Ook bij persisterende geleidingsverliezen is prothetisering soms nodig. Hoortoestel. Kan niet bij frequente oorontstekingen. Beengeleider. Ideaal bij wisselende verliezen. Nooit last van overversterking. Draagcomfort is erg laag. Solo-apparatuur. Zorgt voor een verbeterde verstaanbaarheid van de leerkracht. Is niet ideaal in groepswerk. Libra Zorggroep 28

29 Kinderen met geleidingsverliezen 29 Vaak ome Denk ook aan: Cholesteatoom Gehoorbeenketen afwijkingen Trommelvliesperforatie Athelectase Enkelzijdig perceptief verlies Atresie gehoorgang Recidiverende/ chronische BLWI s Allergie

30 Kinderen met geleidingsverliezen 30 Snotneus, hoorbare ademhaling, openmondgedrag; Middenoorontsteking(en), vooral vóór de leeftijd van 1 jaar (frequentie, wanneer laatste keer); Eerdere klachten over slechthorendheid (hard zetten van tv), uitslagen van gehoortest bij de jeugdarts; Gedragsproblemen thuis of op school of verminderde schoolprestaties; Achterblijvende spraak- en taalontwikkeling (beoordeling door consultatiebureau- of jeugdarts); Andere gezinsleden met (waarschijnlijk) doorgemaakte otitis media met effusie Risicofactoren

31 Kinderen met geleidingsverliezen 31 Onderzoek

32 Kinderen met geleidingsverliezen 32 Onderzoek

33 Kinderen met geleidingsverliezen 33 Onderzoek

34 Kinderen met geleidingsverliezen 34 Onderzoek

35 Kinderen met geleidingsverliezen 35 Verwijzen naar KNO arts Risicogroepen: afwijkend trommelvliesbeeld, patiënten met syndroom van Down, palatoschisis, andere aangeboren afwijkingen of operaties in het KNO-gebied of een gecompromitteerd immuunsysteem. Bij klachten door persisterende otitis media met effusie (gehoorverlies, spraak- en taalachterstand of gedragsstoornissen) met een nadelige invloed op het functioneren en de ontwikkeling van het kind; Volwassenen met otitis media met effusie (cave nasofarynxcarcinoom)

36 Kinderen met geleidingsverliezen 36 Trommelvliesbuisjes (uit HA standaard): Zwemmen mag, ook met het hoofd onder water; diep duiken lijkt niet verstandig; douchen is geen bezwaar. Otorroe komt regelmatig voor, maar is onschadelijk??. Effect van antibioticabevattende oordruppels is beperkt??. Bij langer durende otorroe en algemeen ziek zijn: overweeg orale kuur amoxicilline-clavulaanzuur of overleg of verwijs terug naar KNO-arts. Na een half jaar tot een jaar worden de meeste trommelvliesbuisjes vanzelf uitgestoten. Trommelvlies sluit zich spontaan. Restverschijnselen (trommelvlieslittekens) lijken beperkt.

37 Volwassenen Libra Zorggroep 37

38 Hoortoestelvergoeding 2013 Noah4 protocol in de reglementen. 67 en ouder vrij voor audicien eerste aanpassing op voorschrift, herhaalaanpassing vrij Audicien doet triage of doorverwijzing KNO of AC nodig is. < 18 altijd via audiologisch centrum

39 NOAH 4 protocol (2013) Naar Audiologisch Centrum slechthorende kinderen tot 18 jaar, bij wie de medische diagnostiek is afgerond betrouwbare audiometrie bij KNO-arts niet mogelijk, ter beoordeling van KNO-arts ernstige slechthorendheid (zie definities) een slechte spraakdiscriminatie (zie definities) acceptatie- en motivatieproblemen, ter beoordeling van huisarts en/of KNOarts begeleiding van functionele slechthorendheid geïndiceerd, ter beoordeling van huisarts of KNOarts aan het gehoor gerelateerde problemen op werk of school slechthorendheid met werk in lawaai (zie definities) plotsdoven, met afgeronde medische diagnostiek meervoudige handicaps (slechthorend/slechtziend/verstandelijke handicap enz.) een hoortoestelaanpassing via KNO-arts niet succesvol afgesloten binnen 3 maanden

40 NOAH 4 protocol (2013) Naar het Audiologisch Centrum vanwege: Uitgebreide en gespecialiseerde diagnostiek slechthorende kinderen tot 18 jaar, bij wie de medische diagnostiek is afgerond betrouwbare audiometrie bij KNO-arts niet mogelijk, ter beoordeling van KNO-arts ernstige slechthorendheid (gemiddeld verlies van 70 db bij 1000, 2000 en 4000 Hz aan het beste oor) een slechte spraakdiscriminatie (maximale spraakdiscriminatie minder dan 70%)

41 NOAH 4 protocol (2013) Naar het Audiologisch Centrum vanwege: Psychosociale begeleiding aangaande slechthorendheid ernstige slechthorendheid (gemiddeld verlies van 70 db bij 1000, 2000 en 4000 Hz aan het beste oor) een slechte spraakdiscriminatie (maximale spraakdiscriminatie minder dan 70%) acceptatie- en motivatieproblemen, ter beoordeling van huisarts en/of KNO-arts begeleiding van functionele slechthorendheid geïndiceerd, ter beoordeling van huisarts of KNO-arts

42 Volwassenen Acceptatie van het gehoorverlies Begeleiding door maatschappelijk werk. Individuele begeleiding Communicatiecursus De communicatiecursus wordt gegeven door een logopedist en een maatschappelijk werker. De logopedist vertelt u over communicatieregels en het meer technische spraakafzien. Bij spraakafzien gaat het om meer dan alleen liplezen. De maatschappelijk werker gaat in op de sociale en emotionele aspecten van slechthorendheid. Een verminderd gehoor kan soms leiden tot een sociaal isolement. Het doel is dat u de basisprincipes van het liplezen en de verschillende communicatiestrategieën kan toepassen in uw dagelijkse leven. U zult daardoor ervaren dat de problemen met de communicatie in de meeste gevallen hanteerbaar worden. Libra Zorggroep 42

43 NOAH 4 protocol (2013) Naar het Audiologisch Centrum vanwege: arbo-audiologische zorg aan het gehoor gerelateerde problemen op werk of school slechthorendheid met werk in lawaai (zie definities)

44 Volwassenen Problemen op het werk Werken met gehoorverlies: aanvullende hulpmiddelen Hulpmiddelen voor telefoneren, headsets, solo-apparatuur, etc. Werkplekbezoek: akoestiek Op basis van een akoestiekmeting op de werkplek kunnen adviezen worden gegeven om de werkplek aan te passen. Werkplekbezoek: horen met elkaar Uitleg over gehoorklachten op de werkplek aan collega s en leidinggevenden. Speciaal hiervoor is de cursus Horen met elkaar ontwikkeld, waarin de werknemer en zijn/haar collega s optimaal leren communiceren ondanks de gehoorbeperking. Advies over gehoorbescherming bij lawaai op het werk Onze medewerkers geven advies over allerlei mogelijke manieren om het gehoor te beschermen. Libra Zorggroep 44

45 NOAH 4 protocol (2013) Naar het Audiologisch Centrum vanwege: Gespecialiseerde revalidatie ernstige slechthorendheid (gemiddeld verlies van 70 db bij 1000, 2000 en 4000 Hz aan het beste oor) een slechte spraakdiscriminatie (maximale spraakdiscriminatie minder dan 70%) plotsdoven, met afgeronde medische diagnostiek meervoudige handicaps (slechthorend/slechtziend/verstandelijke handicap enz.) een hoortoestelaanpassing via KNO-arts niet succesvol afgesloten binnen 3 maanden

46 Moeizame hoortoestelproef. Volwassenen De audiologen hebben een hoger opleidingsniveau dan de audiciens. Op een aantal punten daardoor ook meer fundamentele kennis over het gehoor. Standaard controle met Insertion Gain. Dit geeft de versterking weer in het oor. Betere inzicht in de instelling. Audicien is een verkoper, wordt betaald als de klant tevreden is. AC is onafhankelijk. Is daardoor eerlijker over (on)mogelijkheden met hoortoestellen. Libra Zorggroep 46

47 Hoortoestelvergoeding 2013 Naar KNO Afwijkingen aan het uitwendige oor Afwijkingen aan de gehoorgang geleidingsverlies (zie definitie) asymmetrisch gehoorverlies (zie definities) plotsdoofheid (zie definities) (Spoedverwijzing!) significant verslechterd gehoor t.o.v. voorgaande audiometrie (zie definities) discrepantie tussen toon- en spraakaudiogram. geen betrouwbare audiometrie door audicien verkregen aangeboren slechthorendheid of syndroombepaalde slechthorendheid. Duizeligheid Oorsuizen

48 Volwassenen met gehoorverlies Geleidelijke achteruitgang beiderzijds Geleidelijke achteruitgang enkelzijdig Plots verminderd gehoor, perceptief verlies? Na trauma Begeleidende symptomen: Vertigo Tinnitus Chronische rhinitis/rhinorrhoe/neuspassageklachten Neurologische afwijkingen

49 Volwassenen met gehoorverlies Perceptief vs conductief verlies Stemvork, 512 Hz Weber: Lateralisatie naar goede oor > perceptief verlies Lateralisatie naar slechte oor> conductief verlies Rinne: Luchtgeleiding harder dan beengeleiding > perceptief verlies Beengeleiding harder dan luchtgeleiding > conductief verlies

50 Volwassenen met gehoorverlies Man, 50 jr Geleidelijke progressie ADS Soms met tinnitus ADS Vaak positieve familie anamnese Gehoorverlies met name in hoge tonen Presbyacusis

51 Volwassenen met gehoorverlies Vrouw 40jr Verminderd gehoor rechts Regelmatig aanvallen van draaiduizeligheid met verminderd gehoor rechts en toename tinnitus rechts Moeder had het ook, zit in de familie. Ziekte van Ménière

52 Volwassenen met gehoorverlies Man 50 jr Verminderd gehoor en tinnitus rechts Geleidelijk progressief Geen vertigo/ duizeligheid Brughoektumor

53 Volwassenen met gehoorverlies

54 Vestibulair schwannoom: symptomen Asymmetrische perceptieve slechthorendheid Ongeveer 1-2% van unilaterale perceptieve slechthorendheid is ten gevolge van acousticus schwannoom Tinnitus Slechte spraakdiscriminantie (discrepantie toon/spraak) Roll-over-fenomeen

55 Aanvullend onderzoek, vroeger

56 Afbeelding MRI met brughoektumor

57 Operatie kan en is soms noodzakelijk Retrosigmoidale benadering Indicaties: Goed gehoor Niet al te grote tumoren Compressie hersenstam Contraindicaties: Goed gehoor Tumoren die ver (> 1/3) doorlopen in MAI

58 Stereotactische radiotherapie 1971 eerste behandeling VS met gamma knife door Leksell

59 Volwassenen met gehoorverlies Man 65 jr Plots verminderd gehoor en tinnitus links MRI gb Infectie lab gb Serologie gb Idiopathisch plotseling perceptief gehoorverlies

60 Volwassenen met gehoorverlies Plots perceptief gehoorverlies is een medisch spoedgeval!! Incidentie 5-20 per Vaak geen afwijkingen bij otoscopie Vaak na BLWI Vaak met tinnitus in aangedane oor Starten met corticosteroiden zo snel mogelijk! Bij contraindicatie orale prednison dan intratympanaal toedienen.

61 Spraak-taaldiagnostiek Libra Zorggroep 61

62 Multidisciplinair onderzoek Spraak-taalspreekuur Miriam Hilhorst Logopedist coördinator spraaktaalteam Breda Libra Revalidatie & Audiologie 62

63 Het gaat niet over.. duimen dysfonie Afonie afasie slissen open mondgedrag Libra Revalidatie & Audiologie 63

64 Spraak- en taalstoornissen Specific Language Impairement (SLI) Dysfatische ontwikkeling (DO) Ernstige spraak- en taalmoeilijkheden (ESM) Taalontwikkelingsstoornissen (TOS) Bij een spraakstoornis past de klankvorming van een kind niet bij het niveau van de taalontwikkeling Verbale ontwikkelingsdyspraxie Fonologische stoornis Libra Revalidatie & Audiologie 64

65 Waarom multidisciplinair? Specifieke taalproblemen niet te verklaren vanuit neurologische, cognitieve of emotionele problemen. Er is ook geen sprake van tekortschietend taalaanbod. Het lijkt het enige probleem te zijn dat het kind heeft. Niet specifieke taalproblemen zijn te verklaren vanuit een aanwezige andere stoornis b.v. gehoorverlies, cognitieve beperkingen, emotionele ontwikkelingsstoornis, neurologische problemen, gedragsproblemen, afwijkingen in de spraakorganen, deprivatie of combinaties. Logopedisch onderzoek kan dit onderscheid niet maken! Libra Revalidatie & Audiologie 65

66 Welke kinderen? Kinderen jonger dan 3 jaar met een vermoeden van een taal- en/of spraakprobleem in hun moedertaal. Kinderen tussen 3-4 jaar met een duidelijk probleem op het gebied van taalen/of spraak. Kinderen vanaf 4 jaar die onvoldoende vooruitgang boeken met logopedie of bij wie een ernstig taal- en/of spraakprobleem wordt gesignaleerd. Anderstalige/meertalige kinderen met een vermoeden van een taal- en/of spraakprobleem in hun moedertaal of die na een bepaalde periode taalaanbod in het Nederlands (peuterspeelzaal, school, adoptie) meer problemen hebben met het Nederlands dan kinderen in vergelijkbare situaties. Kinderen met problemen in de Auditieve Taalverwerking. Libra Revalidatie & Audiologie 66

67 Doel diagnostiek heeft het kind een taal- spraakprobleem? om wat voor type probleem gaat het en wat is de ernst? hoe is de indruk van het cognitief niveau en sociaal-emotioneel welbevinden van het kind? welke oorzakelijke en welke belemmerende factoren spelen een rol? welke stappen moeten op grond van de resultaten worden gezet ten aanzien van eventuele vervolgdiagnostiek, behandeling of begeleiding of verwijzing. Libra Revalidatie & Audiologie 67

68 Logopedisch onderzoek Taalbegrip Taalproductie Communicatie Articulatie Mondgedrag Indruk algeheel functioneren Libra Revalidatie & Audiologie 68

69 Psychologische screening Uitgebreide anamnese Peuterspeelzaal/schoolvragenlijst Gegevens andere betrokkenen Eerste indruk van niet-talige ontwikkeling Spelobservatie Contactname Bij twijfel volledig psychologisch onderzoek om discrepantie verbaal/ non-verbaal vast te stellen Libra Revalidatie & Audiologie 69

70 Breda Aantal kinderen per leeftijdsgroep Libra Revalidatie & Audiologie 70

71 Percentage kinderen per leeftijdsgroep Libra Revalidatie & Audiologie 71

72 Complicerende factoren Percentage van het totaal aantal kinderen

73 Aantal assen Percentage kinderen van het totale aantal Libra Revalidatie & Audiologie 73

74 Ongeveer 50% advies logopedie Vervolgtraject Aantal kinderen Libra Revalidatie & Audiologie 74

75 Verwijzing naar het AC NAW-gegevens Anders- of meertaligheid Medische gegevens Sociaal-economische bijzonderheden Andere risicofactoren Libra Revalidatie & Audiologie 75

76 Demir 2,3 jaar Turkstalig gezin, moeder in NL geboren, vader 10 jaar in NL Jongste uit gezin van 2 Bezoekt kdv 3 dagen Ouders geen klachten over Turks Kdv heeft twijfels over NL Libra Revalidatie & Audiologie 76

77 Onderscheid maken tussen NT2-probleem en taalprobleem Taalaanbod inventariseren Kwaliteit van het taalaanbod beoordelen Belangrijk om niveau van moedertaal en tweede taal te vergelijken. Taalbegrip en taalproductie worden ook in de moedertaal onderzocht, vaak met behulp van een tolk. Libra Revalidatie & Audiologie 77

78 Anders- of Meertaligheid Wanneer kinderen een goed taalaanbod krijgen en hun moedertaal goed leren spreken, gaat het aanleren van een tweede taal ook gemakkelijker; Ouders die slecht Nederlands spreken zijn geen goed taalvoorbeeld voor hun kind! Het is beter wanneer zij hun moedertaal blijven aanbieden. Vraagt om meertaligheidsadvies op maat Libra Revalidatie & Audiologie 78

79 Demir Taalbegrip Turks met tolk Actieve woordenschat in Turks Beoordeling zinsbouw en articulatie Evt. ook in Nederlands Conclusie: Turks is leeftijdsadequaat blootstellingsachterstand Turks is onvoldoende taalprobleem Libra Revalidatie & Audiologie 79

80 Follow-up Na het onderzoek worden met ouders afspraken gemaakt over het vervolg Er gaat altijd rapportage naar de verwijzer en andere betrokkenen na toestemming van ouders Libra Revalidatie & Audiologie 80

81 Minimum Spreeknormen 0-1 jaar Huilen, lachen en kraaien. Spelen met de stem, lippen, tong en gehemelte ( ah, eh ). Luisteren naar de stem van mama en kijken naar haar mond. Brabbelpatroontjes worden steeds langer en ingewikkelder ( baba, dadada ). 1 jaar Veel en gevarieerd brabbelen. De klanken zijn afhankelijk van de voorkeur voor het bewegen van de lippen, tong of het gehemelte. Brabbelen wordt steeds meer een manier om contact te maken. 1 ½ jaar Het kind kent ten minste 5 woordjes, bijvoorbeeld mama, papa of eten. De woordopbouw is nog onvolledig ( taat voor paard, papu voor paraplu ). Libra Revalidatie en Audiologie 81

82 2 jaar Het kind spreekt in zinnen van twee woordjes ( koek hebben, poes ook ). De woordopbouw is vaak onvolledig ( toe voor stoel, bopam voor boterham ). Hiernaast gebruikt het kind brabbels en éénwoorduitingen. 3 jaar Het kind spreekt in zinnetjes van drie tot vijf woorden. Deze zinnetjes hebben nog weinig grammaticale structuur. De opbouw van de zinnetjes wijkt nog sterk af van die van volwassenen ( Ik bent vallen niet ). 50% tot 70% van wat het kind op deze leeftijd zegt is verstaanbaar voor anderen. 4 jaar Het kind spreekt in enkelvoudige zinnetjes. De zinsbouw is al beter maar er zijn vaak nog problemen met het meervoud en de vervoegingen van het werkwoord ( Ik loopte buiten in de tuin ). 75% tot 90% van wat het kind zegt is voor anderen verstaanbaar (helder en duidelijk uitspreken). 5 jaar Het kind gebruikt nu goedgevormde, ook samengestelde zinnen. De zinslengte en woordvolgorde gaan steeds meer lijken op de taal van volwassenen, maar het taalgebruik is vaak nog concreet. Meer dan 90% wat het kind zegt, is verstaanbaar. Libra Revalidatie en Audiologie 82

83 Van Wiechenschema Implementatie uniforme signalering taalachterstanden Libra Revalidatie en Audiologie 83

84 Tinnitus Libra Zorggroep 84

85 Tinnitus Gespecialiseerde tinnitusbehandeling in Eindhoven Stap 1: Gehooronderzoek + gesprek audioloog Tinnitus informatie middag/avond Gesprek psycholoog Stap 2: Intensieve cognitieve gedragstherapie van 12 weken onder leiding van een psycholoog en bewegingstherapeut. Libra Zorggroep 85

86 Tinnitus Libra Zorggroep 86

87 Libra Revalidatie & Audiologie Audiologisch Centrum Emmastraat 6a 4811 Ag Breda Dr. Deelenlaan AD Tilburg folders van het spraaktaalspreekuur zijn op bovenstaande adressen op te vragen of te downloaden van Libra Revalidatie & Audiologie 87

88 Toonaudiogram: gehoorverlies en spraakbanaan

89 Spraakaudiogrammen:

90 Audiogram

Audiologische diagnostiek en revalidatie. Cas Smits, klinisch fysicus-audioloog

Audiologische diagnostiek en revalidatie. Cas Smits, klinisch fysicus-audioloog Audiologische diagnostiek en revalidatie Cas Smits, klinisch fysicus-audioloog Inhoud Werking van het gehoor Traject in het eerste jaar Aanmeldingen Diagnostiek Revalidatie Na het eerste jaar gehoorbeenketen

Nadere informatie

NOAH-3 PROTOCOL HOORTOESTELAANPASSING

NOAH-3 PROTOCOL HOORTOESTELAANPASSING NOAH-3 PROTOCOL HOORTOESTELAANPASSING 2009 Taken en verantwoordelijkheden Federatie van Nederlandse Audiologische Centra (FEN) Federatie van Ouders van Slechthorende kinderen en van kinderen met Spraak-taalmoeilijkheden

Nadere informatie

Zorgtraject na de neonatale gehoorscreening

Zorgtraject na de neonatale gehoorscreening Zorgtraject na de neonatale gehoorscreening Dr.L.Ruytjens klinisch fysicus-audioloog Sophia Kinderziekenhuis Rotterdam mede namens L.Heijkoop en A.Verbaan logopedisten Inhoud Neonatale gehoorscreening

Nadere informatie

Meningitis: het belang van gedegen multidisciplinaire diagnostiek van gehoor en communicatie De rol van het AC

Meningitis: het belang van gedegen multidisciplinaire diagnostiek van gehoor en communicatie De rol van het AC Meningitis: het belang van gedegen multidisciplinaire diagnostiek van gehoor en communicatie De rol van het AC Yvonne Simis, klinisch fysicus-audioloog, VUmc 12 oktober 2011 Inhoud De rol van het AC in

Nadere informatie

Revalidatie van het gehoor bij volwassenen

Revalidatie van het gehoor bij volwassenen Revalidatie van het gehoor bij volwassenen Gehoor en communicatie zijn van groot belang voor de mens. Wanneer er een beperking van gehoor, spraak of taal optreedt, heeft dat vaak grote gevolgen voor het

Nadere informatie

AUDIOLOGISCH CENTRUM HOLLAND NOORD ALKMAAR. Het AC als centrum voor Spraaktaaldiagnostiek

AUDIOLOGISCH CENTRUM HOLLAND NOORD ALKMAAR. Het AC als centrum voor Spraaktaaldiagnostiek AUDIOLOGISCH CENTRUM HOLLAND NOORD ALKMAAR Het AC als centrum voor Spraaktaaldiagnostiek Het spraaktaalteam van het ACHN Multidisciplinair team bestaat uit: Gedragswetenschappers (orthopedagogen/psychologen)

Nadere informatie

Audiologische zorg na prenatale CMV infectie Yvonne Simis, Cas Smits, Theo Goverts

Audiologische zorg na prenatale CMV infectie Yvonne Simis, Cas Smits, Theo Goverts udiologische zorg na prenatale CMV infectie Yvonne Simis, Cas Smits, Theo Goverts 22 maart 2013 Zorg bij CMV in het C Eén virus Zeven kinderen Zeven routes van/naar het C Zeven trajecten binnen het C Prenataal

Nadere informatie

Het belang van etiologische diagnostiek bij slechthorendheid

Het belang van etiologische diagnostiek bij slechthorendheid Het belang van etiologische diagnostiek bij slechthorendheid Ad Snik, namens Hearing and Genes, otogenetisch spreekuur UMC Radboud Nijmegen Theo Goverts, namens centrum diagnostiek slechthorenheid (CDS)

Nadere informatie

Interventies bij slechthorende kinderen

Interventies bij slechthorende kinderen Interventies bij slechthorende kinderen samenwerking met de JGZ Noëlle Uilenburg Onderzoek en Ontwikkeling Vroegtijdige Onderkenning Gehoorstoornissen 6 november 2014 Disclosure belangen spreker Noëlle

Nadere informatie

Het NOAH-protocol en Het AZOS-PROJECT

Het NOAH-protocol en Het AZOS-PROJECT Het NOAH-protocol en Het AZOS-PROJECT Geschreven door Ed de Geus, april 2008. Bronnen: Azos rapport, StAr, Inleiding Door de toename van het aantal inwoners in Nederland en het feit dat die inwoners ook

Nadere informatie

Audiologisch centrum, spraaktaalteam

Audiologisch centrum, spraaktaalteam TOS en Meertaligheid Onderwijsdag 25 mei 2016 Maaike Diender, klinisch linguïst Els de Jong, teamleider spraaktaalteam/logo-akoepedist Audiologisch centrum, spraaktaalteam Gehooronderzoek Logopedisch onderzoek

Nadere informatie

Gehooronderzoek. Figuur 1. Stemvork

Gehooronderzoek. Figuur 1. Stemvork Gehooronderzoek Als u met klachten over het gehoor bij een keel-, neus- en oor-arts (KNO-arts) komt, zal de arts een aantal vragen stellen om het probleem beter te kunnen begrijpen. De vragen hebben onder

Nadere informatie

De nieuwe richtlijn otitis media in de tweede lijn: een synopsys. Roger Damoiseaux

De nieuwe richtlijn otitis media in de tweede lijn: een synopsys. Roger Damoiseaux De nieuwe richtlijn otitis media in de tweede lijn: een synopsys Roger Damoiseaux Otitis Media bij kinderen in de tweede lijn INITIATIEF: Nederlandse Vereniging voor KNO-heelkunde en Heelkunde van het

Nadere informatie

Congenitaal gehoorverlies en de kinderarts. CDS symposium 17 maart 2010 Margot Mulder, kinderarts

Congenitaal gehoorverlies en de kinderarts. CDS symposium 17 maart 2010 Margot Mulder, kinderarts Congenitaal gehoorverlies en de kinderarts CDS symposium 17 maart 2010 Margot Mulder, kinderarts Kindergeneeskundig onderzoek naar de oorzaak van het congenitaal gehoorverlies doel Patiënt: te verwachten

Nadere informatie

Veldnorm. hoortoestelverstrekking

Veldnorm. hoortoestelverstrekking Veldnorm hoortoestelverstrekking 2013 Voorwaarden voor kwaliteit Federatie van Nederlandse Audiologische Centra Federatie van Ouders van Slechthorende kinderen en van kinderen met Spraak-taalmoeilijkheden

Nadere informatie

Etiologisch onderzoek naar slechthorendheid op de kinderleeftijd. Sarina Kant & Rosanne van Velzen 27-09-2013

Etiologisch onderzoek naar slechthorendheid op de kinderleeftijd. Sarina Kant & Rosanne van Velzen 27-09-2013 Etiologisch onderzoek naar slechthorendheid op de kinderleeftijd Sarina Kant & Rosanne van Velzen 27-09-2013 Etiologisch onderzoek naar slechthorendheid op de kinderleeftijd Richtlijn Multidisciplinaire

Nadere informatie

Informatieavond leerkrachten en pedagogisch medewerkers van slechthorende kinderen. Yvonne Simis, klinisch fysicus-audioloog 4 oktober 2012

Informatieavond leerkrachten en pedagogisch medewerkers van slechthorende kinderen. Yvonne Simis, klinisch fysicus-audioloog 4 oktober 2012 Informatieavond leerkrachten en pedagogisch medewerkers van slechthorende kinderen Yvonne Simis, klinisch fysicus-audioloog 4 oktober 2012 Programma 19.30 Opening en inleiding audiologie door: Yvonne Simis,

Nadere informatie

Handreiking. Verminderd gehoor

Handreiking. Verminderd gehoor Handreiking Verminderd gehoor Handreiking Verminderd gehoor Doelgroep Ouderen: - Met klachten van gehoorverlies. ¹ ² ³ - Met door omgeving of uzelf (geuite) vermoedens van slechthorendheid. ¹ ⁴ - Met klachten

Nadere informatie

Slechthorendheid op school Wat hoor je te weten in Cluster 2?

Slechthorendheid op school Wat hoor je te weten in Cluster 2? Slechthorendheid op school Wat hoor je te weten in Cluster 2? Margot Willemsen Erwin Baas 2015 Inhoud Gehoor Gehoorverlies Onderzoek: wat betekent een audiogram? Hoe klinkt een gehoorverlies Wat mag je

Nadere informatie

Multidisciplinaire diagnostiek op. Renate van den Ende, Teamleider AC R dam

Multidisciplinaire diagnostiek op. Renate van den Ende, Teamleider AC R dam Multidisciplinaire diagnostiek op het Audiologisch Centrum (AC) Renate van den Ende, Teamleider AC R dam Wat is een Audiologisch Centrum (AC)? Organisatie gespecialiseerd in bij kinderen en volwassenen

Nadere informatie

Kinderen met gehoor-, spraak- en/of taalproblemen

Kinderen met gehoor-, spraak- en/of taalproblemen Kinderen met gehoor-, spraak- en/of taalproblemen Afdeling Keel-, Neus- en Oorheelkunde Informatie voor verwijzers Kinderen met gehoor-, spraak- en/of taalproblemen Kinderen met problemen of vragen op

Nadere informatie

Iedereen kan last krijgen van stemproblemen en het komt zowel bij kinderen als bij volwassenen voor.

Iedereen kan last krijgen van stemproblemen en het komt zowel bij kinderen als bij volwassenen voor. Stem Adem-/ en stemproblematiek Heesheid Adembeheersing als voorbereiding op zingen Hyperventilatie Spreken in het openbaar Stemproblemen en stemverandering bijv. bij transseksualiteit, pubertijd Symptomen:

Nadere informatie

Gehoorproblemen bij kinderen met het Syndroom van Down perspectief van een onderzoeker en ouder

Gehoorproblemen bij kinderen met het Syndroom van Down perspectief van een onderzoeker en ouder Gehoorproblemen bij kinderen met het Syndroom van Down perspectief van een onderzoeker en ouder Henriëtte Koch Audiologisch Centrum UMC St Radboud Nijmegen John Langdon Down (1828-1896) Down (1866): The

Nadere informatie

Stappenplan slechthorendheid

Stappenplan slechthorendheid Stappenplan slechthorendheid Opsporing en behandeling van gehoorproblemen bij zelfstandig wonende ouderen. Stap 1: Screenen op gehoorproblemen in de eerste lijn Kunt u, al dan niet met een gehoorapparaat,

Nadere informatie

De Klinisch Linguïst. Specialist in. Taalontwikkelingsstoornissen Verworven taalstoornissen

De Klinisch Linguïst. Specialist in. Taalontwikkelingsstoornissen Verworven taalstoornissen De Klinisch Linguïst Specialist in Taalontwikkelingsstoornissen Verworven taalstoornissen Copyright Vereniging voor Klinische Linguïstiek (VKL) April 2000 Secretariaat: Vereniging voor Klinische Linguïstiek

Nadere informatie

Protocol Project Uniforme signalering spraaktaalproblemen. kinderen INHOUD

Protocol Project Uniforme signalering spraaktaalproblemen. kinderen INHOUD Protocol Project Uniforme signalering spraaktaalproblemen bij jonge kinderen Versie geïntegreerd model van Wiechen 2/jarigen 1 november 2011 INHOUD 1. Inleiding 2. Taal A. De normale taalontwikkeling en

Nadere informatie

Gehooronderzoek. Audiologisch Centrum. Afdeling KNO

Gehooronderzoek. Audiologisch Centrum. Afdeling KNO Gehooronderzoek Audiologisch Centrum Afdeling KNO Een Audiologisch Centrum is gespecialiseerd in onderzoek en advies voor mensen met gehoorproblemen. U komt bij het Audiologisch Centrum omdat een huisarts

Nadere informatie

Audiologisch Centrum voor gehoor, spraak en taal Diagnose, advies en behandeling

Audiologisch Centrum voor gehoor, spraak en taal Diagnose, advies en behandeling Audiologisch Centrum voor gehoor, spraak en taal Diagnose, advies en behandeling Marslaan 7 T (0164) 26 65 99 E acbergenopzoom@auris.nl 4624 CT Bergen op Zoom F (0164) 23 81 73 W www.audiologischcentrum.nl

Nadere informatie

Slechthorendheid bij ouderen

Slechthorendheid bij ouderen Slechthorendheid bij ouderen Ir. T.T. Prinzen Klinisch fysicus-audioloog Pento Audiologisch Centrum Amersfoort Inhoud inleiding (anatomie en pathologie) soorten gehoorverlies hoe hoort een slechthorende?

Nadere informatie

KNO achtergronden casusschetsen voor: begeleider/presentator

KNO achtergronden casusschetsen voor: begeleider/presentator KNO achtergronden casusschetsen voor: begeleider/presentator Hoogeveen mei 2011 1 Casus 1 Loopoor Op uw telefonisch spreekuur belt de moeder van zoontje Gijs. Gijs is 3 jaar oud. Hij heeft sinds 2 dgn

Nadere informatie

Welke kwaliteit willen we bereiken met audiometrie en gehooraanpassing?

Welke kwaliteit willen we bereiken met audiometrie en gehooraanpassing? Welke kwaliteit willen we bereiken met audiometrie en gehooraanpassing? Dr.ir. Wim Soede Inzet van professioneel oordeel audicien in relatie tot NOAH 4 en StAr Handboek Aan de lezer! Tijdens en na afloop

Nadere informatie

Oorzaken en verschijningsvormen van aggravatie. N.J.. Versfeld J.E. Hoogeveen KNO/audiologie AMC Amsterdam

Oorzaken en verschijningsvormen van aggravatie. N.J.. Versfeld J.E. Hoogeveen KNO/audiologie AMC Amsterdam Oorzaken en verschijningsvormen van aggravatie N.J.. Versfeld J.E. Hoogeveen KNO/audiologie AMC Amsterdam Casus I: Coen 5;6 jaar KNO geschiedenis: 3;2 jaar: Veel oorontstekingen Adeno-tonsillectomie met

Nadere informatie

Plotsdoofheid (Sudden deafness)

Plotsdoofheid (Sudden deafness) Keel-, Neus- en Oorheelkunde Plotsdoofheid (Sudden deafness) www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl KNO037 / Plotsdoofheid 2 Plotsdoofheid (Sudden

Nadere informatie

Audiologisch Centrum voor gehoor, spraak en taal Diagnose, advies en behandeling

Audiologisch Centrum voor gehoor, spraak en taal Diagnose, advies en behandeling Audiologisch Centrum voor gehoor, spraak en taal Diagnose, advies en behandeling Heer Bokelweg 143 T (010) 413 22 80 E acrotterdam@auris.nl 3032 AD Rotterdam F (010) 414 94 83 W www.audiologischcentrum.nl

Nadere informatie

HET SPRAAKTAALSPREEKUUR Het belang van vroeg signaleren

HET SPRAAKTAALSPREEKUUR Het belang van vroeg signaleren HET SPRAAKTAALSPREEKUUR Het belang van vroeg signaleren Dr. Emmy Konst Alle Taal Centraal 2009 1 Opbouw van de presentatie Inleiding Project vroegsignalering door Sint Marie, MEE Zuidoost-Brabant en Zuidzorg

Nadere informatie

Cochleaire implantatie bij volwassenen informatie voor werkgevers

Cochleaire implantatie bij volwassenen informatie voor werkgevers Cochleaire implantatie bij volwassenen informatie voor werkgevers Eén van uw werknemers/collega s is ernstig slechthorend. Op dit moment wordt door het CI-team VUmc beoordeeld of hij/zij baat zou kunnen

Nadere informatie

Welkom op het Informatiemoment Standaard gehoor oktobercyclus

Welkom op het Informatiemoment Standaard gehoor oktobercyclus Welkom op het Informatiemoment Standaard gehoor oktobercyclus VOORMIDDAG Inleiding: doelstellingen Doelstelling 1 Doelstelling 3 Casusbespreking Praktische voorbereiding: Hoe gaan we het doen? Overzicht

Nadere informatie

Definitie van doofblindheid. Doofblindheid is een combinatie van doofslechthorendheid

Definitie van doofblindheid. Doofblindheid is een combinatie van doofslechthorendheid Definitie van doofblindheid. Doofblindheid is een combinatie van doofslechthorendheid en blind-slechtziendheid. Doofblindheid belemmert mensen in hun communicatie, het verwerven van informatie en de mobiliteit.

Nadere informatie

Verwijzing naar GGMD voor hulpverlening aan doven, doofblinden, ernstig slechthorenden, plots- en laatdoven, en mensen met ménière en gehoorverlies

Verwijzing naar GGMD voor hulpverlening aan doven, doofblinden, ernstig slechthorenden, plots- en laatdoven, en mensen met ménière en gehoorverlies Hieronder vindt u informatie voor verwijzing naar GGMD voor: hulpverlening aan doven, doofblinden, ernstig slechthorenden, plots- en laatdoven, en mensen met ménière in combinatie met gehoorverlies ambulante

Nadere informatie

Hoorzorg binnen een instelling

Hoorzorg binnen een instelling Hoorzorg binnen een instelling Ingrid Hertgers, logopedist/ M SEN logopedist s Heeren Loo Advisium Ermelo Marrianne van de Glind-Zwart, Logopedist/teamleider Pento AC Amersfoort s Heeren Loo Ermelo wonen

Nadere informatie

Ik heb vragen rond 'expressieve taalstoornis' of 'taalstoornis' alleen en begon nu wat te twijfelen of dat synoniemen zijn voor dysfasie of niet.

Ik heb vragen rond 'expressieve taalstoornis' of 'taalstoornis' alleen en begon nu wat te twijfelen of dat synoniemen zijn voor dysfasie of niet. Vraag In de aanloop naar volgend schooljaar krijgen we heel wat vragen rond de type 7 taal-spraak groep. Onder andere over welke 'termen' ok of niet ok zijn ifv opmaak gemotiveerd verslag / verslag. Ik

Nadere informatie

Sophia Kinderziekenhuis. Baby Gehoorspreekuur. Gehoor en Spraak Centrum Erasmus MC-Sophia

Sophia Kinderziekenhuis. Baby Gehoorspreekuur. Gehoor en Spraak Centrum Erasmus MC-Sophia Sophia Kinderziekenhuis Baby Gehoorspreekuur Gehoor en Spraak Centrum Erasmus MC-Sophia U en uw kind hebben een afspraak voor het Baby Gehoorspreekuur op het Gehoor-en Spraak Centrum (GSC) van de afdeling

Nadere informatie

SAMENVATTING VOOR DE NIET MEDISCH ONDERLEGDE LEZER

SAMENVATTING VOOR DE NIET MEDISCH ONDERLEGDE LEZER 9 SAMENVATTING VOOR DE NIET MEDISCH ONDERLEGDE LEZER In dit proefschrift zijn de eerste resultaten van de DECIBEL-study besproken. DECIBEL is het acroniem voor DEVELOPMENTAL EVALUATION OF CHILDREN: IMPACT

Nadere informatie

Logopedie Sophie Gortzak maart 2010

Logopedie Sophie Gortzak maart 2010 Logopedie Sophie Gortzak maart 2010 Inleiding Ik doe mijn werkstuk over logopedie omdat ik het een interessant onderwerp vond en mijn moeder is logopedist. Mijn hoofdstukken zijn: 1Wat is logopedie? 2Wie

Nadere informatie

Libra R&A locatie Leijpark. Gehoor en gehooronderzoek bij VIN-revalidanten. Informatie voor familie en naasten

Libra R&A locatie Leijpark. Gehoor en gehooronderzoek bij VIN-revalidanten. Informatie voor familie en naasten Libra R&A locatie Leijpark Gehoor en gehooronderzoek bij VIN-revalidanten Informatie voor familie en naasten Uw kind/partner/naaste volgt het programma Vroege Intensieve Neurorevalidatie (VIN) van Libra

Nadere informatie

Erfelijke slechthorenheid. Gids voor patiënten en families

Erfelijke slechthorenheid. Gids voor patiënten en families Erfelijke slechthorenheid Gids voor patiënten en families In deze folder vindt u informatie over erfelijke slechthorendheid. Hierbij komen de volgende onderwerpen aan bod: Inleiding Wat is erfelijke slechthorendheid?

Nadere informatie

Dokter op dinsdag. Duizeligheid. Susanne Balter, KNO-arts

Dokter op dinsdag. Duizeligheid. Susanne Balter, KNO-arts Dokter op dinsdag Duizeligheid Susanne Balter, KNO-arts Dinsdag 23 juni 2015 Wat gaan we bespreken? Voorkomen duizeligheid Het evenwichtsorgaan Onderzoek bij de KNO arts Oorzaken van duizeligheid Behandeling

Nadere informatie

Zo hoor ik. Een kijkje in het leven van jonge kinderen met gehoorverlies. www.nsdsk.nl

Zo hoor ik. Een kijkje in het leven van jonge kinderen met gehoorverlies. www.nsdsk.nl Zo Zo hoor ik Als een kind doof of slechthorend is, heeft dat vaak hoor grote impact op het gezin. Achter elk kind met gaat een verhaal schuil. Over de oorzaak, de onzekerheid, de zorgen, het onbegrip,

Nadere informatie

Multidisciplinaire Diagnostiek bij Taal-/Spraakproblemen

Multidisciplinaire Diagnostiek bij Taal-/Spraakproblemen november 2005, FEN/2005/6526 Multidisciplinaire Diagnostiek bij Taal-/Spraakproblemen KITS-2 Protocol Multidisciplaire Diagnostiek bij Taal-/Spraakproblemen, vastgesteld ALV FENAC d.d. 11/11/ 2005 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Horen met één oor. Informatie voor ouders, leerkrachten en volwassenen. Afdeling KNO

Horen met één oor. Informatie voor ouders, leerkrachten en volwassenen. Afdeling KNO Horen met één oor Informatie voor ouders, leerkrachten en volwassenen Afdeling KNO Horen met één oor Informatie voor ouders, leerkrachten en volwassenen Als iemand met één oor slecht of helemaal niet hoort

Nadere informatie

Gehoorverlies na Meningitis diagnostiek, preventie & behandeling

Gehoorverlies na Meningitis diagnostiek, preventie & behandeling Tweede VUmc nascholingsdag over het jonge slechthorende kind Gehoorverlies na Meningitis diagnostiek, preventie & behandeling Woensdag 12 oktober 2011 NEMO AMSTERDAM Het jonge slechthorende kind Vroege

Nadere informatie

Auditieve verwerkingsproblemen

Auditieve verwerkingsproblemen Auditieve verwerkingsproblemen definitie, diagnostiek, (be)handelen Jessica van Herel de Frel Logopedist / spraak taalpatholoog Koninklijke Auris Groep, AC Rotterdam j.v.herel@auris.nl 19 april 2012 Inhoud

Nadere informatie

Neonatale gehoorscreening, en daarna

Neonatale gehoorscreening, en daarna Maastricht University Medical Centre MUMC Neonatale gehoorscreening, en daarna de zorg voor het slechthorende kind JR Hof 27 mei 2014 Gehoorscreening Doel Aantonen van een permanent conductief, perceptief

Nadere informatie

Joost van Tongeren, 27 mei 2014. Otitis media. Joost van Tongeren, KNO-arts / Otoloog

Joost van Tongeren, 27 mei 2014. Otitis media. Joost van Tongeren, KNO-arts / Otoloog Otitis media Joost van Tongeren, KNO-arts / Otoloog 2 Stellingen Een trommelvliesperforatie is wel/geen contraindicatie voor oordruppels Chronische otitis media is een oorontsteking die langer aanhoudt

Nadere informatie

Horen, Verstaan en Begrijpen met een CI

Horen, Verstaan en Begrijpen met een CI Horen, Verstaan en Begrijpen met een CI Guido Cattani (Bsc. Audioloog, M. SEN, UMC Utrecht, afdeling KNO) gcattani@umcutrecht.nl Trudi de Koning (Klinisch linguïst UMC Utrecht) Opbouw presentatie Inleiding

Nadere informatie

Indicatie cluster 2 bij kinderen met een CI. Rens Leeuw CI-team Nijmegen Sint-Michielsgestel Viataal

Indicatie cluster 2 bij kinderen met een CI. Rens Leeuw CI-team Nijmegen Sint-Michielsgestel Viataal Indicatie cluster 2 bij kinderen met een CI Rens Leeuw CI-team Nijmegen Sint-Michielsgestel Viataal Inhoud - Historie van regelgeving en huidige regelgeving - Enige resultaten van kinderen met CI - Overeenkomsten

Nadere informatie

Auris. De Koninklijke Auris Groep. Speciaal voor gehoor, spraak en taal

Auris. De Koninklijke Auris Groep. Speciaal voor gehoor, spraak en taal Auris De Koninklijke Auris Groep Speciaal voor gehoor, spraak en taal Door met elkaar te communiceren, maak je contact, ontwikkel je jezelf en leer je. Dat begint al direct bij de geboorte. Baby s vragen

Nadere informatie

Onderzoek Communicatie: Assessment en interventie van perceptieve en productieve functiestoornissen bij volwassenen met een verstandelijke beperking

Onderzoek Communicatie: Assessment en interventie van perceptieve en productieve functiestoornissen bij volwassenen met een verstandelijke beperking Onderzoek Communicatie: Assessment en interventie van perceptieve en productieve functiestoornissen bij volwassenen met een verstandelijke beperking Prof. Dr. Ir. Ad Snik, Klinisch Fysicus en Audioloog,

Nadere informatie

Vroege spraak- en taalontwikkeling

Vroege spraak- en taalontwikkeling Vroege spraak- en taalontwikkeling Margreet Langereis Viataal Cochleair Implant Centrum Nijmegen/Sint-Michielsgestel 17 maart 2006 Inhoud presentatie Wat is taal? Mijlpalen op gebieden van de taalontwikkeling

Nadere informatie

WAT GEHOORVERLIES EIGENLIJK BETEKENT

WAT GEHOORVERLIES EIGENLIJK BETEKENT WAT GEHOORVERLIES EIGENLIJK BETEKENT Hoe weet u of u gehoorverlies heeft? De kans is groot dat u de laatste bent die dat weet. De meeste gehoorverliezen ontwikkelen zich namelijk zo geleidelijk dat u het

Nadere informatie

Evaluatie van de hoortoestelaanpassing

Evaluatie van de hoortoestelaanpassing Evaluatie van de hoortoestelaanpassing Niek Versfeld klinisch fysicus audioloog Universitair Audiologisch Centrum VUmc Amsterdam Casus: korte anamnese Vrouw 68 jaar, reuma Rechts matig hoge-tonenverlies

Nadere informatie

SLECHTHORENDHEID IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS. Informatiepakket slechthorenden

SLECHTHORENDHEID IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS. Informatiepakket slechthorenden SLECHTHORENDHEID IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS Informatiepakket slechthorenden 1 Inhoudsopgave Pagina Praktische tips in de klas 4 Mogelijk gedrag dat kan voorkomen bij slechthorende leerlingen

Nadere informatie

Inzet maatschappelijk werk voor tinnitusbegeleiding

Inzet maatschappelijk werk voor tinnitusbegeleiding Inzet maatschappelijk werk voor tinnitusbegeleiding Marieke Rutgers Maatschappelijk werker Dag der Akoepedie 24 april 2014 Inhoud van presentatie Tinnitusspreekuur Kerntaak maatschappelijk werk Model somato-psychische

Nadere informatie

Wat is logopedie? Wat doet een logopedist? Wanneer is logopedie nodig?

Wat is logopedie? Wat doet een logopedist? Wanneer is logopedie nodig? Wat is logopedie? Wat is logopedie? Logopedie is zorg die nodig is als er problemen zijn met stem, spraak, taal, gehoor en slikken. Logopedisten behandelen stoornissen op het gebied van de persoonlijke

Nadere informatie

Wat is logopedie? Wanneer is logopedie nodig?

Wat is logopedie? Wanneer is logopedie nodig? Wat is logopedie? Wat is logopedie? Logopedie is zorg die nodig is als er problemen zijn met stem, spraak, taal, gehoor en slikken. Logopedisten behandelen stoornissen op het gebied van de persoonlijke

Nadere informatie

Oorsuizen: tinnitus. Informatie voor patiënten over oorsuizen

Oorsuizen: tinnitus. Informatie voor patiënten over oorsuizen Oorsuizen: tinnitus Informatie voor patiënten over oorsuizen Uw behandelend arts heeft voorgesteld om vanwege oorsuizen een onderzoek door de kno-arts te laten verrichten. Deze folder geeft u informatie

Nadere informatie

INTERLINE (+ Bellse parese) ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

INTERLINE (+ Bellse parese) ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN INTERLINE KNO (+ Bellse parese) april 2005 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding Werkgroepleden: Huisartsen Paul Rooseboom, Rik Wesseler, Brian Bosch. KNO artsen:

Nadere informatie

PREVALENTIE EN DIAGNOSTIEK VAN SLECHTHORENDHEID BIJ PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING EN AUTISMESPECTRUMSTOORNIS

PREVALENTIE EN DIAGNOSTIEK VAN SLECHTHORENDHEID BIJ PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING EN AUTISMESPECTRUMSTOORNIS Utrecht 2 november 2007 PREVALENTIE EN DIAGNOSTIEK VAN SLECHTHORENDHEID BIJ PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING EN AUTISMESPECTRUMSTOORNIS CHRIS DE BAL DEP. LOGOPEDIE EN AUDIOLOGIE LESSIUS HOGESCHOOL

Nadere informatie

hoofd, hals en zenuwstelsel info voor patiënten Cochleair implantaat Vooronderzoeken

hoofd, hals en zenuwstelsel info voor patiënten Cochleair implantaat Vooronderzoeken hoofd, hals en zenuwstelsel info voor patiënten Cochleair implantaat Vooronderzoeken Inhoud 01 Vooronderzoeken... 04 02 Operatie... 08 03 Kosten... 08 04 Contactgegevens... 10 05 Schema... 11 01. Vooronderzoeken

Nadere informatie

Als praten niet vanzelf gaat

Als praten niet vanzelf gaat Libra R&A locatie AC Eindhoven Als praten niet vanzelf gaat Niet alle kinderen leren vanzelf goed praten. Daar kunnen verschillende oorzaken voor zijn. In deze folder leest u waar u op moet letten en wat

Nadere informatie

Cochleair implantaat: CI

Cochleair implantaat: CI Cochleair implantaat: CI Vera Prijs Inhoud Anatomie van het oor CI systeem CI-traject in UMCUtrecht Mogelijkheden en beperkingen Modaliteiten Toekomstige ontwikkelingen Anatomie van het gehoor Het binnenoor

Nadere informatie

Cor Emousschool. School Ondersteunings Profiel (SOP) SO Cor Emousschool Twickelstraat 5 2531 PW Den Haag tel. 070-394 89 94

Cor Emousschool. School Ondersteunings Profiel (SOP) SO Cor Emousschool Twickelstraat 5 2531 PW Den Haag tel. 070-394 89 94 VSO SO School Ondersteunings Profiel (SOP) Cor Emousschool SO VSO SO Cor Emousschool Twickelstraat 5 2531 PW Den Haag tel. 070-394 89 94 info@cor-emous.net www.cor-emous.nl Schoolondersteuningsprofiel

Nadere informatie

slechthorendheid en hoortoestellen

slechthorendheid en hoortoestellen patiënteninformatie slechthorendheid en hoortoestellen U bent bij de KNO-arts geweest omdat u niet goed hoort. Mogelijk kunt u door een hoortoestel beter gaan horen. Wat kunnen de klachten zijn? Welke

Nadere informatie

Problemen op het werk door slechthorendheid,

Problemen op het werk door slechthorendheid, Problemen op het werk door slechthorendheid, De rol van de maatschappelijk werker hierbij Agaath Dondorp, maatschappelijk werker Audiologisch Centrum, VUmc Samenwerking * Audiologisch Centrum VUmc * Audiologisch

Nadere informatie

Slechthorendheid gerangschikt naar pathologische herkomst.

Slechthorendheid gerangschikt naar pathologische herkomst. Audiologie audiometrie en pathalogie Als we met een cliënt een intake hebben gedaan, zijn oren geotoscopieerd en diagnostische audiometrie hebben afgenomen, waarbij de lucht en beengeleiding alsmede het

Nadere informatie

cochleaire implantatie bij kinderen

cochleaire implantatie bij kinderen cochleaire implantatie bij kinderen inleiding Een cochleair implantaat (CI) is een hulpmiddel dat ernstig slechthorende of dove kinderen en volwassenen de mogelijkheid biedt om geluid en spraak te kunnen

Nadere informatie

OORSUIZEN (TINNITUS) 875

OORSUIZEN (TINNITUS) 875 OORSUIZEN (TINNITUS) 875 Inleiding U heeft last van oorsuizen, ook wel tinnitus genoemd. Dit uit zich in het waarnemen van geluiden die niet van buiten komen en voor anderen niet waarneembaar zijn. Zo

Nadere informatie

Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr Ellen Gerrits, logopedist Congres TaalStaal 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep

Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr Ellen Gerrits, logopedist Congres TaalStaal 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr, logopedist Congres 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep Over welke kinderen praten we vandaag? Engels: Specific Language Impairment: Is SLI wel zo

Nadere informatie

Heeft u minimaal 28 vragen correct beantwoord, dan heeft u een voldoende behaald.

Heeft u minimaal 28 vragen correct beantwoord, dan heeft u een voldoende behaald. Logopedie Examennummer: 74495 Datum: 23 maart 2013 Tijd: 10:00 uur - 11:30 uur Dit examen bestaat uit 8 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 40 meerkeuzevragen (maximaal 40 punten) Heeft

Nadere informatie

oorsuizen tinnitus patiënteninformatie

oorsuizen tinnitus patiënteninformatie patiënteninformatie oorsuizen tinnitus U bent bij de KNO-arts geweest omdat u last heeft van oorsuizen. Dit wordt ook wel tinnitus genoemd. Wat is tinnitus? Welke behandelingen zijn mogelijk? Dat en meer

Nadere informatie

Centrum voor diagnostiek van slechthorendheid bij kinderen

Centrum voor diagnostiek van slechthorendheid bij kinderen Centrum voor diagnostiek van slechthorendheid bij kinderen Sinds juni 2006 is in Nederland de gehoorscreening bij pasgeboren kinderen ingevoerd. Een vroege opsporing van gehoorverlies maakt het vroeg starten

Nadere informatie

(H)OORZAKEN OUDERDOMS- SLECHTHORENDHEID

(H)OORZAKEN OUDERDOMS- SLECHTHORENDHEID (H)OORZAKEN OUDERDOMS- SLECHTHORENDHEID Lieve De Bruyne Arteveldehogeschool, Gent Inleiding 10 % Belgische bevolking heeft gehoorprobleem > 50 % ouder dan 60 jaar heeft gehoorproblemen, > 80 % van de 70-plussers

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 GEHOORSTOORNISSEN. Inleiding. Gehoorstoornissen. Soorten gehoorverlies

Hoofdstuk 2 GEHOORSTOORNISSEN. Inleiding. Gehoorstoornissen. Soorten gehoorverlies Hoofdstuk 2 GEHOORSTOORNISSEN Inleiding Een kan verschillende oorzaken hebben. De gevolgen en de behandeling van de stoornis hangen af van de oorzaak. Dit hoofdstuk beschrijft kort de soorten, de graden

Nadere informatie

TAALSTOORNIS KINDEREN: PROBLEMEN MET DE PRODUCTIE VAN SPRAAKKLANKEN

TAALSTOORNIS KINDEREN: PROBLEMEN MET DE PRODUCTIE VAN SPRAAKKLANKEN INFORMATIE VOOR OUDERS/VERZORGERS TAALSTOORNIS KINDEREN: PROBLEMEN MET DE PRODUCTIE VAN SPRAAKKLANKEN Meertaligheid en fonologische stoornis TAALSTOORNIS KINDEREN: PROBLEMEN MET DE PRODUCTIE VAN SPRAAKKLANKEN

Nadere informatie

Horen en ouder worden

Horen en ouder worden Horen en ouder worden dr.ir. N.J. Versfeld klinisch fysicus audioloog Universitair Audiologisch Centrum VUmc Amsterdam Ouderdomsslechthorendheid Ook wel presbyacusis genoemd Presbys : oud Akouein : horen

Nadere informatie

B R O C H U R E. Revalidatiecentrum Overleie Overleiestraat 57 8500 Kortrijk

B R O C H U R E. Revalidatiecentrum Overleie Overleiestraat 57 8500 Kortrijk B R O C H U R E Revalidatiecentrum Overleie Overleiestraat 57 8500 Kortrijk Revalidatiecentrum Overleie vzw brochure kinderen met een gehoorstoornis november 2006 blz 2 1. HET GEHOOR 1.1 Bouw van het gehoororgaan.

Nadere informatie

Vragenlijst voor ouders / verzorgers

Vragenlijst voor ouders / verzorgers Vragenlijst voor ouders / verzorgers Betreft: naam: Geb. datum: Vroege spraak- en taalontwikkeling - Start: Is de spraak- en taalontwikkeling op tijd begonnen:. gebrabbeld:. tijdstip eerste woorden:. tijdstip

Nadere informatie

Stem-, spraak- en taalstoornissen

Stem-, spraak- en taalstoornissen KNO-HEELKUNDE Stem-, spraak- en taalstoornissen Oorzaken en behandeling van vertraagde taalontwikkeling bij kinderen U bent bij de kno-arts geweest i.v.m. stem- of spraakproblemen van uw kind. Deze folder

Nadere informatie

Protocol t.b.v. verstrekken van hoorhulpmiddelen in het kader van de Zorgverzekeringswet.

Protocol t.b.v. verstrekken van hoorhulpmiddelen in het kader van de Zorgverzekeringswet. Protocol t.b.v. verstrekken van hoorhulpmiddelen in het kader van de Zorgverzekeringswet. Inleiding Dit protocol is vastgesteld door Zorgverzekeraars Nederland en is gebaseerd op: de Basisrichtlijn Hulpmiddelenzorg

Nadere informatie

Hoe werkt het oor? Het oor is onder te verdelen in: 1. Uitwendige gehoorgang;

Hoe werkt het oor? Het oor is onder te verdelen in: 1. Uitwendige gehoorgang; Plotsdoofheid Hoe werkt het oor? Het oor is onder te verdelen in: 1. Uitwendige gehoorgang; 2. Trommelvlies waarachter zich het middenoor bevindt. Hierin bevinden zich de drie gehoorbeentjes en via de

Nadere informatie

Richtlijnen hoorrevalidatie en zorg bij 0-18 jarigen

Richtlijnen hoorrevalidatie en zorg bij 0-18 jarigen Richtlijnen hoorrevalidatie en zorg bij 0-18 jarigen Yvonne Simis NVKF Commissie Kwaliteit Werkgroep Audiologie Klinisch Fysicus Audioloog, VUmc Richtlijnen voor audiologische zorg, waarom? Eénduidige

Nadere informatie

Participatie ondanks slechthorendheid

Participatie ondanks slechthorendheid Participatie ondanks slechthorendheid Focus van het audiologisch onderzoek Joost Festen, afdeling KNO/Audiologie Participatie aan de hand van twee voorbeelden: Een doofgeboren kind dat kan spelen met kinderen

Nadere informatie

jonge kinderen met gehoorverlies

jonge kinderen met gehoorverlies jonge kinderen met gehoorverlies 2 Inhoud jonge kinderen met gehoorverlies 1. Het gehoor 3 Het gehoororgaan 3 Gehoorverlies 4 Testen van het gehoor 5 Gehooronderzoek in het vrije veld 5 Objectieve onderzoeken

Nadere informatie

Medische diagnostiek naar gehoor bij meningitis: het landelijk protocol

Medische diagnostiek naar gehoor bij meningitis: het landelijk protocol 2e VUmc nascholingsdag over het jonge slechthorende kind: Medische diagnostiek naar gehoor bij meningitis: het landelijk protocol Paul Merkus Postmeningitis follow up in Nederland Eén jaar na meningitis

Nadere informatie

Regeling indicatiecriteria en aanmeldingsformulier leerlinggebonden financiering

Regeling indicatiecriteria en aanmeldingsformulier leerlinggebonden financiering Regeling indicatiecriteria aanmeldingsformulier leerlinggebond financiering van 15 Juli 2005 De criteria schematisch weergegev. Schema s criteria per juli 2005 (versie 15 juli) 1 DOV Indicatiecriteria

Nadere informatie

Down syndroom. Voorbeeld van transitie

Down syndroom. Voorbeeld van transitie Down syndroom Voorbeeld van transitie Tijdschr Kindergeneeskd 2013 81 nr 4 Down syndroom Trisomie 21 Meest voorkomende chromosomale afwijking bij levend geborenen (1 op 650) Meest voorkomende oorzaak van

Nadere informatie

ZEG HET MAAR HET PRATEN VAN UW KIND. Leeftijd 0 tot 4 jaar

ZEG HET MAAR HET PRATEN VAN UW KIND. Leeftijd 0 tot 4 jaar ZEG HET MAAR HET PRATEN VAN UW KIND Leeftijd 0 tot 4 jaar Het leren praten van uw kind gaat vaak bijna vanzelf. Toch is er heel wat voor nodig voordat uw kind goed praat. Soms gaat het niet zo vlot met

Nadere informatie

Cochleair implantaat

Cochleair implantaat hoofd, hals en zenuwstelsel info voor de patiënt Cochleair implantaat Vooronderzoeken UZ Gent, Dienst Neus-, Keel- en Oorheelkunde Cochleair implantaat: vooronderzoeken Voor de beslissing wordt genomen

Nadere informatie

Zo hoort uw kind. Uitgebreide informatie voor ouders over horen en gehoorverlies

Zo hoort uw kind. Uitgebreide informatie voor ouders over horen en gehoorverlies Zo hoort uw kind Uitgebreide informatie voor ouders over horen en gehoorverlies Zo hoort uw kind Uitgebreide informatie voor ouders over horen en gehoorverlies Inhoudsopgave Zo hoort uw kind... 3 Meer

Nadere informatie

Intake gehoorrevalidatie. Niek Versfeld Cas Smits UAC VUmc Amsterdam

Intake gehoorrevalidatie. Niek Versfeld Cas Smits UAC VUmc Amsterdam Intake gehoorrevalidatie Niek Versfeld Cas Smits UAC VUmc Amsterdam Waarover praten wij? Aantal verkochte hoortoestellen per jaar: 185.000 Omzet 225.000.000 Aantal hoortoesteldragers: 650.000 Aantal patiënten

Nadere informatie