vertrouwen Jaarverslag 2009

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "vertrouwen Jaarverslag 2009"

Transcriptie

1 vertrouwen Jaarverslag 2009

2 4 Colofon Tekst: Concept en vormgeving: Opmaak: Fotografie: Druk: Mn Services Castel Communicatie Castel Mediaproducties Peter Tahl, Joël van Houdt Koninklijke De Swart, Den Haag

3 5 Inhoudsopgave ALGEMEEN Woord vooraf... 7 Dit is Mn Services...11 JAARVERSLAG Bericht van de Raad van Commissarissen...19 Verslag van de Raad van Bestuur...23 JAARREKENING Geconsolideerde balans per 31 december Geconsolideerde winst-en-verliesrekening over Geconsolideerd kasstroomoverzicht over Grondslagen voor de financiële verslaggeving...47 Toelichting op de geconsolideerde balans per 31 december Toelichting op de geconsolideerde winst-en-verliesrekening over Toelichting op het geconsolideerde kasstroomoverzicht over Enkelvoudige balans per 31 december Enkelvoudige winst-en-verliesrekening over Toelichting op de enkelvoudige balans per 31 december Toelichting op de enkelvoudige winst-en-verliesrekening over OVERIGE GEGEVENS Bestemming van het resultaat...70 Accountantsverklaring...72 JAARVERS LAG 2009

4 Ruud Hagendijk voorzitter Raad van Bestuur Woord vooraf

5 7 Naar een nieuw vertrouwen In 2009 werden de wonden gelikt die de financiële sector opliep in 2008 en in het eerste kwartaal van Onze klanten, grote en kleinere pensioenfondsen, liepen door de diepe financiële crisis rake klappen op. Ook Mn Services heeft ze daarvoor niet kunnen behoeden. Financiële markten bereikten in maart een negatief uiterste. In de rest van het jaar klommen de koersen gestaag, wat uiteindelijk positieve invloed had op de rendementen en op de resultaten van Mn Services was ook het jaar waarin Mn Services de overkomst van de pensioenadministraties van het Pensioenfonds van de Metalektro (PME) en het Bedrijfspensioenfonds voor de Koopvaardij met succes voorbereidde. Een ongekend omvangrijke operatie die veel inspanning van de organisatie vergde, maar die tevens veel lof en bewondering opleverde vanuit de sector. Een scherpe focus op kosten heeft er in 2009, ondanks forse investeringen in het multiclient maken van systemen, toe geleid dat Mn Services in 2009 een positief resultaat boekte. De financiële sector leed over de gehele breedte aan een verlies van vertrouwen. Gebeurtenissen in de financiële sector hadden grote maatschappelijke gevolgen. Banken en verzekeraars namen naar hartelust risico's die achteraf vaak onverantwoord bleken. Het gevolg hiervan is dat men zich in veel landen geconfronteerd ziet met torenhoge overheidstekorten. Het herstel van deze schade creëerde een last voor toekomstige generaties en burgers raakten vertrouwen in financiële instituten, in overheden en zelfs in pensioenfondsen kwijt. Hoe snel een vertrouwensbreuk zich kan verdiepen tot een onoverbrugbare kloof tussen een instelling en het publiek, liet de razendsnelle ondergang van de DSB Bank zien. De pensioensector stond in 2009 bol van de ontwikkelingen. Zo kwam er verscherpt toezicht op pensioenfondsen en werden steeds hogere eisen gesteld aan pensioencommunicatie. De rol van sociale partners leek beperkter te worden, er was in de markt steeds meer behoefte aan CAO s op maat, solidariteit stond onder druk, pensioenkosten mochten niet verder stijgen, risico s verschoven steeds vaker naar de werknemer en er was meer behoefte aan keuzevrijheid. Er ontstond discussie over het pensioenstelsel waarbij een aantal fundamentele vragen werd gesteld die betrekking hadden op zaken als verplichtstelling, solidariteit, governance, risico s, transparantie, toezicht en zelfregulering. JAARVERS LAG 2009

6 De pensioenfondsen waarvoor Mn Services werkt, moesten in 2009 herstelplannen indienen bij De Nederlandsche Bank. Die plannen leidden in bepaalde gevallen tot een hogere premie voor werkgevers en werknemers en tot het besluit om geen indexatie toe te kennen. 8 Mn Services voelt zich als uitvoerder van pensioenfondsen medeverantwoordelijk voor het werken aan herstel van vertrouwen dat werkgevers, werknemers en gepensioneerden stellen in de fondsen en het Nederlandse pensioenstelsel. De lessen die zijn getrokken uit de voorbije periode, vormen een eerste vereiste om te komen tot dat vertrouwensherstel. Die lessen leiden tot een verbeterde bedrijfsvoering en nog stringenter risicobeheer volgens nieuw opgedane inzichten. In lijn met die inzichten startte Mn Services in 2009 met het herinrichten van haar vermogensbeheer en het implementeren van een nieuw systeem voor riscicobeheer. Maar ook een excellente service aan al onze bestaande en nieuwe klanten én aan hun achterban, zal bijdragen aan een hernieuwd vertrouwen. In die wetenschap zijn wij aan het werk. Ruud Hagendijk, voorzitter Raad van Bestuur Woord vooraf

7 9 JAARVERS LAG 2009

8 Ons pensioenstelsel is gebaseerd op een langjarig vertrouwen tussen pensioenuitvoerders, sociale partners en politiek. Om die reden blijven we graag goed op de hoogte van de ontwikkelingen in Den Haag en Brussel en gaan we in gesprek met kernspelers in het politieke krachtenveld. Patrick Janssen, manager Public Affairs en Krista Zoethout, medewerker Aliasped Public qui Affairs rempor Dit is Mn Services

9 11 Dit is Mn Services Toekomst Wij zorgen voor de toekomst. Voor de toekomst van onze opdrachtgevers, werknemers en werkgevers en voor de toekomst van onze eigen mensen. Wij zorgen ervoor dat wie werkt, kan bouwen aan een mooi vooruitzicht. En wie niet meer werkt, kan genieten van wat is opgebouwd. Wij geloven dat bouwen aan de toekomst het beste kan in een duurzame samenleving. Ook daar willen wij voor zorgen. Historie Wij gaan al een tijd mee. Onze wortels liggen in de wederopbouw. In 1948 om precies te zijn. We zagen Nederland veranderen, droegen daaraan bij en veranderden zelf mee. We willen vooroplopen en hebben dat altijd gedaan. Dat doen we op alle terreinen, of het nu gaat om de techniek van onze administratie, het meedenken over oplossingen voor veranderende carrièrepatronen en samenlevingsvormen of om het verantwoord en renderend beheer van vermogen. Ook de ouder wordende samenleving, waarin langer en meer moet worden gewerkt, voedt onze drang tot innovatie. We gaan al even mee, maar door voortdurend te vernieuwen voelen we ons nog altijd jong. Samen We weten uit ervaring dat je de dingen samen moet doen, als je echt iets groots wilt bereiken. Dat de kracht en zekerheid van het collectief de vrijheid van het individu versterkt. We zijn in handen van sociale partners en we zijn daar trots op, maar we opereren zelfstandig. De verbintenis die we voelen met werkgevers en werknemers, zorgt ervoor dat we onze voelsprieten tot in de haarvaten van de samenleving steken. Dat is waar we onze inspiratie vandaan halen. Wortels Wij zijn een Nederlands bedrijf dat wereldwijd werkt. We kennen en koesteren onze wortels. Die Nederlandse wortels inspireren tot een sterke internationale oriëntatie, ons geloof in de kracht van het collectief, onze nauwe banden met sociale partners en in onze handelsgeest en JAARVERS LAG 2009

10 nuchterheid. De aandacht voor onze eigen mensen zien we als onlosmakelijk en krachtig onderdeel van deze afkomst. 2 Eenvoud Onze eindgebruikers zijn werkgevers en werknemers in de marktsector. Die werkgevers en werknemers vragen van ons te zorgen voor een goede en betaalbare toekomst. Daar zetten wij ons voor in, maar de zaken waarmee wij ons bezig houden worden nog te vaak als ingewikkeld ervaren. Dat trekken we ons aan. Ook wij vinden dat het eenvoudiger moet. Daarom spannen we ons in de zaken zo eenvoudig mogelijk te houden. Niet alleen waar het gaat om het voorkomen van administratief gedoe, maar ook als het op uitleggen aankomt. We willen open, eerlijk en duidelijk zijn. We zoeken dan ook in alles wat we doen steeds de menselijke maat. En als ons dat niet voldoende lukt, zijn we blij te horen hoe het beter kan. Groei We zijn groot. En toch willen we verantwoord groeien. Niet om de grootste te worden, maar om een organisatie te blijven waar altijd beweging is, waar veel gebeurt en die daardoor de beste mensen aantrekt. We denken ook dat door te groeien onze klanten nog beter af zijn. Door van elkaars kennis en die van ons te profiteren. Door samen sterker te zijn, en vooral door van elkaar te leren. Door schaalvoordelen die we een brede klantenbasis kunnen bieden. Want uiteindelijk gaat het ons niet in eerste instantie om geld verdienen. We willen groeien. In alle opzichten. Samen met de mensen waar we het voor doen. Dit is Mn Services

11 13 Kerncijfers 2009 * 2008 * 2007 * 2006 x x x x Netto-omzet (91%) (97%) (88%) (82%) Performance fees 0 (0%) 0 (0%) (11%) (15%) Overige opbrengsten (9%) (3%) (1%) (3%) Som der bedrijfsopbrengsten (100%) (100%) (100%) (100%) Personeelskosten (49%) (53%) (44%) (39%) Werkzaamheden derden (27%) (23%) (36%) (41%) (76%) (76%) (80%) (80%) Afschrijvingen (4%) (4%) (3%) (3%) Overige bedrijfslasten (20%) (20%) (17%) (17%) (24%) (24%) (20%) (20%) Som der bedrijfslasten (100%) (100%) (100%) (100%) Resultaten Resultaat uit gewone bedrijfsuitoefening voor belastingen Resultaat na belastingen Eigen vermogen Totaal vermogen Personeel Aantal werknemers per 31 december (absoluut) Aantal werknemers per 31 december (in fte en exclusief WAO'ers) Opdrachtgever gerelateerd ** ) Gefactureerde premieomzet x 1mln Belegd vermogen ultimo jaar x 1mln Aantal uitkeringen x * De cijfers inzake de jaren 2007, 2008 en 2009 zijn gebaseerd op geconsolideerde cijfers. De cijfers inzake het jaar 2006 betreffen enkelvoudige cijfers van Mn Services N.V. ** De opdrachtgever gerelateerde kerncijfers betreffen voor opdrachtgevers gefactureerde premies respectievelijk het aantal uitkeringen op het gebied van pensioenen en verzekeringen. Daarnaast wordt het belegd vermogen voor opdrachtgevers op het gebied van vermogensbeheer vermeld. JAARVERS LAG 2009

12 In ons paperless office worden alle klantgegevens uiterst zorgvuldig verwerkt. Alle binnenkomende papieren documenten worden handmatig bekeken, gedigitaliseerd en voorzien van een kenmerk. Dit is het begin van de digitale workflow die borgt dat onze medewerkers altijd en overal een actueel klantbeeld hebben. Dé basis voor heldere communicatie met de pensioendeelnemers. Michael van der Ziel, medewerker Inputverwerking Aliasped qui rempor Dit is Mn Services

13 15 Personalia Raad van Commissarissen drs. Han Noten (52 jaar) President-commissaris sinds 28 januari 2006, vicevoorzitter sinds 29 maart 2001 en treedt af in 2013, lid remuneratie- en benoemingscommissie Arbeids- en organisatiepsycholoog Functie: Voorzitter ActiZ, branchevereniging voor Thuiszorg, verpleeg- en verzorgingshuizen Relevante nevenfuncties: Fractievoorzitter van de PvdA in de Eerste Kamer der Staten-Generaal Commissaris Smit Internationaal Commissaris RotoSmeetsDeBoer jhr. ir. József Jankovich (74 jaar) Vicevoorzitter sinds 28 januari 2006, lid sinds 29 maart 2001, treedt af in 2010 Scheikundig ingenieur Functie: Directeur Westerheide Holding B.V. Relevante nevenfuncties: Commissaris Primagas te Hongarije Commissaris ProfiPower te Hongarije mw. Nelly Altenburg (57 jaar) Lid sinds 29 maart 2006, treedt af in 2010, voorzitter remuneratieen benoemingscommissie Organisatieadviseur Functie: Directeur PMA Consult B.V. Relevante nevenfuncties: Commissaris TNT Commissaris KONI B.V. Commissaris MSD Commissaris Kunst en Cultuur Pensioen- en Levensverzekering Maatschappij N.V. Lid Raad van Toezicht Zuiderzeemuseum Voorzitter Commissie verstrekkings- en indicatiegeschillen van College van Zorgverzekeringen Vicevoorzitter NIP (Nederlands Instituut van Psychologen) ir. Kees van Dongen (69 jaar) Lid sinds 19 december 2006, treedt af in 2010, voorzitter auditcommissie Elektrotechnisch ingenieur Functie: Informal investor Relevante nevenfuncties: Commissaris Eneco Holding N.V. JAARVERS LAG 2009

14 6 ir. Henk van der Kwast (56 jaar) Lid sinds 19 december 2006, treedt af in 2010, lid remuneratieen benoemingscommissie Elektrotechnisch ingenieur/bedrijfskundige Functie: Directievoorzitter Stern Groep N.V. Relevante nevenfuncties: President-commissaris Bovemij Verzekeringen N.V. Penningmeester Johan Cruyff Foundation mr. Frans van Hove (60 jaar) Lid sinds 13 december 2007 en treedt af in 2011, lid auditcommissie Functie: Algemeen directeur Vereniging FME-CWM Relevante nevenfuncties: DGA Beaulieu Holding B.V. President-commissaris Mitch Deltacom Group N.V. Vereffenaar Stichting DAF-pensioenfonds Non-Executive Director UC-Group Ltd. drs. Bert Vroon (61 jaar) Lid sinds 29 maart 2001 en treedt af in 2011, lid auditcommissie Bestuurskundige/interimbestuurder Relevante nevenfuncties: Commissaris woningcorporatie deltawonen Voorzitter bestuur Nederlandse Vereniging van Antroposofische Zorgaanbieders (NVAZ) Bestuurslid Stichting Socires, Stichting voor onderzoek, studie en beraad m.b.t. de verantwoordelijke samenleving te Den Haag Beoordelaar excellentieprogramma s hoger onderwijs in het kader van het Sirius-programma van het ministerie van Onderwijs Voorzitter Verificatiecommissie NVAO (Nederlands Vlaamse Accrediteringsorganisatie) (herbeoordeling/heraccreditering hbo-opleidingen) mw. drs. Kitty Roozemond (54 jaar) Lid sinds 13 december 2007 en treedt af in 2011 Functie: Directeur Interprovinciaal Overleg Relevante nevenfuncties: Commissaris woningcorporatie Stadgenoot Commissaris GVB Commissaris ASVB (bouwonderneming) De leden van de Raad van Commissarissen hebben de Nederlandse nationaliteit. Dit is Mn Services

15 17 Raad van Bestuur drs. Ruud Hagendijk (57 jaar) Voorzitter sinds 1 februari 2005 en lid sinds 29 maart 2001 Bestuurskundige Relevante nevenfuncties: Voorzitter van het bestuur van Mn Services Vermogensbeheer B.V. (qualitate qua) Directeur van Mn Services Fondsenbeheer B.V. (qualitate qua) Lid Raad van Advies Netspar Lid Raad van Advies Vereniging Bedrijfstakpensioenfondsen Member Executive Board Europe China Institute of Nyenrode Business University Lid Raad van Advies Pensioen, Bestuur en Management drs. Walter Mutsaers (42 jaar) Lid sinds 1 februari 2006 Bedrijfseconoom drs. Roland van den Brink RBA AAG (52 jaar) Lid sinds 4 juli 2007 Actuaris/beleggingsdeskundige Relevante nevenfuncties: Commissaris bij Applify B.V. te Delft Voorzitter Stichting Performance Directeur Mn Services Vermogensbeheer B.V. (qualitate qua) Voorzitter van het bestuur Ondernemingspensioenfonds Mn Services N.V. Vorsitzender der Gesellschafterversammlung der European Actuarial Academy GmbH (EAA) Vice Chair Supranational Relations Committee of the Council of the International Actuarial Association (IAA) De leden van de Raad van Bestuur hebben de Nederlandse nationaliteit. Ondernemingsraad Tjeerd Haasbroek (voorzitter), Dorrie Fleuren, Frans Hardijzer, Pim Kasting, Michael Kuijper, Irene Mangus (vicevoorzitter), Folkert van Rijswijk, Ad van Soelen, Ines Strohschein, Jeroen Udo, Dennis Verhagen Accountant Deloitte Accountants B.V. JAARVERS LAG 2009

16 Raad van Commissarissen Van links naar rechts: mr F.S. van Hove, mw. drs. C.E. Roozemond, drs. H.C.P. Noten, drs. A. Vroon, mw. P.M. Altenburg, ir. H.H. van der Kwast, ir. C.P.G. van Dongen, jhr. ir. J.B. Jankovich Raad van Commissarissen Bericht van de Raad van Commissarissen

17 19 Bericht van de Raad van Commissarissen De Raad van Commissarissen van Mn Services legt hierbij de jaarrekening 2009 ter vaststelling voor aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders. De jaarrekening en het jaarverslag zijn onder de verantwoordelijkheid van de Raad van Bestuur opgesteld. De jaarrekening is gecontroleerd en van een goedkeurende verklaring voorzien door Deloitte Accountants BV. U treft de accountantsverklaring aan op pagina 72 van deze jaarrekening. De Raad van Commissarissen stelt de Algemene Vergadering van Aandeelhouders voor de jaarrekening 2009 vast te stellen, de Raad van Bestuur te dechargeren voor het gevoerde beleid en de Raad van Commissarissen decharge te verlenen voor het gehouden toezicht. Het jaar 2009 was voor Mn Services en haar opdrachtgevers opnieuw een bewogen jaar. Na het eerste kwartaal tekende zich herstel af op de financiële markten, maar de vermogenspositie van pensioenfondsen is nog steeds kwetsbaar. Voor Mn Services stond het jaar in het teken van een voortdurend zoeken naar verbetering van de organisatie, daarbij lering trekkende uit de afgelopen periode. Die zoektocht vond plaats in nauwe samenwerking en overleg met onze opdrachtgevers. De Raad van Commissarissen was betrokken bij de organisatieverbeteringen en is veelvuldig over de voortgang geïnformeerd. Dit heeft onder meer geleid tot de heroriëntatie van het vermogensbeheer. Tegelijkertijd noodzaakte de groei van de organisatie de Raad van Commissarissen met regelmaat de vinger aan de pols van de lopende processen te houden. In het verslagjaar 2009 kwam de Raad van Commissarissen zes maal bijeen met de Raad van Bestuur en twee maal zonder de Raad van Bestuur. Daarnaast zijn er twee reguliere aandeelhoudersvergaderingen geweest. De turbulentie in 2009 was voor de Raad van Commissarissen aanleiding ook tussentijds contact te hebben met de aandeelhouders. Daarbij werd onder meer gesproken over de voortgang van de voorbereidingen op de komst van de pensioenadministratie van PME en het Pensioenfonds voor de Koopvaardij en over het verbeterprogramma binnen de afdeling Vermogensbeheer. JAARVERS LAG 2009

18 0 De Raad van Commissarissen heeft vanuit governance-perspectief de bestuurlijke inrichting en de financiering van Mn Services onderzocht. In gesprekken met alle belanghebbenden zijn de uitkomsten van dit onderzoek gedeeld. De bevindingen en voorgestelde wijzigingen in de governance van Mn Services zijn aan de orde gesteld in de Algemene Vergadering van Aandeelhouders. Als gevolg hiervan zal de samenstelling en omvang van de Raad van Commissarissen in 2010 worden gewijzigd. De remuneratie- en benoemingscommissie van de Raad van Commissarissen is in het verslagjaar drie keer bijeen geweest. Gezien de ontwikkelingen op de financiële markten en de financiële positie van de opdrachtgevers van Mn Services, besloot de commissie tot het maken van een pas op de plaats in het beloningsbeleid voor de Raad van Bestuur. In het vierde kwartaal van 2009 is hier vervolg aan gegeven. Doel is om in 2010 het nieuwe beloningsbeleid van de Raad van Bestuur definitief vast te stellen. Door de Algemene Vergadering van Aandeelhouders is de heer Noten herbenoemd als lid van de Raad van Commissarissen, voor een tweede termijn tot en met De auditcommissie van de Raad van Commissarissen is in 2009 zes maal bijeen geweest. Naast de reguliere rapportages rondom financiën en compliance, had de transitie van de pensioenadministraties van het pensioenfonds van de Metalektro en het Bedrijfspensioenfonds Koopvaardij de bijzondere aandacht van de commissie. Een tweetal externe audits over de overgang en de voortgang van de hierbij relevante processen is door de commissie uitvoerig bestudeerd en besproken. Ook het beleid rondom risicomanagement is aan de orde geweest in de auditcommissie. In 2010 zal een hernieuwd en aangescherpt risicomanagementbeleid worden geïmplementeerd. De Raad van Commissarissen zal toezien op de voortgang en soliditeit daarvan. De Raad van Commissarissen waardeert de voortdurende en loyale inzet van alle medewerkers van Mn Services. Juist in deze turbulente periode, die van iedereen veel flexibiliteit en oplossingsvermogen vraagt, is de kwaliteit en betrokkenheid van alle medewerkers essentieel. Dat de organisatie tot grootste dingen in staat is, bleek wel uit de voorbereidingen die getroffen zijn op de transitie van de pensioenadministraties van PME en het Bedrijfspensioenfonds voor de Koopvaardij. De Raad van Commissarissen heeft er vertrouwen in dat Mn Services met de in gang gezette organisatieverbeteringen sterker uit de financiële crisis komt dan zij erin ging en dat nieuwe en bestaande opdrachtgevers kunnen vertrouwen op Mn Services kennis, ervaring en innovatieve dienstverlening. Rijswijk, 3 maart 2010 Raad van Commissarissen drs. H.C.P. Noten, president-commissaris jhr. ir. J.B. Jankovich, vicevoorzitter drs. A. Vroon mw. P.M. Altenburg ir. C.P.G. van Dongen ir. H.H. van der Kwast mr. F.S. van Hove mw. drs. C.E. Roozemond Bericht van de Raad van Commissarissen

19 21 JAARVERS LAG 2009

20 Raad van Bestuur Roland van den Brink, Ruud Hagendijk en Walter Mutsaers Raad van Bestuur Mn Services Verslag van de Raad van Bestuur

21 23 Verslag van de Raad van Bestuur Marktontwikkelingen in 2009 Financiële crisis De financiële crisis, die in de laatste helft van 2008 razendsnel en wereldwijd om zich heen greep, zorgde voor een dieptepunt op de financiële markten halverwege maart Het effect van de crisis op de reële economie, duidelijker geworden in de loop van 2008, verdiepte zich in Consumenten- en vooral producentenbestedingen lagen op een ongekend laag niveau, de wereldhandel nam sterk af en de arbeidsmarkt verslechterde dramatisch in grote delen van de wereld. De economie raakte in grote delen van de wereld in een diepe recessie. In de loop van 2009 was die recessie steeds vaker te voelen in de echte wereld, ver weg van Wall Street en het Damrak. Tegen het einde van 2009 zat in de Verenigde Staten zo n 10% van de beroepsbevolking zonder baan, een niveau dat sinds begin jaren tachtig niet meer was voorgekomen. In Nederland bleef de teller steken op ruim 5%, maar voor 2010 voorziet het CPB een verdere toename naar 6,5%. Nadat de financiële markten in maart een dieptepunt bereikten, veerden de koersen in de maanden daarna sterk op. Die opleving werd niet of nauwelijks gesteund en geïnspireerd door positieve berichten en cijfers uit de reële economie. Veeleer was het de door beleggers gekoesterde hoop dat het ergste achter de rug zou moeten zijn. Ondanks stijgende koersen bleef er onzekerheid en twijfel in de markt. Vanwege de grote onzekerheid in de verwachtingen, opereerde Mn Services binnen het vermogensbeheer relatief defensief. Deze voorzichtige opstelling zorgde ervoor dat er gecontroleerd geprofiteerd werd van de rally op de beurzen die half maart op gang kwam. In het derde kwartaal van 2009 bleek een licht herstel van de economie in een aantal belangrijke landen het einde van de recessie in te luiden, althans volgens de gangbare definities. Ook de Nederlandse economie bleek in het derde kwartaal een lichte groei te kennen ten opzichte van het kwartaal daarvoor. Dat het nog geen tijd is om opgelucht adem te halen, is echter duidelijk. Dat bleek eens te meer toen in november de aan de overheid van Dubai gelieerde grote investerings- JAARVERS LAG 2009

22 maatschappij Dubai World aankondigde zijn schuldaflossing te moeten uitstellen. De financiële markten reageerden direct heftig: een teken dat het vertrouwen onder beleggers nog altijd bijzonder broos is. 4 Naar verwachting zullen lage consumentenbestedingen ook, of misschien wel juist in 2010, nog zorgen voor een rem op economisch herstel. De ontwikkeling van de werkloosheid, die altijd na-ijlt, kan door het directe verband met de bestedingsruimte van consumenten het komende jaar in de hele wereld een factor van belang worden voor het tempo waarin de economie uit het dal kan kruipen. Politieke en maatschappelijke ontwikkelingen De financiële crisis zorgde niet alleen voor rumoerige tijden op de financiële markten: ook het debat over de houdbaarheid van het Nederlandse pensioenstelsel laaide in alle hevigheid op en de discussie rondom de AOW en pensioenleeftijd kwam in een stroomversnelling. Het kabinet kondigde in het voorjaar van 2009 aan de AOW-leeftijd naar 67 jaar te willen brengen. Stemmen in het kabinet gaven aan ook de uittreedleeftijd voor de aanvullende pensioenen in de discussie te willen meenemen. Sociale partners kregen na een fel debat uiteindelijk tot oktober de tijd om vanuit de SER met alternatieven te komen die het gat in de rijksbegroting met een zelfde percentage moesten dichten als het kabinetsvoorstel beloofde te doen. Werknemers en werkgevers kwamen er in de SER niet uit, waarna het kabinet op 2 december 2009 het wetsvoorstel voor de verhoging van de AOW-leeftijd naar de kamer stuurde. Het stelsel van (aanvullende) pensioenen kende kwetsbare plekken, maar de buffers deden hun werk, zo bleek tijdens de financiële crisis. De gemiddelde dekkingsgraad van pensioenfondsen daalde significant als gevolg van snel dalende beurskoersen en een lage rente. Minister Donner van Sociale Zaken en Werkgelegenheid stelde in 2009 drie commissies in die de opdracht kregen het pensioenstelsel vanuit verschillende invalshoeken te onderzoeken. De commissie-don boog zich over de parameters, maximale rendementen voor aandelen en obligaties waarmee pensioenfondsen mogen rekenen bij het bepalen van de 'kostendekkende premie'. Een commissie onder voorzitterschap van Jean Frijns is gevraagd om onderzoek te doen naar de wijze waarop het beleggingsbeleid van pensioenfondsen zich de afgelopen twintig jaar heeft ontwikkeld en om aanbevelingen te doen ten aanzien van beleggingsbeleid, risicobeheer, uitvoering en governance. De Commissie Toekomstbestendigheid Aanvullende Pensioenregelingen ( Commissie Goudswaard ) werd gevraagd de toekomst- en schokbestendigheid van de huidige pensioencontracten te analyseren en om te kijken hoe het stelsel beter bestand wordt tegen financiële schokken in het licht van de vergrijzing. De discussie over de houdbaarheid van het collectieve pensioenstelsel werd niet alleen ingegeven door de financiële crisis en de vergrijzing. Ook de roep om meer invloed door groepen die zich tot nu toe binnen het stelsel te weinig vertegenwoordigd voelen, werd in 2009 luider. Verslag van de Raad van Bestuur

23 25 Het debat vindt plaats in een omgeving die, mede maar niet alleen veroorzaakt door de financiële crisis, een snel slinkend vertrouwen in de financiële sector heeft laten zien. Het vertrouwensverlies beperkt zich niet tot banken en verzekeraars. Pensioenfondsen en andere financiële instellingen worden door een belangrijk deel van het publiek over één kam geschoren, zo liet onderzoek van Motivaction in opdracht van de Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen zien. Pensioenfondsen, maar ook hun uitvoeringsorganisaties, zullen de komende jaren met overtuiging moeten pleiten voor het unieke Nederlandse pensioenstelsel. Om het draagvlak voor dat stelsel te behouden en te versterken, zullen de voordelen die het collectief het individu te bieden heeft, nadrukkelijk worden gecommuniceerd. Juist nu de omstandigheden zwaar zijn. Mn Services werkt mee aan een gezamenlijke inspanning in die richting. Dat doen we al in toenemende mate, met inspanningen op het gebied van public affairs en aanwezigheid in de vrije publiciteit. We zullen dat de komende jaren blijven doen, waar mogelijk en zinvol meer en meer in samenwerking met anderen. Pensioenmarkt De laatste jaren lieten een consolidatieslag zien op de Nederlandse pensioenmarkt. De financiële crisis zal dit proces de komende jaren naar verwachting voort doen gaan en mogelijk zelfs versnellen. Het pensioencontract staat onder druk en is toe aan een grondige herziening. Er wordt gesuggereerd dat de ambities met betrekking tot pensioenuitkeringen bijgesteld moeten worden, bijvoorbeeld door minder garanties te geven of door meer premie te heffen. Pensioenfondsen zijn kwetsbaarder dan in het verleden door de vergrijzing van het (ex-)deelnemersbestand, er dienen strategische keuzes te worden gemaakt over risico s en pensioenfondsen moeten meer grip krijgen op de uitvoering. Een verscherpt toezicht, verdergaande eisen aan goed pensioenfondsbestuur en de al eerder toegenomen complexiteit van wet- en regelgeving maken het voor kleine en middelgrote fondsen steeds moeilijker om zelfstandig te blijven opereren. Een samengaan van fondsen of het aansluiting zoeken bij grote uitvoerders zijn steeds vaker de uitkomsten van dat proces. Daar staat tegenover dat, ook in het licht van de financiële crisis, de grote fondsen juist in toenemende mate worstelen met het concept van fiduciair vermogensbeheer. De wens tot meer onafhankelijke en uitgebalanceerde advisering en een stevigere bestuurlijke grip op de uitvoering van het vermogensbeheer leidt dan bijvoorbeeld tot de keuze om een bestuursbureau in te richten of om dit zwaarder op te tuigen. Mn Services denkt mee met haar opdrachtgevers bij het opnieuw vormgeven van het fiduciair concept en bij de inrichting van moderne pensioenadministraties. De governance is hierbij van groot belang. Er is kritiek op het kennisniveau van bestuurders en de verdeling van verantwoordelijkheden met uitvoerders is soms onduidelijk. In de governance van Mn Services is een duidelijke scheiding aangebracht tussen de invloed via opdrachtgeverschap en invloed via eigenaarschap. JAARVERS LAG 2009

24 Mn Services in De financiële crisis heeft de marktomstandigheden voor de financiële sector drastisch veranderd. Niet eerder is het belang en de noodzaak van een goede compliance en solide riskmanagement zo duidelijk geworden als in deze tijd. Mn Services is zich ten volle bewust van het bevorderen en waarborgen van de integriteit van de eigen organisatie. Enige jaren geleden is al de stap gezet om SAS 70 type II gecertificeerd te zijn. Risicomanagement levert een bijdrage aan het creëren, optimaliseren en bescherming van de waarde van de onderneming door middel van het managen van businessrisico s bij het uitvoeren van werkzaamheden. Met de implementatie van risicomanagementbeleid ontwikkelt Mn Services een praktische aanpak om te kunnen anticiperen, identificeren, prioriteren, managen en bewaken van de portfolio van businessrisico s die een impact hebben op onze organisatie. Onze opdrachtgevers Mn Services beheert de pensioenadministratie en het vermogensbeheer voor een groot aantal in omvang en aard sterk verschillende pensioenfondsen. Naast administratie en vermogensbeheer levert Mn Services haar opdrachtgevers diensten op het gebied van beleidsvoorbereiding, communicatie, advies en bestuursondersteuning. De consolidatieslag die de afgelopen jaren op de Nederlandse pensioenmarkt is ingezet, zette zich in 2009 voort. Het Pensioenfonds van de Metalektro (PME) en het Pensioenfonds voor de Koopvaardij besloten in 2008 hun pensioenadministraties met ingang van 1 januari 2010 onder te brengen bij Mn Services. Gedurende 2009 werd hard en met veel succes gewerkt aan de voorbereiding op de komst van deze twee opdrachtgevers. Pensioenen en diensten Mn Services biedt haar klanten een breed palet aan diensten en producten. Naast vermogensbeheer en pensioenadministratie varieert dat van producten die onze opdrachtgevers in staat stellen te voldoen aan hun wettelijke verplichtingen of ondernemingsdoelstellingen (zoals de eisen uit de Pensioenwet, de WIA en de levensloopregeling) tot gericht specifiek advies over aspecten in de financiële bedrijfsvoering van onze opdrachtgevers. De businessunit Pensioenen en Diensten is een belangrijke pijler van Mn Services, het is de basis van waaruit administratieve processen voor bijna twee miljoen (ex-)pensioendeelnemers worden verricht. Hier worden de niet altijd even zichtbare processen die de kern van de bedrijfsvoering vormen ontwikkeld, ingeregeld en uitgevoerd. Vanwege de essentiële taak van dit bedrijfsonderdeel heeft het opleiden en certificeren van medewerkers hier voortdurende prioriteit. Bij Pensioenen en Diensten is in 2009 veel aandacht, energie en creativiteit gestoken in de voorbereidingen voor een soepele overkomst van twee nieuwe grote opdrachtgevers. Tegelijkertijd liepen de lopende activiteiten voor bestaande opdrachtgevers gewoon door. Ondanks de druk op de organisatie door de komst van de nieuwe opdrachtgevers, zijn de service level agreements behaald of zelfs overtroffen bij het nakomen van deze afspraken met bestaande opdrachtgevers. Verslag van de Raad van Bestuur

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn Telefoon (055) 579 39 48 www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram 02 verkort in beeld 03 Ontwikkelingen 05 08 10 Pensioenen Beleggingen Organogram Aantal deelnemers dat pensioen opbouwt Aantal personen dat een ouderdomspensioen ontvangt Aantal deelnemers met slapende

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB.

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Speech Joanne Kellermann Pensioenseminar 2014 Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Voor mij is dit een bijzonder moment:

Nadere informatie

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2012 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen. drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG. Aon Hewitt Consulting Retirement Actuarial Services

Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen. drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG. Aon Hewitt Consulting Retirement Actuarial Services Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG Agenda Waarom Pensioenakkoord? Inhoud Pensioenakkoord Wat doen we ermee? Oplossingsrichtingen Hoe nu verder?

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds)

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) April 2012 Inhoud 1. Algemeen...3 1.1 Inleiding...3 1.2 Wet- en regelgeving...3 2. Financiële middelen...3 2.1 Algemeen...3 2.2 Schulden en reserves...4

Nadere informatie

Mn Services N.V. Burgemeester Elsenlaan 329 2282 MZ Rijswijk Postbus 5210 2280 HE Rijswijk

Mn Services N.V. Burgemeester Elsenlaan 329 2282 MZ Rijswijk Postbus 5210 2280 HE Rijswijk Mn Services N.V. Burgemeester Elsenlaan 329 2282 MZ Rijswijk Postbus 5210 2280 HE Rijswijk Telefoon (070) 316 01 60 Fax (070) 316 04 75 www.mn-services.nl + + + waarin zekerheden verkruimelden, maar waarin

Nadere informatie

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen 14 september 2015 VERD VERD VERD VERD GEWIJZI Vooraf VERD VERD 08 VERD Herziening IORP-richtlijn VERD G 01 02 03 04 05 VERD Toekomst pensioenstelsel Algemeen

Nadere informatie

VERKORT JAARVERSLAG. Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A.

VERKORT JAARVERSLAG. Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. VERKORT JAARVERSLAG 212 Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. PROFIEL De Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. stelt zich op grond van haar Reglement ten doel

Nadere informatie

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen 15 december 2015 GEWIJZI Vooraf 08 Herziening IORP-richtlijn G 01 Toekomst pensioenstelsel 09 Payroll - motie Hamer G 02 03 04 05 Algemeen pensioenfonds

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen Syntrus Achmea Real Estate & Finance is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke combinatie van pensioenexpertise en vastgoedexpertise

Nadere informatie

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 Investeren in vertrouwen Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 1 Pensioenfonds Zorg en Welzijn: het pensioenfonds voor de sector zorg en welzijn Het meerjarenbeleidsplan 2011-2015 beschrijft welke

Nadere informatie

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Vermogensbeheer Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later. Dat is de belofte van uw pensioenfonds aan uw deelnemers. Verder gaan is nu zorgen voor

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds

Beleggingsstatuut Longfonds Beleggingsstatuut Longfonds April 2016 Inhoud 1. Algemeen... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Wet- en regelgeving... 3 2. Financiële middelen... 3 2.1 Algemeen... 3 2.2 Schulden en reserves... 4 2.3 Doel en tijdshorizon

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT DIVISIE PENSIOEN & LEVEN Laan van Malkenschoten 20 Postbus 9150 7300 HZ Apeldoorn www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van 2013

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

Terugblik 2011 in cijfers

Terugblik 2011 in cijfers Terugblik 2011 in cijfers U vindt hier een samenvatting van het jaarverslag 2011. Het volledige jaarverslag kunt u downloaden via www.pensioenfondsricohnederland.nl. Financiële situatie Door de kredietcrisis

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Betreft Kamervragen van het lid Krol Hierbij zend ik u de

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van Pension Fund Governance

Nadere informatie

POPULAIR JAARVERSLAG 2013

POPULAIR JAARVERSLAG 2013 POPULAIR JAARVERSLAG 2013 2 Het herstel van onze financiële positie blijft absolute topprioriteit. Twee gezichten Het jaar 2013, maar ook 2014 dat nog grotendeels voor ons ligt, kent twee gezichten. Enerzijds

Nadere informatie

APF toekomstbestendige oplossing voor pensioenfondsen 13:30 14:45

APF toekomstbestendige oplossing voor pensioenfondsen 13:30 14:45 APF toekomstbestendige oplossing voor pensioenfondsen 13:30 14:45 1 Agenda Introductie APF Wat is een Algemeen Pensioenfonds? Het nut van een APF Wat zijn de belangrijkste bouwstenen van De Nationale APF?

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

Strategisch Pensioenmanagement

Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement is samenbrengen. Strategisch Pensioenmanagement De belangrijkste taak van Strategisch Pensioenmanagement is ervoor te zorgen dat u in control

Nadere informatie

124 De Pensioenwereld in 2015

124 De Pensioenwereld in 2015 13 124 De Pensioenwereld in 2015 Verslaggeving & communicatie 125 Meer consistentie nodig in verslaggeving premiepensioeninstellingen Auteurs: Frans Glorie en Kees Voorburg Op 1 januari 2011 is de premiepensioeninstelling

Nadere informatie

1. De detailhandel in Nederland

1. De detailhandel in Nederland 1 2 1. De detailhandel in Nederland De detailhandel is een belangrijke economische sector die wordt gekenmerkt door een zeer arbeidsintensief karakter. Er werken ongeveer 750.000 mensen. Het belang voor

Nadere informatie

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Pag. /8 Delta Lloyd garandeert de opgebouwde aanspraken en tarieven. Het Garantiepensioen

Nadere informatie

Bijzondere Deelnemersvergadering 24 april 2014

Bijzondere Deelnemersvergadering 24 april 2014 Bijzondere Deelnemersvergadering 24 april 2014 2 1. Opening, mededelingen en ingekomen stukken 2. Achtergrond Wet versterking bestuur pensioenfondsen 3. Wet versterking bestuur pensioenfondsen 4. Wijzigingen

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015 Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Dekkingsgraad (UFR): 108,3% Beleidsdekkingsgraad: 110,0% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2015 1 e halfjaar:

Nadere informatie

Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur

Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur Agenda Stand van zaken PPF APG: kerngegevens, beleggingsresultaten dekkingsgraadontwikkeling Deelnemerstevredenheidsonderzoek Effecten

Nadere informatie

PERSBERICHT. Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro

PERSBERICHT. Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro PERSBERICHT Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro Op 19 oktober 2008 is bekend gemaakt dat ING haar kapitaal verder heeft versterkt met behulp van de Nederlandse overheid. De solvabiliteit,

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds SABIC

Stichting Pensioenfonds SABIC Stichting Pensioenfonds SABIC Presentatie SPF tijdens algemene ledenvergadering VGSE 15 april 2010 Jan van den Berg, voorzitter SPF 1 Programma 1. Algemeen 2. Situatie SPF eind 2008 3. Ontwikkelingen SPF

Nadere informatie

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten.

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Risicobeheersing staat aan de basis van elk beleggingsbeleid. Omdat het renterisico het belangrijkste risico voor pensioenfondsen

Nadere informatie

Een overzicht van de kerncijfers vindt u op van het volledige jaarverslag.

Een overzicht van de kerncijfers vindt u op <pagina 8 en 9> van het volledige jaarverslag. 12 vragen over het jaarverslag 2013 De hoofdpunten uit het jaarverslag van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (SPV) behandelen we aan de hand van 12 vragen en antwoorden. Een volledig exemplaar

Nadere informatie

VERKORT JAARVERSLAG. Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A.

VERKORT JAARVERSLAG. Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. VERKORT JAARVERSLAG 213 Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. PROFIEL De Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. stelt zich op grond van haar Reglement ten doel

Nadere informatie

Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers. Samen bouwen aan goed pensioen

Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers. Samen bouwen aan goed pensioen Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers Samen bouwen aan goed pensioen Inleiding ABP heeft een visie ontwikkeld voor de middellange termijn, de ABP-visie op 2020. Met deze visie willen wij richting geven

Nadere informatie

PGB actueel door Arnold Verplancke

PGB actueel door Arnold Verplancke door Arnold Verplancke Inhoud Financiële resultaten 2014 en eerste maanden 2015 Aansluitingen en groei deelnemersbestand Kosten per deelnemer Nieuwe wetgeving: - APF - Communicatie Nieuw portaal gepensioneerden

Nadere informatie

Jaarcijfers 2012. 6 maart 2013

Jaarcijfers 2012. 6 maart 2013 Jaarcijfers 2012 6 maart 2013 Overzicht Klantbelang gediend met stevig financieel fundament Resultaat 255 miljoen Dividendvoorstel 88 miljoen Solvabiliteit 293% Kosten verder verlaagd met 6% Eigen Vermogen

Nadere informatie

2014 KPMG Advisory N.V

2014 KPMG Advisory N.V 02 Uitbesteding & assurance 23 Overwegingen bij uitbesteding back- en mid-office processen van vermogensbeheer Auteurs: Alex Brouwer en Mark van Duren Is het zinvol voor pensioenfondsen en fiduciair managers

Nadere informatie

-1- AGENDA. 1. Opening en mededelingen.

-1- AGENDA. 1. Opening en mededelingen. AGENDA Voor de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Macintosh Retail Group NV, te houden op dinsdag 22 april 2008 om 14.00 uur in het Golden Tulip Apple Park Hotel, Pierre de Coubertinweg

Nadere informatie

VERKORT JAARVERSLAG. Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A.

VERKORT JAARVERSLAG. Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. VERKORT JAARVERSLAG 214 Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. PROFIEL De Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. stelt zich op grond van haar Reglement ten doel

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Dekkingsgraad 100% Belegd vermogen 74,7 miljard Rendement tweede kwartaal 8,4% Herstelplan goedgekeurd In het tweede kwartaal heeft Pensioenfonds Zorg en Welzijn een rendement

Nadere informatie

Asset & Liability Management

Asset & Liability Management Asset & Liability Management Verder gaan is de juiste balans vinden. ALM: inzicht in risico s Zorgen voor balans tussen pensioenverplichtingen en de opbouw van het pensioenvermogen. Het is een kerntaak

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Arbeidsvoorwaarden en Overleg

Nadere informatie

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010 Welkom Waar willen wij het met elkaar over hebben? Pensioen anno 2010 Stand van Zaken AOW en Pensioenakkoord 4

Nadere informatie

Pensioenactualiteiten en ontwikkelingen bij PGB

Pensioenactualiteiten en ontwikkelingen bij PGB Presentatie voor ledenraad KVGO Ruud Degenhardt 29 mei 2013 Pensioenactualiteiten en ontwikkelingen bij PGB Inhoud Inhoud PGB Financieel Pensioenactualiteiten Wet Versterking Pensioenfondsbestuur Ontwikkeling

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie Meer dan 1700 mensen hebben pensioenaanspraken opgebouwd bij Stichting Pensioenfonds Avery Dennison (in deze verklaring voortaan verder "pensioenfonds" genoemd). Zij zijn de (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden

Nadere informatie

Ontwikkelingen in 2012

Ontwikkelingen in 2012 1 Jaarbericht 2012 Ontwikkelingen in 2012 2012 was, in alle opzichten, weer een bewogen jaar. We kregen onder meer te maken met hectische ontwikkelingen op de financiële markten, met veranderingen in de

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Wat betekenen de nieuwe pensioenmaatregelen voor u? De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar geheel noch gedeeltelijk van. Page 2 of 5 Voorwoord In

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 12 > JAARGANG 8 > SEPTEMBER 2011 inhoud > De financiële situatie bij pensioenfondsen [p.1] Pensioenleeftijd 65 jaar, wat als ik eerder

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag 2013

Verkort Jaarverslag 2013 Verkort Jaarverslag Han Thoman: Ons bestuur is zich echt goed bewust van de risico s die het pensioenfonds loopt. Voorzitter Han Thoman Onze financiële positie is redelijk maar moet nog beter Een jaar

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

- Vaststelling van de jaarrekening 2014 van ABN AMRO Group N.V.

- Vaststelling van de jaarrekening 2014 van ABN AMRO Group N.V. Verantwoording stemgedrag eerste half jaar 2015 Stemgedrag op vergaderingen van aandeelhouders en genomen aandeelhoudersbesluiten buiten vergadering 1. Inleiding NLFI onderschrijft het belang van de Nederlandse

Nadere informatie

Mn Services staat voor daadkrachtige en effectieve ondersteuning in pensioenuitvoering en

Mn Services staat voor daadkrachtige en effectieve ondersteuning in pensioenuitvoering en 1 Marktpositie Mn Services staat voor daadkrachtige en effectieve ondersteuning in pensioenuitvoering en vermogensbeheer. Met een belegd vermogen van ruim 61 miljard euro, een breed pakket diensten en

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 samenvatting van het jaarverslag In het Jaarverslag 2014 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

PROFIELSCHETS. Philips Pensioenfonds NIET UITVOEREND BESTUURDER 1/5. Stichting Philips Pensioenfonds

PROFIELSCHETS. Philips Pensioenfonds NIET UITVOEREND BESTUURDER 1/5. Stichting Philips Pensioenfonds PROFIELSCHETS NIET UITVOEREND BESTUURDER Stichting Stichting behoort tot de grootste ondernemingspensioenfondsen van Nederland met een belegd vermogen van bijna 18 miljard euro. Het pensioenfonds voert

Nadere informatie

Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008

Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008 Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008 blad 1 van 7 Het Metro Pensioenfonds Hieronder eerst een aantal bijzonderheden over het Metro Pensioenfonds. Het Metro Pensioenfonds is opgericht

Nadere informatie

Samenvatting stembeleid MN

Samenvatting stembeleid MN Samenvatting stembeleid MN MN is van mening is dat actief aandeelhouderschap van groot belang is voor een verantwoorde bedrijfsvoering door de bedrijven waar zij in belegt. Daarom voert MN wereldwijd een

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Commissie Toekomstbestendigheid Aanvullende Pensioenregelingen Prof. dr. K.P. Goudswaard (voorzitter) Prof. dr. R.M.W.J.

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur de pensioenregeling

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Investment beliefs bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Uitgangspunten vermogensbeheer Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer

Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Page 1 of 5 U bevindt zich hier: Home Ministeries Financiën Documenten en publicaties Toespraken Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Toespraak 27-01-2011 Toespraak

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Pensioencommunicatie start bij de werkgever

Pensioencommunicatie start bij de werkgever Pensioencommunicatie start bij de werkgever Artikel Senior adviseur collectieve pensioenen J. Arts (Pon) Pensioencommunicatie start bij de werkgever Welke maatregelen kan de werkgever nemen om het pensioenbewustzijn

Nadere informatie

Verder gaan voor je klanten Dat is Syntrus Achmea

Verder gaan voor je klanten Dat is Syntrus Achmea Verder gaan... Verder gaan voor je klanten Dat is Syntrus Achmea Verder gaan is verrassen met oplossingen en adviezen die uw verwachtingen overtreffen. Ons vakmanschap en ondernemerschap inzetten om alle

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 18 november 2014 13 oktober 2010 Deelnemersbijeenkomst Agenda Opening 2013 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk Beleggingsbeleid

Nadere informatie

Wat is er aan de hand moet onze pensioenen?

Wat is er aan de hand moet onze pensioenen? Wat is er aan de hand moet onze pensioenen? Casper van Ewijk, Netspar & University of Amsterdam KNAW Symposium, 9 januari 2014, Amsterdam Agenda Wat is een pensioen? Goed pensioen is een risicovol pensioen

Nadere informatie

Vakcentrale. Toekomst Pensioenstelsel Zaken rond AOW en het aanvullend pensioen

Vakcentrale. Toekomst Pensioenstelsel Zaken rond AOW en het aanvullend pensioen Toekomst Pensioenstelsel Zaken rond AOW en het aanvullend pensioen 0 Tom Poes verzin eens een list! Het is moeilijk om jong te zijn, gaf hij toe. Je moet lenen aan je kinderen, en je moet de ouderen teruggeven

Nadere informatie

Pensioenfonds DSM Nederland

Pensioenfonds DSM Nederland Pensioenfonds DSM Nederland Uitgave oktober 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het pensioenfonds ) is van algemene

Nadere informatie

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring 1 Waarom MVO? Moeten: Horen: Lonen: gedrag af MVO handelen wordt afgedwongen MVO handelen o.b.v. vrijwilligheid (morele motivatie) De markt beloont MVO en straft

Nadere informatie

DUFAS Code Vermogensbeheerders. Algemene principes

DUFAS Code Vermogensbeheerders. Algemene principes DUFAS Code Vermogensbeheerders ref. 14_041 Algemene principes 1. Vermogensbeheerders handelen in het belang van hun klanten. 2. Vermogensbeheerders kennen hun klanten. 3. Vermogensbeheerders doen eerlijk

Nadere informatie

APG GROEP NV JAARBEELD 2010 BEELD

APG GROEP NV JAARBEELD 2010 BEELD APG GROEP NV JAARBEELD BEELD 2 APG GROEP NV JAARBEELD APG GROEP, EEN KENNISMAKING 3 APG GROEP, EEN KENNISMAKING MISSIE EN STRATEGIE APG Groep N.V. (APG Groep) gelooft in een sterk pensioenstelsel waarbij

Nadere informatie

Toekomstbestendig risicoraamwerk

Toekomstbestendig risicoraamwerk 24 Toekomstbestendig risicoraamwerk De diverse veranderingen in het pensioenstelsel, het verlies van vertrouwen in de sector, de hierdoor groeiende vraag naar meer transparantie en het beter beheersen

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Het jaarverslag 2012 in vogelvlucht

Het jaarverslag 2012 in vogelvlucht Het jaarverslag 2012 in vogelvlucht De hoofdpunten uit het jaarverslag van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (SPV) behandelen we aan de hand van 10 vragen en antwoorden. Een volledig exemplaar

Nadere informatie

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN Aanbevelingen toekomst Code Banken 22 maart 2013 Inleiding De Monitoring Commissie Code Banken heeft sinds haar instelling vier rapportages uitgebracht. Zij heeft daarin

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen STICHTING PENSIOENFONDS RECREATIE Mei 2011 INHOUDSOPGAVE 0. Introductie 3 1. Doelstelling van het beleggingsbeleid 4 2. Organisatie en risicobeheerprocedures 5 3. Beleggingsbeginselen 7 Mei 2011 Pagina

Nadere informatie

Gedragscode. SCA Gedragscode

Gedragscode. SCA Gedragscode SCA Gedragscode 1 Gedragscode SCA Gedragscode SCA wil op sociaal- en milieutechnisch verantwoorde wijze omgaan met haar belanghebbenden en op basis van respect, verantwoordelijkheid en uitmuntendheid een

Nadere informatie

KENMERK: B/13/7252/HL DATUM: 25 april 2013 ONDERWERP VcTantwoord beleggen

KENMERK: B/13/7252/HL DATUM: 25 april 2013 ONDERWERP VcTantwoord beleggen -p ENSIOEN EDERATIE Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de Staatssecretaris, mevrouw J. Klijnsma Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Pensioenfederatie Prinses Margrietplantsoen 90 2595 BR

Nadere informatie