Digitale gereedschapskist Energieaanpak particuliere woningeigenaren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Digitale gereedschapskist Energieaanpak particuliere woningeigenaren"

Transcriptie

1 Digitale gereedschapskist Energieaanpak particuliere woningeigenaren

2 Digitale gereedschapskist Energieaanpak particuliere woningeigenaren Gemeenten kunnen een belangrijke initiërende en ondersteunende rol spelen bij het realiseren van energiebesparing in de bestaande bouw. Gemeenten kunnen onder andere burgers en bedrijven informeren, lokale partijen bij elkaar te brengen, samenwerking stimuleren en eventueel energiebesparende maatregelen financieel aantrekkelijk maken. Maar hoe doet u dat? Om binnen uw gemeente particuliere woningeigenaren te enthousiasmeren en te stimuleren om bestaande woningen energetisch te verbeteren, is op basis van ervaringen in andere gemeenten een opzet uitgewerkt. Deze opzet bestaat uit de volgende fasen: voorbereiding kwartiermaken uitvoering monitoring en evaluatie In deze digitale gereedschapskist worden de aandachtspunten en leerervaringen van andere gemeenten beschreven. Tevens wordt aangegeven waar u voorbeelden kunt vinden van projectdocumenten en uitvoeringsmaterialen die zij ontwikkeld hebben. Voorafgaand kunt u middels een interactieve beslisboom toetsen of u aan de randvoorwaarden voldoet om met een redelijke kans op succes een project te kunnen starten om particuliere woningeigenaren te stimuleren energiebesparende maatregelen te nemen in de eigen woning. Veel succes bij uw energieaanpak particuliere woningeigenaren! Start de Digitale gereedschapskist

3 Routekaart Randvoorwaarden Doorloop beslisboom 1 Voorbereiding Inventarisatie Vorming gemeentelijke projectgroep Opstellen project- en communicatieplan 2 Kwartiermaken Bemensing uitvoeringsteam Concretisering projectplan Betrokkenheid private partijen 3 Uitvoering Uitrol project- en communicatieplan Energieadvies aan particuliere woningeigenaren Uitvoeren van maatregelen Begeleiding bewoners 4 Monitoring en evaluatie Monitoring Evaluatie met de projectgroep Afsluiting of vervolg Bijlagen

4 Randvoorwaarden Doorloop beslisboom Randvoorwaarden voor starten energieaanpak particuliere woningeigenaren door gemeenten 1 Heeft uw gemeente in het Klimaat-, Energie- of Duurzaamheidsbeleid (of Slokaanvraag) ambities opgenomen over energiebesparing in koopwoningen in de bestaande bouw van particuliere eigenaren en is er commitment bij het MT voor de uitvoering van deze ambities? 4

5 Randvoorwaarden Doorloop beslisboom Randvoorwaarden voor starten energieaanpak particuliere woningeigenaren door gemeenten 2 Het nemen van energiebesparende maatregelen in de eigen woning vraagt veel van de eigenaar. Veelal wacht deze een natuurlijk moment af (groot onderhoud, verbouwing, verhuizing). Of men gaat aan de slag na enthousiaste verhalen van de buren/ wijk. Energiebesparing door woningeigenaren vraagt dus om een lange adem. Is er binnen uw gemeente de bereidheid voor een meerjarige inzet én is die vastgelegd? 5

6 Randvoorwaarden Doorloop beslisboom Randvoorwaarden voor starten energieaanpak particuliere woningeigenaren door gemeenten 3 Is er een afdeling die als trekker voor het project wil fungeren en hiervoor meerjarig capaciteit heeft vrijgemaakt? 6

7 Randvoorwaarden Doorloop beslisboom Randvoorwaarden voor starten energieaanpak particuliere woningeigenaren door gemeenten 4 Is er budget beschikbaar om het project op te zetten, te begeleiden en uit te voeren (voor een minimale variant, voor een middelgrote gemeente bedraagt het benodigde budget tot per jaar (dit is nog exclusief de inzet van eigen uren)? 7

8 Randvoorwaarden Doorloop beslisboom Randvoorwaarden voor starten energieaanpak particuliere woningeigenaren door gemeenten 5 Is er in uw gemeente of regio bij de betrokken ondernemers (aannemerij, installatiebranche, isolatiebedrijven, glas zetters, bouwkundig adviseurs enz.) een positieve houding ten opzichte van het nemen van energiebesparende maatregelen? 8

9 Randvoorwaarden Doorloop beslisboom Alvorens u aan de slag gaat Heeft u als gemeente alle bovenstaande vragen met ja kunnen beantwoorden dan staat in principe het sein op groen voor het starten van een succesvolle energieaanpak voor de particuliere woningvoorraad. In het volgende onderdeel vindt u het afwegingskader voor de keuzes die u kunt maken bij de invulling van het project. De keuzes hebben met name betrekking op de schaal en de intensiteit van de aanpak. Hierbij geldt (zoals verwacht mag worden): hoe intensiever hoe duurder. Daarnaast vraagt een intensieve aanpak andere vaardigheden van de trekker van het project. Voor een intensief project heeft u als gemeente een projectleider nodig die in staat is een verbinding te leggen tussen de werk- en denkwijze van het bestuur, het ambtelijk apparaat, het bedrijfsleven en de particuliere woningeigenaren. In het vervolg van deze gereedschapskist wordt een stappenplan gepresenteerd om uw ambities om te zetten in acties! In de inleiding werd al aangegeven dat het nemen van energiebesparende maatregelen voor de eigenaar-bewoner een ingrijpend traject is. Het vraagt een forse investering en het zet tijdelijk de woonomgeving op de kop. De meeste eigenaar-bewoners hebben (te) weinig kennis van het onderwerp. Zij zullen zich in het thema moeten verdiepen om voor hun huis de juiste keuzes te maken uit een breed scala van mogelijk te nemen maatregelen. 9

10 Randvoorwaarden Doorloop beslisboom Alvorens u aan de slag gaat (vervolg) Doel van het project is eigenaar-bewoners aan te zetten tot het nemen van energiebesparende maatregelen in de eigen woning. De eigenaar-bewoner neemt niet van de een op andere dag een besluit hiertoe. Hier gaat een proces aan vooraf. Vragen als wat kan ik doen, hoe kan ik dit financieren, hoeveel overlast (rommel) geeft dit, spelen hierin een belangrijke rol. Voor een succesvolle uit voering is het van belang dit proces te kennen en te erkennen en de acties af te stemmen op de fases waarin de eigenaar-bewoner zich bevindt. Welke fases doorloopt de eigenaar-bewoner voordat hij/zij aan de slag gaat: 1 Vooroverweging: De eigenaar-bewoner is zich ervan bewust dat het wenselijk is om energie te besparen en weet dat er mogelijkheden zijn om dit in de eigen woning te realiseren. 2 Overweging: De eigenaar-bewoner wil deze mogelijkheden voor de eigen woning verkennen (bijvoorbeeld door het laten opstellen van een Energieadvies-op-maat (EPA-advies) of nagaan welke maatregelen buren/ bekenden hebben getroffen). 3 Voorbereiding voor het nemen van maatregelen: Bijvoorbeeld het opstellen van een EPA-advies en vervolgens op basis hiervan een offerte aanvragen en de financiering regelen. 4 Het uitvoeren van maatregelen: Opdracht verstrekken aan aannemer/ installateur en de maatregelen laten uitvoeren. 5 Het ervaren van de genomen maatregelen: Ervaren hoeveel energie door de genomen maatregelen wordt bespaard en hoeveel comfortabeler de woonomgeving is geworden. 6 Ervaringen delen met de omgeving. 10

11 Randvoorwaarden Doorloop beslisboom Alvorens u aan de slag gaat (vervolg) Doorlooptijden van een jaar of meer voor het doorlopen van bovengenoemde fases zijn heel normaal, zeker bij het uitvoeren van ingrijpender energiebesparende maatregelen. Daarom is meerjarige inzet noodzakelijk. Meer informatie over de basisprincipes van gedrag en gedragsverandering, toegespitst op het energiegedrag van huishoudens, vindt u in de bundel die verschenen is naar aanleiding van de studiedag Energiebesparing door gedragsverandering. Deze werkbeschrijving richt zich op het op zetten van een project om particuliere woningeigenaren te stimuleren om energiebesparende investeringen te doen in de eigen woning. In deze werkbeschrijving wordt niet ingegaan op de mogelijkheden die er zijn om door gedragsverandering in het dagelijks leven energie te besparen. Het is een keuze van de gemeente of ze dit aspect willen toevoegen aan de aanpak. Meer informatie over een aanpak hiervoor vindt u op de website over energiebesparing en gedagsverandering. Relevante websites Klik op de link van de website en deze opent automatisch in uw webbrowser indien u een online verbinding heeft. Ga naar de volgende fase 11

12 Voorbereiding Inventarisatie Vorming gemeentelijke projectgroep Opstellen project- en communicatieplan De voorbereiding is een cruciale fase in de projectopzet. In deze fase wordt het fundament gelegd voor een succesvolle uitvoering. Neem voldoende tijd voor de voorbereiding van uw project. De verleiding en druk zijn groot om snel tot actie over te gaan. De ervaring leert dat investeringen in de voorbereidingsfase tijd en geld besparen en ergernis voorkomen bij de uitvoering. In de voorbereidingsfase wordt het projectplan opgesteld en vastgesteld. De voorbereiding bestaat uit drie onderdelen die voor het opstellen van het projectplan van belang zijn: Inventarisatie Vorming gemeentelijke projectgroep Opstellen project- en communicatieplan 12

13 Voorbereiding Inventarisatie Vorming gemeentelijke projectgroep Opstellen project- en communicatieplan Bij het opstellen van het projectplan spelen onderstaande vragen een belangrijke rol. 1 Welke doelen wil de gemeente realiseren? Lees meer >> 2 Welke rol wil de gemeente vervullen? Lees meer >> 3 Wie zijn voor dit project de belangrijkste sleutelfiguren en hoe worden zij betrokken bij het project? Lees meer >> 4 Welke middelen/capaciteit zijn nodig/ beschikbaar voor het project? Lees meer >> 5 Is er een koppeling te maken met ander gemeentelijk beleid? Lees meer >> 6 Hoe worden de resultaten van het project gemonitord? Lees meer >> 13

14 Voorbereiding Inventarisatie Vorming gemeentelijke projectgroep Opstellen project- en communicatieplan 1 Welke doelen wil de gemeente realiseren? Door vooraf concrete doelen en doelgroepen te definiëren ontstaat een duidelijke inkadering voor het project. Leg hier een koppeling met monitoring en evaluatie (stap 4 in de digitale gereedschapskist). Ga na of de resultaten zoals vermeld in de doelen inzichtelijk gemaakt kunnen worden. Kunnen deze tussentijds en op het einde van het project gemeten worden? Zijn de juiste data hiervoor beschikbaar en welke stappen moeten gezet worden om data beschikbaar te krijgen? De volgende punten dient u te inventariseren: Ga na of de gemeentelijke ambities voldoende SMART geformuleerd zijn voor het project. Wordt gekozen voor een uitvoering bij een specifieke doelgroep of een brede aanpak voor alle woningeigenaren in de gemeente? Welke woningtypen vallen binnen de reikwijdte van het project? Bijvoorbeeld alle bestaande woningen van particuliere eigenaren, woningen die voor een bepaald jaar gebouwd zijn (bijvoorbeeld voor de introductie van de energieprestatienormering in 1996), woningen met een WOZ-waarde tot een bepaalde hoogte of woningen in een specifieke wijk? 14

15 Voorbereiding Inventarisatie Vorming gemeentelijke projectgroep Opstellen project- en communicatieplan 1 Welke doelen wil de gemeente realiseren? (vervolg) Op basis van de antwoorden op bovenstaan de vragen dient u een concreet, realistisch en toch ambitieus doel te definiëren voor het project, bijvoorbeeld: hoofddoel: na afronding van het project is x procent van de woningen voorzien van energie besparende maatregelen die minimaal een of meer labelstap(pen) verbeterd zijn; doelen per onderdeel van het project, zoals: a procent van de doelgroep neemt deel aan een informatieavond; b procent van de doelgroep laat een energieadvies opstellen; c procent van de doelgroep vraagt een offerte aan voor het nemen van maatregelen. x aannemers/installateurs werken actief mee aan de uitvoering van het project; x aannemers/installateurs hebben zich verenigd in een platform energiebesparing bij particuliere woningeigenaren. Documenten met meer achtergrondinformatie 01a Woningbestandanalyse >> 01b Doelgroepanalyse >> Relevante websites Klik op de link van de website en deze opent automatisch in uw webbrowser indien u een online verbinding heeft. 15

16 Voorbereiding Inventarisatie Vorming gemeentelijke projectgroep Opstellen project- en communicatieplan 2 Welke rol wil de gemeente vervullen? Als gemeente kunt u een belangrijke rol spelen om als onafhankelijke partij vraag en aanbod te stimuleren. Maak daarom optimaal gebruik van deze rol. De gemeente kan op verschillende wijzen invulling geven aan haar rol in het project. Dit kan uiteenlopen van alleen informeren tot informeren, faciliteren en financieren/ subsidiëren. Belangrijk is om vooraf de rol van de gemeente goed te definiëren omdat dit gevolgen heeft voor de inzet van capaciteit en middelen. faciliteren op het gebied van deskundigheid (vraagbaak voor de eigenaarbewoner); subsidieverlening voor maatregelen; aanbieden van interessante financieringsmogelijkheden; combinaties van deze mogelijkheden. Verschillende vormen zijn mogelijk: alleen informeren (dus nadruk op communicatie); faciliteren door het bedrijfsleven te prikkelen met het thema aan de slag te gaan (aannemers, installateurs en financiers); 16

17 Voorbereiding Inventarisatie Vorming gemeentelijke projectgroep Opstellen project- en communicatieplan 2 Welke rol wil de gemeente vervullen? (vervolg) Aan de eerste twee rollen kan met een relatief beperkt budget goed inhoud worden gegeven. Kiest u er als gemeente voor de eigenaarbewoner ook te ondersteunen met deskundigheid dan vraagt dit extra personele capaciteit. Het is belangrijk te realiseren dat u als gemeente in deze rol ook aangesproken kan worden op de adviezen die u geeft. Daarnaast is het goed uzelf af te vragen of u vaak ge noeg bereikbaar kunt zijn. Met name buiten kantooruren als mensen in de gelegen heid zijn om contact met u op te nemen. als gemeente bij niet-geslaagde trajecten de zwarte piet toegespeeld krijgen. Subsidies en leningen vragen een fors budget. Het gaat al snel om enkele duizenden euro s per woning. Daarnaast zijn er beheerskosten verbonden aan het verstrekken van deze instrumenten. Onderschat u deze kosten niet. Ga na of de beheerskosten in verhouding tot de verstrekte bijdragen staan. Relevante websites Klik op de link van de website en deze opent automatisch in uw webbrowser indien u een online verbinding heeft. Zorg er in ieder geval voor dat u als gemeente niet tussen de eigenaar-bewoner en de EPAadviseur/aannemer/installateur in komt te staan. Hierdoor kan vertraging in de uitvoering van het project optreden en kan u 17

18 Voorbereiding Inventarisatie Vorming gemeentelijke projectgroep Opstellen project- en communicatieplan 3 Wie zijn voor dit project de belangrijkste sleutelfiguren en hoe worden zij betrokken bij het project? Verschillende interne afdelingen en personen zullen een eigen rol spelen en een eigen in breng kunnen leveren bij de uitvoering van de energieaanpak voor particuliere woningeigenaren. Hetzelfde geldt voor externe partijen in de gemeente. Inventarisatie van de interne en externe sleutelfiguren is daarom van belang om draagvlak te verwer ven en een soepele projectuitvoering mogelijk te maken. Bekend is dat projecten waaraan door de verantwoordelijk wethouder en ook het management hard wordt getrokken, veel succesvoller zijn. Betrek dus uw wethouder en het management goed bij alle richtinggevende stappen. Aan de hand van onderstaande vragen kunt u de sleutelfiguren in beeld brengen: Wie zijn de beslissingsbevoegde sleutelfiguren, bestuurlijk en ambtelijk? Van welke interne afdelingen heeft u mede werking nodig en wie kunt u hiervoor dan het beste benaderen? Welke externe (private) partijen, zoals bedrijven die in de uitvoeringsfase een bijdrage kunnen leveren (ondernemersvereniging(en), wijkvereniging(en) of milieuvereniging(en)), moeten betrokken worden bij het project? Wie zijn bepalende of opinievormende sleutelfiguren bij externe partijen? 18

19 Voorbereiding Inventarisatie Vorming gemeentelijke projectgroep Opstellen project- en communicatieplan 3 Wie zijn voor dit project de belangrijkste sleutelfiguren en hoe worden zij betrokken bij het project? (vervolg) De sleutelfiguren kunnen ingezet en benut worden om draagvlak voor het project te verkrijgen of te vergroten, zowel intern als extern. Dit zal de uitvoering van het project vergemakkelijken en met name de inzet van de externe sleutelfiguren zal een positieve bijdrage leveren aan de resultaten van het project. Werk met externe sleutelfiguren uit de bouwkolom met gesloten portefeuille. Communiceer dit helder vanaf het begin. Relevante website Klik op de link van de website en deze opent automatisch in uw webbrowser indien u een online verbinding heeft

20 Voorbereiding Inventarisatie Vorming gemeentelijke projectgroep Opstellen project- en communicatieplan 4 Welke middelen/capaciteit zijn nodig/ beschikbaar voor het project? Als de doelen en de rol van de gemeente helder zijn, dan dienen daarvoor voldoende (kwalitatieve en kwantitatieve) capaciteit en middelen beschikbaar te zijn. De volgende functies zijn onmisbaar: projecttrekker; vormgeven en leiden project; Energieregisseur; aanspreekpunt voor bewoners; aanspreekpunt voor betrokken bedrijfsleven; In kleinere gemeenten kan de projecttrekker ook de rol van Energieregisseur vervullen. communicatieadviseur; maken van benodigd commu nicatiemateriaal; voorbereiden van alle communicatie over het project; De volgende punten dienen geïnventariseerd te worden. is binnen de gemeente voldoende kennis en capaciteit beschikbaar? zo ja, wie worden er voor hoeveel uren vrijgemaakt om aan het project te werken? zo nee, welke kennis en capaciteit moeten ingehuurd worden? Waar zijn zoal middelen voor nodig? opzetten en uitvoeren van een communicatiecampagne; overleg met het lokale bedrijfsleven; eventueel inhuur van derden; eventuele subsidie- of financieringsregeling. Relevante website Klik op de link van de website en deze opent automatisch in uw webbrowser indien u een online verbinding heeft. 20

21 Voorbereiding Inventarisatie Vorming gemeentelijke projectgroep Opstellen project- en communicatieplan 5 Is er een koppeling te maken met ander gemeentelijk beleid? Aan de slag, wat betekent dit voor andere afdelingen? Het project heeft raakvlakken met de werkvelden van een groot aantal gemeentelijke afdelingen: de afdeling Volkshuisvesting, vanwege de kennis over de samenstelling van het woningbestand in de gemeente (huurkoop, bouwjaar en type, demografische situatie in wijken, woonlasten, andere specifieke kenmerken van wijken) en het overleg met de woningbouwcorporaties over de sociale woningbouw; de afdeling Ruimtelijke Ordening, vanwege de kennis van stads- en dorpsvernieuwingstrajecten; de afdeling Economische Zaken, vanwege de contacten met het lokale bedrijfsleven; de afdeling wijkzaken, vanwege hun contacten met buurt- en wijkverenigingen; de afdeling Bouw- en Woningtoezicht, vanwege de contacten die zij hebben met eigenaar-bewoners die ingrijpende verbouwplannen hebben; de afdeling Burgerzaken, vanwege de contacten die zij hebben met eigenaarbewoners die verhuisd zijn; de afdeling Sociale Zaken vanwege de inkomenssituatie en sociale problematiek in de verschillende wijken; de publieksbalie, omdat zij de eigenaarbewoner of belangstellende ondernemer uit de bouwkolom met vragen over het project als eerste spreekt. 21

22 Voorbereiding Inventarisatie Vorming gemeentelijke projectgroep Opstellen project- en communicatieplan 5 Is er een koppeling te maken met ander gemeentelijk beleid? (vervolg) Voor de uitvoering van het project is het belangrijk om deze afdelingen op de hoogte te stellen van de ambities en te inventariseren en af te stemmen of het project activiteiten van deze afdelingen raakt. Door de energieaanpak voor particuliere woningeigenaren te koppelen aan bestaande beleidslijnen krijgt de aanpak breed draagvlak en is het wellicht mogelijk om bestaand beleid te versterken dan wel aanvullende financiering te vinden voor uitvoering. Heeft een buurgemeente een aansprekende gemeentelijke aanpak of is er samenwerking mogelijk op regionaal of provinciaal niveau? Inventariseer de kennis en ervaring bij de betreffende organisaties, zodat het wiel niet opnieuw uitgevonden hoeft te worden. Uit ervaring blijkt dat het handig is om een inventarisatie uit te voeren onder collega s van alle afdelingen om inzicht te krijgen in de bovenstaande aspecten. 22

23 Voorbereiding Inventarisatie Vorming gemeentelijke projectgroep Opstellen project- en communicatieplan 6 Hoe worden de resultaten van het project gemonitord? Om te bewaken of de doelstellingen gehaald worden dient vooraf nagedacht te worden over de wijze van monitoring en evaluatie. Leg hier een koppeling tussen de gestelde doelen en de wijze waarop deze inzichtelijk gemaakt kunnen worden. Is het mogelijk om de geformuleerde doelen tussentijds en op het eind van het project te meten? Welke data zijn hiervoor beschikbaar of welke stappen moeten gezet worden om data beschikbaar te krijgen? Daarnaast is bekend dat het tussen tijds verstrekken van informatie over de resultaten die met het project geboekt worden (feedback geven) een positieve invloed heeft op de uitvoering van het project. Hierbij kan gedacht worden aan artikelen over een informatieavond die goed bezocht is, over een bewoner die in beeld heeft welke maat regelen voor zijn/haar woning van toepassing zijn, een bewoner die al maatregelen heeft uitgevoerd en een onder nemer die aan het project gaat deelnemen. Wat kunt u doen?: Maak een nulmeting. Leg vast welke parameters u gaat meten en hoe. Denk na over het benutten van uw monitoringgegevens om het project op gang te houden. 23

24 Voorbereiding Inventarisatie Vorming gemeentelijke projectgroep Opstellen project- en communicatieplan De volgende punten dienen geïnventariseerd te worden: Vanuit welke beleidsterreinen is input of betrokkenheid noodzakelijk of wenselijk (bijvoorbeeld financiën, milieubeleid, bouw- en woningtoezicht, wijkbeheer)? Een energieaanpak voor particuliere woningeigenaren steunt voor een belangrijk deel op de kwaliteit van de communicatie rond het project (zie ook het vorige onderdeel uit de voorbereiding), betrokkenheid van de afdeling communicatie is daarom noodzakelijk. Wie neemt de rol van projectleider op zich? Welke rol krijgen extern betrokkenen? Maak hierbij onderscheid tussen ingehuurde externen en externe organisaties die participeren in het project, zoals private partijen uit de bouwkolom (EPA-adviseur, aannemers en installateurs) en/of bewonersgroepen, wijkverenigingen enz. Maak hierbij nadrukkelijk gebruik van de sleutelfiguren zoals genoemd in het onderdeel Inventarisatie. Rol en verantwoordelijkheid van de leden van de project- of stuurgroep (inclusief voorzittersrol en verslaglegging)? Hierbij is het essentieel dat duidelijk is: wie aanspreekpunt is voor de eigenaarbewoner; wie aanspreekpunt is voor het betrokken bedrijfsleven. Deze functie krijgt veelal de titel Energieregisseur mee. 24

25 Voorbereiding Inventarisatie Vorming gemeentelijke projectgroep Opstellen project- en communicatieplan De projectleider organiseert een startbijeenkomst met betrokkenen, waarbij het de overweging waard is om de verantwoordelijke bestuurder(s) en interne of externe sleutel figuren uit te nodigen voor deze eerste bijeenkomst. Documenten met meer achtergrondinformatie 03 Contactmomenten >> 03a Handreiking voor contact met Bouw- en Woningtoezicht (BWT) >> 03b Handreiking voor contact met Burgerzaken >> Volgende agendapunten zijn dan belangrijk: kaders waarbinnen het project wordt uitgevoerd (zoals doelgroep, wijze van invulling, eventueel een voorbeeldaanpak vanuit een andere gemeente en invulling kennis- en capaciteitsbehoefte); inventarisatie specifieke aandachtspunten vanuit de verschillende beleidsterreinen; wijze van interne communicatie binnen de project- of stuurgroep en de gemeentelijke organisatie; overlegmomenten (vaste data reserveren); traject voor het opstellen van een projectplan. 25

26 Voorbereiding Inventarisatie Vorming gemeentelijke projectgroep Opstellen project- en communicatieplan Projectplan Neem voor het opstellen van het projectplan kennis van de conclusies en de do s and don ts zoals omschreven in het rapport Kansrijke aanpakken in gebouwgebonden energiebesparing van Meer met Minder (MmM) en Agentschap NL. In het projectplan dienen de volgende aspecten benoemd te worden: aanleiding voor het project; relevante beleidskaders; doel en doelgroep; plan van aanpak; communicatieplan; planning (fasering en bijbehorende doorlooptijden); financiën: benodigde middelen, zoals interne uren, eventuele inhuur externen, kosten van te gebruiken middelen (bijvoorbeeld communicatiemiddelen, huur van ruimtes, enz.), budget voor subsidies en/of budget voor aantrekkelijke financieringsvormen); organisatie (samenstelling van het uitvoeringsteam, verdeling van taken en bevoegdheden, inbedding in de organisa tie, overlegmomenten en overlegvormen); monitoring van de behaalde resultaten en nulmeting; klachtenafhandeling. Het projectplan dient besproken te worden met de projectgroep, de verantwoordelijke portefeuillehouder(s) en het management. Het projectplan wordt vervolgens ter vaststelling voorgelegd aan het college van B&W. Na bestuurlijke en/of politieke fiattering kan het project daadwerkelijk starten. 26

27 Voorbereiding Inventarisatie Vorming gemeentelijke projectgroep Opstellen project- en communicatieplan Kijk op de website van Agentschap NL voor een aantal voorbeelddocumenten over het opstellen van een projectplan. Documenten met meer achtergrondinformatie 01c Standaardprojectplan >> Relevante websites Klik op de link van de website en deze opent automatisch in uw webbrowser indien u een online verbinding heeft. Communicatieplan Communicatie is een cruciaal onderdeel van de energieaanpak voor particuliere woningeigenaren. Daarom wordt aanbevolen om naast het projectplan een communicatieplan op te stellen. Een eigenaar-bewoner is op bepaalde momenten meer ontvankelijk voor informatie over energie besparen dan op andere. Maak daar gebruik van door de voordelen van het nemen van energiebesparende maatregelen juist op deze natuurlijke momenten te communiceren. Natuurlijke momenten zijn: een verhuizing; een verbouwing; uitvoering onderhoud zoals schilderwerkzaamheden of vervangings werkzaamheden. 27

28 Voorbereiding Inventarisatie Vorming gemeentelijke projectgroep Opstellen project- en communicatieplan Inventariseer voor het communicatieplan de volgende punten: Is binnen de gemeente voldoende kennis en capaciteit beschikbaar met betrekking tot communicatie? Moeten mensen vrijgemaakt worden voor het project of moeten (deels) externen ingehuurd worden? Zijn er goede afspraken gemaakt over de rol en betrokkenheid van de afdeling communicatie? De afdeling communicatie dient een leidende en sturende rol te hebben in het project als het gaat om communicatie richting externe partijen. Welke rol krijgt het betrokken bedrijfsleven in de communicatie? Wordt gecommuniceerd onder de gemeentelijk huisstijl of is het nodig om voor het project een eigen huisstijl te ontwikkelen? Welk motto wordt gekozen voor de campagne? Overweeg aansluiting bij de kracht van het motto van de landelijke campagne van MmM: Met gemak energie besparen! Welke informatie over de beoogde doelgroepen is al beschikbaar? Benut deze voor het communicatietraject. Welke communicatiemiddelen worden wanneer ingezet? Welke communicatiemiddelen zijn vanuit andere projecten/initiatieven beschikbaar? Welke activiteiten in de gemeente kunnen benut worden voor communicatie over het project (bijvoorbeeld een beurs in de gemeente)? Plan geen activiteiten in vakantie periodes, rond feestdagen en belangrijke sportevenementen. Kunnen scholen, sportverenigingen, buurtverenigingen of andere organisaties een rol spelen? 28

29 Voorbereiding Inventarisatie Vorming gemeentelijke projectgroep Opstellen project- en communicatieplan Worden alle spelers goed geïnformeerd over de geplande activiteiten (eigenaarbewoner, betrokken bedrijfsleven, andere gemeente lijke afdelingen, B&W en gemeenteraad)? Betrouwbaarheid: Hoe zorgt u ervoor dat eigenaar-bewoners en het betrokken bedrijfsleven weten wat ze wel en niet van de gemeente mogen verwachten bij de uitvoering van dit project? Bereikbaarheid: Hoe zorgt u ervoor dat vragen van eigenaar-bewoner en het betrok ken bedrijfsleven tijdig beantwoord worden? Kijk op de website van Agentschap NL voor een aantal voorbeelddocumenten over het opstellen van een communicatieplan. Documenten met meer achtergrondinformatie 02a Aandachtspunten communicatieplan >> 02b Stappenplan Communicatiestrategie >> 02c Standaard format en inhoud website >> 02d Standaard brochure >> 02e Aandachtspunten bij Advertenties >> 02f Standaard persbericht 1 >> 02g Standaard persbericht 2 >> Relevante websites Klik op de link van de website en deze opent automatisch in uw webbrowser indien u een online verbinding heeft Ga naar de volgende fase 29

30 Kwartiermaken Bemensing uitvoeringsteam Concretisering projectplan Betrokkenheid private partijen Startpunt voor de fase Kwartiermaken is het bestuurlijk en/of politiek geaccordeerde projectplan. Kwartiermaken bestaat uit de volgende onderdelen: Bemensing uitvoeringsteam Concretisering uitvoeringsplan Betrokkenheid private partijen 30

31 Kwartiermaken Bemensing uitvoeringsteam Concretisering projectplan Betrokkenheid private partijen Het uitvoeringsteam dient bemenst te worden conform het projectplan. De rollen, bevoegdheden en verantwoordelijkheden dienen goed gedefinieerd en vastgelegd te zijn, zodat deze voor iedere betrokkene helder zijn. Als hierover nog vragen zijn, los deze dan direct op. Energieregisseur De ervaring leert dat de aanstelling van een Energieregisseur een bijdrage levert aan de kwaliteit van het project. Deze persoon is de operationeel verantwoordelijke voor de uitvoering van het project. Bij voorkeur heeft de gemeentelijke projectleider deze rol, maar de rol kan ook door iemand anders worden ingevuld. Aandachtspunten bij de rol van Energieregisseur: de rol dient goed gedefinieerd te worden (en is afhankelijk van de gekozen opzet, het te realiseren kwaliteitsniveau en de beschikbare kennis en ervaring); de Energieregisseur is tijdens de uitvoering de vraagbaak bij zowel interne als externe vragen; mondelinge en schriftelijke communicatievaardigheden zijn belangrijke competenties van deze persoon; de Energieregisseur dient goed bereikbaar te zijn zowel telefonisch (telefoonnummer hiervoor openstellen en deze door schakelen naar een mobiel nummer) als digitaal (duidelijk -adres); er dienen personen beschikbaar te zijn als vervanger van de Energieregisseur of als back-office bij specifieke vragen. 31

Duurzaam (T)huis. Evaluatie fase 1

Duurzaam (T)huis. Evaluatie fase 1 DUURZAAM Duurzaam (T)huis DUURZAAM Evaluatie fase 1 Duurzaam (T)huis is op 9 september 2009 van start gegaan. Met Duurzaam (T)huis worden eigenaar-bewoners in de gemeente Dalfsen gestimuleerd om werk te

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

GO 12. Bewonerscampagne vervolg Steek energie in je huis

GO 12. Bewonerscampagne vervolg Steek energie in je huis GO 12 Bewonerscampagne vervolg Steek energie in je huis Achtergrond Het doel van de campagne is om het voor bewoners - eigenaar/bewoners in dit geval, aantrekkelijk te maken om daadwerkelijk te investeren

Nadere informatie

Uit ervaring blijkt ook dat met energieverbeterende maatregelen gemiddeld 30% energiebesparing gerealiseerd

Uit ervaring blijkt ook dat met energieverbeterende maatregelen gemiddeld 30% energiebesparing gerealiseerd RAADSVOORSTEL Onderwerp : Pilot energieaanpak woningen Raadsvergadering : 2 december 2009 Politieke markt d.d.: - Agendapunt : 6 Portef.houder : wethouder Berkelder Voorstelnummer : 236649 BenW-besluit

Nadere informatie

Samen geeft energie Fatima

Samen geeft energie Fatima Samen geeft energie Fatima Samen geeft energie Project van de gemeente Tilburg Gebaseerd op burgerinitiatief energiebesparing bij particuliere woningeigenaren groep van 20 vergelijkbare woningen in een

Nadere informatie

1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013

1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013 1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 4.000 woningen te verduurzamen. Onder

Nadere informatie

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Doel Voorbereiden en opzetten van en bijbehorende projectorganisatie, alsmede leiding geven aan de uitvoering hiervan, binnen randvoorwaarden van kosten,

Nadere informatie

ADVIES BURGEMEESTER EN WETHOUDERS. Het college besluit Gemeentesecretaris dubbelklik hier

ADVIES BURGEMEESTER EN WETHOUDERS. Het college besluit Gemeentesecretaris dubbelklik hier Onderwerp: Energiemarkt en wijkgerichte aanpak Vertrouwelijk: Nee Portefeuillehouder: J.J.N.J. Beemsterboer Opsteller: I. Zwart/C. Ekel Registratienr.: Dubbelklik hier Datum: 3 maart 2015 Afdeling/team:

Nadere informatie

Projectvoorstellen maken

Projectvoorstellen maken Projectvoorstellen maken 1. Kader 1.1. Gebruiksaanwijzing 1.2. Wat zijn de eisen aan een projectvoorstel? 2. Inleiding 2.1 Signalering 2.2 Vooronderzoek 2.3 Probleemsituatie 3. Doelstellingen en randvoorwaarden

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012)

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) -1- Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) 1 Aanleiding voor het project Arbeidsparticipatie is een belangrijk onderwerp voor mensen met een chronische ziekte of functiebeperking

Nadere informatie

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 2.500 tot 4.000 woningen te verduurzamen.

Nadere informatie

Plan van aanpak Centrum Jeugd en Gezin BMWE-gemeenten Februari 2010

Plan van aanpak Centrum Jeugd en Gezin BMWE-gemeenten Februari 2010 Plan van aanpak Centrum Jeugd en Gezin BMWE-gemeenten Februari 2010 1. Aanleiding De BMWE-gemeenten willen zoveel mogelijk gezamenlijk het Centrum Jeugd en Gezin realiseren. Dit plan van aanpak is hierop

Nadere informatie

Rapportage kwantitatieve resultaten project Blok voor Blok

Rapportage kwantitatieve resultaten project Blok voor Blok Rapportage kwantitatieve resultaten project Blok voor Blok December 2013 Van: werkgroep Monitoring Aan: projectgroep Blok voor Blok 0. Inleiding Deze rapportage is tot stand gekomen op basis van aangeleverde

Nadere informatie

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase)

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase) Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase) 1. Inleiding In het collegeakkoord voor de periode 2014-2018 is als één van de doelstellingen geformuleerd: Het college zet zich in voor een florerende

Nadere informatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie OPZET VAN DE PRESENTATIE Bodemvisie Waarom? Doel Middel Ingrediënten SPRONG Wie, wat, waarom? Het proces

Nadere informatie

Voorstel raad en raadsbesluit

Voorstel raad en raadsbesluit Voorstel raad en raadsbesluit Gemeente Landgraaf Documentnummer: B.16.1279 B.16.1279 Landgraaf, 5 juli 2016 ONDERWERP: Verbeteren energielabel particuliere woningvoorraad Raadsvoorstelnummer: 47 Verantwoordelijke

Nadere informatie

Gemeente Delft. Subsidie informatie. Bestaande stad bespaart energie

Gemeente Delft. Subsidie informatie. Bestaande stad bespaart energie Gemeente Delft Subsidie informatie Bestaande stad bespaart energie De subsidie Bestaande stad bespaart energie is bestemd voor het stimuleren van energiebesparende maatregelen en het gebruik van duurzame

Nadere informatie

helpende hand Groningse gemeenten :SLIM Ondersteuningsprogramma gemeenten

helpende hand Groningse gemeenten :SLIM Ondersteuningsprogramma gemeenten helpende hand Groningse gemeenten :SLIM Ondersteuningsprogramma gemeenten 2011-2013 Energiebesparing Betaalbaarheid van wonen Gezondheid van binnenmilieu en comfort Kansen voor de lokale economie Redenen

Nadere informatie

Iwan. Bisschopstraat. Leeuwarden. Arjen Goodijk. Bisschopstraat 24. 8921AZ Leeuwarden

Iwan. Bisschopstraat. Leeuwarden. Arjen Goodijk. Bisschopstraat 24. 8921AZ Leeuwarden Iwan Arjen Goodijk Bisschopstraat Bisschopstraat 24 Leeuwarden 8921AZ Leeuwarden Inleiding Je hebt online de energiebespaarscan van jouw huis aangevraagd. Je wilt dus weten hoe jij kunt besparen op energiekosten.

Nadere informatie

Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen. Verschillen naar woningtype en energielabel

Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen. Verschillen naar woningtype en energielabel Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen Verschillen naar woningtype en energielabel Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen Verschillen naar woningtype

Nadere informatie

Checklist. Informatievoorziening. Grote Projecten

Checklist. Informatievoorziening. Grote Projecten Checklist Informatievoorziening Grote Projecten Najaar 2010 Rekenkamercommissie Berkelland, Bronckhorst, Lochem, Montferland 1. Inleiding De uitvoering van grote projecten in Nederland heeft nogal eens

Nadere informatie

Energie besparingsmonitor 2010-2011

Energie besparingsmonitor 2010-2011 Energie besparingsmonitor 2010-2011 Inleiding In het kader van het monitoren van het Meer Met Minder convenant is er informatie verzameld onder de leveranciers van isolatiemateriaal in Nederland, Vereniging

Nadere informatie

3 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2015

3 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2015 3 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2015 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 2.500 tot 4.000 woningen te verduurzamen.

Nadere informatie

HET PROJECTPLAN. a) Wat is een projectplan?

HET PROJECTPLAN. a) Wat is een projectplan? HET PROJECTPLAN a) Wat is een projectplan? Vrijwel elk nieuw initiatief krijgt de vorm van een project. In het begin zijn het wellicht vooral uw visie, ideeën en enthousiasme die ervoor zorgen dat de start

Nadere informatie

Realisatiefase fase 5

Realisatiefase fase 5 Realisatiefase fase 5 Dit is de tweede doe-fase. Tijdens de realisatiefase voeren jullie de ontwerpen uit om het product te realiseren. Tijdens de voorbereidingsfase hebben jullie alles wat jullie nodig

Nadere informatie

TRAINING AUDIT. Doelen van deze training is: Leden van de auditteams trainen in het uitvoeren van een audit. Voorbereiden van de audit.

TRAINING AUDIT. Doelen van deze training is: Leden van de auditteams trainen in het uitvoeren van een audit. Voorbereiden van de audit. TRAINING Doelen van deze training is: Leden van de auditteams trainen in het uitvoeren van een audit. Voorbereiden van de audit. DAGAGENDA 09.00 09.15 uur: Inloop en koffie 09.15 09.30 uur: Kennismaking

Nadere informatie

Implementatieplan interactief beleid

Implementatieplan interactief beleid Implementatieplan interactief beleid (juni 2010 t/m mei 2011) Gemeente Weert, 15 juli 2010 Portefeuillehouder interactief beleid: wethouder H. Litjens Regisseur wijkgericht werken: Marianne Schreuders

Nadere informatie

Energie-efficiëntieverbetering bij (kleine) koffiebranders

Energie-efficiëntieverbetering bij (kleine) koffiebranders Energie-efficiëntieverbetering bij (kleine) koffiebranders Energie-efficiëntie verbeteren binnen het koffiebrandproces via drie stappen Aanleiding In deze studie is de energiebesparing bij kleine koffiebrandmachines

Nadere informatie

Startnotitie Toeristische visie gemeente Bergen 2015-2025

Startnotitie Toeristische visie gemeente Bergen 2015-2025 Startnotitie Toeristische visie gemeente Bergen 2015-2025 1 1. Inleiding Gemeente Bergen beschikt niet over een toeristische visie. Voor een gemeente waarvan het toerisme een grote economische peiler vormt,

Nadere informatie

Nieuwe energieprestatienorm

Nieuwe energieprestatienorm Nieuwe energieprestatienorm >> Als het gaat om energie en klimaat De tools Uw weg vinden in de nieuwe energieprestatienorm, wie helpt u daarbij? Heeft u hem al in huis, de nieuwe energieprestatienorm NEN

Nadere informatie

Selectie van Meer met Minder -proefprojecten

Selectie van Meer met Minder -proefprojecten Selectie van Meer met Minder -proefprojecten Versie 10 maart 2008 Inhoudsopgave 1 Inleiding 4 2 Wat is een Meer met Minder-proefproject? 4 2.1 MmM-uitgangspunten 4 2.2 MmM-aanpak 5 2.2.1 Verleiden 5 2.2.2

Nadere informatie

De Energiebesparingsverkenner voor individuele woningen Snel en eenvoudig inzicht in de financiële voordelen van energiebesparing

De Energiebesparingsverkenner voor individuele woningen Snel en eenvoudig inzicht in de financiële voordelen van energiebesparing Kompas, energiebewust wonen en werken www.energiebesparingsverkenner.nl De Energiebesparingsverkenner voor individuele woningen Snel en eenvoudig inzicht in de financiële voordelen van energiebesparing

Nadere informatie

Plan van aanpak voor een tussentijdse evaluatie beleidsplan Sociaal Domein

Plan van aanpak voor een tussentijdse evaluatie beleidsplan Sociaal Domein Plan van aanpak voor een tussentijdse evaluatie beleidsplan Sociaal Domein Gemeente Bronckhorst, 23 augustus 2016 1. Aanleiding We willen het beleidsplan Sociaal Domein 2015-2018 gemeente Bronckhorst tussentijds

Nadere informatie

Klantprofilering. Objectieve meting voortgang en resultaten trajecten

Klantprofilering. Objectieve meting voortgang en resultaten trajecten Klantprofilering Objectieve meting voortgang en resultaten trajecten Concept projectvoorstel, versie 0.4 26 oktober2004 Documenthistorie Versie/Status Datum Wijzigingen Auteur 0.1 16/06/2004 B.G. Langedijk

Nadere informatie

Communicatieplan CO 2 -reductie 2014

Communicatieplan CO 2 -reductie 2014 Communicatieplan CO 2 -reductie 2014 BVR Groep B.V. Roosendaal, 20-06-2014. Auteur(s): H. Schrauwen, Energie & Technisch adviseur. Geaccordeerd door: M. Soenessardien, INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 1 1.1

Nadere informatie

Openbaar. Rijk van Nijmegen Alleen ter besluitvorming door het College Actief informeren van de Raad. Collegevoorstel.

Openbaar. Rijk van Nijmegen Alleen ter besluitvorming door het College Actief informeren van de Raad. Collegevoorstel. Openbaar Onderwerp Rijk van Nijmegen 2025 Programma Economie & Werk BW-nummer Portefeuillehouder H.M.F. Bruls / T. Tankir Samenvatting De Rabobank Rijk van Nijmegen heeft in 2015 het initiatief genomen

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 4. Doetinchem, 30 mei 2007 ALDUS VASTGESTELD 7 JUNI 2007. Dynamische woningmarktscan

Aan de raad AGENDAPUNT 4. Doetinchem, 30 mei 2007 ALDUS VASTGESTELD 7 JUNI 2007. Dynamische woningmarktscan Aan de raad AGENDAPUNT 4 ALDUS VASTGESTELD 7 JUNI 2007 Dynamische woningmarktscan Voorstel: 1. De Dynamische woningmarktscan als beleidskader vaststellen. 2. De volgende uitgangspunten voor het woningbouwprogramma

Nadere informatie

Hervormingen in het lokaal re-integratiebeleid. Plan van aanpak quick scan

Hervormingen in het lokaal re-integratiebeleid. Plan van aanpak quick scan Hervormingen in het lokaal re-integratiebeleid Plan van aanpak quick scan Juni 2014 Colofon Rekenkamer Súdwest-Fryslân dr. M.S. (Marsha) de Vries (hoofdonderzoeker, secretaris) dr. R.J. (Rick) Anderson

Nadere informatie

s-gravenhage 27 November 2012 Activiteit: OPRICHTEN BUURTENERGIEBEDRIJF IN DE STATIONSBUURT Aanvraag subsidieverlening Planontwikkeling 1

s-gravenhage 27 November 2012 Activiteit: OPRICHTEN BUURTENERGIEBEDRIJF IN DE STATIONSBUURT Aanvraag subsidieverlening Planontwikkeling 1 Subsidieaanvraag : oprichten buurtenergiebedrijf in de schilderswijk 1 s-gravenhage 27 November 2012 Activiteit: OPRICHTEN BUURTENERGIEBEDRIJF IN DE STATIONSBUURT Aanvraag subsidieverlening Planontwikkeling

Nadere informatie

Stadjers over energie en energiebesparing. Een Stadspanelonderzoek

Stadjers over energie en energiebesparing. Een Stadspanelonderzoek B A S I S V O O R B E L E I D Stadjers over energie en energiebesparing Een Stadspanelonderzoek Onderzoek en Statistiek Groningen heeft als kernactiviteiten instrumentontwikkeling voor en uitvoering van

Nadere informatie

Format Projectplan. Zo kan het ook! 20 juni 2013 1

Format Projectplan. Zo kan het ook! 20 juni 2013 1 Format Projectplan Onbeperkt Sportief biedt u een format voor het maken van een projectplan. Met zeven hoofdvragen krijgt u helder op papier wat uw project inhoudt. Het projectplan heeft als doel het stimuleren

Nadere informatie

handleiding Veiligheidsplanner voorwoord inleiding De stappen van de Lokale stap 01 profiel stap 02 wat is het probleem? stap 03 wat doen wij al?

handleiding Veiligheidsplanner voorwoord inleiding De stappen van de Lokale stap 01 profiel stap 02 wat is het probleem? stap 03 wat doen wij al? handleiding lokale veiligheidsplanner 1 veiligheid door samenwerking handleiding handleiding lokale veiligheidsplanner 2 Welkom bij de internettoepassing Lokale. Het Centrum voor Criminaliteitspreventie

Nadere informatie

OFFERTEVOORSTEL. Energieadviezen woningen particuliere verhuurders

OFFERTEVOORSTEL. Energieadviezen woningen particuliere verhuurders OFFERTEVOORSTEL Energieadviezen woningen particuliere verhuurders OFFERTEVOORSTEL VOOR ENERGIEADVIEZEN WONINGEN PARTICULIERE VERHUURDERS T.a.v. Leden van Vastgoed Belang de Jonge Milieu Advies, 27 oktober

Nadere informatie

Subsidieregeling energiezuinige woningen. Besparen op uw energiekosten?

Subsidieregeling energiezuinige woningen. Besparen op uw energiekosten? Subsidieregeling energiezuinige woningen Besparen op uw energiekosten? voorjaar 2011 2 Wilt u geld besparen op uw energiekosten? Dat kan door energie te besparen of zelf duurzame energie op te wekken.

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Communicatie

Onderzoeksopzet Communicatie Onderzoeksopzet Communicatie Rekenkamercommissie Heerenveen Februari 2009 Rekenkamercommissie Heerenveen: onderzoeksopzet communicatie 1 Inhoudsopgave A. Wat willen we bereiken 1. Aanleiding en achtergronden

Nadere informatie

Projectplan Duurzaam Inkopen

Projectplan Duurzaam Inkopen Projectplan Duurzaam Inkopen Gemeente Franekeradeel, afdeling Bouwen en Milieu Minke Lotens - Eichhorn Augustus 2010 status: Definitief Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelstellingen projectplan 4 Overige resultaten

Nadere informatie

Samenwerkingsafspraken Enschede 2014-2015 Vanuit een gedeelde visie, onderling vertrouwen en gelijkwaardigheid

Samenwerkingsafspraken Enschede 2014-2015 Vanuit een gedeelde visie, onderling vertrouwen en gelijkwaardigheid Samenwerkingsafspraken Enschede 2014-2015 Vanuit een gedeelde visie, onderling vertrouwen en gelijkwaardigheid Vastgesteld en ondertekend in het bestuurlijk overleg d.d. 26 november 2014 1 Jaarlijks terugkerend

Nadere informatie

Functieprofiel Projectleider Functieprofiel titel Functiecode 00

Functieprofiel Projectleider Functieprofiel titel Functiecode 00 1 Functieprofiel Projectleider Functieprofiel titel Functiecode 00 Doel Voorbereiden en opzetten van projecten en bijbehorende projectorganisatie, alsmede leiding geven aan de uitvoering hiervan, binnen

Nadere informatie

Energiebesparen in de praktijk

Energiebesparen in de praktijk Energiebesparen in de praktijk Praktijkvoorbeeld VvE Wiltenburgh, Utrecht www.segon.nl www.segon.nl Knelpunten energiebesparing bij VvE en Organisatie Financieel Bouwkunde Installatie Juridisch > 5 Stappenplan

Nadere informatie

STEEK ENERGIE IN JE WONING! UNIEK AANBOD VOOR WIPPOLDER

STEEK ENERGIE IN JE WONING! UNIEK AANBOD VOOR WIPPOLDER STEEK ENERGIE IN JE WONING! UNIEK AANBOD VOOR WIPPOLDER INLEIDING WAT STAAT ER OP HET PROGRAMMA? 19:30 uur Energiebesparende maatregelen (Energieloket) 20:15 uur Pauze met koffie en thee 20:30 uur Informatiemarkt:

Nadere informatie

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Doel (Mede)zorgdragen voor de vormgeving en door het geven van adviezen bijdragen aan de uitvoering van het beleid binnen de Hogeschool Utrecht kaders en de ter

Nadere informatie

DE OPGEWEKTE WONING CLUB Samen aan de slag, voor jouw duurzame huis!

DE OPGEWEKTE WONING CLUB Samen aan de slag, voor jouw duurzame huis! DE OPGEWEKTE WONING CLUB Samen aan de slag, voor jouw duurzame huis! Wat is de Opgewekte Woning Club? De Opgewekte Woning Club is een slimme aanpak welke energiezuinig wonen en verbouwen bij woningeigenaren

Nadere informatie

Door Cliënten Bekeken voor tandartspraktijken. Informatie en stappenplan

Door Cliënten Bekeken voor tandartspraktijken. Informatie en stappenplan Door Cliënten Bekeken voor tandartspraktijken December 2012 Informatie en stappenplan Door Cliënten Bekeken voor tandartspraktijken is hét traject voor kwaliteitsverbetering van de mond zorg vanuit het

Nadere informatie

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede- fase 2

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede- fase 2 Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede- fase 2 1. Inleiding In het collegeakkoord voor de periode 2014-2018 is als één van de doelstellingen geformuleerd: Het college zet zich in voor een florerende

Nadere informatie

Concept Communicatieplan

Concept Communicatieplan Concept Communicatieplan DATUM AUTEUR VERSIE Pagina 1 van 7 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Achtergrond... 3 1.2 Doelstelling... 3 1.3 Randvoorwaarden... 3 2 Communicatiestrategie... 4 2.1 Doelgroepen...

Nadere informatie

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Raadsvergadering, 22 april 2008 Voorstel aan de Raad Nr: 228 Agendapunt: 6 Datum: 9 april 2008 Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Onderdeel raadsprogramma:

Nadere informatie

Meer maatwerk in het energieadvies

Meer maatwerk in het energieadvies Meer maatwerk in het energieadvies Notitie Tweede Kamerfractie Cynthia Ortega-Martijn 1 december 2010 INHOUDSOPGAVE Inleiding 3 1. Zet gemeenten in 4 2. Toon meer pakketten 5 3. Isolatieinformatie 6 4.

Nadere informatie

Energiebesparing bestaande koopwoningen. Effecten stimuleringspakket

Energiebesparing bestaande koopwoningen. Effecten stimuleringspakket Energiebesparing bestaande koopwoningen Effecten stimuleringspakket Notitie Delft, juli 2013 Opgesteld door: Cor Leguijt Frans Rooijers 2 2 juli 2013 3.B17.1 Energiebesparing bestaande koopwoningen 1 Inleiding

Nadere informatie

Communicatie bij implementatie

Communicatie bij implementatie Communicatie bij implementatie Hoe je met een duidelijk communicatieplan software-implementaties positief beïnvloedt Een software systeem implementeren heeft, naast de nodige technische uitdagingen, ook

Nadere informatie

Stadjers over energie en energiebesparing. Een Stadspanelonderzoek

Stadjers over energie en energiebesparing. Een Stadspanelonderzoek B A S I S V O O R B E L E I D Stadjers over energie en energiebesparing Een Stadspanelonderzoek Onderzoek en Statistiek Groningen heeft als kernactiviteiten instrumentontwikkeling voor en uitvoering van

Nadere informatie

Nieuwsbrief Resultaten evaluatie

Nieuwsbrief Resultaten evaluatie Nieuwsbrief Resultaten evaluatie Toen het project 2030 werd gestart, is aan de gemeenteraad toegezegd dat na vier afgeronde en het project geëvalueerd zou worden. In april heeft het projectteam 2030 een

Nadere informatie

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede Wijk bij Duurstede, 16 september 2013 Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo Van: Wethouder Robbert Peek Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede behandeld door Jelger Takken toestelnummer 609 bijlagen

Nadere informatie

Stappenplan beweegevenement. Stappenplan voor het organiseren van een beweegevenement

Stappenplan beweegevenement. Stappenplan voor het organiseren van een beweegevenement Stappenplan beweegevenement Stappenplan voor het organiseren van een beweegevenement Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE 2 INLEIDING 3 STAP 1: VOORONDERZOEK 4 BEWEEGEVENEMENT MOTTO 4 DOELGROEPENKEUZES MAKEN 4

Nadere informatie

Welkom Buurtbewoners Zorgvlied. www.samengeeftenergie.nl

Welkom Buurtbewoners Zorgvlied. www.samengeeftenergie.nl Welkom Buurtbewoners Zorgvlied www.samengeeftenergie.nl Agenda Terugblik op vorige bijeenkomsten Stap 1: Deelname & Groepsvorming Stap 2: Energieadvies Stap 3: Inkoopbegeleiding/Groepsvorming Aanmelding

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Beleidsplan WMO Jeugd Aanleiding

Plan van Aanpak. Beleidsplan WMO Jeugd Aanleiding Plan van Aanpak A Beleidsplan WMO Jeugd 2020 1. Aanleiding Bij de totstandkoming van plannen is het belangrijk om hier op een goede manier de juiste mensen bij te betrekken. Dit geldt voor onze inwoners,

Nadere informatie

Handleiding communicatie rondom voorzieningen

Handleiding communicatie rondom voorzieningen Handleiding communicatie rondom voorzieningen Inleiding Betrokkenheid speelt een belangrijke rol bij het opzetten en/of in stand houden van gemeenschapsvoorzieningen. Communicatie is daarbij een kritische

Nadere informatie

Registratienr. 2011/1293-BO agendapunt nr. R-4.

Registratienr. 2011/1293-BO agendapunt nr. R-4. Registratienr. 2011/1293-BO agendapunt nr. R-4. Onderwerp : Samenwerking Aalsmeer-Amstelveen Portefeuillehouder : P.J.M. Litjens Aan de raad, Wat stellen we voor? 1 Kennis te nemen van het rapport "Onderzoek

Nadere informatie

Plan van aanpak aanvulling Regionale bedrijventerreinenstrategie Holland Rijnland in verband met aansluiting gemeenten in de Rijnstreek

Plan van aanpak aanvulling Regionale bedrijventerreinenstrategie Holland Rijnland in verband met aansluiting gemeenten in de Rijnstreek Plan van aanpak aanvulling Regionale Holland Rijnland in verband met aansluiting gemeenten in de Rijnstreek Projectnaam/ onderwerp: Aanvulling Regionale Holland Rijnland met de Rijnstreekgemeenten Status:

Nadere informatie

Communicatieplan Wmo-raad Hellendoorn

Communicatieplan Wmo-raad Hellendoorn Communicatieplan Wmo-raad Hellendoorn 01. Communicatiemiddelen en wanneer en / of waarom. Communicatiemiddel Mondeling Bijeenkomst Wmo-raad Circa een keer per zes weken regulier overleg over zaken aangaande

Nadere informatie

Lokale aanpak energiebesparing. Particuliere woningen

Lokale aanpak energiebesparing. Particuliere woningen Lokale aanpak energiebesparing Particuliere woningen Gertjan Brand Gernand Plaggenmars verbinder, organisator en adviseur combineert theorie en praktijk: strategie, beleid, uitvoering resultaat praktische

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement Doel van de functiefamilie Leiden van projecten en/of deelprojecten de realisatie van de afgesproken projectdoelstellingen te garanderen. Context: In lijn met de overgekomen normen in termen van tijd,

Nadere informatie

Samenvatting afstudeeronderzoek

Samenvatting afstudeeronderzoek Samenvatting afstudeeronderzoek Succesfactoren volgens bedrijfsleven in publiek private samenwerkingen mbo IRENE VAN RIJSEWIJK- MSC STUDENT BEDRIJFSWETENSCHAPPEN (WAGENINGEN UNIVERSITY) IN SAMENWERKING

Nadere informatie

WIJKAANPAK BERKUM STIMULEREN VAN ENERGIE BESPARING IN HET WONINGBESTAND VAN DE ZWOLSE WIJK BERKUM

WIJKAANPAK BERKUM STIMULEREN VAN ENERGIE BESPARING IN HET WONINGBESTAND VAN DE ZWOLSE WIJK BERKUM STIMULEREN VAN ENERGIE BESPARING IN HET WONINGBESTAND VAN DE ZWOLSE WIJK BERKUM OVER BERKUM Geschiedenis en ligging Berkum is een grote wijk in het oosten van Zwolle. Ten oosten van Berkum stroomt de rivier

Nadere informatie

Communicatie en participatie

Communicatie en participatie Communicatie en participatie Beleid / project: Documentversie: WISH 1.0 / 4 oktober 2011 (definitief) Paragraaf 5.4 van het projectplan WISH (pagina 12) is gewijd aan Informatie en communicatie. Dit document

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL. TITEL Aanvulling revolverend fonds Duurzaamheidslening

RAADSVOORSTEL. TITEL Aanvulling revolverend fonds Duurzaamheidslening Gemeente Amersfoort RAADSVOORSTEL Van : Burgemeester en Wethouders Reg.nr. : 4311288 Aan : Gemeenteraad Datum : 7 februari 2013 Portefeuillehouder : Wethouder P. van den Berg Agendapunt : B&W-vergadering

Nadere informatie

Kennis- en experimentenprogramma Langer Thuis

Kennis- en experimentenprogramma Langer Thuis Kennis- en experimentenprogramma Langer Thuis Vervolg 2016 2017 Platform31 In samenwerking met Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg Den Haag, 21 maart 2016 Inhoudsopgave Langer Thuis in eigen buurt: activiteiten

Nadere informatie

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Voor u ligt het Programma van Eisen Frisse Scholen. Dit Programma van Eisen dient als leidraad voor opdrachtgevers van nieuw- en verbouw van scholen (schoolbesturen

Nadere informatie

Communicatieaanpak herziening subsidiebeleid

Communicatieaanpak herziening subsidiebeleid Communicatieaanpak herziening subsidiebeleid INLEIDING De gemeenten Cuijk, Grave en Mill en Sint Hubert gaan het gemeentelijke subsidiebeleid herzien. Het subsidiebeleid wordt opnieuw bekeken en aangepast.

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in Alblasserdam

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in Alblasserdam Energie Energiebesparing en duurzame energie in Alblasserdam De gemeenten in de regio Drechtsteden werken samen aan klimaat- en energiebeleid. Ingezet wordt op energiebesparing en toename van gebruik van

Nadere informatie

Het Participatiebudget

Het Participatiebudget Het Participatiebudget Communicatieplan Het Participatiebudget: communiceren doen we zo! Gemeente Leeuwarden April 2009 Annette Geurden, invoering budget 1 INHOUDSOPGAVE 1. Aanleiding 3 2. Waarom een communicatieplan?

Nadere informatie

Mening inwoners over energiebesparing en duurzame energie Omnibusonderzoek 2011. Gemeente s-hertogenbosch

Mening inwoners over energiebesparing en duurzame energie Omnibusonderzoek 2011. Gemeente s-hertogenbosch Mening inwoners over energiebesparing en duurzame energie Omnibusonderzoek 2011 Gemeente s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek&Statistiek Januari 2012 Samenvatting In het Omnibusonderzoek van 2011 onder bewoners

Nadere informatie

De Achterhoek Bespaart 2009. Gemeente Doetinchem. Aanvraagformulier.

De Achterhoek Bespaart 2009. Gemeente Doetinchem. Aanvraagformulier. De aanvraag bestaat uit twee delen; De Achterhoek Bespaart 2009. Gemeente Doetinchem. Aanvraagformulier. Deel a: aanvraagformulier Deel b: offerte uitvoering maatregelen en/of beschrijving van de werkzaamheden

Nadere informatie

5 Kwantitatief en kwalitatief regionaal woningbouwprogramma

5 Kwantitatief en kwalitatief regionaal woningbouwprogramma 5 Kwantitatief en kwalitatief regionaal woningbouwprogramma Het regionale woningbouwprogramma moet actueel blijven. Dynamiek is ook nodig omdat nu niet te voorspellen is wat er over een aantal jaar nodig

Nadere informatie

Stappenplan Communicatie Keurmerk Veilig Ondernemen Bedrijventerreinen

Stappenplan Communicatie Keurmerk Veilig Ondernemen Bedrijventerreinen Stappenplan Communicatie Keurmerk Veilig Ondernemen Bedrijventerreinen STAPPENPLAN COMMUNICATIE / PERS Bij aanvang van ieder project dient er naast een projectleider ook direct een persoon verantwoordelijk

Nadere informatie

GEMEENTE Y\ ) NOORDENVELD

GEMEENTE Y\ ) NOORDENVELD R15.00157 GEMEENTE Y\ ) NRDENVELD B E Z E K A D R E S P S T A D R E S Jķk W E B S I T E / E - M A I L T E L E F N t f /l\ t t Raadhuisstraat 1 Postbus 109 I www.gemeentenoordenveld.nl T 14 050 901 AA Roden

Nadere informatie

30% energiebesparing ik doe mee!! Ir. Marlou Boerbooms Projectmanager MMM Ervaringen van een energieambassadeur Apeldoorn: 'Uw woning in de watten' Uit 46 maatwerkadviezen en offertes zijn voorlopig 13

Nadere informatie

Introductie Bijeenkomst Energiebesparing gemeentelijke gebouwen Anne de Klerk en Gabrielle Uitbeijerse Aanleiding: Snelle energiebesparing gemeentelijke gebouwen op 13 januari. We weten eigenlijk niet

Nadere informatie

Marktinformatie isolatiematerialen, isolatieglas en HR-ketels 2010-2013

Marktinformatie isolatiematerialen, isolatieglas en HR-ketels 2010-2013 Marktinformatie isolatiematerialen, isolatieglas en HR-ketels 2010-2013 Inleiding In het kader van de monitoring van energiebesparing in de gebouwde omgeving door Agentschap NL is door Buildsight verkoopinformatie

Nadere informatie

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut.

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. Samenvatting Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. De Jeugdmonitor Zeeland De Jeugdmonitor Zeeland is een plek waar allerlei informatie bij

Nadere informatie

Eventuele voettekst 1

Eventuele voettekst 1 Eerst zou ik iets aan de zaal willen vragen: Wie had al van het landelijke project gevelisolatie gehoord voor uitnodiging van deze dag? Zijn er ook mensen die de nieuwsbrief van het project gevelisolatie

Nadere informatie

Doelmatigheidsonderzoek Externe geldstromen

Doelmatigheidsonderzoek Externe geldstromen Doelmatigheidsonderzoek Externe geldstromen Projectdocument april 2000 Werkgroep onderzoek externe geldstromen Inhoud: 1. Aanleiding voor het onderzoek en achtergrond 2. Organisatie 3. Doelstelling 4.

Nadere informatie

Energiemanagementsysteem

Energiemanagementsysteem Energiemanagementsysteem BVR Groep B.V. Roosendaal, 20-06-2014. Auteur(s): H. Schrauwen, Energie & Technisch adviseur. Geaccordeerd door: M. Soenessardien,Manager KAM, Personeel & Organisatie Pagina 1

Nadere informatie

Bijlage 1. Plan van aanpak omgevingsplan voor het buitengebied.

Bijlage 1. Plan van aanpak omgevingsplan voor het buitengebied. Bijlage 1. Plan van aanpak omgevingsplan voor het buitengebied. Naar een uitgebalanceerd Omgevingsplan voor het Buitengebied in Nederweert meebewegend met wat er buiten gebeurt. Inhoudsopgave 1 Waarom

Nadere informatie

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden Energie Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden De gemeenten in de regio Drechtsteden werken samen aan klimaat- en energiebeleid. Ingezet wordt op energiebesparing en toename van gebruik

Nadere informatie

Factsheet Kwetsbare ouderen: Extramuralisering. Trekker: gemeente Arnhem

Factsheet Kwetsbare ouderen: Extramuralisering. Trekker: gemeente Arnhem Factsheet Kwetsbare ouderen: Extramuralisering Trekker: gemeente Arnhem Arnhem zet zich samen met Menzis en gemeenten in om kwetsbare ouderen langer thuis te laten wonen Wie? Zorgverzekeraar Menzis, de

Nadere informatie

Aanvraagformulier projecten

Aanvraagformulier projecten Aanvraagformulier projecten Gebruik voor het invullen van dit aanvraagformulier de invulkaders. Kaders worden scrollbaar als u meer tekst wilt gebruiken dan het kader groot is. Projectnaam Aanvrager Geplande

Nadere informatie

Opzet werksessies Energiebesparing in de Zorg

Opzet werksessies Energiebesparing in de Zorg Opzet werksessies Energiebesparing in de Zorg Uitgangspunten: 6 sessies gedurende een jaar. De werksessies zullen in overleg bij de deelnemende organisaties plaatsvinden. Doel van de werksessies is het

Nadere informatie