(2006/C 115/20) heeft tijdens zijn 62e zitting op 16 en 17 november 2005 (vergadering van 17 november) het volgende advies uitgebracht:

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "(2006/C 115/20) heeft tijdens zijn 62e zitting op 16 en 17 november 2005 (vergadering van 17 november) het volgende advies uitgebracht:"

Transcriptie

1 C 115/88 Advies van het Comité van de Regio's over De bijdrage van lokale en regionale overheden aan de bestrijding van klimaatveranderingen (2006/C 115/20) HET COMITÉ VAN DE REGIO'S, GEZIEN het verzoek van het Britse voorzitterschap van de EU van 30 juni 2005 om een rapport op te stellen over het onderwerp De bijdrage van lokale en regionale overheden aan de bestrijding van klimaatveranderingen, conform artikel 265(1) van het EG-Verdrag; GEZIEN het door de voorzitter op 25 juli 2005 genomen besluit om de commissie Duurzame ontwikkeling hiermee te belasten; GEZIEN de conclusies van de Raad van 22 en 23 maart 2005 en van de Raad milieu van 7 maart 2005; GEZIEN het CvdR-advies van 21 september 2000 over het Groenboek over de handel in broeikasgasemissierechten binnen de Europese Unie en de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement inzake het beleid en de maatregelen van de EU om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen Naar een Europees programma inzake klimaatverandering (EPK) (COM(2000) 87 final en COM(2000) 88 final; CDR 189/2000 fin ( 1 )); GEZIEN het op 28 juni 2005 door de commissie duurzame ontwikkeling goedgekeurde ontwerpadvies (CDR 65/2005 rev.1) over de Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's Naar de zege in de strijd tegen de wereldwijde klimaatverandering (COM(2005) 35 final); GEZIEN het ontwerpadvies (CdR 215/2005 rév.1), dat op 6 oktober 2005 door de commissie Duurzame ontwikkeling is goedgekeurd (rapporteur: de heer Bodfish (VK/PSE), voorzitter van de Brighton and Hove Council); Overwegende hetgeen volgt: 1. Het klimaat verandert. Wetenschappers zijn het erover eens dat de temperatuur in 2100 wereldwijd tussen de 1,4 en 5,8 C zal zijn gestegen. 2. De Raad van Ministers van de EU verklaarde in 1996 van mening te zijn dat de gemiddelde wereldwijde temperatuur niet meer dan twee graden boven het pre-industriële niveau mag komen te liggen; 3. De gevolgen van klimaatveranderingen zullen zich in de hele wereld doen voelen, vooral op lokaal niveau: geringere landbouwproductie, overstromingen, bosbranden, schade aan en erosie van de bodem, beperkingen van het watergebruik, schade aan (spoor)wegen, afnemende soortenrijkdom, verstoorde energieleveringen, teruglopende reserves van fossiele brandstoffen, structurele schade en verzakkingen, en problemen in verband met warmte-eilanden ( 2 ) en luchtkwaliteit. 4. Extreme weersomstandigheden zoals overstromingen hebben al een grote invloed op de Europese economie en zouden catastrofale vormen kunnen aannemen als de voorspelde klimaatveranderingen bewaarheid worden. 5. Men is het erover eens dat het voorkomen van klimaatveranderingen werkt, maar daarnaast zijn vermindering van én aanpassing aan de nu al optredende gevolgen van klimaatveranderingen geboden. 6. Voor lokale en regionale overheden is een belangrijke rol weggelegd bij het toezicht houden op en het evalueren van klimaatveranderingen, het informeren van de lokale bevolking over eventuele gevolgen, het ontwikkelen van strategieën om te zorgen voor vermindering van en aanpassing aan de gevolgen van klimaatveranderingen en het bevorderen van duurzaam energiegebruik. heeft tijdens zijn 62e zitting op 16 en 17 november 2005 (vergadering van 17 november) het volgende advies uitgebracht: ( 1 ) PB C 22, , blz. 30 ( 2 ) Op warme dagen is het in steden soms wel 4 graden warmer dan op het omliggende platteland. Door het uitgestrekte stedelijke landschap, weinig wind en weinig bewolking ontstaan er warmte-eilanden.

2 C 115/89 1. Standpunten van het Comité van de Regio's c) gebruik duurzame energie; Inleiding 1.1 Het CvdR is tevreden over de voortrekkersrol die de Commissie en de Raad tot dusverre hebben gespeeld bij het bestrijden van klimaatveranderingen en dringt er bij hen op aan om zich hiervoor ook na 2012 te blijven inzetten. 1.2 Het is een goede zaak dat de Raad in maart 2005 nieuwe doelstellingen voor het terugdringen van emissies heeft goedgekeurd. De EU zou er nu op moeten toezien dat deze stappen internationaal navolging vinden. 1.3 Voor lokale en regionale overheden is in dit verband een cruciale rol weggelegd. Zij zijn namelijk verantwoordelijk voor het welzijn van de plaatselijke bevolking en voor het verlenen van essentiële diensten, zij drukken een stempel op het dagelijks leven van de mensen en hun werkomstandigheden, zij zien toe op de naleving van wet- en regelgeving, én zij bezitten praktische kennis en democratische legitimiteit. Zij kunnen als geen enkele andere organisatie een stabiel klimaat helpen handhaven door duurzame energie te gebruiken. 1.4 De grote rol die lokale en regionale overheden kunnen spelen bij de bestrijding van klimaatverandering moet veel breder onderkend worden. Zij zouden daarvoor ook van de nodige middelen moeten worden voorzien. 1.5 In de EU en elders in de wereld hebben de armste bevolkingsgroepen doorgaans het meest te lijden hebben van klimaatveranderingen, en hun aanpassingsvermogen is vaak gering. Bij de bestrijding van klimaatveranderingen moet er meer worden gedaan om brandstofschaarste aan te pakken, de energie-efficiëntie te verbeteren en bevolkingsgroepen weerbaarder te maken tegen de verwachte gevolgen. 1.6 De volgende energiehiërarchie moet de kern vormen van het hele beleidsspectrum: a) verminder de behoefte aan energie; b) maak efficiënter gebruik van energie; d) zorg ervoor dat verder gebruik van fossiele brandstoffen schoon en efficiënt is. 1.7 De aanpak van klimaatveranderingen kan voor regio's en gemeenten vaak ook voordelen opleveren, zoals een groter concurrentievermogen van de regionale economie. 2. Klimaatverandering: niet alleen een gevaar, maar ook een kans 2.1 Klimaatverandering vormt een rechtstreeks gevaar voor Europa: de basis van de voorzieningszekerheid wordt steeds wankeler doordat de fossiele brandstoffen opraken, en de veranderende weerspatronen hebben negatieve gevolgen. Heel Europa krijgt te maken met hogere verzekeringsbedragen; veel onroerend goed zal onverzekerbaar worden. 2.2 Klimaatverandering vormt een van de grootste gevaren voor onze manier van leven, maar biedt ook een uitgelezen kans om te werken aan een duurzamere toekomst waarin Europa zich economisch beter kan weren en niemand buiten de boot valt. 2.3 In haar toekomstige beleid ter bestrijding van klimaatverandering kan de EU veel leren van de ervaringen die decentrale overheden hebben opgedaan. In dit verband passeert hieronder een aantal case studies de revue waarin belangrijke aspecten van de bestrijding van klimaatverandering aan de orde komen en aanbevelingen worden gedaan. 3. Voorbeelden van locale en regionale initiatieven ( 3 ) 3.1 Goede prestaties steunen en uitwisselen Samenwerkingsverbanden om de expertise te vergroten kunnen de uitvoering van lokale en regionale klimaatveranderingstrategieën verbeteren en coördineren én kennis en goede praktijken verspreiden. Decentrale samenwerkingsverbanden hebben goede resultaten geboekt, iets waar Europese en nationale beleidsmakers rekening mee zouden moeten houden. ( 3 ) De voorbeelden zijn door de rapporteur zelf of met hulp van EUnetwerken van decentrale overheden bijeengebracht. Veel komen uit het Verenigd Koninkrijk en zijn het resultaat van nationale, door verenigingen van decentrale overheden opgezette klimaatveranderingsprojecten. De rapporteur beseft dat er nog veel meer voorbeelden in de EU zijn en zou graag zien dat de EU deze uitwisselt met voorbeelden uit de rest van de wereld.

3 C 115/90 De door de Climate Alliance in het leven geroepen Climate Star-prijzen gaan naar steden die zich bij de bestrijding van klimaatverandering hebben onderscheiden en schetsen zo een beeld van de successen die in Europa worden geboekt. Ze zetten niet alleen succesvolle projecten in het zonnetje, maar geven ook een impuls aan de uitwisseling van ervaringen tussen decentrale overheden. In nationale programma's, zoals dat van Beacon Council voor duurzame energie (Engeland en Wales), ligt de nadruk eveneens op de uitwisseling van kennis over de problemen die zich op lokale schaal voordoen. 3.2 Meer duurzame energie Gezien de dreigende klimaatveranderingen moeten we energie steeds meer op lokaal niveau proberen op te wekken. Dat is vaak efficiënter omdat de vervoersafstanden dan korter zijn. Voor het vergroten van de duurzame-energiecapaciteit zijn lokale en regionale overheden van cruciaal belang. Met hun rol bij aanbestedingen en bij het ontwikkelen van plannen drukken zij een duidelijk stempel op de lokale energiecapaciteit en -consumptie. Het ontwikkelen van lokale duurzame energie is ook essentieel om op lokaal niveau een technologische basis (met de bijbehorende vaardigheden) te kunnen leggen. De inspanningen die decentrale overheden tentoonspreiden worden door de EU niet met soortgelijke inspanningen ondersteund. Hier moet verandering in komen, want anders kunnen we niet zorgen voor de deskundigheid en de technologie die straks nodig zijn in een concurrerende, op koolstofarme brandstoffen draaiende samenleving. De Zweedse stad Malmö heeft in het kader van het programma Steden voor klimaatbescherming van de Internationale Raad voor Plaatselijke Milieu-initiatieven een nieuwe wijk van duizend woningen gebouwd die voor honderd procent wordt voorzien van duurzame energie. Het gaat om stroom die lokaal wordt opgewekt uit zonne-energie, wind- en waterkracht en afval(water). Alle woningen hebben hun eigen elektriciteitsmeter, zodat de stad verbruikspatronen in kaart kan brengen en de duurzame-energiecapaciteit daaraan kan aanpassen. 3.3 De lokale CO 2 -uitstoot meten en omlaag brengen Gemeenten en regio's kunnen een grote bijdrage leveren aan het vaststellen en sturen van het energieverbruik en de CO 2 - uitstoot door zowel huishoudens als bedrijven op hun grondgebied. Een voorwaarde hiervoor is wel dat er meer aandacht wordt besteed aan het ontwikkelen van beoordelingsinstrumenten en aan de beschikbaarheid van betrouwbare gegevens over het energieverbruik. De Europa-brede Display-campagne helpt gemeenten om met speciale software het energieverbruik van hun openbare gebouwen in het oog te houden. De gemeenten worden ook aangespoord om dit verbruik in de gebouwen zelf op een voor het publiek duidelijke manier aan te geven en zo de mensen ervan te doordringen hoe belangrijk een zuinig energiegebruik is. 3.4 Klimaatverandering aanpakken een hele reeks sociale, economische en milieuvoordelen Als burgers overstappen op consumptie- en productiepatronen waarvoor relatief weinig energie nodig is, gaat hun kwaliteit van leven erop vooruit: ze staan minder bloot aan risico's, op straat is het veiliger dankzij meer duurzame mobiliteit, en huizen worden comfortabeler ongeacht de weersomstandigheden. Al deze verbeteringen zullen het werk zijn van decentrale overheden die proberen lokale activiteiten te stimuleren, markten met een meer lokaal karakter te realiseren en het beheer van energiebronnen op hun grondgebied te verbeteren. De Engelse stad Brighton and Hove wil met haar Energy Action Partnership zorgen voor comfortabelere huizen voor degenen die het meeste gevaar lopen, zoals ouderen, bewoners van kleine huizen en mensen die net uit het ziekenhuis zijn ontslagen. In 2005, nog maar twee jaar na de start van het partnership, zijn inmiddels 361 particuliere woningen aangepakt, en per jaar is 128 ton CO 2 minder uitgestoten. Dankzij de gestroomlijnde subsidie- en de zorgvuldige aanbestedingsprocedures heeft de plaatselijke bevolking al veel baat gehad bij het partnership. Samen met de Schotse stad Midlothian onderzoekt de stad Heerlen (Nederland) of warm water uit de voormalige steenkolenmijnen gebruikt kan worden voor de verwarming van nieuwbouwprojecten. Tegelijkertijd heeft Heerlen het gebruik van zonne-energie in onder meer gemeentelijke gebouwen een enorme impuls gegeven. De bedoeling hiervan is innovaties ruim baan te geven in de stad zelf en in de Duitse buurtgemeenten en de mensen zo bewust te maken van de mogelijkheden van duurzame energie. 3.5 Meer lokale maatregelen op tal van beleidsterreinen We moeten niet alleen gebouwen en dorpen, maar ook onze manier van leven en de kost verdienen aanpassen, zodat we opgewassen zijn tegen onvoorspelbare, uiteenlopende en mogelijk extreme weersomstandigheden. Met een eenvoudige, krachtige houding en aanvoer over korte afstanden kunnen gemeenten een en ander gemakkelijker verwezenlijken. Het vermogen om klimaatveranderingen op te vangen gaat erop vooruit als basisbehoeften als voedsel, warmte en licht zo dichtbij mogelijk geproduceerd worden en er voorzieningen zoals winkels in de buurt zijn.

4 C 115/91 De stad Bristol (Engeland) voert samen met de Primary Healthcare Trust en de Soil Association een proefproject (Food for Life) uit waarbij onbewerkte, verse en gezonde voedingsmiddelen van het seizoen worden ingekocht voor schoolmaaltijden. 3.6 Meer banen Klimaatveranderingen en duurzame-energiestrategieën bieden een kans om de grootste gevaren voor onze leefomgeving aan te pakken en een sterke technologische basis (met de bijbehorende vaardigheden) te leggen voor de toekomst. Samenwerkingsverbanden tussen lokale bevolkingsgroepen, decentrale overheden, de onderwijssector en de gezondheidszorg en vooral het bedrijfsleven zullen het gevoel van een gezamenlijk doel versterken en tot meer besparende investeringen leiden. In het district Newark and Sherwood (Engeland) zitten bijna geen bewoners van huizen uit de sociale sector nog maar zelden in de kou doordat zij de brandstof niet kunnen betalen. In 1984 was slechts 6 % van de huishoudens hiertoe in staat en tegenwoordig 98,4 %, dankzij investeringen in energie-efficiëntie. De programma's in kwestie hebben 18 jaar lang jaarlijks 30 nieuwe banen opgeleverd. In totaal zal er in de periode ongeveer 24 miljoen euro voor huizen worden uitgegeven. De nieuwe arbeidsplaatsen in Newark zijn niet het enige voordeel; op school presteren de leerlingen beter en de geestelijke gezondheid van de bewoners is erop vooruitgegaan. Volgens de gemeente betaalden deze voordelen zich binnen vier jaar terug. 3.7 Een (mentaal) gezondere plaatselijke bevolking Veel Europese huishoudens hebben niet genoeg geld om hun woning warm te stoken, wat een groot gevaar inhoudt voor de volksgezondheid. Tegelijkertijd zijn er in de afgelopen zomers meer mensen dan gemiddeld overleden door hitte-uitputting als gevolg van extreme warmte. Gemeenten en regio's kunnen er met bouwvoorschriften en (onder meer) efficiëntere verwarmingssystemen voor zorgen dat woningen comfortabeler en minder gevoelig voor de weersomstandigheden worden. Daarbij dienen zij ook zorg te dragen voor betere ventilatie en een hoger energierendement, zodat de totale CO 2 -uitstoot omlaag gaat. In de Engelse streek Carrick heeft de regioraad samen met huurdersorganisaties en andere leden van de Beacon Community Regeneration Partnership de energie-efficiëntie verbeterd van de wijk Beacon Housing Estate in Falmouth, vroeger een van de armste gebieden van Cornwall. De resultaten mogen er zijn: 900 woningen hebben nu een hoger energierendement; in het eerste jaar zijn 300 woningen voorzien van centrale verwarming en isolatiemateriaal; in totaal geven de bewoners euro minder aan brandstof uit. Volgens de Regeneration Partnership zijn ook andere veranderingen te danken aan de opgeknapte woningen: de bewoners zijn gezonder (het aantal astmapatiënten is bijvoorbeeld met 50 % gedaald); bij toetsen op de plaatselijke school presteren de jongens twee keer zo goed als voorheen, de criminaliteit is spectaculair gedaald (ook het aantal gevallen van huishoudelijk geweld en het aantal door de kinderbescherming in het oog gehouden kinderen liggen lager); er is nog nooit zo weinig vandalisme geweest; er zijn meer banen; de animo om in de wijk te gaan wonen is gegroeid en de gemeenschapszin is sterker dan ooit. Veel inwoners van de wijk Lewenborg in Groningen (Nederland) hadden gezondheidsklachten door hun vochtige, tochtige en slecht verwarmde huizen. Samen met een projectontwikkelingbureau, een adviesbureau en een grote bank hebben de provincie en de stad Groningen de energie-efficiëntie van de huizen onderzocht en de bewoners voordelige leningen aangeboden, zodat ze zonder extra kosten het binnenklimaat van hun woningen konden verbeteren. Het resultaat: een betere gezondheid en lagere energierekeningen. 3.8 Gedragsverandering Lokale en regionale overheden moeten samen met andere partijen uit de publieke sector en het bedrijfsleven werken aan een energiebesparende toekomstvisie. Dit is al gedaan in Engeland en Wales, waar de nationale vereniging van gemeenten de visie Anytown 2025 heeft ontwikkeld, een plan om met behulp van bestaande technologie duurzamer te gaan leven. Deze duurzame toekomst, waarvoor geen nieuwe technologie nodig is, wordt gekenmerkt door elektrische voertuigen, meer groen, warmtekrachtkoppeling en een stratenprofiel dat het gebruik van auto's ontmoedigt. Soortgelijke visies zouden ook deel moeten uitmaken van bijvoorbeeld de toekomstige thematische strategie voor het stadsmilieu, om decentrale overheden te helpen bij het nemen van besluiten die, met bestaande technologie en knowhow, een duurzamere toekomst mogelijk maken. De burgemeester van Londen heeft als eerste Europese burgemeester in februari 2002 een dagelijkse tolheffing ingevoerd. Dankzij deze vorm van rekeningrijden is de verkeerscongestie met 30 % gedaald en ligt de CO 2 -uitstoot 20 % lager dan in Doordat er minder auto's rijden kan het openbaar vervoer beter doorstromen en gaan steeds meer Londenaars op de fiets naar het werk. Met de extra inkomsten is het openbaar vervoer verbeterd. Een ander initiatief van de burgemeester om klimaatverandering te bestrijden is de oprichting van de London Climate Change Agency, dat samen met het bedrijfsleven in heel

5 C 115/92 Londen energieprojecten gaat opzetten waarbij door het gebruik van de schoonste technologie weinig of geen CO 2 vrijkomt en nieuwe economische ontwikkelingskansen ontstaan. Verder wil hij er met de invoering van een Low Emission Zone voor zorgen dat in 2008 de meest verontreinigende vrachtwagens, touringcars, bussen en taxi's uit Londen worden geweerd. In Italië hebben meer dan 350 lokale overheden (gemeenten en provincies) een lokale Agenda 21 goedgekeurd en uitgevoerd. In 1999 hebben zij een Vereniging opgericht om deze benadering uit te breiden en de resultaten van de geïntegreerde lokale plannen meer bekendheid te geven. Aan de hand van een reeks indicatoren heeft iedere stad een strategie uitgewerkt om de CO 2 -emissies terug te dringen door het energieverbruik te verminderen, door verschillende categorieën en doelgroepen van burgers, zoals scholieren, meer bewust te maken, door een milieucultuur te bevorderen en door acties te ondernemen en voorlichtingscampagnes te voeren die zijn gericht op de korte, middellange en lange termijn. 3.9 De voordelen van energie, niet de energie zelf De samenleving moet inzien dat het mensen niet om het verbruik van energie zelf gaat; het enige wat zij willen zijn de voorzieningen of voordelen die energie kan bieden, zoals warmte, verlichting en openbaar vervoer. Voor sommige van deze voordelen is geen extra energie nodig: huizen kunnen zo worden ontworpen dat ze verwarmd worden door de zon, en voorzieningen kunnen worden gevestigd op plaatsen die zonder auto goed bereikbaar zijn. Het beginsel van energiecontracting zou in de EU een bredere toepassing moeten krijgen; iedereen zou moeten kunnen profiteren van de besparingen die energiebesparende bedrijven (ESCO's) kunnen bieden. Klanten krijgen een modern energiesysteem zonder ervoor te hoeven betalen of dit zelf te moeten regelen. De ESCO's leveren niet alleen energie, maar ook energiediensten, bijvoorbeeld in de vorm van besparingsmaatregelen. Voor lokale overheden is een cruciale rol weggelegd als betrouwbare bemiddelaars bij energieprojecten: zij zorgen voor de installatie van energiezuinige apparatuur en geven subsidies voor energiebesparende ingrepen in door de gemeente beheerde woningen. Zij zijn ook als geen ander in staat om het energiebesparingpotentieel uit te breiden door ESCO's op te richten en door bestaande energiebedrijven ertoe aan te zetten als ESCO's te gaan functioneren door speciale energiebesparende apparatuur in huishoudens te installeren en de kosten hiervoor terug te winnen. Om ervoor te zorgen dat alle huishoudens en bedrijven kunnen profiteren van energiebesparingen dienen lokale en regionale overheden absoluut bij een en ander te worden betrokken Efficiënter energieverbruik De EU moet erop toezien dat het rendement van ons energieverbruik omhoog gaat, bijvoorbeeld door het gebruik van zuiniger apparaten, warmtekrachtkoppeling en warmte-isolatie van gebouwen. In 1990 besloot de Engelse stad Leicester dat haar energieverbruik en CO 2 -uitstoot in 2025 met 50 % moeten zijn gedaald. Zij installeerde intelligente meettoestellen in diverse gebouwen die elk halfuur gegevens doorsturen naar het nieuw opgerichte energiecentrum van de gemeenteraad. Dit centrum levert ook een breed scala aan energiediensten aan alle geïnteresseerden, die bijvoorbeeld zuinige en door duurzame energie gevoede apparaten kunnen kopen. Verder heeft het de weg bereid voor koolstofarme technologieën door zich hier sterk voor te maken en op te treden als bemiddelaar tussen aannemers en klanten. Plaatselijke neringdoenden hebben bijvoorbeeld geleerd hoe ze deze technologieën moeten installeren Waar mogelijk duurzame energie Lokale en regionale overheden zijn goed voor 16 % van het Europese BBP. Veel decentrale overheden stellen inmiddels een bepaalde vorm van duurzame energie verplicht voor nieuwe woningen en voor (een gedeelte van) hun eigen energiebehoefte. In Lewisham (Londen) wordt sinds 1999 een beleid voor groene energie gevoerd. In november 2000 werd alle elektriciteit al uit duurzame energie opgewekt en was Lewisham de op twee na grootste inkoper van groene energie in West-Europa. Door de niet al te stabiele aanvoer van groene stroom kwam in 2004, ten tijde van de tweede aanbesteding, nog maar 80 % van de elektriciteit uit duurzame bronnen. Lewishams streven was om een markt door groene energie te creëren en tal van overheden volgen nu dit goede voorbeeld Bestrijding van klimaatverandering als vast beleidsonderdeel Er moet op worden toegezien dat beleidsmaatregelen op EU-, nationaal, regionaal en lokaal niveau nooit bijdragen aan klimaatveranderingen, bijvoorbeeld aan de hand van procedures waarbij de eventuele gevolgen van nieuwe regelgeving worden beoordeeld. Ook zou er bij de lidstaten op kunnen worden aangedrongen om duurzame vormen van energieverbruik fiscaal aantrekkelijk te maken. Het district Middlesbrough (Engeland) heeft een procedure uitgewerkt om na te kunnen gaan welke weerslag klimaatveranderingen hebben op allerlei plaatselijke diensten. Dankzij een samen met een NGO ontwikkelde module hebben alle diensten in het district een beeld kunnen krijgen van het mogelijke effect van veranderende weerpatronen op hun activiteiten. De 16 diensten die de potentiële gevolgen in kaart hebben gebracht zijn overgegaan tot veranderingen in hun dienstverlening. Zo

6 C 115/93 gaat er meer geld naar het onderhoud van wegen in geval van overstromingen, worden gemeentelijke gebouwen voorzien van zonwering om grote hitte en verblindend licht te voorkomen, en worden asfaltwegen zo behandeld dat zij de naar verwachting in de komende 20 jaar toenemende hitte kunnen verwerken Een zaak van de hele gemeenschap De aanpassing aan en vermindering van klimaatveranderingen kunnen alleen effect sorteren als de hele samenleving van decentrale overheden tot consumenten en bedrijven eraan meewerkt. Er is ook een volledig pakket maatregelen nodig om ervoor te zorgen dat we zoveel mogelijk ons voordeel kunnen doen met de verbeterde levenskwaliteit waar de bestrijding van klimaatveranderingen toe kan leiden. Veel van de hier genoemde oplossingen hebben alleen kans van slagen als ze deel uitmaken van een uitgebalanceerd pakket maatregelen. De meeste mensen zijn bijvoorbeeld alleen bereid om hun auto voortaan te laten staan als daar goede lokale voorzieningen en goed en duurzaam openbaar vervoer tegenover staan. Door het geringere aantal auto's zouden transporteurs, dienstverleners en het openbaar vervoer vervolgens minder vaak in het verkeer komen vast te zitten; het tolheffingsgebied in het centrum van Londen is wat dit betreft een lichtend voorbeeld. En als gevolg daarvan worden andere vormen van duurzame mobiliteit zoals fietsen ook weer aantrekkelijker. Om tot zo'n heilzame cirkel te komen moet de hele gemeenschap worden gemobiliseerd. Het Londense district Islington werkt met energie-ambassadeurs die cursussen over energie-efficiëntie hebben gevolgd en andere inwoners tot energiebesparend gedrag proberen aan te zetten. Zij gaan op bezoek bij particulieren, kleine en middelgrote bedrijven en scholen om te vertellen hoeveel energie er in Islington wordt verbruikt en op welke manier dit kan worden verminderd, bijvoorbeeld door gebouwen op hun energiezuinigheid te toetsen. 4. Aanbevelingen van het Comité van de Regio's 4.1 De Commissie dient te beseffen dat de bestrijding van klimaatverandering een gezamenlijke inspanning moet zijn waarbij alle bestuurslagen niet alleen met elkaar samenwerken, maar ook met het bedrijfsleven, organisaties uit de gezondheidszorg, maatschappelijke groeperingen, het onderwijs en energie-efficiëntie-organisaties. 4.2 De Commissie doet er goed aan de unieke rol van lokale en regionale overheden te erkennen, genoeg middelen uit te trekken voor projecten op het gebied van demonstratie en verspreiding, en expliciet gewag te maken van deze rol in beleidsdocumenten als het komende witboek over energie-efficiëntie. 4.3 De EU zou moeten toezeggen minimaal te streven naar een emissiereductie van % in 2050, zoals afgesproken door de Raad in maart 2005, en ervoor moeten zorgen dat internationale fora als het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering deze ambitieuze doelstelling overnemen. 4.4 Het CvdR verheugt zich erover dat het huidige voorzitterschap van de EU en de G8 oog hebben voor klimaatveranderingen, en hoopt dat ook de toekomstige EU-voorzitters deze weg zullen blijven bewandelen. 4.5 De Commissie en de lidstaten zouden hun eigen beleid en dat van de Wereldhandelsorganisatie en internationale financiële instellingen als de Wereldbank moeten ontdoen van alle elementen die bijdragen aan klimaatveranderingen. 4.6 De Commissie moet proberen de minst zuinige producten van de markt te weren door het minimaal toegestane niveau van energie-efficiëntie om de zoveel jaar met 10 of 20 % te verhogen voor alle categorieën apparaten waarin sprake is van een groot verschil in energieverbruik tussen het zuinigste en het minst zuinige apparaat. 4.7 Het moet de Commissie duidelijk zijn dat het nu, gezien het grote aantal nieuwe woningen dat door de bevolkingsgroei vooral in steden nodig is, een goede gelegenheid is om normen voor de energie-efficiëntie van gebouwen vast te stellen die veel strenger zijn dan de Richtlijn over de energieprestaties van gebouwen (2002). Deze kans moet gegrepen worden. Bouwvoorschriften zouden ook meer betrekking moeten hebben op natuurlijke zonwering en ventilatie, zodat gebouwen voor hun binnenklimaat minder afhankelijk zijn van airconditioning. 4.8 De bestrijding van klimaatveranderingen zou deel moeten uitmaken van waterbeheerplannen. 4.9 De Commissie zou in nauwe samenwerking met het bedrijfsleven nieuwe verzekeringsvormen moeten ontwikkelen die de gevolgen van klimaatveranderingen dekken De Commissie dient ervoor te zorgen dat decentrale overheden tot op postcodeniveau steeds precies kunnen nagaan hoeveel energie er wordt verbruikt zonder dat hierdoor de privacy van individuele gebruikers wordt aangetast. Zonder zulke informatie zijn deze overheden niet in staat om de omschakeling naar een koolstofarme economie in goede banen te leiden.

7 C 115/ De Commissie zou aandacht moeten besteden aan de bijdrage van lokale strategieën en activiteiten ter bestrijding van klimaatverandering aan de verwezenlijking van de Lissabondoelstellingen: banen, groei en concurrentievermogen. Zij zou het Lissabonbeleid en de bestrijding van klimaatverandering beter op elkaar af moeten stemmen Samen met lokale en regionale overheden moeten de Commissie en de lidstaten nagaan of er onmiddellijke maatregelen tegen klimaatverandering nodig zijn en hierover via een gezamenlijke communicatiecampagne verslag uitbrengen De Commissie doet er goed aan om voort te bouwen op de maatregelen die decentrale overheden hebben genomen om te voorkomen dat vrouwen en bepaalde lagen van de samenleving onevenredig zwaar worden getroffen door klimaatveranderingen ( 4 ) Het CvdR steunt het voorstel om de middelen voor regionaal beleid ook in ruime mate beschikbaar te stellen voor duurzame ontwikkeling (en bestrijding van klimaatverandering). Brussel, 17 november De Commissie zou de op handen zijnde thematische strategie voor het stadsmilieu en de thematische strategie voor de luchtkwaliteit goed op elkaar af moeten stemmen om er zeker van te zijn dat de bestrijding van klimaatveranderingen op alle beleidsterreinen ter hand worden genomen De Raad zou strengere en meer op de lange termijn gerichte duurzame-energiedoelstellingen moeten vaststellen om lokale bestuurslagen in de gelegenheid te stellen hun capaciteit aan duurzame energie op te voeren De Commissie zou samen met lokale en regionale overheden en hun Europese netwerken een krachtig koolstofarm toekomstbeeld voor verschillende soorten gemeenten en natuurlijke milieus moeten uitwerken, waarbij bestaande technologie zo goed mogelijk gebruikt wordt en een basis van deskundigheid wordt gelegd die nodig is om dit toekomstbeeld te verwezenlijken. De Commissie moet dit bevorderen door meer aandacht te besteden aan de uitwisseling van goede praktijken tussen decentrale overheden. De voorzitter van het Comité van de Regio's Peter STRAUB ( 4 ) Volgens onlangs door de Climate Alliance verricht onderzoek (www.klimabuendnis.org)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

1. 1. Het Comité heeft zich herhaaldelijk uitgesproken over de programma's en activiteiten van de Unie op energiegebied:

1. 1. Het Comité heeft zich herhaaldelijk uitgesproken over de programma's en activiteiten van de Unie op energiegebied: bron : http://www.emis.vito.be Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen dd. 21-01-1998 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen PB C9 van 14/01/98 Advies van het Economisch en Sociaal Comité

Nadere informatie

SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST

SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST E u r o p e s e Commissie INFORMATIESYSTEEM VOOR STRATEGISCHE ENERGIETECHNOLOGIEËN SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST http://setis.ec.europa.eu Europese Commissie Informatiesysteem voor strategische

Nadere informatie

PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE. bij de

PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE. bij de EUROPESE COMMISSIE Brussel, 25.2.2015 COM(2015) 80 final ANNEX 1 PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE bij de MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET

Nadere informatie

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen -

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen - De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn l - Uitdagingen & oplossingen - DG Energie 22 juni 2011 ENERGIEVOORZIENING NOG AFHANKELIJKER VAN IMPORT Te verwachten scenario gebaseerd op cijfers in 2009 in % OLIE

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Investeren in klimaatactie, investeren in LIFE

Investeren in klimaatactie, investeren in LIFE istock Investeren in klimaatactie, investeren in LIFE Overzicht van het nieuwe LIFE-subprogramma Klimaatactie 2014-2020 Klimaat Wat is het nieuwe LIFE-subprogramma Klimaatactie? De Europese staatshoofden

Nadere informatie

MEMORANDUM OF UNDERSTANDING ENERGIE-EFFICIËNTIE IN DE GEBOUWDE OMGEVING IN DE BENELUX EN AANGRENZENDE GEBIEDEN

MEMORANDUM OF UNDERSTANDING ENERGIE-EFFICIËNTIE IN DE GEBOUWDE OMGEVING IN DE BENELUX EN AANGRENZENDE GEBIEDEN MEMORANDUM OF UNDERSTANDING ENERGIE-EFFICIËNTIE IN DE GEBOUWDE OMGEVING IN DE BENELUX EN AANGRENZENDE GEBIEDEN MEMORANDUM OF UNDERSTANDING Energie-efficiëntie in de gebouwde omgeving in de Benelux en

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst

Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst Van warme douche, autorit en vliegvakantie tot het verwarmen van ons huis: alles wat we in ons dagelijks leven doen, leidt tot uitstoot van broeikasgassen.

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

De Duitse Alliantie voor Werk en Leefmilieu

De Duitse Alliantie voor Werk en Leefmilieu De Duitse Alliantie voor Werk en Leefmilieu integreren van energiebesparing en maatregelen voor energie-efficiëntie bij het saneren van bestaande gebouwen, bijdragen aan de bescherming van het klimaat

Nadere informatie

O R D E O P Z AKE N. Een rechtvaardiging voor meer maatregelen op het gebied van energie-efficiëntie in woongebouwen S T L L E N

O R D E O P Z AKE N. Een rechtvaardiging voor meer maatregelen op het gebied van energie-efficiëntie in woongebouwen S T L L E N O R D E O P Z AKE N Een rechtvaardiging voor meer maatregelen op het gebied van energie-efficiëntie in woongebouwen S T L L E N E DE VERONTRUSTENDE WAARHEID De mondiale uitdaging Het is verontrustend maar

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 11 november 2010 (16.11) (OR. en) 15697/1/10 REV 1 ENER 301 CONSOM 100

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 11 november 2010 (16.11) (OR. en) 15697/1/10 REV 1 ENER 301 CONSOM 100 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 11 november 2010 (16.11) (OR. en) 15697/1/10 REV 1 ENER 301 CONSOM 100 NOTA van: aan: Betreft: het secretariaat-generaal van de Raad de delegaties Een energiebeleid voor

Nadere informatie

Tijdens de zitting van 18 mei 2009 heeft de Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen de conclusies in bijlage dezes aangenomen.

Tijdens de zitting van 18 mei 2009 heeft de Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen de conclusies in bijlage dezes aangenomen. RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 18 mei 2009 (26.05) (OR. en) 9909/09 DEVGE 147 E ER 187 E V 371 COAFR 172 OTA van: het secretariaat-generaal d.d.: 18 mei 2009 nr. vorig doc.: 9100/09 Betreft: Conclusies

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Achtergrondinformatie The Bet

Achtergrondinformatie The Bet Achtergrondinformatie The Bet Wedden dat het ons lukt in 2 maanden 8 % CO 2 te besparen! In 1997 spraken bijna alle landen in het Japanse Kyoto af hoeveel CO 2 zij moesten besparen om het broeikaseffect

Nadere informatie

(2000/C 204/05) 1. 2. Een efficiënter energieverbruik is door de Commissie vastgesteld als een van de doelstellingen van het energiebeleid.

(2000/C 204/05) 1. 2. Een efficiënter energieverbruik is door de Commissie vastgesteld als een van de doelstellingen van het energiebeleid. bron : Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen PB C 204 van 18/07/2000 Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende

Nadere informatie

Een nieuwe kijk op houtenergie

Een nieuwe kijk op houtenergie Een nieuwe kijk op houtenergie HOUT EEN MODERNE ENERGIEBRON AUTHENTIEK EN TOEKOMSTGERICHT In Europa is hout de primaire bron van duurzame energie. Duizenden gezinnen hebben een houtkachel ter beschikking.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Infomoment Ranst 23 september 2015 20u 1 Ranst timing 1. Voorstelling project aan schepencollege + goedkeuring: 12/2 2. werkgroep energie & klimaat: 19/3

Nadere informatie

aurostepplus zonneboiler Duurzaam warmwatercomfort

aurostepplus zonneboiler Duurzaam warmwatercomfort aurostepplus zonneboiler Duurzaam warmwatercomfort aurostepplus Meer comfort terwijl u energie bespaart Duurzaam douchen en baden dat kan met de aurostepplus zonneboiler. De aurostepplus van Vaillant zorgt

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

ONTWERPADVIES. NL In verscheidenheid verenigd NL 2012/0288(COD) 10.4.2013. van de Commissie vervoer en toerisme

ONTWERPADVIES. NL In verscheidenheid verenigd NL 2012/0288(COD) 10.4.2013. van de Commissie vervoer en toerisme EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie vervoer en toerisme 10.4.2013 2012/0288(COD) ONTWERPADVIES van de Commissie vervoer en toerisme aan de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid

Nadere informatie

ENERGIEOPLOSSINGEN. De bekendste organisaties van de wereld rekenen op ons om hun energiebeloften te realiseren

ENERGIEOPLOSSINGEN. De bekendste organisaties van de wereld rekenen op ons om hun energiebeloften te realiseren ENERGIEOPLOSSINGEN De bekendste organisaties van de wereld rekenen op ons om hun energiebeloften te realiseren Vandaag de dag kunnen we onze verplichtingen inzake energie-efficiëntie niet meer naast ons

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Dames en heren, [Intro] Europa begint in Groningen. Zéker als het

Nadere informatie

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER Rotterdammers besparen ruim 6% op hun totale energierekening door slimme meter en actief bekijken van hun verbruik via een display Slimme Meter In 2020 moeten netbeheerders zoals Stedin bij minimaal 80%

Nadere informatie

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding Inleiding s Ochtends word je gewekt door je smartphone. Je doet een lamp aan en zet de verwarming een graadje hoger. Snel onder de douche, haar föhnen. Dan kopje thee zetten of een glas melk uit de koelkast

Nadere informatie

wat dient u te weten voor 26/09/2015?

wat dient u te weten voor 26/09/2015? ErP Verordening - Ecodesign en energielabels ErP Verordening, Ecodesign en energielabels: wat dient u te weten voor 26/09/2015? Bereid u perfect voor op de ErP verordening inzake Ecodesign en energielabels,

Nadere informatie

ZUINIGE ENERGIE EN KPN

ZUINIGE ENERGIE EN KPN ZUINIGE ENERGIE EN KPN KPN start op 30 oktober 2012 met nieuwe corporate campagne Het netwerk dat geeft om Nederland. Hierbij worden relevante maatschappelijke thema s belicht. In de eerste uiting, We

Nadere informatie

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Hoeveel CO 2 -reductie is nodig? doel nieuwe kabinet: in 2020 30% minder CO 2 -uitstoot dan in 1990 UN-IPCC: stabilisatie

Nadere informatie

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3!

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3! Voor het welzijn van kind en school Klas 3! Wat is energie Energie heb je nodig om iets te doen. Je hebt het nodig om een auto mee te kunnen laten rijden, een huis mee te verwarmen of een fabriek mee te

Nadere informatie

gezien de mededeling van de Commissie (COM(2002) 431 C5-0573/2002),

gezien de mededeling van de Commissie (COM(2002) 431 C5-0573/2002), P5_TA(2003)0486 Belasting van personenauto s in de Europese Unie Resolutie van het Europees Parlement over de mededeling van de Commissie inzake belasting van personenauto s in de Europese Unie (COM(2002)

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

WKK: de energiebesparingtechnologie bij uitstek!

WKK: de energiebesparingtechnologie bij uitstek! WKK: de energiebesparingtechnologie bij uitstek! Deze notitie belicht puntsgewijs de grote rol van WKK bij energiebesparing/emissiereductie. Achtereenvolgens worden de volgende punten besproken en onderbouwd:

Nadere informatie

WAAROM 50PLUS IN ALLE PROVINCIALE STATEN.

WAAROM 50PLUS IN ALLE PROVINCIALE STATEN. WAAROM 50PLUS IN ALLE PROVINCIALE STATEN. De 50PLUS-partij doet voor de tweede keer in haar bestaan mee aan de verkiezingen voor Provinciale Staten. Daarbij wil de partij in alle provincies haar aanwezigheid

Nadere informatie

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst Optimale zorg tegen lagere kosten Het ziekenhuis van de toekomst 1 KIVI NIRIA Jaarcongres Onze visie en waarden Onze visie: Pioniersrol Siemens Energiezuinigheid Onze waarden: Innovatief Innovatief denken

Nadere informatie

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. Dashboard onderdelen CO₂ uitstoot (ton per

Nadere informatie

AANGENOMEN TEKSTEN DEEL III. van de vergadering van. donderdag 23 april 2009 P6_TA-PROV(2009)04-23 VOORLOPIGE UITGAVE PE 425.402

AANGENOMEN TEKSTEN DEEL III. van de vergadering van. donderdag 23 april 2009 P6_TA-PROV(2009)04-23 VOORLOPIGE UITGAVE PE 425.402 EUROPEES PARLEMENT 2009-200 AANGENOMEN TEKSTEN DEEL III van de vergadering van donderdag 23 april 2009 P6_TA-PROV(2009)04-23 VOORLOPIGE UITGAVE PE 425.402 In verscheidenheid verenigd INHOUDSOPGAVE AANGENOMEN

Nadere informatie

ONTWERPVERSLAG. NL In verscheidenheid verenigd NL 2010/2169(DEC) 3.2.2011

ONTWERPVERSLAG. NL In verscheidenheid verenigd NL 2010/2169(DEC) 3.2.2011 EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie begrotingscontrole 2010/2169(DEC) 3.2.2011 ONTWERPVERSLAG over het verlenen van kwijting voor de uitvoering van de begroting van het Europees Waarnemingscentrum voor

Nadere informatie

Verlaag nu uw energieverbruik en CO2-uitstoot Wij hebben de oplossingen! 517 miljoen. ton CO2 besparing per jaar

Verlaag nu uw energieverbruik en CO2-uitstoot Wij hebben de oplossingen! 517 miljoen. ton CO2 besparing per jaar MAKING MODERN LIVING POSSIBLE Verlaag nu uw energieverbruik en CO2-uitstoot Wij hebben de oplossingen! 517 miljoen ton CO2 besparing per jaar is mogelijk door het gebruik van stadsverwarming in Europa

Nadere informatie

Total Zero Antwoorden op uw vragen

Total Zero Antwoorden op uw vragen Wat is Total Zero? DPD Pakketservice heeft toegezegd om vanaf juli 2012 in zijn zes belangrijkste markten volledig CO 2 -neutraal te werken: dit nieuwe initiatief draagt de naam Total Zero. Als eerste

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

Duurzame systemen. Comfortabel genieten, maximale energiebesparing. Het goede gevoel, het juiste te doen. 01-10 - 2015

Duurzame systemen. Comfortabel genieten, maximale energiebesparing. Het goede gevoel, het juiste te doen. 01-10 - 2015 Duurzame systemen Comfortabel genieten, maximale energiebesparing 01-10 - 2015 Het goede gevoel, het juiste te doen. Onbezorgde luxe, duurzaam leven! Energiezuinig dankzij bodem-, lucht- en zonnewarmte

Nadere informatie

Werk Bewust! Antea Group en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Onderdeel

Werk Bewust! Antea Group en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Onderdeel Antea Group en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Onderdeel - CO2 prestatieladder - 4.C.1/4.C.2 Maatschappelijke dialoog met stakeholders - 5.C.1/5.C.2 Commitering aan CO2 reductieprogramma projectnr.

Nadere informatie

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Beleidsnotitie Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Aanleiding De afgelopen periode is de interesse voor kleine windturbines in Nederland toegenomen. Verwacht wordt dat de komende jaren

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie. van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie. van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie EUROPEES PARLEMENT 1999 2004 Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie 10 april 2001 VOORLOPIGE VERSIE 2000/2243(COS) ONTWERPADVIES van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Zittingsdocument 11.1.2006 B6-0038/2006 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B6-0345/2005

EUROPEES PARLEMENT. Zittingsdocument 11.1.2006 B6-0038/2006 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B6-0345/2005 EUROPEES PARLEMENT 2004 Zittingsdocument 2009 11.1.2006 B6-0038/2006 ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B6-0345/2005 ingediend overeenkomstig artikel 108, lid 5 van het

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD. van [...]

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD. van [...] EUROPESE COMMISSIE Brussel, 15.6.2010 COM(2010)280 definitief 2010/0168 (E) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD van [...] betreffende de verplichte toepassing van Reglement nr. 100 van de Economische

Nadere informatie

10819/03 Interinstitutioneel dossier: 2001/0245 (COD)

10819/03 Interinstitutioneel dossier: 2001/0245 (COD) RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 8 juli 2003 (14.07) (OR. en) 10819/03 Interinstitutioneel dossier: 2001/0245 (COD) CODEC 891 JUR 273 ENV 362 MI 157 IND 96 ENER 204 NOTA van: aan: Betreft: het secretariaat-generaal

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving 16 september 2014-15:25 Het ministerie van Infrastructuur en Milieu besteedt in 2015 9,2 miljard euro aan een gezond, duurzaam

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Beleidsplan stichting Duurzaam Heino

Beleidsplan stichting Duurzaam Heino Beleidsplan stichting Duurzaam Heino Inhoudsopgave 1. Doelstelling... 3 2. Inleiding... 4 3. Wat is duurzaamheid?... 5 4. Lange termijn perspectief (..2030)... 6 5. Actieprogramma... 7 6. Financiële paragraaf...

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 14 januari 2002 (24.01) (OR. es) 5159/02 STUP 4

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 14 januari 2002 (24.01) (OR. es) 5159/02 STUP 4 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 14 januari 2002 (24.01) (OR. es) 5159/02 STUP 4 NOTA van: aan: Betreft: het voorzitterschap de Groep drugshandel Ontwerp-aanbeveling van de Raad over de noodzakelijke

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

ENERGIEBEOORDELING 2012 H1

ENERGIEBEOORDELING 2012 H1 Versie 1.0 Datum: 4 OKTOBER 2012 ELEKTROTECHNISCHE INSTALLATIES - AANDRIJFSYSTEMEN - TECHNISCHE AUTOMATISERING PANELENBOUW - SERVICE EN ONDERHOUD - PLAATWERK - TECHNISCHE DIENSTVERLENING DOMOTICA - ENERGIEMANAGEMENT

Nadere informatie

Uw energieverbruik optimaliseren. www.optivolt.com

Uw energieverbruik optimaliseren. www.optivolt.com Uw energieverbruik optimaliseren www.optivolt.com Goede redenen om contact met ons op te nemen: Verbetering van de stroom en spanningskwaliteit Verbetering van het rendement van alle huishoudelijke apparaten

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 20 december 2005 (03.01) 15929/05 EDUC 197 STATIS 100

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 20 december 2005 (03.01) 15929/05 EDUC 197 STATIS 100 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 20 december 2005 (03.01) 15929/05 EDUC 197 STATIS 100 NOTA van aan: nr. Comv.: Betreft: het voorzitterschap het Onderwijscomité 11704/05 EDUC 123 STATIS 75 - COM(2005)

Nadere informatie

aurostep plus zonneboiler

aurostep plus zonneboiler aurostep plus zonneboiler Veel warm water dankzij zonne-energie 01-09 - 2015 Het goede gevoel, het juiste te doen. Meer comfort terwijl u energie bespaart Duurzaam verzekerd van veel warm water Open de

Nadere informatie

Werk Bewust! Antea Group en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Onderdeel. Opdrachtgever. Directie. projectnr. 194.508. goedkeuring vrijgave

Werk Bewust! Antea Group en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Onderdeel. Opdrachtgever. Directie. projectnr. 194.508. goedkeuring vrijgave Antea Group en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Onderdeel - CO 2 prestatieladder - 4.C.1/4.C.2 Maatschappelijke dialoog met stakeholders - 5.C.1/5.C.2 Commitering aan CO2 reductieprogramma projectnr.

Nadere informatie

Het nieuwe Europese Klimaatplan voor 2030 #EU2030 YVON SLINGENBERG DG CLIMATE ACTION

Het nieuwe Europese Klimaatplan voor 2030 #EU2030 YVON SLINGENBERG DG CLIMATE ACTION Het nieuwe Europese Klimaatplan voor 2030 #EU2030 YVON SLINGENBERG DG CLIMATE ACTION Overzicht 1. Klimaat en energie: waar zijn we? 2. Waarom een nieuw raamwerk voor 2030? 3. Belangrijkste elementen 2030

Nadere informatie

Regionaal Energie Convenant 2014-2016

Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Mede mogelijk gemaakt met steun van: Regio Rivierenland Provincie Gelderland RCT-Rivierenland Pagina 1 Ondertekenaars, hier tezamen genoemd: partijen 1. Hebben het

Nadere informatie

Voorstel voor een aanbeveling van de Raad inzake beleid ter bestrijding van voortijdig schoolverlaten

Voorstel voor een aanbeveling van de Raad inzake beleid ter bestrijding van voortijdig schoolverlaten Fiche 2: Mededeling voortijdig schoolverlaten aanpakken 1. Algemene gegevens Titel voorstel Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling Op de internationale milieuconferentie in december 2015 in Parijs is door de deelnemende landen afgesproken, dat de uitstoot van broeikasgassen

Nadere informatie

Een aangenaam binnenklimaat, het hele jaar rond.

Een aangenaam binnenklimaat, het hele jaar rond. Een aangenaam binnenklimaat, het hele jaar rond. Verbeter uw comfort met de ideale zonwerende en isolerend glasfolie. Verbeter de isolatie tot 41% (K-waarde), bespaar energie, hou overdreven warmte buiten

Nadere informatie

DE SLIMME METER VRAGEN EN ANTWOORDEN

DE SLIMME METER VRAGEN EN ANTWOORDEN DE SLIMME METER VRAGEN EN ANTWOORDEN Versie augustus 2012 In dit document vindt u vragen en antwoorden over de slimme meter gesorteerd op de volgende onderdelen: Algemeen Plaatsing van de meter Keuzevrijheid

Nadere informatie

Stralend nieuws onder de zon!

Stralend nieuws onder de zon! Remeha ZentaSOL Zonneboiler Stralend nieuws onder de zon! Remeha ZentaSOL Zonneboiler De zon gaat wél voor en daar kunt ú het hele Zonne-energie is de meest milieuvriendelijke en duurzame warmtebron die

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie interne markt en consumentenbescherming. Commissie interne markt en consumentenbescherming

EUROPEES PARLEMENT. Commissie interne markt en consumentenbescherming. Commissie interne markt en consumentenbescherming EUROPEES PARLEMENT 2004 2009 Commissie interne markt en consumentenbescherming 9.11.2007 WERKDOCUMENT over het voorstel voor een Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn

Nadere informatie

nergiebespaar Concept

nergiebespaar Concept nergiebespaar Concept Totaalpakket - Warmtepomp Zonneboiler CV-ketel Iets meer investeren, veel meer besparen: Zeer hoge energiebesparing! Zeer hoge subsidie! Zeer veel comfort! Waarom duurzaam? Drie redenen

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 27 februari 2002 (28.02) (OR. fr) 6693/02 Interinstitutioneel dossier: 2000/0077 (COD) ECO 62 CODEC 257

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 27 februari 2002 (28.02) (OR. fr) 6693/02 Interinstitutioneel dossier: 2000/0077 (COD) ECO 62 CODEC 257 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 27 februari 2002 (28.02) (OR. fr) 6693/02 Interinstitutioneel dossier: 2000/0077 (COD) ECO 62 CODEC 257 INGEKOMEN DOCUMENT van: de heer Sylvain BISARRE, directeur bij

Nadere informatie

Energievoorziening 2015-2050: Publieksonderzoek Burgerprofielen CO 2 -reducerende opties

Energievoorziening 2015-2050: Publieksonderzoek Burgerprofielen CO 2 -reducerende opties Energievoorziening 2015-2050: Publieksonderzoek Burgerprofielen CO 2 -reducerende opties BIJLAGE BIJ RAPPORT Energievoorziening 2015-2050: publieksonderzoek naar draagvlak voor verduurzaming van energie

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 30 oktober 2003 (03.11) (OR. it) 11051/4/03 REV 4 CORDROGUE 66

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 30 oktober 2003 (03.11) (OR. it) 11051/4/03 REV 4 CORDROGUE 66 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 30 oktober 2003 (03.11) (OR. it) 11051/4/03 REV 4 CORDROGUE 66 NOTA van: aan: Betreft: het Italiaanse voorzitterschap de horizontale Groep drugs Ontwerp-resolutie van

Nadere informatie

Enorme hallen moeten natuurlijk ook verwarmd of gekoeld worden. Een dergelijke machine zou je wellicht in een boot verwachten

Enorme hallen moeten natuurlijk ook verwarmd of gekoeld worden. Een dergelijke machine zou je wellicht in een boot verwachten Dank dat ik op de eindejaarsbijeenkomst van het Orange Sports Forum mag spreken. Een unieke bijeenkomst waar de sportwereld en het bedrijfsleven samenkomt. Vorige week maandag is bij het IOC-congres in

Nadere informatie

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265).

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265). 5.2.1 Lezen In het leerboek krijgen de leerlingen uiteenlopende teksten te lezen. Op die manier worden de verschillende tekstsoorten en tekststructuren nogmaals besproken. Het gaat om een herhaling van

Nadere informatie

Duurzame energie in Japan

Duurzame energie in Japan Duurzame energie in Japan Rob Stroeks (Project Officer, TWA Tokio) - 8-3-2004 Samenvatting Japan heeft van oudsher weinig natuurlijke energiebronnen. De daarmee samenhangende afhankelijkheid van buitenlandse

Nadere informatie

EUROPESE U IE HET EUROPEES PARLEME T

EUROPESE U IE HET EUROPEES PARLEME T EUROPESE U IE HET EUROPEES PARLEME T DE RAAD Brussel, 13 december 2011 (OR. en) 2011/0209 (COD) PE-CO S 70/11 CODEC 2165 AGRI 804 AGRISTR 74 WETGEVI GSBESLUITE E A DERE I STRUME TE Betreft: VERORDENING

Nadere informatie

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Roemenië ligt geografisch gezien in het midden van Europa (het zuidoostelijk deel van Midden-Europa). Het land telt 21,5 miljoen inwoners en

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

CO 2 en energiereductiedoelstellingen

CO 2 en energiereductiedoelstellingen CO 2 en energiereductiedoelstellingen t/m 2012 N.G. Geelkerken Site Manager International Paint (Nederland) bv Januari 2011 Inhoud 1 Introductie 3 2 Co2-reductie scope 4 2.1. Wagenpark 4 3 Co2-reductie

Nadere informatie

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Nederland is verslaafd aan fossiele energie, zeker in vergelijking met landen om ons heen, vertelt Paul Korting, directeur van ECN. Er zijn genoeg scenario

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Deze perskit bevat informatie over Ecofys, de geschiedenis van het bedrijf, de kenmerken, enkele feiten en cijfers en de belangrijkste activiteiten.

Deze perskit bevat informatie over Ecofys, de geschiedenis van het bedrijf, de kenmerken, enkele feiten en cijfers en de belangrijkste activiteiten. Ecofys Perskit Ecofys Experts in Energy Inleiding Ecofys is al meer dan 25 jaar een toonaangevend internationaal consultancybedrijf in energie en klimaatbeleid. De visie van Ecofys is "sustainable energy

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 2 oktober 2003 (08.10) (OR. it) 11051/2/03 REV 2 CORDROGUE 66

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 2 oktober 2003 (08.10) (OR. it) 11051/2/03 REV 2 CORDROGUE 66 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 2 oktober 2003 (08.10) (OR. it) 11051/2/03 REV 2 CORDROGUE 66 NOTA van: het Italiaanse voorzitterschap aan: de horizontale Groep drugs nr. vorig doc.: 11051/03 CORDROGUE

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Hierbij gaat voor de delegaties Commissiedocument SEC(2008) 1995.

Hierbij gaat voor de delegaties Commissiedocument SEC(2008) 1995. RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 12 juni 2008 (13.06) (OR. fr) Interinstitutioneel dossier: 2008/0110 (COD) 10637/08 ADD 2 AGRILEG 104 CODEC 769 INGEKOMEN DOCUMENT van: de heer Jordi AYET PUIGARNAU,

Nadere informatie

Mening inwoners over energiebesparing en duurzame energie Omnibusonderzoek 2011. Gemeente s-hertogenbosch

Mening inwoners over energiebesparing en duurzame energie Omnibusonderzoek 2011. Gemeente s-hertogenbosch Mening inwoners over energiebesparing en duurzame energie Omnibusonderzoek 2011 Gemeente s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek&Statistiek Januari 2012 Samenvatting In het Omnibusonderzoek van 2011 onder bewoners

Nadere informatie