Anderstalig theater Christoph Marthaler Volksbühne am Rosa-Luxemburg-Platz Die Zehn Gebote naar Raffaele Viviani vr 14, za 15 maart 2003

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Anderstalig theater Christoph Marthaler Volksbühne am Rosa-Luxemburg-Platz Die Zehn Gebote naar Raffaele Viviani vr 14, za 15 maart 2003"

Transcriptie

1 Anderstalig theater Christoph Marthaler Volksbühne am Rosa-Luxemburg-Platz Die Zehn Gebote naar Raffaele Viviani vr 14, za 15 maart 2003

2 redactie programmaboekje desingel druk Tegendruk de voorstelling duurt 2 uur en 20 minuten er is geen pauze spreektaal Duits. boventiteling Nederlands / Frans vertaling Nederlands Steven Goedhart vertaling Frans Monique Nagielkopf bediening boventiteling Steven Goedhart gelieve uw GSM uit te schakelen!

3 Christoph Marthaler. Volksbühne am Rosa-Luxemburg-Platz Die Zehn Gebote naar Raffaele Viviani regie Christoph Marthaler scenografie en kostuums Anna Viebrock muzikale leiding Clemens Sienknecht spel Martin Wuttke, Hildegard Alex, Rosemarie Bärhold, Susanne Düllmann, Heide Kipp, Matthias Matschke, Klaus Mertens, Sophie Rois, Jürgen Rothert, Ulrich Voss, Winfried Wagner dramaturgie Andrea Koschwitz licht Henning Streck dramaturgisch advies Agnese Grieco volkskundig advies Thomas Hauschild regieassistentie Celina Nicolay artistiek decoradvies Günter Altmann decorassistentie Werner Lorenz, Kornelia Gysel kostuumassistentie Sabine Fleck regiestagiair Felix Altmann, Maik Priebe dramaturgiestagiair Helga Angarano hoofd make-up Doretta Kraatz, Ilona Siefert make-up Doris Kohn, Sabrina Zorn, Horst Betzien, Reinhard Wiertschok inspiciënt Karin Bayer souffleur Gabriela Anschütz geluid Olaf Gade technisch directeur Stefan Pelz assistent techniek en constructie Ian Harrison toneelmeester Wilfried Schober hoofd belichting Fritz Huste hoofd rekwisieten Georg Buchmann rekwisieten Yvonne Schulz kostuumdirectie Rita Sauerteig dameskostuums Bärbel Groppler herenkostuums Katrin Eken-Nowak kostuumbeschildering Margot Deutschmann damesgarderobe Marion Schirra herengarderobe Dieter Schubert atelierleiding Frank Mittmann David Baltzer meubelmakerij Colin Mitchell schildersatelier Günter Altmann, Rolf-Jürgen Windorf slotenmakerij Klaus Koal foerier Dieter Knäfel beeldhouwwerken Birgit Engels, Hans-Joachim Henkel decoratie Frank Halling, Ramona Zimmermann dank aan de stagiairs van de werkplaatsen, muziek ea. Coro dei soldati, testo e musica di Roberto de Simone, Me so mbriacato e sole, versi di Domenico Titomanlio, musica di Salvatore d Esposito, Malafemmina, versi e musica di Toto. Het Napolitaanse stuk I dieci Comandamenti van Raffaele Viviani werd vertaald door Agnese Grieco. Uitvoeringsrechten Gustav Kiepenheuer Bühnenvertrieb-GmbH Berlin.

4 Theater van de dood Gesprek met Christoph Marthaler Hoe is het voor u om weer in Berlijn te werken? Marthaler: Heel leuk. Sinds 'Murx den Europäer...' heb ik echt iets met Berlijn. Het is goed om in Berlijn te zijn, maar anderzijds is het misschien niet het goede moment, omdat ik in Zürich zou moeten zijn. Ik heb een gevoel van gespletenheid. David Baltzer Wat is er voor u veranderd? Marthaler: Ik woon in de buurt waar ik tien jaar geleden ook woonde, helemaal bovenaan in Prenzlauer Berg. Toen waren er geen lichtreclames, amper auto's, echt Oost-Berlijn. Ondertussen is het oosten ingenomen. Ik ben niet alleen met dat gevoel. Alles wordt commercieel uitgebuit, nu zijn er van die reusachtige winkelcentra. De kleine winkels zijn al lang verdrongen. Dat heeft niet alleen met nostalgie te maken, in mijn ogen wordt er ook veel vernield, bijvoorbeeld de goede bakkerijen. In de plaats van die bakkerijen worden nu reuzenketens gebouwd, die instantcroissants maken en standaardgebak aanbieden. Ook de oude krantenwinkels zijn er niet meer omdat de uitbaters de huur niet meer kunnen betalen. In de plaats daarvan is er McPaper. Zo'n papier kan ik niet gebruiken. Het is verschrikkelijk, al die goedkope spullen. Vaak heb ik het gevoel van een soort kolonialisering. Op elke hoek vind je mensen die uit hun huis moeten omdat ze de huur niet meer kunnen betalen. In de wijk waar ik woon, ontmoet je al op straat gezette mensen. Binnen enkele jaren zal die wijk voorgoed door anderen ingenomen zijn. De nieuwe wereld vreet hier aan alles.

5 U ensceneert nu de Napolitaanse komedie 'De tien geboden' van Raffaele Viviani. Marthaler: Ik wil duidelijk stellen dat ik niet 'De tien geboden' ensceneer, maar wel een opvoering uitwerk waarin we 'De tien geboden' als model gebruiken. Viviani beschreef de echte armen in Napels en in Mezzogiorno, die in de steegjes woonden. Die mensen zijn nog veel armer dan diegenen aan wie Eduardo de Filippo zich gewijd heeft. Viviani's 'De tien geboden' is een naoorlogs stuk met typische naoorlogse thema's. Het is een bizar en fascinerend stuk. Ons interesseert het noodlot van de mensen in Mezzogiorno, die door het noorden zwaar gesubsidieerd worden, maar van dat geld niets te zien krijgen. Die mensen worden gekloot en bedrogen, en het geld vloeit naar projecten die hen niet helpen. Daar ligt een verband met Berlijn en Oost-Duitsland. Met dat verschil dat de mensen in Napels en Mezzogiorno een totaal andere overlevingsstrategie hebben. Ze leven dan ook op een vulkaan. Ze worden door aardbevingen dooreen geschud en door vulkaanuitbarstingen geteisterd. Wat is het verschil met de overlevingsstrategie in het noorden? Marthaler: Ik geloof dat er hier al een grotere vorm van afwijzing heerst. Hier aanvaardt men de situatie en daar vechten de mensen nog meer. Ze zijn er armer dan hier. Ze helpen elkaar met hun christelijke rituelen en oude heidense gebruiken. Maar je mag ook niet vergeten dat dit vaak slechts een spel is. Die mensen eigenen zich die rituelen toe, om te overleven. Waar komt bij u de liefde voor het levensgevoel van de Napolitanen vandaan? Marthaler: Ik houd van de dynamiek van die stad. Die is natuurlijk heel luid, maar zodra je daaraan gewend bent, ondervind je dat niet zomaar als volume. In Napels is er veel defect, dat wordt steeds opnieuw hersteld en functioneert toch niet. Napels verzinkt gedeeltelijk in zijn eigen ondergrond. Er zijn nog putten en catacomben uit aloude tijden. De mensen leven er met al die beproevingen. Ze aanvaarden het, maar hun levensgevoel straalt. De chaos zorgt voor een immense organisatie, die functioneert en een eigen, dynamisch ritme heeft. Dat is een andere dynamiek en een ander ritme dan die u in 'Murx den Europäer...' aangewend hebt. Marthaler: In 'Murx den Europäer...' ontstaat de dynamiek uit de vereenzaming van de mensen, die in enorme spanningsbogen met elkaar communiceren. In Napels is er een groot gevoel van samenhorigheid onder de mensen. Ze kennen elkaar en spreken of communiceren veel meer dan hier of in Zwitserland, waar iedereen sceptisch is tegenover de ander. Het is een choreografie van de samenhorigheid. Viviani's 'De tien geboden' is in de periode van het Italiaanse neorealisme ontstaan, na het bombardement op Napels. Is zijn stuk ook een herinnering aan een vergane wereld? Marthaler: Dat zie je ook in de muziek van Napels. De muziek gaat onder en wordt permanent weer opgebouwd - meteen. Napels werd vaak door aardbevingen verwoest. De Napolitanen bouwen altijd opnieuw op. Het zit in hun bloed om alles snel weer op te bouwen. Deze mensen hebben overlevingsstrategieën, die je nergens anders ziet. Ze leven op de vulkaan. Rondom Napels is de aarde zo dun, en daaronder kookt het. Dat zorgt voor een ander levensgevoel. De vergankelijkheid is er veel meer aanwezig. Komt die levenswil ook uit de muziek? Marthaler: De muziek speelt daar een rol in. De Napolitanen hebben hun muziek en hun liederen, en die zingen ze - minder dan vroeger, maar toch nog veel meer dan wij. Zo heb-

6 ben ze eilanden gebouwd, waarop ze zich kunnen terugtrekken. Het is een zeer positieve levenshouding. En net als in Lissabon worden de tijden bezongen toen Napels nog een reusachtige stad en een grote haven was. Net als in Lissabon bezingen ze op treurige manier de grote tijden. Aan de randen van Europa vind je altijd zulke gevoelens, die bepaalde muzikale overeenkomsten hebben. Welke vorm van distantiëring gebruikt u, opdat 'De tien geboden' geen folkloristisch stuk wordt? Marthaler: We zingen populaire Italiaanse muziek in het Duits, zelfs Italiaanse vloeken worden in het Duits uitgesproken. We proberen een mengvorm te spelen, ook in het verlangen van de mensen hier naar een beter leven. En we proberen dat verlangen van beide zijden, zowel het noorden als het zuiden, te belichten. We wisselen niet van het ene naar het andere verlangen, maar vermengen alles. Rituelen zijn richtpunten in het leven. We zitten vol rituelen, verborgen of bewust. We zijn ook niet vrij van bijgeloof. Alleen schamen wij ons erover, wij komen er minder mee naar buiten. Wij houden ons aan rituelen om de chaos en de angst te verdrukken en op een beter leven te hopen. In 'Murx den Europäer...' had ik niet het gevoel dat rituelen met hoop verbonden konden zijn, in de 'De tien geboden' kan ik me wel voorstellen dat de rituelen van de katholieke kerk verbonden zijn met de hoop op een ander leven, op het paradijs. In Napels komt daar nog bij dat de dodenverering niet enkel met betrekking tot de eigen familie bedreven wordt, maar ook dat knokenkasten opgezocht en aanbeden worden. Er wordt in de ware betekenis van het woord een dodencultus bedreven - maar naar het leven gericht. De doden kunnen je helpen te leven. Dat zijn eigenlijk oude heidense gebruiken die de katholieke kerk verboden heeft, maar de mensen laten zich die gebruiken niet ontnemen, ook de goede katholieken niet. De mensen smeken - om alles wat ze voor het leven nodig hebben - om geld en gezondheid. De rituelen zijn een vorm van concentratie. Ze gaan niet naar de knoken om de vergeving van de zonden af te smeken. Ze smeken de knoken om een goede oogst of de oplossing van partnerproblemen. Het gaat om heel banale, menselijke vragen. In de rituelen speelt de herinnering een grote rol. Die wordt ook in gebeden en processies bezworen. Marthaler: Dat klopt, maar hier heerst dat voorwaarts denken en die hoop op een beter leven. Dat is de motor. Ze bevragen de doden over de toekomst. De dood is alomtegenwoordig. De doden worden niet enkel ondervraagd, ze brengen ook geluk. De begrafenissen zijn er veel opener dan hier. In de straten zie je echte begrafenisstoeten met de kist op kop. Dat is bijna theater. Een theater van dood en leven. Uit: Klaus Dermutz, Theater des Todes, Tip, 21 oktober (vertaling Steven Goedhart)

7 Het elfde gebod Twaalf acteurs zijn wekenlang met de tien geboden bezig geweest. Een kleine proef voor de première. Vandaag wordt in de Volksbühne de première van 'De tien geboden' opgevoerd. Een theateravond naar teksten van de Napolitaanse volksauteur Raffaele Viviani ( ), geënsceneerd door Christoph Marthaler. Een bonte schare eenvoudige mensen slaat zich in Napels met humor, charme en improvisatietalent door het leven. Daarbij steunen ze op de Zuid-Italiaanse, pragmatisch ingestelde vorm van het katholicisme. Wij hebben de twaalf acteurs, die zich al weken over de thema's gebod en verzoening, verbod en hartstocht buigen, naar hun ervaringen gevraagd. Wat ze in het algemeen van het leven vinden? Of ze soms een slecht geweten hebben? En of ze misschien nog een gebod voor ons in petto hebben? Klaus Mertens Ik heb pas gelezen dat het begrip hebzucht door het begrip winststreven vervangen is. Dan kan ik als gebod van de tijd enkel vaststellen: verkoop je aandelen niet onder hun waarde! Geld achterna lopen is vandaag de zin van het leven. Anders zou ik zeggen: wees tolerant, ook als het moeilijk is. David Baltzer Sophie Rois Religie, zoals ik die op het Oostenrijkse platteland heb leren kennen, was een soort van boers-klerikaal-fascistischhiërarchisch-bedrukkende folklore. Met een standenverwaandheid: de brave mevrouw architect moest wel veel

8 heiliger zijn dan de arme mensen van de boerderij. Dat daar iets niet in de haak was, had ik al als kind door. Toch ben ik blij dat ik een - katholiek ingeprent - slecht geweten krijg, wanneer ik weer maar eens onoplettend door het leven gestapt ben of kwaad op iemand was, wat ik eigenlijk helemaal niet wilde. Vooral wanneer mensen tegen mij zinloos goed en grootmoedig zijn, zelfs als ik ze gefrustreerd en bekrompen behandel. Maar ik doe moeite om dat te veranderen. Je moet goed zijn voor de anderen en niet enkel aan jezelf denken, ook al klinkt dat nu zo heel godsdienstig. Anders wordt de hele maatschappij nog onbeschaafder en barbaarser. Een raad die mijn moeder me voor mijn dertigste verjaardag cadeau deed, is me steeds bijgebleven: denk nu niet dat je oud bent, want anders heb je daar binnen vijf jaar spijt over. Susanne Düllmann Ik werk net 46 jaar bij de Volksbühne - daarom geldt voor mij vermoedelijk als wet: Je blijft zolang aan het theater tot je omvalt. Onder het motto 'je moet' hebben we op de geboden geïmproviseerd. Zo zijn er enkele heel grappige dingen ontstaan, zoals: 'je moet niet zo stom rondhangen', of: 'je moet na de repetitie zo snel mogelijk naar huis gaan'. Toen iemand me zei: 'je zal niet vreemdgaan', heb ik geantwoord: 'jij ook niet'. Als ik het eens goed bekijk, waren er zeker meer dan tien geboden geweest, als het destijds niet zo moeilijk geweest was om ze in steen te kappen. Winfried Wagner Het derde gebod zegt dan wel dat we de dag van de Heer moeten heiligen, maar aangezien ik in de dienstensector tewerkgesteld ben, werk ik ook op zondag. Maar toch ga ik in de voormiddag eerst naar de kerk. Ik stam namelijk uit een streng katholieke familie. Ik was kapelknaap aan de Hofkerk van Dresden. Zoals de naam al zegt, hoorde die bij het hof. Dat werd onder Augustus de Sterke katholiek en dat bleef het tot 1918, terwijl de rest van Saksen protestants was. Toen het katholieke knapenkoor op 1 april 1948 weer in het leven geroepen werd, was ik daar als eerste jongen bij. Mijn broer heeft het koor dan geleid en uitgebouwd tot hij met pensioen ging. Ik ben dus echt een door de wol gewassen katholiek. Dat Johann Sebastian Bach protestants was, stoort me helemaal niet. Je zal Bach zingen en hem aanhoren. Dat is ook voor mij steeds een genot van hoogste christelijke gelovigheid. Matthias Matschke Ook als het avondland geseculariseerd lijkt, hebben de tien geboden hun bestaansrecht helemaal niet verloren. De religieuze samenhang mag dan al verloren gegaan zijn, niet de culturele, die door de religieuze samenhang bepaald is. Wie in Europa leeft, is automatisch door het christendom beïnvloed. Het grootste gebod is houden van God en van je naaste. Ik richt me daarnaar. Wanneer ik lieg, heb ik een slecht geweten. Voor mij is dat een natuurlijke zaak. Ook al lijken vele rituelen verloren, toch werd tijdens de repetities duidelijk dat er veel behouden gebleven is. Zoals: je zal Kerstmis vieren. Daar houden mensen vast aan de vorm en de ritus, zelfs al twijfelen ze aan de inhoud. In elke enscenering van Marthaler kan je trouwens een ritueel herkennen, dat door iedereen gevolgd wordt en een enorme energie uitstraalt. Dat is steeds zo bij hem, zelfs al is hij een protestant, en die zijn spijtig genoeg echt ritusarm. Martin Wuttke Momenteel zit ik vooral met de vraag hoe ik dit alles tot vrijdag moet volhouden. De Berlijnse première vorige vrijdag van 'Erniedrigte und Beleidigte' heeft me heel hard beziggehouden. Het is niet eenvoudig nu op 'De tien geboden' over te schakelen. Die spelen namelijk in een heel andere

9 gedachtenwereld, waarin ik me nu eerst moet inwerken. Zondagavond heb ik bovendien uit Schleefs roman 'Gertrude' voorgelezen, een tekst die ook een diepe indruk laat. Schleef en ik hebben tien jaar samengewerkt. Die nieuwe ontmoeting, zij het in de vorm van zijn boek, moet ik eerst verwerken. Uiteindelijk geldt voor mij: wees geen machine die enkel tekst uitspuwt. Rosemarie Bärhold De stad waar zich het stuk afspeelt, is voor mij Duitsland noch Italië, maar staat symbool voor elke plaats waar mensen samenleven in armoede, een beetje vergeten door de rest van de wereld. Als kind heb ik ook zo in Saksen geleefd. Maar ik had nooit voeling met het geloof, hoewel ik protestants opgevoed ben. Ik ging enkel naar de kerk omdat ik moest. Ik heb meer voeling met wat tastbaar is, met wat leeft. Ik hou helemaal niet van geboden, ik hou meer van opvoeding. Je moet geen geboden hebben. Dat is een mentaliteitsvraag naar de mensen in het algemeen. Ik heb mijn twee zonen niet gelovig opgevoed, maar ze zijn gelovig geworden. Wat ik ze onderweg meegegeven heb? Dat ze de mensen moeten liefhebben! David Baltzer Jürgen Rothert Ook al bevinden we ons in het theater, toch zou ik heel eenvoudig zeggen: wees jezelf! Want ik heb, vooral na de zogenaamde omwenteling, zoveel mensen gezien die zich verwrongen en verdraaiden, niet lichamelijk, maar geestelijk! Dat is vaak amper te verdragen. Dat zie je zelfs op de bühne. Daaronder lijdt de artistieke kwaliteit en vooral de menselijkheid. Als ik bekijk wat er geworden is van de samenleving, zoals ze toen was, dan is het nu enkel nog een uit elkaar leven.

10 Heide Kipp Het bedroeft me vaak dat we zo weinig weten over de mechanismen van de maatschappij. Of over de natuur. Zodat we voorzichtiger zouden kunnen zijn in onze omgang met alles. Dat we de tak niet afzagen waarop we zitten, het groen niet vertrappelen en de dieren doodtrappen, gewoon omdat ze ons voor onze voeten lopen. Dat zou mijn gebod zijn: je moet respect en achting hebben voor alles wat leeft! En niet: maak de aarde tot onderdaan. Daar hebben we geen recht toe. Het zou prachtig zijn, als de toeschouwers na de voorstelling zouden discussiëren: hoe leven wij? Wat laten we ons aandoen? Waar moeten we opnieuw zelf de verantwoordelijkheid opnemen en een eind maken aan de betutteling door wetten en geboden? Ulrich Voss Ik geloof dat de tien geboden niet veel te maken hebben met de kerk zoals wij die kennen. Want het gaat om oeroude overlevingsstrategieën, waarmee Mozes zijn volk door zware tijden gevoerd heeft. Nu moeten we die misschien een beetje moderniseren: je mag geen wapens exporteren. Of: je moetl de waarheid eren. Want ik tast weer in het duister, zoals tijdens de Golfoorlog, en we weten ondertussen al hoeveel er toen gelogen werd. Zo word je natuurlijk tamelijk voorzichtig met alles wat de media meedeelt. Hildegard Alex Toen ik nog in Berlijn studeerde, nam ik een keer de trein naar Lutherstadt Wittenberg, naar mijn ouders. De school had de toestemming voor de verminderingskaart gegeven en afgestempeld, ik had ook mijn paspoort bij, maar was in mijn haast vergeten het formulier te ondertekenen. Daardoor wilde de conducteur dat ik de volle pot betaalde. Hij wilde echt niet toelaten dat ik mijn handtekening nog zette, en hij was met geen argument of brave woordjes te overreden. Hoewel alles natuurlijk in orde was! Dan had ik er plots genoeg van en dan heb ik gebruld: Geef me meteen mijn formulier terug, en als je nog één woord zegt, breng ik je om! Word nu niet te onbeleefd, durfde hij te antwoorden. Ik ben opgestaan met een fles in de hand en heb gezegd: Ik sla je dood, ik zweer het! De conducteur is angstig de coupé uitgelopen en ik heb hem achternagezeten, de hele trein door, tot aan de locomotief. Daar heeft hij het formulier naar me toegesmeten, en ik ben naar mijn plaats teruggekeerd. Als me onrecht aangedaan wordt, overkomt me dat vaak. Dus: niet uit je vel springen! Maar meestal ben ik tamelijk kalm en cool. Clemens Sienknecht Dood niet is eigenlijk het belangrijkste gebod. Als dat opgevolgd zou worden, zou alles beter zijn. Maar omdat veel mensen grote angst hebben, zijn ze daar niet om bekommerd. Wees niet bang! Enkel als we erachter zouden komen, waarom ze zoveel angst hebben, zouden we iets kunnen veranderen. Ik ben in Hamburg opgegroeid en heb daar mijn burgerdienst gedaan. Toen bestond er nog een gewetenstest. In de opvoering heb ik als muzikant helemaal niets te zeggen. Ik speel piano en zing sacrale en populaire liederen. Uit: Irene Bazinger, Das elfte Gebot, Frankfurter Allgemeine Zeitung, 19 oktober (vertaling Steven Goedhart)

11 Top down of bottom up? U hebt de nacht van de Duitse eenheid zeker voor de Berlijnse Rijksdag doorgebracht, gokt de jonge man uit het verre westen die in 1990 waarschijnlijk afgestudeerd is in Passau of Aken. Stond u op de trappen? Wat ging er toen door u heen? En hoe hebt u het gebouw vóór de val van de muur beleefd? Ik moet hem teleurstellen. Ik zou hem wat kunnen vertellen over november 1989, namelijk dat de muur niet viel zoals een vesting valt, maar wel dat hij zich opende, op een even wonderlijke als consequente manier. Maar 2 oktober 1990 heb ik niet op de trappen van de Rijksdag doorgebracht, maar in de nevel aan het Lago Maggiore, in de buurt van Cannobio. Voor de nacht waarin het verenigde Duitsland werkelijk een staat werd, ervoer ik die nevel als een bijzondere, maar niet onaangename ervaring. De dag voordien had de zon nog stralend geschenen. Het weer was stemmiger dan de plek, en met een zekere vurigheid probeerden mijn vrouw en ik via het nieuws van de Zwitserse radio iets te vernemen over de Berlijnse toestand - maar tevergeefs. Pas later kreeg ik van vrienden te horen hoe ook Zwitserland meegesleurd was door de Duitse hereniging, namelijk door de daaraan gekoppelde rentestijging van de Bundesbank. Waarom zou hun radio dan ook dit executiebevel meedelen? (...) De wetenschap spreekt van top-down-transplantatie als het gaat over de Oost-Duitse handelwijze, die zich machtspolitiek voor elke werkzame inspraak en elke ingrijpende correctie veiligstelde. De Duitse belastingbetaler in oost en west droeg de onkosten, en zoals bekend behoren de grote kapitaalkrachtigen daar niet toe. Daarin lijken ze opvallend veel op de grootgrondbezitters uit het lang vervlogen feodalisme. Tegelijkertijd is duidelijk: had het Duitse westen, dat in 1990 in één slag bijna de volledige economisch-politieke slagkracht in de oostelijke Duitse regio in handen kreeg, samen met alle betrokkenen, inclusief de vakbonden, succesrijk naar de echte economische versterking van dit gebied toegewerkt, dan waren in het licht van de verzadigde markt inkrimpingen voor de West-Duitse industrie en de West-Duitse werknemers niet uitgebleven. Elk Oost-Duits bedrijf dat concurrentieel werd, zou voor het westen een ernstig te nemen concurrent geweest zijn. In 1990 beschouwde de ondernemingsadviseur Roland Berger, een ervaren vakman, het best mogelijk dat Oost-Duitsland na een tienjarige inhaalperiode het 'Japan van de Europese binnenmarkt' zou worden. Dat vooruitzicht was voor grote delen van de West-Duitse economie geenszins aanlokkelijk. De vernietiging van tachtig procent van de geenszins inefficiënte industriële onderzoekscapaciteit van de DDR is een duidelijk teken dat dat verhinderd moest worden. Volgens de statistieken komen er in oostelijk Duitsland op duizend inwoners maar 1,2 industriële onderzoekers voor, evenveel als in Griekenland of Portugal. In de hele Europese Unie zijn er dat gemiddeld vier keer meer (4,7). In plaats van het Japan van de Europese binnenmarkt is de Duitse oostzone een soort van Mezzogiorno op het grondgebied van de derde grootste industriemacht ter wereld geworden. Aangezien men verzuimd heeft het vat een nieuwe, draagkrachtige bodem te geven, lijkt het nu voor veel mensen een hol vat. West-Duitse strategen bevolen toen een bottom-up-strategie als alternatief voor de top-down-

12 transplantatie aan. Die zou misschien niet beter, maar alleszins goedkoper geweest zijn. (...) De aanhoudende, hoge nettotransferbetalingen van westelijk Duitsland aan het oosten - ongeveer 180 miljard DM per jaar - wekken in het westen vaak wrevel op. De opgehitste stemming komt vaak in boeken, talkshows en krantenartikels tot uiting, en in 1998 zelfs even in de bondsdagverkiezingen van de West-Duitse CDU. Die wrevel onderkent dat alle wezenlijke privaateconomische competenties in oostelijk Duitsland sinds 1990 bij West-Duitse eigenaars en kapitaalhouders liggen. Dat geldt in de eerste plaats voor de enige investeringen die de mogelijkheid bieden om dit gebied op lange termijn onafhankelijk te maken van West-Duitse transferbetalingen: de investeringen in het doorslaggevende domein van de toegevoegde waarde in de verwerkende industrie. De invloed van de landelijke en gemeentelijke politiek op de economische toestand is uiterst beperkt. Getuige daarvan is ook de overeenstemming op het vlak van het aantal werklozen en andere eco-sociale kencijfers in de op verschillende manier geregeerde landen. Overal in Europa taant de invloed van de regionale en nationale politieke instellingen. Terwijl een internationale grooteconomie steeds minder lasten betaalt, int de staat haar steeds stijgende belastingen - een evolutie, die niet veel meer met liberalisme te maken heeft, en ook wel globalisering genoemd wordt. De onmacht van de politiek is in veel opzichten een zelf gecreëerde onmacht; beslissingen van regeringen en parlementen hebben de machtsberoving van de politiek zelf voltrokken of het pad ervoor geëffend. En zo kunnen we de toestand in Oost-Duitsland beschouwen als de anticiperende verdichting van crisissymptomen, die ook in westelijk Duitsland om zich heen grijpen. Het kiesgedrag in grote delen van Sachsen-Anhalt leek in 1998 op dat van bepaalde Hamburgse kiesdistricten. De vernietiging van traditionele beroepen en nijverheden had daar in gelijke omvang tot sociale ontworteling en een uitzichtloze individualisering van de getroffenen geleid. De Göttingse politoloog Tobias Dürr sprak toen van agressief nihilisme, dat onder die mensen in hopeloze, bindingsloze en uitzichtloze wetten opgang maakte. De Hamburgse burgemeester Voscherau had het na zijn laatste verkiezingsstrijd over blanke haat en hoogexplosief teleurstellingspotentieel. In zo'n situatie ontstaan uit de niet-kiezers, wiens aantal jaren geleden al politiek alarm had moeten doen slaan, en gedeeltelijk ook uit kiezers van de voormalige bondsrepubliek de kiezers van nationaalsocialistische pseudo-partijen. Dat zijn niet meer dan amorfe verzamelbekkens van een commercieel georganiseerde systeemnegatie. Wie hierover verwonderd is, heeft zich al jaren afgesloten van de tekens van een ingrijpende crisis. En zo is de Duitse oostzone een speciaal geval geworden: op grond van de bijzondere factoren uit de oudere en de jongste geschiedenis, wordt de algemene Duitse situatie er namelijk bijzonder duidelijk. Wie wil weten, wat bij het ontbreken van functionerende maatregelen morgen of overmorgen in heel Duitsland zal gelden, moet enkel naar dit gebied kijken. Tegelijkertijd geldt het volgende: alle functionerende maatregelen die niet enkel symptomen, maar oorzaken aanpakken van de daar al lang duidelijke crisis, zullen ook de Duitse westzone van pas komen. Wereldwijd bestaat de sociaal-economische tendens erin dat de rijken steeds rijker en de armen steeds armer worden en dat de middenklasse ondermijnd wordt. Dat geldt op alle vlakken: regionaal, nationaal en internationaal. Dat zouden we als de wet van de globalisering kunnen beschouwen, die de staten steeds machtelozer en de zich samenvoegende kapitaal- en industriemachten steeds oncontroleerbaarder maakt. (...) Uit: Friedrich Dieckmann, Top down oder bottum up? Zum prozess der deutschen Vereinigung, Zur Lage der Nation, Berlijn, (vertaling Steven Goedhart)

13 De tien geboden Bovenal bemin één god Zweer niet ijdel, vloek noch spot Heilig steeds de dag des Heren Vader, moeder zult gij eren Dood niet, geef geen ergernis Doe nooit wat onkuisheid is Vlucht het stelen en bedriegen Ook de achterklap en liegen Wees steeds kuis in uw gemoed En begeer nooit iemands goed David Baltzer

14 Over een leven voor de bühne Ik ben geen literator. Ik ben een gevoelig iemand, ik vertrouw op mijn instinct. Het leven zelf biedt me genoeg stof. Die stof geef ik vorm, die vorm polier ik en dan maak ik er theaterstukken van. In dit proces verwerk ik wat op mij bijzondere indruk nagelaten heeft, verplaats ik me terug in mijn kindertijd, in de tijd toen ik in nauw contact met het volk leefde. Mijn theater is uit klanken, stemmen en liederen gemaakt - steeds vrolijk en verlangend, tegelijk feestelijk en melancholisch. Men zal er tevergeefs belezen handelingen en centrale thema's in zoeken. Datgene wat mijn theaterstukken levendig maakt, is iets extreem persoonlijks, iets onderbewust persoonlijks, als je wilt. Het gevolg daarvan is, dat ik op niemand lijk. En ik denk, dat dat nu net mijn grote verdienste is. Mijn zaken kunnen niet op die van anderen lijken, omdat ik de werken van anderen gelukkig niet ken. Misschien was de bewoording 'de zuivere gek' nooit zo passend als in mijn geval. David Baltzer In mijn ogen daarentegen lijkt alles nog maagdelijk te zijn. Ik zie oneindige weiden, die ik maaien kan, ga door het huis van mensen die ik ken, loop door mij vertrouwde straten en steegjes, beschrijf mensen die ik echt tegengekomen ben. Daarbij beklemtoon ik het goede en verbeter ik het slechte. Mijn kunst is een soort propaganda ter ere van mijn stad Napels. Ik wil dat ze verschijnt zoals ze is: als de wieg van onvergelijkbaar mooie dromen.

15 Ik creëer niet steeds eerst een handeling, maar eerder een sfeer. Daaruit kies ik typische figuren en laat ze leven en spreken, zoals ik ze in hun eigen omgeving heb zien en horen leven en spreken. Die figuren groeien en groeien, en zo ontstaat uit een machietta een typetje. En dan moet mijn fantasie de vrije loop gaan, naargelang de gegeven atmosfeer. Zo worden de verschillende figuren echte karakters. Ik haal ze naar de voorgrond en geef ze afstand van de nevenfiguren. Die gebruik ik dan weer om een verhaal achtergrond en koloriet te geven. Uit dat materiaal schep ik mijn fabel. Een werk, dat in de eerste plaats een beeld van het leven wil zijn, kan niet in het oude harnas van het traditionele theater verankerd blijven. Daar word je gedwongen regels te respecteren, hier geldt enkel het leven. In het leven wordt nooit een verhaal alleen opgevoerd. Een opmerkzame blik neemt een verhaal eerder temidden van duizenden andere dingen waar, die het omringen - merkwaardige dingen, soms opgewekt, soms treurig, maar die met het eigenlijke verhaal niets te maken hebben. Volgens mij ligt de schoonheid van een werk in de feiten aan de rand, in de getrouwe afbeelding, in de toonnuances, in de samenstelling van de figuren, in de klank van de spraak, in de menselijkheid van de voorgestelde gebeurtenissen. De figuren moeten levendig zijn en niet literair! De handeling moet vloeiend doorlopen en op het juiste punt eindigen. Als je niets meer te zeggen hebt, moet je de moed hebben op te houden! Ik werd in de nacht van 10 januari 1888 in Castellamara di Stabia geboren. Mijn moeder had een hart van goud, mijn vader was een hoedenmaker. Later ontwierp hij theaterkostuums. Zo is alles begonnen: ik begeleidde mijn vader wanneer hij kostuums naar het theater bracht, en zo leerde ik het verhaal van Orlando e Rinaldo in een marionettentheater kennen en liefhebben. Tussen de marionettennummers zong Gennaro Trengi, een tenor en komiek, die overal bekend was wegens zijn bonte kostuums. Ik vond hem fantastisch en kende al zijn nummers (niet meer dan vijf of zes) uit het hoofd. Op een avond werd Trengi ziek. De voorstelling kwam in het gedrang. Het publiek zou Trengi zeker willen zien, of haar geld terugeisen. Er zat niets anders op dan de voorstelling af te gelasten. Aniello Scarpati, de eigenaar van de pupi, had een idee: laat de zoon van Rafaele (mijn vader) zingen! Begeesterd stemde ik meteen toe. Ik kon de bewegingen en stemmen van Trengi nabootsen en was al enorm verliefd op de bühne. Ik trok meteen het kostuum van een marionet aan en was klaar. Ik betrad de bühne. Met de kleine hoed op mijn kop was ik niet groter dan tachtig centimeter. In mijn handen had ik een stokje, waarmee ik speelde. Ik hoorde geroezemoes, verheven gelach en dan een stilte als in een graf. Maar angst had ik niet. Ik was vier en een half jaar en begon te zingen... Eerst met trillende stem, maar dan steeds zekerder, tot ik alles volkomen onder controle had, en het publiek jubelde. Mijn suc-

GEBEDEN AMEN. beland. zodat ik niet in moeilijkheid. Leid mij veilig aan Uw hand, vandaan. gaan, haal me daar dan vlug. Mocht ik verkeerde wegen

GEBEDEN AMEN. beland. zodat ik niet in moeilijkheid. Leid mij veilig aan Uw hand, vandaan. gaan, haal me daar dan vlug. Mocht ik verkeerde wegen ijn lieve engel, bewaar en help mij altijd goed. God heeft U aan mij gegeven, als een helper in dit leven. Mocht ik verkeerde wegen gaan, haal me daar dan vlug vandaan. Leid mij veilig aan Uw hand, zodat

Nadere informatie

Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen zien. Wie wil dat niet.

Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen zien. Wie wil dat niet. 5 e zondag van Pasen - Een woning met vele kamers Bij Johannes 14 : 1-14 Hoe dorsten wij te weten wie Gij zijt. Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen

Nadere informatie

TIEN GEBODEN TIEN SCHILDERIJEN. Bart Jan Bakker. en teksten

TIEN GEBODEN TIEN SCHILDERIJEN. Bart Jan Bakker. en teksten TIEN GEBODEN TIEN SCHILDERIJEN en teksten Bart Jan Bakker Deze bundel met afbeeldingen van schilderingen op papier en begeleidende teksten bevat mijn werk uit de periode augustus 2013 tot en met oktober

Nadere informatie

Openingsgebeden INHOUD

Openingsgebeden INHOUD Openingsgebeden De schuldbelijdenis herzien Openingsgebeden algemeen Openingsgebeden voor kinderen Openingsgebeden voor jongeren INHOUD De schuldbelijdenis herzien De schuldbelijdenis heeft in de openingsritus

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt.

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt. Huwelijk Eucharistische gebeden 2. Eucharistisch Gebed XII-b Jezus, onze Weg. Brengen wij dank aan de Heer, onze God. Heilige Vader, machtige eeuwige God, om recht te doen aan uw heerlijkheid, om heil

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Twee prachtige lezingen vanochtend. Er

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3)

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Instelling Het avondmaal is door onze verlosser zelf ingesteld. Want de apostel Paulus verklaart: Wat ik heb ontvangen

Nadere informatie

Oefeningen voor inkeer en verstilling

Oefeningen voor inkeer en verstilling Oefeningen voor inkeer en verstilling Oefeningen voor inkeer en verstilling In de christelijke traditie zijn veel voorbeelden te vinden van oefeningen die een hulp kunnen zijn voor het gebedsleven. Hieronder

Nadere informatie

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt.

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij kunt geen mensen haten en doet geen ander zeer misschien ben jij het wapen waarmee ik liefde leer.

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

Over de website en de boodschappen

Over de website en de boodschappen Over de website en de boodschappen De website De website is opgericht om een reeks goddelijke boodschappen te publiceren waarvan een getrouwde moeder van een jong gezin, woonachtig in Europa, zegt dat

Nadere informatie

Zondag 11 oktober 2015 - Stem van mensen, stem van God. Bij Marcus 10 : 17-27 en lied 828

Zondag 11 oktober 2015 - Stem van mensen, stem van God. Bij Marcus 10 : 17-27 en lied 828 Zondag 11 oktober 2015 - Stem van mensen, stem van God Bij Marcus 10 : 17-27 en lied 828 Het verhaal van de rijke jongeling is een heel confronterend verhaal. Het is denk ik het enige roepingsverhaal in

Nadere informatie

1.De stilte zingt U toe, o Here, in uw verheven oord. Wij zullen ons naar Sion keren waar Gij ons bidden hoort. Daar zal men, Heer, tot U zich wenden,

1.De stilte zingt U toe, o Here, in uw verheven oord. Wij zullen ons naar Sion keren waar Gij ons bidden hoort. Daar zal men, Heer, tot U zich wenden, Liturgie voor de ochtenddienst van zondag 22 maart (Heilige Doop en afscheid ambtsdrager) Gezang 481: 1 en 3 1.O grote God die liefde zijt, o Vader van ons leven, vervul ons hart, dat wij altijd ons aan

Nadere informatie

Jezus geeft zijn leven voor de mensen

Jezus geeft zijn leven voor de mensen Eerste Communieproject 38 Jezus geeft zijn leven voor de mensen Niet iedereen gelooft in Jezus In les 5 hebben we gezien dat Jezus vertelt over de Vader. God houdt van de mensen. Hij vergeeft je zonden.

Nadere informatie

Orde van dienst voor de gemeentezondag. Thema: (Toekomst)-dromen. zondag 3 april 2016 om 9.30 uur. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela

Orde van dienst voor de gemeentezondag. Thema: (Toekomst)-dromen. zondag 3 april 2016 om 9.30 uur. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela Orde van dienst voor de gemeentezondag Thema: (Toekomst)-dromen -2- welkom en mededelingen intocht: lied 81 : 1, 2 en 4 zondag 3 april 2016 om 9.30 uur Laat de harpen slaan, klinken de trompetten. Vier

Nadere informatie

Een greep uit een presentatieviering met als thema: Licht zijn voor anderen

Een greep uit een presentatieviering met als thema: Licht zijn voor anderen Een greep uit een presentatieviering met als thema: Licht zijn voor anderen Openingstekst: (Door een ouder en kind) A. Zeg zou jij het licht aandoen? Je moet opschieten, want het is bijna tijd. Dadelijk

Nadere informatie

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer.

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer. Psalmen Psalm 119 Heer, ik wil leven volgens uw wetten 1 Gelukkig zijn mensen die altijd het goede doen, die leven volgens de wet van de Heer. 2 Gelukkig zijn mensen die altijd denken aan de woorden van

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

De boodschappen van het jaar 2008

De boodschappen van het jaar 2008 2 januari 2008 Lieve kinderen! Met al de kracht van mijn hart hou ik van jullie en geef ik mijzelf aan jullie. Zoals een moeder vecht voor haar kinderen, bid ik voor jullie en vecht voor jullie. Ik vraag

Nadere informatie

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen vandaag wil ik dit gebod toepassen op het geloofsgesprek onderwerp van de gemeenteavond komende week onze overtuiging is dat zulke gesprekken hard nodig zijn voor de opbouw van onze gemeente tegelijk is

Nadere informatie

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW Nieuwe geboorte in het koninkrijk les 1 DEEL 3 FOLLOW DE GEBOORTE Leven begint met een man en vrouw die elkaar liefhebben. Diep in het binnenste van de buik van de moeder ontstaat nieuw leven. Het duurt

Nadere informatie

Kunstlessen over Hundertwasser

Kunstlessen over Hundertwasser Kunstlessen over Hundertwasser Bovenbouw primair onderwijs en vmbo - een tekst met vragen en opdrachten voor een les op school - opdrachten in de tentoonstelling in het Cobra Museum Colofon 2013 Uitgave

Nadere informatie

Vernieuw Gij mij, o eeuwig Licht God, laat mij voor uw aangezicht geheel van U vervuld en rein naar lijf en ziel herboren zijn

Vernieuw Gij mij, o eeuwig Licht God, laat mij voor uw aangezicht geheel van U vervuld en rein naar lijf en ziel herboren zijn Lied 01 Titel: Vernieuw Gij mij Eerste componist: Traditional (Nederlandse) : Ad den Besten Vernieuw Gij mij, o eeuwig Licht God, laat mij voor uw aangezicht geheel van U vervuld en rein naar lijf en ziel

Nadere informatie

Liturgische teksten en gebeden

Liturgische teksten en gebeden Liturgische teksten en gebeden Votum en groet Votum: Psalm 124:8 Groet: 1 Korintiërs 1:3 of 1 Timoteüs 1:2b of Openbaring 1:4b,5a of Genade zij u en vrede van God de Vader, door onze Heer Jezus Christus

Nadere informatie

Menze Fernandus van Houten

Menze Fernandus van Houten Liturgieboekje bij het afscheid van Menze Fernandus van Houten * Groningen, 10 februari 1931 Tolbert, 21 februari 2016 in een samenkomst op donderdag 25 februari 2016, om 11.00u in de Gereformeerde Kerk

Nadere informatie

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12?

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Romeinen 7:7. Paulus stelt weer een vraag, die het voorafgaande mogelijk oproept bij mensen. Hij zei immers, dat de wet (vroeger) zondige hartstochten in ons opriep

Nadere informatie

Welkom in de Hoeksteen. Voorganger: ds. Sieds de Jong

Welkom in de Hoeksteen. Voorganger: ds. Sieds de Jong Welkom in de Hoeksteen Voorganger: ds. Sieds de Jong Lezen : Zondag 1 (HC) Gezang 167 Gezang 161 Lezen : Zondag 1 (HC) Welkom en mededelingen, Inleiding leerdienst Gezang 167 Gezang 161 Lezen : Zondag

Nadere informatie

Het verschil tussen veiligheid en zekerheid Ben ik een echte gelovige?

Het verschil tussen veiligheid en zekerheid Ben ik een echte gelovige? Les 13 Eeuwige zekerheid Het verschil tussen veiligheid en zekerheid Ben ik een echte gelovige? In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 Mijn persoonlijke zekerheid en het

Nadere informatie

Mag ik jou een vraag stellen?

Mag ik jou een vraag stellen? Mag ik jou een vraag stellen? Mag ik jou, die dit leest, een zeer belangrijke vraag stellen? Stel dat je vandaag zou sterven, doordat er iets verschrikkelijks gebeurt, bijvoorbeeld een auto ongeluk of

Nadere informatie

Thema: Aanvaard elkaar Tekst: Romeinen 15: 7. Liturgie: Paulus, wat doe je nou? Ik kan je nu even niet meer volgen. Je spreekt jezelf gewoon tegen.

Thema: Aanvaard elkaar Tekst: Romeinen 15: 7. Liturgie: Paulus, wat doe je nou? Ik kan je nu even niet meer volgen. Je spreekt jezelf gewoon tegen. Thema: Tekst: Romeinen 15: 7 Liturgie: Lied voor de dienst: EL 212: 1,2: Heer, wat een voorrecht Welkom Lied 971: 1,2,3: Zing een nieuw lied Stilte en begroeting Klein gloria Gebed Kinderkerk Zingen: Samen

Nadere informatie

VOORBEELD-GEBEDEN. Veel succes ermee. Inhoudsopgave

VOORBEELD-GEBEDEN. Veel succes ermee. Inhoudsopgave VOORBEELD-GEBEDEN In deze bundel kan je enkele gebeden vinden die je kan gebruiken tijdens eucharistievieringen. Of als je creatief bent en wat tijd hebt, kan je je door deze gebeden laten inspireren en

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom Naam: Het Christendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het is bijzonder om te ontdekken, hoe veel overeenkomsten er zijn, tussen het verhaal van de opstanding zoals Matteüs dat vertelt, en het boek Daniël,

Nadere informatie

HERVORMDE KERK HOOGBLOKLAND

HERVORMDE KERK HOOGBLOKLAND ================================================ LIEDBUNDEL HERVORMDE KERK HOOGBLOKLAND ================================================ De liedbundel is ook te vinden op de website: www.hervormdhoogblokland.nl

Nadere informatie

Johannes 8 : 11. dia 1

Johannes 8 : 11. dia 1 Johannes 8 : 11 in de wet van Mozes stond het duidelijk (Deut. 22:22) als een man wordt betrapt met een getrouwde vrouw moeten beiden ter dood gebracht worden zowel de man als de vrouw met wie hij geslapen

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN AVONDMAAL VIEREN Het Avondmaal is meer dan zomaar een maaltijd. Om dat te begrijpen, is dit boekje gemaakt. Vooral is daarbij gedacht aan de kinderen, omdat zij met

Nadere informatie

Matteüs 1,18-2,12 - Kerst: God verrast gelovigen en buitenstaanders

Matteüs 1,18-2,12 - Kerst: God verrast gelovigen en buitenstaanders Matteüs 1,18-2,12 - Kerst: God verrast gelovigen en buitenstaanders Eerste Kerstdag Liturgie Zingen - LB 138,1.3.4 Komt allen te zamen - LB 139 Komt verwondert u hier mensen - LB 145,1.3 Nu zijt wellekome

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20

Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20 Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20 Zal ik mijn man nog tegenkomen na de dood? Zullen we elkaar herkennen? Dat vroeg een vrouw me, enkele weken geleden. De vraag klinkt niet voor

Nadere informatie

Liturgie. PGA wijkgemeente. Arnhem Zuid

Liturgie. PGA wijkgemeente. Arnhem Zuid Liturgie PGA wijkgemeente Arnhem Zuid Vierplaats De Kandelaar mei 2015 APOSTOLISCHE GELOOFSBELIJDENIS Ik geloof in God, de Vader, de Almachtige, Schepper des hemels en der aarde. En in Jezus Christus,

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

HC zd. 22 nr. 32. dia 1

HC zd. 22 nr. 32. dia 1 HC zd. 22 nr. 32 een spannend onderwerp als dit niet waar is, valt alles duigen of zoals Paulus het zegt in 1 Kor. 15 : 19 als wij alleen voor dit leven op Christus hopen zijn wij de beklagenswaardigste

Nadere informatie

Voor de dienst zingen we:

Voor de dienst zingen we: Voor de dienst zingen we: Looft de Here, alle gij volken, prijst Hem, alle gij natiën, want zijn goedertierenheid is machtig over ons, en des Heren trouw is tot in eeuwigheid. Halleluja (8x) Ben je groot

Nadere informatie

Opwekking 346: Opwekking 167:

Opwekking 346: Opwekking 167: Opwekking 346: Maak ons tot een stralend licht een stralend licht Tot de wereld ziet wie haar het leven geeft. Laat het schijnen door ons heen. Maak ons tot een woord van hoop een levend woord dat U verlossing

Nadere informatie

Waarom doet Hij dat zo? Om de diepste bedoeling van Gods geboden aan te geven. Daar kom ik straks op terug. Hij geeft in de Bergrede de beloften en

Waarom doet Hij dat zo? Om de diepste bedoeling van Gods geboden aan te geven. Daar kom ik straks op terug. Hij geeft in de Bergrede de beloften en 1 De Bijbel open 2013 5 (02-02) Vandaag bespreken we een vraag over de betekenis van de Wet die God aan Israel gaf voor de christelijke gemeente van het Nieuwe Testament en dus voor ons. Is het zo dat

Nadere informatie

De geboden onderhouden, is trouw zijn aan God, maar het is evenzeer trouw zijn aan onszelf, aan onze ware natuur, en aan onze diepe aspiraties.

De geboden onderhouden, is trouw zijn aan God, maar het is evenzeer trouw zijn aan onszelf, aan onze ware natuur, en aan onze diepe aspiraties. Maria, leer ons bidden! Het gebed is er niet in de eerste plaats om ons te voldoen. Ze is onteigening van onszelf om ons in de gesteltenissen te plaatsen van de Heer, Hem in ons te laten bidden. In een

Nadere informatie

Kom en prijs. Voor alle activiteiten in de dorpskerk : www.hervormdkatwijkrijn.nl. Thema: Make over

Kom en prijs. Voor alle activiteiten in de dorpskerk : www.hervormdkatwijkrijn.nl. Thema: Make over Fijn dat u deze dienst bij ons was. De volgende Kom- en Prijs -dienst is 31 mei 2015. De voorganger is dan onze wijkpredikant Ds. Jac. Jongejan. Wij hopen u/jullie dan weer te ontmoeten! Jong en oud is

Nadere informatie

Weet je waarom je bijzonder bent?

Weet je waarom je bijzonder bent? Weet je waarom je bijzonder bent? Gezinsdienst Zondag 26 oktober 2014 Locatie: Voorganger: Medewerking: Organist: Oosterkerk DS. Swager Combo Joy4All Marius van Doleweerd Voor de dienst zingen we: Weet

Nadere informatie

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42.

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. Eén ding is nodig Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. We hebben met elkaar nagedacht over de wonderen die de Heere Jezus heeft gedaan toen Hij op de aarde was. Grote wonderen! Weet je t

Nadere informatie

Terugkeer Maya Kosmische Meesters. Deel 38 2011.

Terugkeer Maya Kosmische Meesters. Deel 38 2011. Terugkeer Maya Kosmische Meesters. Deel 38 2011. Sessie van 4 augustus 2011 opgenomen Nederlandse vertaling --Origineel Frans/Engels. Plaats : Mezza Verde te Placencia in Belize. Aanwezig : Cyril, B-Maya,

Nadere informatie

Heer, U zocht mij, toen ik was weggegaan U bracht mij veilig in Uw gezin U vergaf mij, mijn schuld is weggedaan U gaf mijn leven een nieuw begin

Heer, U zocht mij, toen ik was weggegaan U bracht mij veilig in Uw gezin U vergaf mij, mijn schuld is weggedaan U gaf mijn leven een nieuw begin Met Deliver zingen we voor de dienst; Dat is genade! - Opwekking 722 Heer ik dank U Voor wat U heeft gedaan Ik kon niet doorgaan op eigen kracht Maar dankzij Jezus mag ik nu voor U staan U spreekt mij

Nadere informatie

LIEDERENBLAD TIME 2 SING 18 september 2011 Thema: Je steentje bijdragen. Refrein

LIEDERENBLAD TIME 2 SING 18 september 2011 Thema: Je steentje bijdragen. Refrein LIEDERENBLAD TIME 2 SING 18 september 2011 Thema: Je steentje bijdragen 19.00 uur LAAT HET FEEST ZIJN IN DE HUIZEN (Opw. 533) Laat het feest zijn in de huizen, mensen dansen op de straat, als het onrecht

Nadere informatie

Welkom in de Hoeksteen

Welkom in de Hoeksteen Welkom in de Hoeksteen In deze dienst wordt Sophie Boersma gedoopt & Vieren we het Heilig Avondmaal Voorganger: ds. Sieds de Jong Opwekking 672 Kinderopwekking 185 Gezang 125 : 1, 3, 4 en 5 Gezang 167

Nadere informatie

Die overkant was een streek waar veel niet-joodse mensen woonden. Vreemd gebied.

Die overkant was een streek waar veel niet-joodse mensen woonden. Vreemd gebied. e Opstandingskerk - 15 maart 2015 4 zondag van de veertig dagen - Laetare Lezing: Johannes 6, 1-15 Gemeente van Christus, Het is kort voor het paasfeest. Jezus gaat naar de overkant van het Meer van Galilea.

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

De eerste liefde van God

De eerste liefde van God De eerste liefde van God Trouwpreek over 1 Johannes 3:16 (ds. Jos Douma) gehouden in de trouwdienst van Jeroen en Marjoke Wij hebben Gods liefde, die in ons is, leren kennen en vertrouwen daarop. God is

Nadere informatie

Had het werk van de profeten Elia en Elisa velen tot inkeer gebracht?

Had het werk van de profeten Elia en Elisa velen tot inkeer gebracht? De laatste jaren van de profeet Elisa. Had het werk van de profeten Elia en Elisa velen tot inkeer gebracht? Maar de hervorming, door Elia begonnen en voortgezet door Elisa, had velen ertoe gebracht God

Nadere informatie

OCP, 8 november 2009: Over grenzen. Het ontstaan van de viool; een Roemeens sprookje Marcus 7,24-30

OCP, 8 november 2009: Over grenzen. Het ontstaan van de viool; een Roemeens sprookje Marcus 7,24-30 OCP, 8 november 2009: Over grenzen Het ontstaan van de viool; een Roemeens sprookje Marcus 7,24-30 Daar sta je dan, alleen. Alleen, in je eentje op een vreemde plek, met vreemde mensen. Weg van je familie,

Nadere informatie

Tjimmie van der Wal: Zodra iedereen binnen is beginnen we met:

Tjimmie van der Wal: Zodra iedereen binnen is beginnen we met: 14 september 2014, 16.30 uur, Goede Herderkerk Zangdienst: Samen zingend het nieuwe seizoen in, Thema van de landelijke startdag is met hart en ziel. Verbinden. Tjimmie van der Wal: Hans van de Pol: Jaap

Nadere informatie

Met welk doel wil God Zijn kinderen leiden?

Met welk doel wil God Zijn kinderen leiden? Scholen die door Samuel zijn gesticht. Met welk doel wil God Zijn kinderen leiden? Psalm 23:3 3 Hij verkwikt mijn ziel, Hij leidt mij in het spoor van de gerechtigheid, omwille van Zijn Naam. De Here zelf

Nadere informatie

Zondag 17 november 2013

Zondag 17 november 2013 Zondag 17 november 2013 aansteken tafelkaarsen lichtlied Stilte Welkom v Onze hulp is in de naam van de Heer a DIE HEMEL EN AARDE GEMAAKT HEEFT v in de naam van de Heer die de weerstand van de nacht wil

Nadere informatie

Orde van Dienst voor de Oecumenische Vredesdienst op 22 september 2013 In de Heilige Familie Kerk in het Kruis

Orde van Dienst voor de Oecumenische Vredesdienst op 22 september 2013 In de Heilige Familie Kerk in het Kruis Orde van Dienst voor de Oecumenische Vredesdienst op 22 september 2013 In de Heilige Familie Kerk in het Kruis m.m.v. Cantorij Protestantse gemeente o.l.v mevr. Coby Moens; voorgangers: dhr. Sjaak Stegers,ds.

Nadere informatie

Sterzingen 2016 Viering

Sterzingen 2016 Viering Sterzingen 2016 Viering Bouwen aan een wereld Sterzanger Vandaag vieren we dat wijze mensen hoopvol op weg wilden gaan. Zij lieten zich leiden door een ster, hadden aandacht voor het nieuwe dat zich aandiende.

Nadere informatie

Kennismaking met de bijbel

Kennismaking met de bijbel Kennismaking met de bijbel 1. De Bijbel, wat is dat voor boek? 2. Wat heb ik met God te maken? 3. Wie is Jezus Christus? 4. Hoe kom ik in de hemel? 5. Wat is de christelijke doop? 16 Wat heb ik met God

Nadere informatie

Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk

Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk GEWASSEN IN WATER Inhoud: Vanuit de dopeling gezien een statement dat hij in het watergraf alles wat oud is achter zich laat. Hij weet niet alles, kent nog niet

Nadere informatie

Kerstnachtdienst 2014 Is er iets met Kerst mis?

Kerstnachtdienst 2014 Is er iets met Kerst mis? Kerstnachtdienst 2014 Is er iets met Kerst mis? In deze avond zijn we hier samengekomen, om met elkaar kerstmis te vieren. En we stellen ons de vraag: is er iets met Kerstmis? In deze avond zoeken we een

Nadere informatie

Gebeden voor jongeren

Gebeden voor jongeren Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Gebeden voor jongeren... 2 Gebed van het licht... 2 Mijn leven tot een licht... 2 Gebed voor sterke benen... 2 Dankgebed... 3 Gebed van Franciscus... 3 Dankgebed als je

Nadere informatie

6 september 2015. Welkom Iedereen gaat staan en de Paaskaars wordt aangestoken

6 september 2015. Welkom Iedereen gaat staan en de Paaskaars wordt aangestoken Welkom Iedereen gaat staan en de Paaskaars wordt aangestoken 6 september 2015 Openingslied Wij zoeken U als wij samenkomen hopen dat Gij aanwezig zijt, hopen dat het er eens van zal komen: mensen in vrede

Nadere informatie

tussen haakjes voor bezinning en gebed Allerheiligen/Allerzielen 2010

tussen haakjes voor bezinning en gebed Allerheiligen/Allerzielen 2010 tussen haakjes voor bezinning en gebed Allerheiligen/Allerzielen 2010 Welkom en inleiding 1 Goede mensen, van harte welkom in deze gebedsviering naar aanleiding van het feest van Allerheiligen en Allerzielen.

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = Orde van dienst voor zondag 18 mei 2014, themadienst Grenzen Over Kerk: Brugkerk, Kroonplein 1 te Lemelerveld Aanvang: 9.30 uur Organist: Wim Pardoen Voorganger: ds. Kees Benard = = = = = = = = = = = =

Nadere informatie

In het begin. Schepping versus Evolutie voor groep 7. Inhoud. 1. Wat is waar? 2. Het verschil tussen een feit en een gedachte

In het begin. Schepping versus Evolutie voor groep 7. Inhoud. 1. Wat is waar? 2. Het verschil tussen een feit en een gedachte In het begin Schepping versus Evolutie voor groep 7 Inhoud 1. Wat is waar? 2. Het verschil tussen een feit en een gedachte 3. Wat gebeurde er in het verleden? 4. Waar komt het leven vandaan? 5. Hoe oud?

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Jaarthema Wilhelminakerk: Volg mij. Week 2: Geroepen om... *******

Jaarthema Wilhelminakerk: Volg mij. Week 2: Geroepen om... ******* Jaarthema Wilhelminakerk: Volg mij Week 2: Geroepen om... Bij het thema: Het thema van deze week is een vervolg op het thema van de vorige keer. Toen hebben we stil gestaan bij het thema 'Geroepen' en

Nadere informatie

1. Priester: Licht en leven vinden we bij God, want Hij wil niet dat de mens

1. Priester: Licht en leven vinden we bij God, want Hij wil niet dat de mens Voorbede Na de homilie van de diaken of de priester volgt de Voorbede. In de Voorbede bidden we als geloofsgemeenschap voor de intenties die in ons hart zijn. Uiteraard gaan de beden in het geval van een

Nadere informatie

Levende stenen. Lezen: 1 Petrus 2:1-5

Levende stenen. Lezen: 1 Petrus 2:1-5 Levende stenen In het NT wordt de gemeente vergeleken met verschillende zaken: een huis, een kudde, een tempel, een lichaam. Als de gemeente vergeleken wordt met een huis, dan wordt er gezegd dat dat huis

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

Zondag 18 augustus 2013: Steenmannen Lezingen: Job 1:20-22, 2:9-3:3, 25 en 26, 42:1-6 Lukas 24:13-32

Zondag 18 augustus 2013: Steenmannen Lezingen: Job 1:20-22, 2:9-3:3, 25 en 26, 42:1-6 Lukas 24:13-32 1 Zondag 18 augustus 2013: Steenmannen Lezingen: Job 1:20-22, 2:9-3:3, 25 en 26, 42:1-6 Lukas 24:13-32 Heerlijk is het om in de vakantie weer boeken te elzen en in een ruk te kunnen uitlezen. Je zou kunnen

Nadere informatie

Hartelijk welkom in de kerk! Thema 2 Blij met beleving!

Hartelijk welkom in de kerk! Thema 2 Blij met beleving! Hartelijk welkom in de kerk! Thema 2 Blij met beleving! Mededelingen Wilt u aub uw mobiele telefoons uitzetten i.v.m. storing van de beeldopnames? Lied van de week Lied Thuis in Gods huis Couplet 1 en

Nadere informatie

leren omgaan met Diversiteit In je gemeente

leren omgaan met Diversiteit In je gemeente Bijbelstudie 1 Korintiërs Diversiteit in de kerk is van alle tijden. En nu onze cultuur en de kerk minder goed op elkaar aansluiten dan wel eens gedacht, worden we vaker bepaald bij de verschillen tussen

Nadere informatie

Een Visioen van Liefde

Een Visioen van Liefde Een Visioen van Liefde Orthen, april 2012 WIE ZIJN WIJ? De oorsprong van de gemeenschap San Salvator ligt in de rooms-katholieke traditie, en voelt zich van daaruit verbonden met de Bijbel, geïnspireerd

Nadere informatie

Lezen : Johannes 14: 1-9. Opwekking 25 Gezang 156 EL 459 Opwekking 687 Gezang 28 Opwekking 710

Lezen : Johannes 14: 1-9. Opwekking 25 Gezang 156 EL 459 Opwekking 687 Gezang 28 Opwekking 710 Lezen : Johannes 14: 1-9 Opwekking 25 Gezang 156 EL 459 Opwekking 687 Gezang 28 Opwekking 710 Kumba Ya my Lord Kom bij ons o Heer, kom bij ons Kom bij ons o Heer, kom bij ons Kom bij ons o Heer, kom

Nadere informatie

De leerlingen van Jezus zijn in afwachting. Ze voelen het.. er staat iets volkomen nieuws te gebeuren. Het is immers Jezus die spreekt over zijn vertrek bij hen. Voorgoed of is er nog wel een toekomst

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus. ------------------------------------------------------------------------------------------------ Het Woord van God

Kingdom Faith Cursus. ------------------------------------------------------------------------------------------------ Het Woord van God Kingdom Faith Cursus KF03 ------------------------------------------------------------------------------------------------ Het Woord van God Colin Urquhart ------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Eerste lezing: Habakuk 3:1-3,16-19 Evangelielezing: Lukas 17:1-10

Eerste lezing: Habakuk 3:1-3,16-19 Evangelielezing: Lukas 17:1-10 Eerste lezing: Habakuk 3:1-3,16-19 Evangelielezing: Lukas 17:1-10 Verkondiging Geef me meer geloof God. Het is één van de meest gevaarlijke vragen die je aan God kunt stellen. Ik kan je van te voren zeggen:

Nadere informatie

MISJPATIEM (Bepalingen) Sjemot 21:1-24:18

MISJPATIEM (Bepalingen) Sjemot 21:1-24:18 MISJPATIEM (Bepalingen) Sjemot 21:1-24:18 De Parasja begrijpen Sjemot (Exodus) 21:1-20:18 We zullen leren hoe we 1) Het hoofdthema (onderwerp) van een Parasja (wekelijkse Torah-lezing) kunnen begrijpen.

Nadere informatie

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Bij Marcus 1 - de doop van Jezus Ik weet niet hoe goed u al de zondagsbrief hebt gelezen. Maar wellicht is u opgevallen dat er helemaal bovenin staat dat

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

Apostolische rondzendbrief

Apostolische rondzendbrief oktober 9, 2011 Jaargang 1, nummer 1 Lieve mensen, Zo bent u een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje geworden. Wij zijn nu al weer een tijdje hier in het zuiden van Griekenland, in de

Nadere informatie

David Grossman Uit de tijd vallen

David Grossman Uit de tijd vallen David Grossman Uit de tijd vallen Een verhaal in stemmen Vertaling Ruben Verhasselt Cossee Amsterdam stadschroniqueur: Als ze s avonds aan tafel zitten te eten, verandert plots het gezicht van de man.

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus. ---------------------------------------------------------------------------------------------------- Het geschenk van God

Kingdom Faith Cursus. ---------------------------------------------------------------------------------------------------- Het geschenk van God Kingdom Faith Cursus KF02 ---------------------------------------------------------------------------------------------------- Het geschenk van God Colin Urquhart ----------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Preek 8 mei 2016 met Hemelvaart afbeeldingen

Preek 8 mei 2016 met Hemelvaart afbeeldingen Lieve gemeente, Afgelopen donderdag was het Hemelvaartsdag. Een feest waar we ons als vrijzinnigen niet zo heel veel bij voor kunnen stellen. Wat moeten we van dit verhaal nog geloven en wat heeft het

Nadere informatie

De beslissing. Aan mij zal het niet liggen, antwoordde Jens. Maar jij

De beslissing. Aan mij zal het niet liggen, antwoordde Jens. Maar jij De beslissing De winter daarvoor was de beslissing gevallen. We zaten met een glas wijn bij mijn ouders in de woonkamer en vertelden over Kreta, en ook dat we van plan waren naar Zuid- Duitsland te verhuizen.

Nadere informatie

18. Evangelist in eigen land 19. Onder Jezus zegen Een bereide plaats 20. Water 21. Een gebed om de Heilige Geest Doorwaai mijn hof 22.

18. Evangelist in eigen land 19. Onder Jezus zegen Een bereide plaats 20. Water 21. Een gebed om de Heilige Geest Doorwaai mijn hof 22. Inhoudsopgave Voorwoord 1. Een gebed bij het begin van het nieuwe jaar Ik ben met u 2. Gods hand 3. Zegen Vrede met God 4. In de kerk 5. Is Deze niet de Christus? Deze ontvangt zondaars 6. Echte vrienden

Nadere informatie