Nieuwsbrief 18 november 2014

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nieuwsbrief 18 november 2014"

Transcriptie

1 Beste lezer Deze nieuwsbrief staat geheel in het teken van donderdag 30 oktober. Eerst de Najaarsbijeenkomst georganiseerd door de VEP, gevolgd door de pensioenbijeenkomst georganiseerd door de Stichting Pensioenfonds Equens (SPE). Traditiegetrouw werd de Najaarsbijeenkomst geopend door de voorzitter, Wim Duivis. Deze hield een inleiding over het onderwerp dat deze ochtend aan bod zou komen, waarbij hij een koppeling legde naar de VEP. Daarna kwam Piet Hein Oyens aan de beurt met een lezing over de ontwikkeling van de pensioenregeling in verleden, heden, en toekomst. Fred Steenwinkel vulde dit aan en ging verder in op ons eigen pensioen. s Middags konden wij dit laatste nog verder uitdiepen met het bestuur van de SPE. Deze bijeenkomst van bestuur SPE met de deelnemers heette vroeger de deelnemersvergadering, maar die is afgeschaft. Het bestuur SPE hecht echter nog steeds aan een gelegenheid waarbij deelnemers vragen kunnen stellen. Hier werd overigens direct de stelling van Piet Hein Oyens jongeren hebben geen interesse in hun pensioen geïllustreerd: naast de 15 VEP leden en bestuurs- en commissieleden van de SPE waren er wel vijf actieve deelnemers aanwezig. Het bestuur VEP 1

2 1 Inleiding van de voorzitter VEP. 1.1 Ontvangst Wim Duivis heet de aanwezigen hartelijk welkom. Omdat 5 personen zich door ziekte alsnog hebben afgemeld, zijn dat er uiteindelijk 48. Er zijn veel ontwikkelingen op het gebied van pensioenen, denk aan pensioenbeleid, de organisatie van pensioenfondsen en de Nationale Pensioendiscussie. Dit is de directe achtergrond van de keuze voor de sprekers van deze Najaarsbijeenkomst: wil je meepraten moet je weten waar het over gaat. 1.2 Over de VEP. Als is dit geen algemene ledenvergadering, Wim begint met wat informatie over de vereniging zelf. Daar valt ook nog wel wat over te melden. Onze nieuwe website is actief. Deze is gemaakt door Henk Buijs met hulp van Jack de Groot en Ger van Caspel. Daarnaast heeft de zoon van Jack, Jasper, ons belangeloos geholpen bij de eerste opzet. Belangrijke doelen bij de nieuwe opzet: Vergroting van het zelfmanagement van de website. Dit is bereikt doordat het systeem meerdere autorisatieniveaus kent. Hiermee zijn er nu drie bestuursleden die de inhoud van de site kunnen aanpassen. Vergroting van de toegankelijkheid en flexibiliteit. Een nieuwe website is altijd wennen, dus over de toegankelijkheid kan gediscussieerd worden, maar zeker is dat de website op ieder soort scherm en met iedere browser zichtbaar is. Vergroting van het gemak van plaatsing van berichten, zelfs de mogelijkheid voor leden om zelf een bericht te plaatsen of te reageren op berichten van anderen. De vereniging draait goed: Het aantal leden is min of meer constant, of groeit iets. Er vallen leden af door opzegging of overlijden, maar dat wordt gecompenseerd door nieuwe aanmeldingen. Contact met bestuur van het pensioenfonds, met name de secretaris, verloopt goed. Ook veel contact met de werkgroep communicatie van het fonds. De toekomst van de VEP De VEP is een kleine vereniging. vergelijk onze 242 leden met de vereniging van gepensioneerden van Stork met 5000 leden. Er zijn op dit moment veel ontwikkelingen voor gepensioneerden op het gebied van wonen, zorg en inkomen. Het is voor een kleine vereniging moeilijk om alle relevante informatie te verkrijgen, laat staan invloed uit te oefenen en mee te spelen. Daarom lijkt de aansluiting bij een koepel van gepensioneerdenverenigingen een goede zaak. Er zijn twee koepels: 1. NVOG, Nederlandse Vereniging van Organisaties van Gepensioneerden. 2. KNVG, Koepel Nederlandse Verenigingen van Gepensioneerden. Lid worden kost ons echter een flink deel van de jaarbegroting en is om die reden weer geen goed idee. Wel bestaat de mogelijkheid om (gratis) wat losser te koppelen, waarbij wij wel wat informatie ontvangen. Wij kunnen hun website volgen en bovendien is Fred Steenwinkel bestuurslid bij de NVOG. Als wij ooit zouden willen besluiten lid te worden van een koepel, zou dat een contributieverhoging kunnen betekenen. Een dergelijk besluit zal altijd genomen worden door de Algemene ledenvergadering. Daarnaast kijken wij ook de ontwikkelingen bij de SPE even aan. Daar wordt nagedacht over samenwerking, wat mogelijk resulteert in zusterverenigingen waarmee wij dan samen lid kunnen worden. Dit levert een groter aantal leden, wat tot lagere kosten kan leiden. 1.3 De Nationale pensioendiscussie. De overheid heeft een nationale pensioendiscussie opgestart over hoe ons pensioenstelsel eruit moet gaan zien: Hoe duurzaam te zijn voor komende tientallen jaren, 2

3 Hoe generatieproef te zijn. Verschillende generaties hebben verschillende belangen. Laatst was er in het programma Radar een vergelijking van allerlei pensioenaspecten voor een dertiger, een vijftiger en een zeventiger. De verschillen waren groot, en meestal kwamen de vijftigers er het slechtste af. Iedere burger kan meedoen aan het Nationale Pensioendebat via: Groepsgesprekbijeenkomsten. Een website waarop iedereen zijn mening kan geven of vragen kan stellen. Deze discussie is zeer de moeite waard, je wordt er een stuk wijzer van. 1.4 Inleiding sprekers. Uit bovenstaande mag duidelijk zij dat ook wij als gepensioneerden over een redelijke kennis van het onderwerp pensioenen moeten beschikken. De overheid probeert te bevorderen dat burgers begrijpen waar de ontwikkelingen over gaan, o.a. door eisen te stellen aan de communicatie door pensioenfondsen. Ben Haasdijk, voorzitter van de SPE, streeft hetzelfde na voor de leden en gepensioneerden, vandaar de inspanningen in de Pensioenwijzer. Positief daarbij is dat gepensioneerde, in de persoon van Wim Duivis zelf, daarbij om hun mening wordt gevraagd. Dit geldt ook voor de jonge deelnemer in de vorm van Young Equens. Op de ALV van het afgelopen voorjaar hebben wij afgesproken om deze najaarsbijeenkomst inhoudelijk te besteden aan het onderwerp pensioenen. Daartoe is een tweetal inleiders bereid gevonden ons daar wat over bij te brengen en bij te praten. De eerste is Piet Hein Oyens die het zal hebben over de pensioenmaterie in het algemeen. Piet Hein is in de laatste periode van zijn loopbaan bij Eurocard en Interpay een aantal jaren secretaris geweest van de SPE (die toen anders heette). Na zijn vertrek uit dienst is hij actief gebleven in de wereld van pensioenfondsen als adviseur en toezichthouder. Als tweede komt Fred Steenwinkel, ons welbekend, die het vooral zal hebben over de ontwikkelingen binnen de SPE. 2 Een korte vogelvlucht door pensioenland. 2.1 Introductie. Piet Hein Oyens introduceert eerst zichzelf: hij is consultant op pensioengebied. Zoals Wim al had gemeld was hij secretaris van de SPE. Nu is hij: Lid van een aantal werkgroepen die o.a. het ministerie adviseren. Toezichthouder bij 5 pensioenfondsen. Hij gooit maar meteen twee knuppels in het hoenderhok door te stellen dat: 1. Noch de staatsecretaris (Jetta Kleinsma, red.), noch de meerderheid van de tweede kamer, verstand heeft van pensioenen. 2. Het tiental Kamerleden dat wel verstand heeft van de materie, relatief jong is, met de daaraan gekoppelde kijk op die materie. Hoe zijn wij in de huidige situatie beland? Dat wij alsmaar ouder werden (gemiddeld dan), wist de politiek al eind jaren 40. Bij de behandeling van het wetsontwerp voor de AOW liet Drees in zijn toelichting optekenen dat de AOW leeftijd elk jaar met 3 maanden omhoog moest. Hadden wij geluisterd naar Drees, dan was onze pensioenleeftijd nu 73 jaar! De bonden wilden daar niet aan. 2.2 Kenmerken van de pensioenregeling Pijlers Er zijn drie pijlers waarop de pensioenen van mensen rusten, of kunnen rusten (in verschillende combinaties): De eerste pijler: de AOW 3

4 De tweede pijler: ondernemingspensioenen (bv. ons pensioen) of beroepspensioenen (bv. het pensioen van apothekers). Derde pijler: individueel, bij verzekeraars opgebouwd pensioen. Veel ondernemingspensioenen (90% van het totaal) is ondergebracht bij een bedrijfstakpensioenfonds. Deze lezing gaat speciaal over de tweede pijler Pensioenregeling Een pensioenregeling uit pijler 2 wordt vastgesteld of aangepast in het overleg door de sociale partners (werkgevers en vakorganisaties). Die vragen het fonds de regeling te willen uitvoeren. Een fonds is geheel onafhankelijk van de werkgever, stelt een eigen beleid vast en kan het verzoek weigeren! In de praktijk gebeurt dit weigeren zelden of nooit. De bonden die het overleg met de werkgever ingaan, polsen eerst bij het pensioenfonds of de beoogde afspraken werkbaar zijn. Op basis van de afgesproken regeling maakt het fonds statuten, het beleid, etc. Het indexatie- en kortingsbeleid is op deze beleidsbeslissingen gebaseerd. De Pensioenwet is hierbij de leidraad. Deze bepaalt bijvoorbeeld ook dat een pensioenfonds niet in het eigen bedrijf mag beleggen (of soms een beetje met allerlei beperkingen en waarborgen). De ENRON affaire in de VS heeft aangetoond dat dit een verstandige houding is: daar ging het bedrijf failliet en daarmee waren de pensioenen verdampt Het bestuur van een fonds Het is een misverstand te denken dat de bestuurders van de pensioenfondsen dikbetaalde bestuurders zijn. Er bestaan maar een paar beroepsbestuurders. De rest wordt niet of nauwelijks (kostenregeling) betaald. Bestuursleden zijn wettelijk verplicht het algemeen belang van het fonds te dienen. De vertegenwoordiger van de gepensioneerden mag dus niet alleen het belang van de eigen achterban dienen. Uiteraard houdt hij of zij daar wel rekening mee, maar dat moeten alle bestuursleden. Bestuursleden mogen zich in hun handelen niet laten leiden door de aanwijzingen van anderen, dat heet in de wet handelen zonder last of ruggespraak. Op dat handelen wordt toezicht gehouden. Van buiten het fonds gebeurt dit door de De Nederlandse Bank(DNB) en door de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Binnen het fonds is er controle door hetzij een Raad van Toezicht, hetzij een Visitatie Commissie. Verschil tussen een Raad van Toezicht (RvT) en een Visitatie Commissie (VC) Een VC voert aan het eind van het boekjaar een controle uit op alle aspecten van het fonds, en levert een rapport met adviezen dat in het jaarverslag wordt opgenomen. Een RvT houdt het hele jaar door toezicht en kan direct adviseren. Een RvT zal in de toekomst standaard worden, maar kost meer. Vraag: hoe zit het dan met een Verantwoordingsorgaan (VO)? PHO antwoordt dat een VO meer een orgaan is dat binnen een bedrijf gesprekspartner is van een bestuur. Naast bovengenoemde organen spelen ook nog de accountant en de actuaris een rol. Deze controleren de jaarrekening en rapporten aan het bestuur. 2.3 De huidige pensioenproblematiek Wat ging er mis? Het pensioen dat opgebouwd wordt door het storten van premie, is ca. 60% van wat er nodig is. De rest wordt aangevuld door het rendement op dat kapitaal. Tot 2007 ging alles nog goed: De stijgende gemiddelde leeftijd was verrekend in de premie. De rente was hoog, de beurs was goed. Er was voldoende overrendement. Maar : We spaarden maar een deel van het benodigde kapitaal en dan ook nog voor de levensperiode van toen. Wie nu 80 is heeft maar gespaard tot 77, de rest moest uit de reserves komen. Doordat het zo goed ging, waren fondsbesturen niet meer alert. Maar er waren nog meer knelpunten:. 4

5 Toezicht was onvoldoende. Onvoldoende communicatie over de risico s, daardoor dachten deelnemers en gepensioneerden dat het pensioen gegarandeerd was. Soms teveel risico s in de beleggingen. Vraag: is er geen greep in de pensioenkas gedaan toen de rendementen zo hoog waren? PHO antwoord: Ja, o.a. bij de overheid en bij AKZO, maar dat ging wel in overleg met het pensioenbestuur. En toen: Beurscrisis, economische crisis, rente naar 0%. De vergrijzing en de indexatie werden tot dan toe gefinancierd uit de forse rendementen, maar die zijn er niet meer. Gevolg nu: de huidige gepensioneerden zitten direct met de gebakken peren, geen indexatie en soms zelfs verlaging van het pensioen. Gevolg straks: onvoldoende pensioenopbouw voor de aanstaande gepensioneerden omdat die daar geen tijd meer voor hebben. Daarmee ontstaat de noodzaak om langer door te werken. Daarbij komt nog voor de toekomstige gepensioneerden de overgang naar een middelloon regeling. Daarmee zou hoogstens 50% van het laatst verdiende loon als pensioen opgebouwd kunnen worden, maar alleen als alles goed gaat. Het kan ook nog minder zijn. Vraag: Wat is het effect van de introductie van de ZZP-er? PHO antwoordt: Dit betekent een nog verdere verschuiving in de verhouding tussen werkenden en gepensioneerden. Er ontstaat dan een cash-out fonds. SHELL heeft bijvoorbeeld zijn pensioenfonds gestopt en biedt sindsdien (1 juli 2013) zijn medewerkers die vanaf die datum in dienst zijn getreden, een premieregeling aan, waarmee zij individueel een pensioen kunnen opbouwen Kennis over pensioenen. Het pensioensysteem is ingewikkeld. De meeste mensen weten niet hoe dat werkt en trekken daardoor de verkeerde conclusies. Zelfs de meeste leden van de Eerste en Tweede Kamer ontberen pensioenkennis. De pensioenfondsen hebben tot nu toe ook nooit veel uitleg gegeven. Dat was ook niet nodig, want het ging toch wel goed. Nu is dat niet meer zo en wil iedereen weten waarom het fout ging. Er is dus nog wel wat te doen. Met name jongeren hebben geen belangstelling voor hun pensioen. Dat begint pas zo rond hun vijftigste, maar dan is het in feite te laat om nog wat te repareren Maatregelen. Op dit moment worden er allerlei maatregelen getroffen om de problemen te tackelen: Later met pensioen. Verscherpt toezicht. Hogere eisen aan buffers, meer kapitaal in de fondsen. Strengere eisen op het gebied van indexatie Dit betekent voor nu vooral het aanhalen van de broekriem. De maatregelen komen tot stand via nieuwe wetgeving. Deze regelen o.a. het nieuwe Financieel Toetsingskader (FTK) en leggen de nadruk op meer communicatie. Pensioenfondsen leggen de nadruk op het in stand houden van het toegezegde maar niet gegarandeerde pensioen, ook wel nominaal pensioen genoemd. De fondsen worden verplicht duidelijkheid te verschaffen over de verwachte indexatie. Tegenvallers moeten direct genomen (verwerkt) worden en Financieel Toetsingskader De overheid beschrijft dit zelf als nieuwe spelregels voor de pensioensector. Deze spelregels moeten gelden voor bestaande èn nieuwe contracten. mogen niet meer vooruitgeschoven worden. Wel is het toegestaan zo n tegenvaller over een periode van tien jaar uit te smeren. 5

6 Jaarlijks moet aangetoond worden dat het resultaat van het fonds aansluit bij wat als verwachting gewekt is. Bovenstaande aspecten zijn dan weer verplichte elementen in de voorgeschreven communicatie met deelnemers en gepensioneerden. 2.4 Solidariteit. Een belangrijke basis onder het pensioenfonds is solidariteit. De verschillende leeftijdsgroepen hebben niet dezelfde belangen. De huidige gepensioneerde wil nu een goed pensioen, een twintiger wil over 40 of 50 jaar een goed pensioen. Ook de solidariteit staat onder druk door diverse oorzaken: 1. De babyboom gaat nu met pensioen. Gevolg: Meer gepensioneerden en minder werkenden. Minder premie-inkomsten, meer pensioenbetalingen. Bij een tekort, wordt er betaald van geld dat er eigenlijk niet is, of er misschien straks niet is. De discussie is echter opgeblazen, soms wat hysterisch. Pensioenfondsen moeten nu leren leven met een afname van het kapitaal. Ze staan op het kantelpunt van een cash-in naar een cash-out fonds (in het laatste is een steeds kleiner kapitaal beschikbaar waarmee nog iets verdiend kan worden). De media pakken stevig uit met de jong tegen oud discussie, wat echter vergeten wordt is de tegenstelling die bestaat tussen hoog en laag opgeleiden. Statistisch is het zo dat laag opgeleiden tot wel 6 jaar minder oud worden dan hoog opgeleiden. Ook bij de solidariteit is slecht communiceren een onderliggend probleem. 2. Jobhoppen. Dit betekent enerzijds dat pensioenfondsen veel geld kwijt zijn aan de administratie van deelnemers die overstappen en anderzijds aan deelnemers met een relatief lage inleg. 3. Individualisering van de maatschappij. De gedachte aan solidariteit zelf staat onder druk. Veel jongeren geloven dat ze zelf veel beter een pensioen kunnen opbouwen. 4. Wantrouwen naar gevestigde/oude instituten. Naar aanleiding van dit onderdeel zijn er vragen uit de zaal: Vraag: Wat doet de overheid, die doet ook een greep in de inkomsten, bv. door de kosten van de zorg, c.q. een bejaardentehuis, ten laste van de gepensioneerde te laten komen. PHO antwoordt: dat klopt wel, ook de belastingschijven voor 65+ en 65- worden vrijwel gelijk getrokken. Maar hoe erg is dat? Vraag hoe zit het met de AOW? PHO antwoordt: de AOW wordt niet gedekt door een gespaard kapitaal i.t.t. het bedrijfspensioenfonds. De overheid int geld en dat wordt direct weer uitbetaald aan de AOW-er. 2.5 Afsluiting. Wij moeten onszelf afvragen: Mogen wij ouderen wel indexatie eisen als daarmee het pensioen van de volgende generatie niet meer gegarandeerd kan worden? Is een waardevast pensioen wel reëel? De eisen die wij stellen nemen af (d.i. de kosten van levensonderhoud, vernieuwing van meubels, vakantie, etc.). De kosten van de zorg die wij vergen, nemen toe. Daar gaat straks de pensioendiscussie over. 3 Pensioenaspecten voor Equens gepensioneerden. Na dit uitgebreide verhaal is het de beurt aan Fred Steenwinkel om de pensioenaspecten nader toe te lichten vanuit het oogpunt van ons eigen pensioenfonds. Hij heeft hierbij de handicap dat hij niet het gras voor de voeten wil wegmaaien van de bestuurders van SPE die na de lunch hun bijeenkomst houden. Eerst al aanvulling op wat Wim Duivis gezegd heeft over gepensioneerdenkoepels: deze zijn alleen toegankelijk voor verenigingen van gepensioneerden. Individuen kunnen geen lid worden. En een aanvulling op wat er hiervoor is gezegd over de kosten van de zorg/ eigen bijdrage voor het bejaardentehuis: Belangrijkste gevolg: jouw nakomelingen krijgen een lagere erfenis. 6

7 3.1 Het beleid van het fonds. De SPE heeft ervoor gekozen (de beleidsvrijheid) om ervoor te zorgen dat de verplichtingen (dus minimaal het nominaal pensioen) altijd gedekt zijn. Deze zekerheid kost geld, daarom is er minder geld over om wat te verdienen voor indexatie. Een andere keuze kon ook, maar zou ook een grote kans betekenen dat het pensioen gekort zou worden. Een vraag hierover: waar wordt die afdekking geplaatst? Antwoord FS.: dat wisselt en is in ieder geval gespreid. Er is een commissie bij het fonds die daarover besluit. De enquête (uitgeschreven door de SPE) liet zien dat met name de gepensioneerden kozen voor wat meer risico. Hierop is gereageerd door de 100% dekking van de verplichtingen terug te brengen tot 80% dekking en met de vrijkomende gelden extra inkomen te genereren. Toen de rente in de markt bleef teruglopen, is dat schielijk terug gedraaid. Vraag: als je ervan uit gaat dat indexering buiten bereik is (wat alom gesuggereerd wordt) waarom dan niet het besluit nemen er ook echt van af te zien. Dat wil zeggen: afzien van de opsplitsing van het kapitaal (in matching en return portefeuille). Dat scheelt een beheersinstelling en daarmee kosten. Antwoord FS.: het beleid heeft al gewerkt, want wij hebben daarmee wel de verhoogde levensverwachting kunnen bekostigen. Een ander aspect is: wat is precies de inflatie die (middels indexatie) gecorrigeerd moet worden? De inflatie is een berekende gemiddelde prijsstijging gebaseerd op de uitgaven van een persoon met 2,3 kinderen en nog wat onbestaanbare eigenschappen. De gemiddelde gepensioneerde wijkt daar zeker van af. Het uitgavenniveau daalt bijvoorbeeld naarmate je ouder wordt. FS. adviseert de vragensteller wel de vraag s middags nog eens voor te leggen aan het bestuur van de SPE. Vraag: wat betekent het voor het fonds dat de minimale dekkingsgraad wettelijk van 105 naar 110 wordt verhoogd? Antwoord FS.: 110 is het minimale niveau waarboven pensioenfondsen meer risico mogen nemen. Onder dat niveau mag een fonds geen risico lopen door de aankoop van aandelen enz, en kan dus geen extra geld verdienen (zie kader matching portefeuille). Pensioenfondsen zitten door deze eis met die te lage dekkingsgraad in de knel. Matching portefeuille. Via aandelen kun je meer verdienen dan met veel veiliger beleggingen. Op korte termijn loop je ook meer risico. Op lange termijn (ca. 15 jaar) maak je echter altijd meer winst op aandelen. Een pensioenfonds beschikt over die langere termijn door de aanwezigheid van jongere deelnemers. Een ouder individu moet al binnen die termijn over zijn geld kunnen beschikken. 3.2 De pensioenpremie. Bedrijven willen minder pensioenpremie betalen. Dat is geen probleem voor een fonds: dat verlaagt de pensioentoezeggingen. Dat heeft op zich geen invloed op de bestaande pensioenuitkeringen, want die zijn al volgestort. In praktijk is dat echter minder doorzichtig. Vraag: kunnen wij dan niet een slapend fonds worden? Antwoord FS.: liever niet want dan komt ook een aantal kosten niet meer ten laste van de werkgever. Denk aan de ruimte waarin wij samenkomen, of de kosten van het pensioenbureau (Gerard Waaijer), enz. Het knelpunt van oplopende kosten bestaat toch al bij het fonds. Dat is een reden om te zoeken naar samenwerking met andere fondsen (waarover vanmiddag meer). Vraag: Heeft het pensioenfonds geen last van het toenemen van het aantal ZZP-ers? Het antwoord van FS is nogal verrassend: Nee, daar verdienen wij aan. Mensen treden jong in loondienst en leren hun vak. Als zij ouder zijn gaan ze zelfstandig verder. Jongeren betalen relatief te veel premie, ouderen te weinig. Zie kader pensioenpremie. Of dit maatschappelijk wenselijk is, is een andere vraag. Ook is ons fonds minder gevoelig voor de betaalde pensioenpremie. Die maakt voor de dekkingsgraad niet zoveel meer uit, omdat wij een rijp fonds zijn. 7

8 Pensioenpremie. Dit voorbeeld is sterk vereenvoudigd, maar laat zien dat een jongere een groter aandeel betaalt in de pensioenopbouw dan een oudere werknemer. Alleen als je de gehele periode bij hetzelfde pensioenfonds blijft heeft dit verschijnsel geen invloed. Stel je moet 40 jaar premie betalen voor een pensioenbedrag X. Je betaalt maar 60% daarvan aan premie (zie vorige stuk), dus 60% van 1/40 X premie per jaar, dat is ongeveer 0,015X per jaar. Wij vergelijken nu 2 personen, A (ca.25), B (>45) die 20 jaar premie betalen, dus in principe evenveel, en dan stoppen. B gaat dan met pensioen. Premiebetaling door A De eerste 0,015X staat 39 jaar op rente, de tweede 0,015X 38 jaar, etc. De laatste 0,015X staat dan 19 jaar geld te verdienen. Als A stopt heeft hij formeel 0,5X aan pensioenaanspraak opgebouwd, maar het bedrag zal, door de lange tijd dat het op rente staat, veel meer dan de benodigde 40% zijn gestegen Premiebetaling door B De eerste 0,015X staat 19 jaar geld te verdienen, de tweede 0,015X 18 jaar en de laatste 0,015X 0 jaar. Ook B heeft formeel 0,5X aan pensioenaanspraken opgebouwd, maar door de geringe looptijd is minder dan de benodigde 40% toegevoegd. Daardoor krijgt hij subsidie van A. Fred roept iedereen op om als hij/zij een serieus idee heeft, dit in te brengen in de Nationale Pensioendiscussie. 4 Pensioen bijeenkomst Stichting Pensioenfonds Equens. 4.1 Ontvangst Ongeveer 30 personen werden ontvangen door de vicevoorzitter van de SPE, Guido Bamberg. Hij zei dat de voorzitter, Ben Haasdijk, zich liet verontschuldigen. Verder waren alle bestuursleden en leden van de beleggingsadviescommissie en van het verantwoordingsorgaan, aanwezig (met uitzondering van Margreet Verhoef). Kortom alle kennis was beschikbaar. Guido Bamberg (GB) begon met het voorstellen van het nieuw benoemde bestuurslid, Gerard Schepers. Daarna een korte terugblik op het afgelopen jaar, maar hij wilde dit kort houden. Hij wilde niet het jaarverslag gaan herhalen, dat is te vinden op de website. Vragen stellen was belangrijker. 4.2 Terugblik op afgelopen periode. In het afgelopen jaar zijn consequent twee dekkingsgraden gepubliceerd, de SWAP curve (oudste) en de UFR standaard (zie kader). Het bestuur laat zich van oudsher leiden door de SWAP-curve bij het besluiten SWAP-curve Het maandelijks overzicht van de te verwachten rentes over verschillende looptijden. De swapcurve wordt door de toezichthouder DNB (De Nederlandsche Bank) vastgesteld. Ultimate Forward Rate (UFR) De UFR-benadering houdt in dat de rente voor zeer lange looptijden naar een afgesproken niveau toe beweegt (in de zeer verre toekomst). Voor het eurogebied is dit afgesproken niveau, de UFR, vastgesteld op 4,2%. Het toe bewegen begint pas na 20 jaar. Voor die tijd wordt de bestaande marktrente gebruikt. over indexatie. Op zich is de dekkingsgraad relatief stabiel, maar is niet hoog genoeg om tot indexatie over te gaan. Een belangrijk aandachtspunt voor het bestuur was de overgang naar de Blue Sky Group. Die is goed verlopen. Ook is een reglementswijziging doorgevoerd. Een belangrijk onderdeel daarvan was het omzetten van de pensioenaanspraken van 65 naar 67 jaar. Je kunt wel met 65 met pensioen, dan wordt het pensioen weer omgerekend naar ingang op 65 jarige leeftijd. Er blijft zelfs het recht bestaan om nog eerder met pensioen te gaan. Op de bestaande aanspraken heeft deze omrekening geen invloed (bij gelijkblijvende flexfactoren). Op 8

9 nieuwe aanspraken is dat wat anders. Je betaalt premie voor pensioen dat je 2 jaar later uitbetaald krijgt (67 i.p.v. 65). Op de website staat een tabel (in bijlage pensioenreglement) waarin je ongeveer kan zien wat de invloed is van eerder met pensioen gaan op de hoogte van het pensioen. Vraag: betaalt de werknemer nu de pensioenpremie? Antwoord GB.: Ja, dat is al zo, de werknemer betaalt ongeveer 5%, dat wordt op basis van de nieuwe afspraken, 8%. Dekkingsgraad en rekenrente. De dekkingsgraad is de verhouding tussen het kapitaal dat een fonds nu bezit, en de pensioenuitgaven die het fonds in de toekomst moet doen (=verplichtingen). Het fonds weet wie z n deelnemers zijn (leeftijd, man/vrouw, getrouwd, etc.). Op basis daarvan kan m.b.v. statistiek worden bepaald aan hoeveel personen in welke jaren pensioen moet worden uitgekeerd, dus welke verplichtingen het fonds heeft. Zolang je het pensioen nog niet uitbetaalt, kun je dat geld gebruiken om geld te verdienen. Daarvoor wordt de rekenrente gebruikt. Is die laag, dan verwacht je dus weinig te zullen verdienen en moet je nu meer kapitaal in huis hebben. De eisen aan de veiligheid van het kapitaal worden steeds strenger. Verrassend genoeg is de extreem lage rente nog lager geworden. Het pensioenfonds krijgt daar nu ook mee te maken. Voor het stallen van het kapitaal dat als kasgeld wordt gebruikt (bv. om de pensioenen uit te betalen), moet rente betaald worden. Een ander gevolg is de lage rekenrente (zie kader Dekkingsgraad en rekenrente,). 4.3 Denken over een APF. APF staat voor Algemeen Pensioenfonds, een wettelijk omschreven organisatie waarin meerdere pensioenfondsen kunnen samengaan. De fondsen kunnen in de toekomst wellicht samengaan, maar houden desgewenst hun eigen regelingen (inclusief beleggingsbeleid). De vijver waaruit bestuurders geselecteerd kunnen worden wordt nu steeds kleiner. De bedoeling van het samengaan is kostenbesparing en het delen van kundige bestuurders. Daarom is er nu overleg met drie andere pensioenfondsen. De wet die het APF beschrijft is nog niet klaar, het realiseren van dit plan wordt dan ook op z n vroegst Als er samengewerkt wordt, moeten de fondsen samen één pensioenuitvoerder in de arm nemen (nu bij SPE de Blue Sky Group). Er zou zo ongeveer een fonds van 3000 deelnemers ontstaan met een belegd vermogen van circa 1,5 a 2 miljard. Dat laatste is wat de DNB nu als minimum grootte voor een fonds wenselijk vindt. Het idee is dat de APF zo ingericht wordt dat er later nog meer deelnemers kunnen toetreden. Bij de eerste verkenningen leken de regelingen van de deelnemende fondsenwel wat van elkaar te verschillen. Als je echter de zaken eruit haalt die je eigenlijk toch wel kwijt wil, blijkt er tamelijk veel overeenkomst. En men is bereid om toe te werken naar een uniforme regeling. Overigens blijft er wel ruimte voor eigen regelingen, Bij ieder van de deelnemende fondsen is er een gevoel van noodzaak voor deze stap. Op een vraag zegt Gerard Waaijer toe dat de voortgang gemeld zal worden ter publicatie. Als kanaal daarvoor noemt hij de website van de SPE en van de VEP. Vraag: is er ook gekeken naar het onderbrengen van het pensioen bij verzekeraars? Antwoord GB.: dat willen wij niet want dan heb je het zeker alleen maar over een nominaal pensioen (dus geen indexatie). Verder kunnen ook verzekeraars omvallen. 4.4 Personele mutaties. De heer Gerard Scheepers is benoemd als bestuurslid. Het fonds heeft hem voorgedragen en de DNB heeft de kandidaat beoordeeld en goedgekeurd (d.w.z. geschikt bevonden). Mevrouw Margreet Verhoef is herbenoemd als bestuurslid en voorzitter van de beleggingsadviescommissie. De heer Wim Duivis is herbenoemd als lid van het Verantwoordingsorgaan. 9

10 4.5 Afsluiting Tenslotte is er nog een gelegenheid om vragen te stellen. Deze begint met een opmerking van een gepensioneerde: de laatste Pensioenwijzer was helder en leesbaar. GB neemt dit compliment graag in ontvangst namens de communicatie commissie. Nu de vraag die in de ochtendzitting ook al was gesteld, waarna Fred Steenwinkel adviseerde deze s middags te stellen: Als je ervan uit gaat dat indexering buiten bereik is (wat alom gesuggereerd wordt) waarom dan niet het besluit nemen er ook echt van af te zien. Dat wil zeggen: af zien van de opsplitsing van het kapitaal (in matching en return portefeuille). Dat scheelt een beheersinstelling en daarmee kosten. GB speelt deze vraag door naar het bestuurslid dat ook in de beleggingsadviescommissie zit, Pieter de Jong. Deze zegt dat het idee overwogen moet worden. Hij erkent dat het hebben van twee adviseurs extra kosten met zich meebrengt, maar: Je moet wel wat blijven verdienen i.v.m. de diverse kosten die blijven bestaan. Verder is de hoop dat indexatie weer mogelijk wordt, niet opgegeven. Je moet wel blijven letten op de kosten In dit verband noemt hij de vermogensbeheerkosten die op een behoorlijk niveau liggen. Verder kun je verwachten dat de uitvoeringskosten per deelnemers zullen stijgen omdat het aantal deelnemers afneemt. De invloed van de verlaging van het aantal actieve deelnemers is niet zo groot, van de inleg wordt het fonds niet veel wijzer, wel van het verdienen van geld met het kapitaal. 10

Nieuwsbrief 10 september 2011

Nieuwsbrief 10 september 2011 Beste lezer Een korte nieuwsbrief, allereerst bedoeld om je uit te nodigen voor de Najaarsbijeenkomst van de VEP op 19 oktober. De secretaris van de Stichting Pensioenfonds Equens heeft ons erop gewezen

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Wat betekenen de nieuwe pensioenmaatregelen voor u? De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar geheel noch gedeeltelijk van. Page 2 of 5 Voorwoord In

Nadere informatie

Wat doet SPE met mijn geld? 19 april 2016

Wat doet SPE met mijn geld? 19 april 2016 Wat doet SPE met mijn geld? 19 april 2016 Classification: Status: Wat doet SPE met mijn geld? 1. Wat zit er in de pot en hoe komt die pot tot stand 2. Opties, aandelen, obligaties? Sparen of beleggen?

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur de pensioenregeling

Nadere informatie

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Corporate Pensioen 4 Juni 2009 Vragen 1. Hoe zeker is mijn toekomstige pensioenvoorziening bij Nationale-Nederlanden? 3. Hoe weet ik hoeveel pensioen

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur

Nadere informatie

VEP Workshop Pensioenen 10 november 2015. Wie, wat en hoe en waar gaan we dan naartoe

VEP Workshop Pensioenen 10 november 2015. Wie, wat en hoe en waar gaan we dan naartoe VEP Workshop Pensioenen 10 november 2015 Wie, wat en hoe en waar gaan we dan naartoe Piet Hein Oyens Diverse management functies bij O&vE, Van Lanschot, EuroCard/MasterCard, Interpay en Equens (1-1- 1990

Nadere informatie

15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling

15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling Er verandert wat aan je pensioen 15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling Over de pensioenleeftijd en de AOW 1. Moet ik nu blijven werken tot 67 jaar? Het pensioen dat je vanaf

Nadere informatie

Pensioenen Oktober 2015

Pensioenen Oktober 2015 Pensioenen Oktober 2015 Agenda Waarom deze bijeenkomst? Waarom Pensioenfonds PGB? Pensioenregelingen 2016 Volgende stappen Vragen 2 Waarom deze bijeenkomst? Informeren over veranderingen op pensioengebied

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag 2013

Verkort Jaarverslag 2013 Verkort Jaarverslag Han Thoman: Ons bestuur is zich echt goed bewust van de risico s die het pensioenfonds loopt. Voorzitter Han Thoman Onze financiële positie is redelijk maar moet nog beter Een jaar

Nadere informatie

Najaarsbijeenkomst Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland

Najaarsbijeenkomst Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland Najaarsbijeenkomst Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland Peter de Bruijne Voorzitter Bestuur Pensioenfonds ING 31 oktober 2013 QR code website Pensioenfonds ING Agenda Financiële situatie Klanttevredenheid

Nadere informatie

VOORGENOMEN LIQUIDATIE PENSIOENFONDS

VOORGENOMEN LIQUIDATIE PENSIOENFONDS VOORGENOMEN LIQUIDATIE PENSIOENFONDS Deelnemersvergadering 14 september 2015 Voorgenomen liquidatie pensioenfonds 14 september 2015 Pagina 1 AGENDA Regelingen pensioenfonds Achtergrond Voorgenomen besluit

Nadere informatie

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014 Pensioenfonds Robeco Populair Jaarverslag 2014 2014 was een bewogen jaar voor Pensioenfonds Robeco door de sterk dalende rente en de veranderende wet- en regelgeving. In het jaarverslag blikken wij als

Nadere informatie

Terugblik 2011 in cijfers

Terugblik 2011 in cijfers Terugblik 2011 in cijfers U vindt hier een samenvatting van het jaarverslag 2011. Het volledige jaarverslag kunt u downloaden via www.pensioenfondsricohnederland.nl. Financiële situatie Door de kredietcrisis

Nadere informatie

Pensioennieuwsbrief AC Rijksvakbonden. Februari 2012. Ferry Pereboom Angelique Kansouh

Pensioennieuwsbrief AC Rijksvakbonden. Februari 2012. Ferry Pereboom Angelique Kansouh Pensioennieuwsbrief AC Rijksvakbonden Ferry Pereboom Angelique Kansouh Februari 2012 De AC Rijksvakbonden zijn een initiatief van NCF, Juvox, VPW en VCPS Inhoudsopgave 0. Voorwoord......... 3 1. Lage dekkingsgraad

Nadere informatie

Lage respons, groot vertrouwen in huidig beleid

Lage respons, groot vertrouwen in huidig beleid Nieuwsbrief uitgave 3 2013 PensioenWijzer Resultaten risicoanalyseonderzoek Lage respons, groot vertrouwen in huidig beleid Het bestuur van Stichting Pensioenfonds Equens gaf actieven en gepensioneerden

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Xerox

Stichting Pensioenfonds Xerox Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Xerox Verslag Huidige vergadering Volgende vergadering Datum Duur Datum Duur 26 maart 2015 17:00 19:00 Locatie Voorzitter Locatie Voorzitter Bedrijfsrestaurant

Nadere informatie

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen?

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? 1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? Het pensioenfonds staat er financieel niet goed voor. De twee belangrijkste oorzaken: 1. Nederlanders worden steeds ouder. Met name de laatste

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Pensioen financiële aspecten

Pensioen financiële aspecten Pensioen financiële aspecten VEP workshop 1 september 2015 Contact SPE - deelnemers Dinsdag 27 oktober: ALV van de VEP: 10:30-12:30 + lunch SPE deelnemers: 14:00-16:00 Werkweek van 5 dagen Je werkt: 1

Nadere informatie

Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana

Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana Stichting Weet Wat Je Besteedt (WWJB) Extra uitleg en Q&A Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana Wat is pensioen? Tekst uit het filmpje Wist je dat je nu waarschijnlijk al pensioen opbouwt? Een klein

Nadere informatie

Nieuwsbrief van uw pensioenfonds

Nieuwsbrief van uw pensioenfonds KIX code Nieuwsbrief van uw pensioenfonds Deelnemers Pensioenreglement I Zeist, december 2014 1. Financiële positie PNB is stabiel 2. Uw pensioenpremie in 2015 3.

Nadere informatie

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen RBS pensioen update Van premie tot pensioen Hoe is uw pensioen opgebouwd? Waarom zitten veel pensioenfondsen nu in de problemen? Hoe ziet de toekomst van pensioen in Nederland eruit? In deze RBS Pensioen

Nadere informatie

Nieuwsbrief van uw pensioenfonds

Nieuwsbrief van uw pensioenfonds KIX code Nieuwsbrief van uw pensioenfonds Deelnemers Pensioenreglement II Zeist, december 2014 1. Financiële positie PNB is stabiel 2. Uw pensioenpremie in 2015 3.

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 18 november 2014 13 oktober 2010 Deelnemersbijeenkomst Agenda Opening 2013 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk Beleggingsbeleid

Nadere informatie

Pensioen in beweging. Lenteakkoord 2012, Hoofdlijnennota herziening FTK en Septemberpakket

Pensioen in beweging. Lenteakkoord 2012, Hoofdlijnennota herziening FTK en Septemberpakket Pensioen in beweging Lenteakkoord 2012, Hoofdlijnennota herziening FTK en Septemberpakket Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam door Peter Janssen 27 september 2012 2012 Towers Watson.

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 12 > JAARGANG 8 > SEPTEMBER 2011 inhoud > De financiële situatie bij pensioenfondsen [p.1] Pensioenleeftijd 65 jaar, wat als ik eerder

Nadere informatie

PENSIOEN UPDATE In Nederland

PENSIOEN UPDATE In Nederland PENSIOEN UPDATE In Nederland Oktober 2015 Het pensioenlandschap in het algemeen, maar ook hoe werknemers naar pensioen kijken, verandert in rap tempo. Zowel in 2014 als in 2015 zijn grote bezuinigingen

Nadere informatie

Ontwikkelingen in 2012

Ontwikkelingen in 2012 1 Jaarbericht 2012 Ontwikkelingen in 2012 2012 was, in alle opzichten, weer een bewogen jaar. We kregen onder meer te maken met hectische ontwikkelingen op de financiële markten, met veranderingen in de

Nadere informatie

Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008

Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008 Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008 blad 1 van 7 Het Metro Pensioenfonds Hieronder eerst een aantal bijzonderheden over het Metro Pensioenfonds. Het Metro Pensioenfonds is opgericht

Nadere informatie

NOTULEN DEELNEMERSVERGADERING VAN DE STICHTING JAN HUYSMAN WZ. FONDS 25 september 2012 Datum : 25 september 2012 Steller : D.W. Slok-Uittenbogaard

NOTULEN DEELNEMERSVERGADERING VAN DE STICHTING JAN HUYSMAN WZ. FONDS 25 september 2012 Datum : 25 september 2012 Steller : D.W. Slok-Uittenbogaard Datum : 25 september 2012 Steller : D.W. Slok-Uittenbogaard Voorzitter: R.J.P. Siebesma AGENDA: 1. Opening 2. Notulen deelnemersvergadering d.d. 20 september 2011 3. Samenstelling bestuur en verantwoordingsorgaan

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management)

Nadere informatie

OWASE Pensioenforum 26 juni 2013. 3 juli 2013 OWASE. Welkom. bij

OWASE Pensioenforum 26 juni 2013. 3 juli 2013 OWASE. Welkom. bij Welkom OWASE Pensioenforum 26 juni 2013 OWASE 3 juli 2013 bij Pensioenfonds en solidariteit: één voor allen, allen voor één! www.owase.nl PFO20130626/20130703 2 Programma Pensioenforum De bedoeling van

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Nieuwsbrief van uw pensioenfonds

Nieuwsbrief van uw pensioenfonds KIX code Nieuwsbrief van uw pensioenfonds Deelnemers Pensioenreglement II Zeist, december 2013 1. Wilt u de nieuwsbrief van het PNB blijven ontvangen? Meld u aan

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Algemeen Mijnwerkersfonds Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management) uitgevoerd.

Nadere informatie

Via deze brief krijgt u verdere (achtergrond)informatie over de huidige situatie en wat dit voor uw pensioen betekent.

Via deze brief krijgt u verdere (achtergrond)informatie over de huidige situatie en wat dit voor uw pensioen betekent. Naam Adres Postcode + woonplaats Land ONDERWERP: SITUATIE PENSIOENFONDS ROCKWOOL EN MOGELIJKE VERLAGING VAN UW PENSIOEN BIJLAGEN: EVALUATIEMOMENTEN IN HERSTELPLAN, ONTWIKKELING DEKKINGSGRAAD, DEKKINGSGRAAD

Nadere informatie

Hoe is jouw pensioen geregeld?

Hoe is jouw pensioen geregeld? Hoe is jouw pensioen geregeld? Beste deelnemer, Welkom bij Pensioenfonds Ernst & Young! Je bouwt vanaf je indiensttreding pensioen bij ons op. Dit doe je via je werkgever. Elke pensioenuitvoerder heeft

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2010. Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2010. Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2010 Algemeen Mijnwerkersfonds Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd Door de huidige dekkingsgraad en de onzekere economische omstandigheden heeft het bestuur, na advies van

Nadere informatie

Extra informatie pensioenverlaging

Extra informatie pensioenverlaging Extra informatie pensioenverlaging Wat is de invloed van de verlaging op mijn netto pensioen? Als u nog niet met pensioen bent, kunnen we u nu niet zeggen hoe uw netto pensioen

Nadere informatie

PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae

PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae Op macroniveau begrijpt de grote meerderheid van de Nederlandse werknemers dat ingrepen in het pensioenstelsel noodzakelijk

Nadere informatie

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING 1- Waarom heeft het ABP een herstelplan opgesteld? ABP is, evenals vele andere pensioenfondsen, zwaar geraakt door de crisis op de financiële

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Pensioenfonds Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt

Nadere informatie

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010 Welkom Waar willen wij het met elkaar over hebben? Pensioen anno 2010 Stand van Zaken AOW en Pensioenakkoord 4

Nadere informatie

Pensioenactualiteiten

Pensioenactualiteiten Pensioenactualiteiten Medezeggenschap Waterbedrijven, Waterschappen, Netwerkbedrijven 16-05-2013 Agenda Dekkingsgraad en financiële positie fonds Wijzigingen in 2012 Ontwikkelingen en gevolgen voor ABP

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl.

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. Wat komt er op ons af? #10 januari 14. Pensioenfonds

Pensioen Nieuws. Wat komt er op ons af? #10 januari 14. Pensioenfonds Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE #10 januari 14 1 Wat komt er op ons af? Dekkingsgraad stabiel Alle pensioenen omhoog 2 Tijdelijke pensioenregeling 1 jaar verlengd 3 Anw-hiaatpensioenregeling

Nadere informatie

Pensioeninformatiebijeenkomst over herstelplan 2009

Pensioeninformatiebijeenkomst over herstelplan 2009 Pensioenbijeenkomst herstelplan 2009 Pensioenfonds voor de Grafische Bedrijven (PGB) over herstelplan 2009 juli 2009 Inleiding Waarom 5 pensioenbijeenkomsten? ernstige situatie met grote gevolgen voor

Nadere informatie

Ten eerste: afschaffing van de al genoemde doorsneesystematiek en ten

Ten eerste: afschaffing van de al genoemde doorsneesystematiek en ten Dames en heren, Hartelijk dank voor de uitnodiging om hier vandaag op uw symposium te komen spreken. Als koepel van verenigingen van gepensioneerden wil de KNVG de belangen van gepensioneerden behartigen

Nadere informatie

Nieuwsbrief van uw pensioenfonds

Nieuwsbrief van uw pensioenfonds KIX code Nieuwsbrief van uw pensioenfonds Pensioengerechtigden en voormalige deelnemers Pensioenreglement I en II Zeist, december 2014 1. Financiële positie PNB is

Nadere informatie

Wat is er aan de hand met uw pensioen?

Wat is er aan de hand met uw pensioen? Wat is er aan de hand met uw pensioen? versie 2; 01-01-2012 Programma AOW nu en vanaf 2013 De mogelijkheden van ABP Pensioen Wat is er aan de hand met uw pensioen? Meer weten? versie 2; 01-01-2012 2 AOW

Nadere informatie

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen Pensioenen: solidariteit en keuzevrijheid Stella Hoff Inhoud Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2 Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen SCP-publicatie Pensioenen:

Nadere informatie

134 De Pensioenwereld in 2015

134 De Pensioenwereld in 2015 14 134 De Pensioenwereld in 2015 Ontwikkelingen in de pensioenmarkt 135 Het nieuwe FTK: oude wijn in nieuwe zakken? Auteurs: Gijs Hoedemaker, Machiel Koper en Alexander van Stee Na de crisis leek er een

Nadere informatie

Een nieuwe pensioenregeling

Een nieuwe pensioenregeling Een nieuwe pensioenregeling De pensioenregeling van Pensioenfonds voor de Accountancy wordt per 1 januari 2015 aangepast. Het bestuur heeft inmiddels de hoofdlijnen van de nieuwe regeling vastgesteld.

Nadere informatie

Het AVEBE Pensioen samengevat

Het AVEBE Pensioen samengevat Het AVEBE Pensioen samengevat Deze folder is bedoeld voor alle medewerkers die bij AVEBE in dienst zijn getreden. Pensioenfonds Ouderdomspensioen: het AVEBE Pensioen vanaf uw pensionering Het AVEBE Pensioen

Nadere informatie

Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010

Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010 Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010 Agenda 1. Opening, mededelingen en ingekomen stukken 2. Pensioenregeling uitgevoerd door BNPF 3. Vergelijking andere pensioenfondsen 4. Herstelplan

Nadere informatie

Vragen en antwoorden pensioenakkoord

Vragen en antwoorden pensioenakkoord Vragen en antwoorden pensioenakkoord 1. Waarover gaat dit pensioenakkoord? Het pensioenakkoord gaat over drie onderwerpen: de AOW, de aanvullende pensioenen, en de kansen van ouderen op de arbeidsmarkt.

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 2 juli 2015 1 Agenda Opening 2014 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk nftk Henk Herstelplan Henk Beleggingsbeleid Bert

Nadere informatie

Uw pensioen in onzekere tijden

Uw pensioen in onzekere tijden Uw pensioen in onzekere tijden Stichting Pensioenfonds 1 Inleiding Dekkingsgraad per 31 december 2011 is 83,7%. Het pensioenfonds loopt (ver) achter op herstelplan. Voorlopig kortingsbesluit is noodzakelijk.

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. #8 december 12

Pensioen Nieuws. #8 december 12 Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE #8 december 12 1 AVEBE Pensioenfonds doet het goed in spannende tijden 2 Wolter Bouwmeester stopt als bestuurslid Nieuwe uitvoerder Pensioenspaarregeling

Nadere informatie

Extra nieuwsbrief. De positie van het pensioenfonds. Mei 2012. Waarom een extra nieuwsbrief?

Extra nieuwsbrief. De positie van het pensioenfonds. Mei 2012. Waarom een extra nieuwsbrief? Mei 2012 Extra nieuwsbrief Waarom een extra nieuwsbrief? De positie van pensioenfondsen krijgt voortdurend veel aandacht in de media. De berichten over pensioenen zijn vaak complex en de laatste tijd nogal

Nadere informatie

Nieuw pensioenakkoord; politiek besluit met flinke impact

Nieuw pensioenakkoord; politiek besluit met flinke impact Nieuwsbrief uitgave 1 2014 PensioenWijzer Werk aan de winkel voor het bestuur Nieuw pensioenakkoord; politiek besluit met flinke impact De pensioenwereld blijft in beweging. Naar verwachting neemt de politiek

Nadere informatie

Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Nummer 14 > Jaargang 10 > November 2012 inhoud > Financiële positie: dekkingsgraad blijft laag [p.1] Bestuur / Verantwoordingsorgaan [p.2] Uniform Pensioen

Nadere informatie

Nieuwsbrief 14 mei 2013. Oproep aan de leden

Nieuwsbrief 14 mei 2013. Oproep aan de leden Beste lezer Vooral naar aanleiding van de afgelopen Algemene Ledenvergadering een nieuwsbrief met divers nieuws. Er was een tijd lang niet echt veel te melden. Het eerste onderwerp is een kort verslag

Nadere informatie

Voor informatie verwijzen we u ook naar de nieuwsbrieven van het pensioenfonds van ALU-PF van september 2015 en november 2015.

Voor informatie verwijzen we u ook naar de nieuwsbrieven van het pensioenfonds van ALU-PF van september 2015 en november 2015. Veelgestelde vragen (FAQ) naar aanleiding van de overgang (Collectieve Waarde overdracht: CWO) van het Alcatel-Lucent Pensioenfonds (ALU-PF) naar het Pensioenfonds van de Metalektro (PME). Voor informatie

Nadere informatie

Van de voorzitter KUNNEN WE DE PENSIOENEN VERHOGEN, JA OF NEE?

Van de voorzitter KUNNEN WE DE PENSIOENEN VERHOGEN, JA OF NEE? Van de voorzitter KUNNEN WE DE PENSIOENEN VERHOGEN, JA OF NEE? Als bestuur nemen we ieder jaar vele besluiten. Een van de belangrijkste besluiten is die over de indexatie, ook wel toeslagverlening genoemd.

Nadere informatie

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1 RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL Vraag 1 Onder het huidige FTK krijgen pensioenfondsen te maken met de zogenaamde beleggings -spagaat: aan de ene kant kan er weinig risico worden genomen

Nadere informatie

risicobereidheidsonderzoek

risicobereidheidsonderzoek Nieuwsbrief uitgave 2 2013 PensioenWijzer Richting geven aan je pensioeninkomen Doe mee aan het risicobereidheidsonderzoek in september Binnenkort valt een brief bij je op de mat met de vraag om mee te

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland Human Resources Stichting Pensioenfonds Nederland Toelichting Witteveenkader II en nieuw Financieel Toetsingskader 30 september 2014 kantoor Amsterdam Identifier Presentatie Seminar DNB 28 en 30 mei 2013

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Sterke partners bij beleggingsbeleid. Resultaten onderzoek risicobereidheid. 2,50 per ingelegde euro

Nieuwsbrief. Sterke partners bij beleggingsbeleid. Resultaten onderzoek risicobereidheid. 2,50 per ingelegde euro Nieuwsbrief oktober 2015 Bestuur SPOA: Sterke partners bij beleggingsbeleid Veel deelnemers hebben vragen over de deskundigheid van de bestuursleden van SPOA op het gebied van beleggen, zo bleek uit het

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015 Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Dekkingsgraad (UFR): 108,3% Beleidsdekkingsgraad: 110,0% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2015 1 e halfjaar:

Nadere informatie

HALLO ALLEMAAL LIKE BPF SCHILDERS OP FACEBOOK WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2. WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4

HALLO ALLEMAAL LIKE BPF SCHILDERS OP FACEBOOK WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2. WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4 Pensioen voor pensioengerechtigdenblad maart 2016 WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2 Online klantenpanel GEZOCHT: MENSEN MET EEN MENING! 3 WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4 BELEGGEN

Nadere informatie

flits+ Het is veel in het nieuws, maar ik weet niet exact hoe mijn eigen pensioen eruit ziet Ik vind dat ik het moet lezen bpfhibin.

flits+ Het is veel in het nieuws, maar ik weet niet exact hoe mijn eigen pensioen eruit ziet Ik vind dat ik het moet lezen bpfhibin. pensioen Hoe warm loop jij voor het onderwerp pensioen? Informatie over uw pensioen Minder kans op verlaging, ook minder kans op indexatie Bpf HiBiN kiest voor online en digitaal Waar houdt het bestuur

Nadere informatie

COLLECTIEVE WAARDE OVERDRACHT. November 2014

COLLECTIEVE WAARDE OVERDRACHT. November 2014 COLLECTIEVE WAARDE OVERDRACHT November 2014 PROGRAMMA VANDAAG Inleiding SABIC Presentatie Collectieve Waarde Overdracht PF SIP Samenvatting en afronding SABIC No. 1 INLEIDING SABIC WELKOM De bedoeling

Nadere informatie

1.B. Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor pensioengerechtigden mei 2014

1.B. Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor pensioengerechtigden mei 2014 1.B Jouw Cosun pensioen Informatiebijeenkomsten voor pensioengerechtigden mei 2014 1 Agenda Pensioen in Nederland Waarom een nieuwe regeling bij Cosun? Pensioenpremie Toeslagverlening (indexatie) Discussie

Nadere informatie

PER 1 JANUARI 2015 IS UW PENSIOEN VERANDERD WAT BETEKENT DIT PRECIES VOOR U?

PER 1 JANUARI 2015 IS UW PENSIOEN VERANDERD WAT BETEKENT DIT PRECIES VOOR U? PENSIOEN Wijzigingen per 1 januari 2015 Opbouwpercentage blijft gelijk Risico partnerpensioen voor de pensioendatum is verlaagd Pensioenleeftijd is verhoogd Opgebouwde pensioenaanspraken worden omgezet

Nadere informatie

Het jaarverslag 2014 samengevat

Het jaarverslag 2014 samengevat Het jaarverslag 2014 samengevat Uw pensioenfonds blikt terug én vooruit Deelnemers 1.711 In 2014 verdiende het fonds 55,1 miljoen dankzij beleggen. Dat bedrag staat voor een rendement van 20,1%. Het fonds

Nadere informatie

Belastingregels beperken pensioenopbouw

Belastingregels beperken pensioenopbouw Februari 2015 Newsflash Pensioenfonds Abbott Nederland Belastingregels beperken pensioenopbouw Onze pensioenregeling is met ingang van 1 januari 2015 op enkele punten aangepast. De werkgever heeft je daarover

Nadere informatie

Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK

Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK Gevolgen voor jouw pensioen bij PPF APG Henk Bruins Actuarieel adviseur PPF APG Informatiebijeenkomsten 28-30 oktober Agenda 1. Witteveen 2: versobering toekomstige pensioenopbouw

Nadere informatie

Update pensioenen INVISTA (Nederland) BV per 15 Oktober 2014. Stichting Pensioenfonds Invista

Update pensioenen INVISTA (Nederland) BV per 15 Oktober 2014. Stichting Pensioenfonds Invista Update pensioenen INVISTA (Nederland) BV per 15 Oktober 2014 Pensioen INVISTA (Nederland) BV Uitvoering door December 2008 in onderdekking. Maart 2009 korte termijnherstelplan ingediend bij en goedgekeurd

Nadere informatie

PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011

PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011 PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011 KORTE TERUGBLIK Kabinet Balkenende gevallen: sociale partners pakken kansen Het pensioen is van sociale partners samen, dus moeten wij ook samen naar

Nadere informatie

Pensioen actualiteit. VHP Tata Steel ALV 13 november 2014

Pensioen actualiteit. VHP Tata Steel ALV 13 november 2014 Pensioen actualiteit VHP Tata Steel ALV 13 november 2014 Agenda Overheidsmaatregelen in vogelvlucht AOW : langer werken Witteveenkader : minder opbouwen, gecompenseerd door langer werken nftk : meer zekerheid

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Herstelplan. In dit nummer. oktober 2015. Waar ging het ook alweer over?

Nieuwsbrief. Herstelplan. In dit nummer. oktober 2015. Waar ging het ook alweer over? Nieuwsbrief oktober 2015 Herstelplan In de nieuwsbrieven van juli (over o.a. het nieuwe Financieel ToetsingsKader nftk ) en augustus 2015 (over beleggen) informeerden we u al eerder over de eisen die De

Nadere informatie

Addendum. Ultimate Forward Rate

Addendum. Ultimate Forward Rate Addendum Ultimate Forward Rate Wilt u meer weten over renterisico s, swaps en swaptions? Neem dan contact op met uw Account-CIO of met onze balansmanagement adviseurs Bas Scholten via bas.schoiten@achmea.ni

Nadere informatie

Bewaar deze brief en de bijbehorende brochure zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn.

Bewaar deze brief en de bijbehorende brochure zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn. Model startbrief Naam Adres Postcode Woonplaats Datum Onderwerp Bewaar deze brief en de bijbehorende brochure zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders

Nadere informatie

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012 De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt Workshop 9 mei 2012 Programma De aanleiding en het pensioenakkoord op hoofdlijnen Aanpassingsmechanismes Fiscale pensioenkader

Nadere informatie

De resultaten van de deelnemersenquête DNB & DNB Pensioenfonds. mei, 2014

De resultaten van de deelnemersenquête DNB & DNB Pensioenfonds. mei, 2014 De resultaten van de deelnemersenquête DNB & DNB Pensioenfonds mei, 2014 1 Beste DNB er Hartelijk dank voor jouw deelname aan en/of interesse in dit deelnemersonderzoek onder (ex)werknemers van DNB. Van

Nadere informatie

Datum Briefnummer Behandeld door Doorkiesnummer 15-2-2012 20120215 N.W. Dijkhuizen 630

Datum Briefnummer Behandeld door Doorkiesnummer 15-2-2012 20120215 N.W. Dijkhuizen 630 Pensioenfonds Productschappen Bezoekadres Laan van Zuid Hoorn 165 2289 DD Rijswijk Postadres Postbus 3042 2280 GA Rijswijk Telefoon 070 4138630 Fax 070 4138650 E-mail info@pbodnl Website wwwpbodnl KvK

Nadere informatie

Risico s rond pensioen

Risico s rond pensioen Risico s rond pensioen Uitgave maart 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

Hoe is uw pensioen geregeld?

Hoe is uw pensioen geregeld? Hoe is uw pensioen geregeld? De Ahold Pensioenregeling 2015 Geachte heer, mevrouw, Welkom bij Ahold Pensioenfonds! Als u 21 jaar of ouder bent, bouwt u vanaf uw datum in dienst pensioen bij ons op. Dit

Nadere informatie

FAQ s over vastgelopen pensioenonderhandelingen en herziening ABP-pensioenregeling December 2012

FAQ s over vastgelopen pensioenonderhandelingen en herziening ABP-pensioenregeling December 2012 FAQ s over vastgelopen pensioenonderhandelingen en herziening ABP-pensioenregeling December 2012 1. Er is geen overeenstemming over herziening van de ABP-regeling per 2013. Wat betekent dit voor werkgevers

Nadere informatie

De feiten op een rij. De beschikbare premieregeling

De feiten op een rij. De beschikbare premieregeling De feiten op een rij De beschikbare premieregeling De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij De beschikbare premieregeling Verzekeraars bieden diverse pensioenregelingen aan, waaraan werknemers

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie