Rusland in 2015 ARTIKEL. André Gerrits. Clingendael Internationale Spectator JANUARI 2015

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rusland in 2015 ARTIKEL. André Gerrits. Clingendael Internationale Spectator JANUARI 2015"

Transcriptie

1 ARTIKEL Rusland in 2015 André Gerrits Geen land en geen leider zijn het afgelopen jaar zoveel in het nieuws geweest als Rusland en Poetin en, wat de Europese media betreft, vrijwel uitsluitend negatief. Toch was 2014 beslist geen slecht jaar voor Poetin. En er mag zonder meer van worden uitgegaan dat er dit jaar geen ingrijpende politieke veranderingen in de binnen- of buitenlandse politiek van Rusland zullen plaatsvinden. De negatieve gevolgen van de economische sancties zullen in Rusland niet leiden tot een massale roep om veranderingen in de Russische samenleving of verdeeldheid en calculerend gedrag door de Russische elite. Crises in de internationale politiek zijn moeilijk te voorspellen. De drie meest in het oog springende kwesties in 2014 waren niet nieuw, maar de hevigheid waarmee ze zich deden gelden, werd niet voorzien: het gewapende conflict in Oekraïne en de annexatie door Rusland van de Krim; de Ebolaepidemie; en de opmars van Islamitische Staat. De onvoorspelbaarheid van internationaal-politieke ontwikkelingen is geen reden om het niet toch weer te proberen. Ik beperk me tot Poetins Rusland. Geen land, geen leider zijn het afgelopen jaar zoveel in het nieuws geweest en, wat de Europese media betreft, vrijwel uitsluitend negatief. Poetin wordt gezien als de aanstichter van het geweld in Oekraïne. Hij houdt Assad de hand boven het hoofd, en is daarmee medeverantwoordelijk voor het aanhoudende geweld in Syrië en de verbreiding van het IS-terreurregime. Poetin poogt de regionale en mondiale macht en betekenis van Rusland te herstellen door confrontatie met het Westen. Rusland is onder Poetins gezag veranderd in een autoritaire kleptocratie, waarin een parasiterende politieke elite zich weinig gelegen laat liggen aan de samenleving. Maar sinds kort wordt er een belangrijke kanttekening geplaatst bij Poetins Rusland: de dalende olieprijs en de sancties door de Verenigde Staten en Europa hebben het land in een diepe financiële crisis gestort, die wel politieke consequenties moet hebben. Maar welke consequenties? Ongetwijfeld staat Rusland voor de belangrijkste uitdagingen van het afgelopen decennium, afgedwongen door de economische problemen en de gespannen relaties met het Westen. Zullen ze de Russische leiders inderdaad dwingen tot politieke veranderingen in eigen land of tot herziening van het buitenlands beleid? Het buitenlands beleid van Rusland, van iedere staat, wordt bepaald door twee clusters van factoren: binnenlandspolitieke assets, in het bijzonder de economische en politieke ( ideationele en praktische) machtsmiddelen van het regime, en de internationale omgeving, dat wil zeggen de mate waarin regionale en mondiale machtsverhoudingen de buitenlandpolitieke speelruimte beïnvloeden. Een sterk en populair leiderschap in Rusland, geschraagd door een stevige economische groei en geïnspireerd door een hernieuwd nationaal zelfbewustzijn, profiteerde van vlottende mondiale machtsverhoudingen, waarin een weifelende Verenigde Staten, een in zichzelf gekeerd Europa en een voornamelijk regionaal assertief China volop kansen boden voor versterking van de eigen internationale positie. Rusland heeft zich losgemaakt van de door het Westen gedomineerde mondiale, liberale orde. Het stelt daar een multipolaire schikking tegenover, waarin de grote mogendheden, waartoe Poetin 1

2 Rusland noodzakelijk rekent (Rusland is een grootmacht, of Rusland is niet!), concurreren en samenwerken op basis van een zo groot mogelijke mate van onafhankelijkheid. Een hybride politiek regime Rusland heeft een hybride politieke orde. Een gesloten politiek bestel, in feite een politieke oligarchie die zich meester heeft gemaakt van s lands natuurlijke rijkdommen, co-existeert met een nog steeds redelijk vrije samenleving. Hybride politieke regimes worden vanwege de combinatie van autoritaire en democratische kenmerken geacht instabiel te zijn. Vanuit deze overtuiging zouden de sociale consequenties van de huidige financiële (en in 2015 wellicht ook economische) crisis de machthebbers voor grote problemen plaatsen. Maar hybride regimes zijn ook flexibel. De controle over de media, de rechtspraak en de politiek stelt de machthebbers in de gelegenheid rigide of juist buigzaam te handelen, de publieke opinie te manipuleren en de oppositie te marginaliseren. Onvrede onder de Russische bevolking over de verslechterde economische situatie of, dieper, over de endemische corruptie en bestuurlijke willekeur in het land, vertaalt zich nauwelijks in afname van de legitimiteit van de bestaande politieke orde en haar opperste leider. Russische leiders wantrouwen de eigen bevolking meer dan de bevolking haar leiders Russen willen wellicht politieke verandering, zoals een recente studie naar de politieke en maatschappelijke opvattingen van studenten aan enkele elitescholen in Moskou bevestigt, 1 maar ze verwachten dat die veranderingen, als ze al plaatsvinden, vanuit het regime zelf komen. Liberale democratie inspireert weinigen. De kans op een kleurenrevolutie is gering. Russische leiders wantrouwen de eigen bevolking meer dan de bevolking haar leiders, meer ook dan nodig is. Ruslands politieke orde is redelijk stabiel. De elite heeft geen belang bij ingrijpende politieke veranderingen en de bevolking ziet er geen mogelijkheid (en vooralsnog ook weinig reden) toe. De conservatieve of nationalistische koers die Poetin na diens terugkeer als president is ingeslagen, heeft zijn politieke legitimiteit versterkt. In Rusland lijkt de ideologische kloof tussen machthebbers en bevolking thans geringer dan ze in decennia is geweest. Het huidige staatsnationalisme in Rusland is vaak uitgelegd als een poging van een in het nauw gedreven leider (na de voor Rusland uitzonderlijke demonstraties in ) zijn legitimiteit fors op te krikken. Het nieuwe nationalisme Die interpretatie klopt ten dele. Het nieuwe nationalisme kan ook worden uitgelegd als een politieke inhaalmanoeuvre. In postcommunistisch Rusland is politiek nationalisme altijd opmerkelijk afwezig geweest. Het huidige staatsnationalisme kan heel wel worden begrepen als een late poging een nationale identiteit te creëren, die Rusland de saamhorigheid en het zelfbewustzijn verschaffen die nodig zijn in een snel veranderende, mondiale omgeving. Dit is althans de uitleg van Poetin zelf, 2 en die klinkt alleszins redelijk. Dat het Russische nationalisme allerlei aspecten heeft die wij onappetijtelijk of zelfs onaanvaardbaar vinden, doet hier weinig aan af. In het algemeen sluit Poetins conservatieve draai aan bij de overtuigingen van een aanzienlijk deel van de Russische bevolking. 1 Ellen Mickiewicz, No Illusions: The Voices of Russia s Future Leaders, Oxford: Oxford University Press, Lees V.V. Putin, Meeting of the Valdai International Discussion Club 19 September 2013 ( news/6007). 2

3 Poetin onthult standbeeld van Russisch dichter Aleksandr Poesjkin in Zuid-Korea. Foto: Flickr.com, Republic of Korea. In weerwil van Poetins dominante positie, is Ruslands hybride regime niet afhankelijk van de persoon van de leider. Poetins machtspositie lijkt het afgelopen jaar niet verzwakt, maar de mate waarin de economische crisis in 2015 doorzet kan die zeker ondermijnen. De essentiële factor is niet in eerste instantie de reactie vanuit de samenleving, maar de respons van de elite. Wat zich thans achter de gesloten deuren van het Kremlin afspeelt, weten we niet. Min of meer openlijke kritiek op de politieke koers van de machthebbers is tot nu toe vooral afkomstig uit liberale hoek, waarin de economische risico s van het conflict met Amerika en Europa worden benadrukt. Er zijn geen aanwijzingen dat ook het overwegende conservatieve deel van de elite twijfelt aan het leiderschap van Poetin. Pas zodra diezelfde elite zich in overwegende meerderheid afvraagt of een andere leider haar belangen niet beter verdedigt, en dus politiek calculerend gedrag gaat vertonen, is Poetin in last. Een dergelijke ontwikkeling is niet uitgesloten, en zou aangespoord kunnen worden door omvangrijke maatschappelijke protesten tegen de gevolgen van de economische crisis, maar erg waarschijnlijk is ze vooralsnog niet. Poetins heilige drie-eenheid In de visie van Poetin vormen de binnenlandse politieke orde (inclusief zijn eigen positie), de buitenlandse politiek en Ruslands internationale positie een heilige drie-eenheid. Een sterke staat en een krachtig, legitiem gezag zijn voorwaarden voor een assertief, zelfverzekerd buitenlands beleid, dat weer voorwaarde is voor een onafhankelijke, soevereine positie op het wereldtoneel. De versterking van het autoritaire politieke bestel, de nationalistische en conservatieve wending en de confrontatie met het Westen zijn onderdeel van een politieke strategie die is gericht op een zo sterk mogelijke soevereiniteit. 3 Soevereiniteit moet worden begrepen als een politieke notie. Ze staat 3 Voor soevereiniteit als motivatie van de Russische buitenlandse politiek, zie Dmitri Trenin, Russia s Break-out From the Post-Cold War System: The Drivers of Putin s Course, Carnegie Moscow Center,

4 voor een machtspositie die geen inmenging van buitenaf toestaat en een maximale internationale bewegingsvrijheid, vooral in de eigen geopolitieke omgeving, garandeert. Heeft 2014 Poetins ideaal van volledige soevereiniteit dichterbij gebracht? Over het geheel genomen lijkt de internationale positie van Rusland het afgelopen jaar sterker geworden. Poetins ideologische en praktische oppositie tegen het Westen wordt zowel in eigen land als daarbuiten geapprecieerd. Ze wordt vooral begrepen en gewaardeerd als een antwoord op de arrogantie en de politieke bemoeizucht van het Westen. Bedienden in de eerste decennia na de Koude Oorlog vooral Europa en de Verenigde Staten zich van een waarden-gedreven buitenlands beleid, nu doet Rusland dat ook. Russische politici refereren steeds vaker aan een cultuur-clash tussen Rusland en het Westen. Rusland werpt zich op als de hoeder van traditionele, christelijke waarden tegenover een libertair, seculier, individualistisch en relativistisch Westen en dat is een stellingname die dus niet alleen in Rusland wordt gewaardeerd. Rusland staat op goede voet met vrijwel alle belangrijke partijen in het Midden-Oosten, inclusief Israël Rusland is terug op het wereldtoneel en Poetin wordt in ruime kring gezien als een krachtige leider die niet bang is de confrontatie met het Westen aan te gaan was geen slecht jaar. De relaties met China hebben niet geleden onder de oorlog in Oekraïne en de annexatie van de Krim. De gas-deal die Rusland en China het afgelopen jaar sloten, had niet op een beter politiek moment kunnen komen. In het licht van de onwelkome veranderingen in het Midden-Oosten gedurende het afgelopen decennium (inval in Irak; Arabische Lente) heeft Rusland zijn positie redelijk weten te consolideren. De politiek ten aanzien van de oorlog in Syrië kan wellicht op morele gronden worden bekritiseerd, maar ze is vooralsnog standvastiger en effectiever gebleken dan de combinatie van grote woorden (regime change, rode lijn) en feitelijke weifelachtigheid door de Verenigde Staten en Europa. Rusland staat op goede voet met vrijwel alle belangrijke partijen in het onoverzichtelijke geopolitieke kluwen dat het Midden-Oosten is, inclusief en in het bijzonder met Israël. Veel waarnemers, waaronder schrijver dezes, benadrukken al jaren dat in het Russisch buitenlands beleid de betrekkingen met de omringende landen (de voormalige Sovjetrepublieken, het nabije buitenland ) absolute prioriteit hebben. Dat is in 2014 opnieuw duidelijk geworden. Toch zijn juist in de verhoudingen met de buurstaten de resultaten gemengd, om het voorzichtig uit te drukken. Op de korte termijn heeft de annexatie van de Krim Poetin vooral politieke winst gebracht. De terugkeer van de Krim, de hereniging met Rusland, de terminologie waarmee de annexatie van het schiereiland in Rusland wordt aangeduid, kon in Rusland op vrijwel algemeen enthousiasme rekenen. En met uitzondering van de sancties door de Verenigde Staten en de Europese Unie, heeft ze nauwelijks internationale repercussies gehad. De hybride oorlog die Rusland in oost-oekraïne voert, lijkt het te verzekeren van een forse invloed op de toekomst van de buurstaat. Rusland en de crisis in Oekraïne Op de langere termijn zijn de voordelen minder evident. De annexatie van de Krim zal door Rusland niet ongedaan worden gemaakt, waarmee de belangrijkste reden voor de sancties overeind blijft. Als Rusland niet bereid of in staat is oostelijk Oekraïne in te lijven, dan zal het uiteindelijk akkoord moeten gaan met een politieke / diplomatieke oplossing, inclusief de nodige concessies. En Rusland mag de Krim hebben gewonnen, het lijkt Oekraïne te hebben verloren. Hoewel de politieke ontwikkelingen in Oekraïne berucht ongewis zijn, zijn elite en bevolking meer dan ooit geneigd naar het Westen te kijken, zowel ideologisch, economisch als veiligheidspolitiek. 4

5 De crisis in Oekraïne heeft nog onbekende gevolgen voor Poetins belangrijkste initiatief in de regio, de Euraziatische Economische Unie, die op 1 januari 2015 officieel is gelanceerd. Armenië is toegetreden en Kirgizië heeft zich gemeld (hetgeen overigens weinig afdoet aan de snel groeiende invloed van China in Centraal-Azië), maar Oekraïne is voorlopig afgehaakt, en Belarus en Kazachstan, deelnemers van het eerste uur, uiten soms hun bedenkingen. Het optreden van Rusland in Oekraïne, gelegitimeerd met de verplichting op te komen voor de Russen buiten Rusland, wordt met argusogen bekeken door machthebbers die zelf een aanzienlijke Russische minderheid binnen de grenzen hebben. Bovendien maken de economische problemen in Rusland en vooral de roebelcrisis nauwe economische samenwerking met de grote buurstaat steeds minder voordelig. De zachte macht van Rusland als arbeids- en afzetmarkt zal in het geval van een economische recessie verder teruglopen. De relaties met Oekraïne en Rusland blijven de grootste internationaal-politieke uitdaging voor de Europese Unie. De belangrijkste variabele van de crisis is de ontwikkeling van Oekraïne zelf, het welslagen van president Porosjenko s politieke en economische hervormingen. Effectieve internationale afspraken over Oekraïne zullen ver voorbij gaan aan wat tot nu toe in Minsk is overeengekomen en aan wat de betrokken partijen nu nog lijken te willen accepteren. Rusland geeft de fictie op dat ze niet militair betrokken is bij het conflict in Oekraïne en accepteert herstel van de zeggenschap van Kiev over de Donbass, in ruil voor vérgaande autonomie van de regio. Belangrijkste vraag: kan de regering in Kiev de effectieve controle over de oostelijke provincies herstellen zonder een nieuwe fase in de burgeroorlog in te gaan? Oekraïne, Europa en Amerika accepteren de Russische annexatie van de Krim als een voldongen feit, en maken het voortduren van de sancties feitelijk afhankelijk van Ruslands opstelling in het oosten van Oekraïne. Belangrijkste vraag: hoe kunnen we de geopolitieke schade (gezichtsverlies, neerleggen bij een daad van agressie) van deze hoogst onaangename concessie zoveel mogelijk beperken? 2014 was geen slecht jaar voor Poetin. Er is reden te veronderstellen dat er in 2015 geen ingrijpende politieke veranderingen in de binnen- of buitenlandse politiek van Rusland zullen plaatsvinden, want: (1) hoewel de maatschappelijke consequenties van de financiële crisis aanzienlijk zijn, zullen ze niet leiden tot een massale roep om veranderingen in de samenleving of verdeeldheid en calculerend gedrag door de elite; (2) de buitenlandse politieke strategie heeft de internationale positie van Rusland en de statuur van Poetin versterkt; en (3) de internationale omgeving waarin Rusland opereert zal in 2015 niet wezenlijk veranderen; het valt namelijk niet te verwachten dat de Verenigde Staten of de Europese Unie zich krachtiger zullen doen gelden dan ze de afgelopen jaren hebben gedaan. André Gerrits Hoogleraar International Studies, Universiteit Leiden 5

TRANSATLANTIC TRENDS - NETHERLANDS

TRANSATLANTIC TRENDS - NETHERLANDS TRANSATLANTIC TRENDS - NETHERLANDS VRAAG 10 Denkt u dat het voor de toekomst van Nederland het beste is als wij actief deelnemen in de wereldpolitiek of moeten wij ons niet in de werelpolitiek mengen?

Nadere informatie

Het conflict in Oekraïne: nieuwe breuklijn tussen Oost en West?

Het conflict in Oekraïne: nieuwe breuklijn tussen Oost en West? Het conflict in Oekraïne: nieuwe breuklijn tussen Oost en West? Ria Laenen (Faculteit Sociale Wetenschappen, KU Leuven) Seniorenuniversiteit Hasselt, 5.10.2015 Overzicht Het conflict in Oekraïne: van de

Nadere informatie

Hoop op democratie in het Midden Oosten

Hoop op democratie in het Midden Oosten De Toestand in de Wereld 3 Hoop op democratie in het Midden Oosten Egypte: De kater na de Arabische lente Bas Levinsohn 1 Inleiding Vraagstelling Wat wordt bedoeld met de Arabische lente? Wat is de betekenis

Nadere informatie

Koos van Dam: 'Rusland is het enige land dat gewoon met Syrië communiceert'

Koos van Dam: 'Rusland is het enige land dat gewoon met Syrië communiceert' DOSSIER 4 UUR NIEUWSBREAK Koos van Dam: 'Rusland is het enige land dat gewoon met Syrië communiceert' Door: Irene de Zwaan 05/09/13, 16:07 YOUTUBE. Koos van Dam tijdens een optreden in Pauw&Witteman. NIEUWSBREAK

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 114 Goedkeuring van de op 27 juni 2014 te Brussel tot stand gekomen Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap

Nadere informatie

De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. Twee grote processen

De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. Twee grote processen Koude Oorlog Amerikaanse buitenlandse politiek communisme rivaliteiten tussen de Sovjet-Unie en China nationalistische bewegingen dekolonisatie Twee grote processen Koude oorlog Nationalisme en dekolonisatie

Nadere informatie

Ruslands positie in de wereld: grote ambities, beperkte mogelijkheden

Ruslands positie in de wereld: grote ambities, beperkte mogelijkheden 144 Ruslands positie in de wereld: grote ambities, beperkte mogelijkheden Rusland wil de machtsverhoudingen in zijn voordeel wijzigen, maar beseft ook dat de eigen economische, politiek en militaire mogelijkheden

Nadere informatie

Macht en waarden in de wereldpolitiek

Macht en waarden in de wereldpolitiek Rik Coolsaet Macht en waarden in de wereldpolitiek Actuele vraagstukken in de internationale politiek Editie 2006-2007 2 Inhoud Inleiding... Deel 1. De jaren 90: het transitiedecennium 1. Van illusie naar

Nadere informatie

Rik Coolsaet Peter Debaere, Goedele De Keersmaeker, Jennnifer Kesteleyn, Dries Lesage, Skander Nasra, Thijs Van de Graaf, Mattias Vermeiren

Rik Coolsaet Peter Debaere, Goedele De Keersmaeker, Jennnifer Kesteleyn, Dries Lesage, Skander Nasra, Thijs Van de Graaf, Mattias Vermeiren Rik Coolsaet Peter Debaere, Goedele De Keersmaeker, Jennnifer Kesteleyn, Dries Lesage, Skander Nasra, Thijs Van de Graaf, Mattias Vermeiren Macht en waarden in de wereldpolitiek Actuele vraagstukken in

Nadere informatie

Het voormalige Oostblok en Rusland: perspectieven op het post-koude Oorlog tijdperk

Het voormalige Oostblok en Rusland: perspectieven op het post-koude Oorlog tijdperk Onderwijsconferentie Het voormalige Oostblok en Rusland: perspectieven op het post-koude Oorlog tijdperk Woensdag 18 maart 2015 Academiegebouw, Utrecht Op 18 maart organiseerde de Atlantische Onderwijscommissie

Nadere informatie

Opgave 4 Conflict Noord-Korea en Zuid-Korea

Opgave 4 Conflict Noord-Korea en Zuid-Korea Opgave 4 Conflict Noord-Korea en Zuid-Korea Bij deze opgave horen figuur 3 en de teksten 7 tot en met uit het bronnenboekje. Gebruik tekst 7. Er zijn twee vormen van dictaturen: autoritaire en totalitaire

Nadere informatie

TRANSATLANTIC TRENDS 2004 NETHERLANDS

TRANSATLANTIC TRENDS 2004 NETHERLANDS TRANSATLANTIC TRENDS 2004 NETHERLANDS Q1. Denkt u dat het voor de toekomst van Nederland het beste is als wij actief deelnemen in de wereldpolitiek of moeten wij ons niet in de wereldpolitiek mengen? 1

Nadere informatie

Natalia Tsvetkova. Samenvatting

Natalia Tsvetkova. Samenvatting Natalia Tsvetkova De hervorming van Duitse universiteiten tijdens de Koude Oorlog: De mislukking van het culturele imperialisme van de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie Samenvatting Mijn onderzoek reconstrueert

Nadere informatie

Verdieping: Wie is wie - tijdlijn

Verdieping: Wie is wie - tijdlijn Verdieping: Wie is wie - tijdlijn Korte omschrijving werkvorm De gebeurtenissen in Oekraïne volgden elkaar snel op. De leerlingen krijgen een tijdlijn met de belangrijkste gebeurtenissen en personen van

Nadere informatie

Belangen: Rusland versus de EU

Belangen: Rusland versus de EU Belangen: Rusland versus de EU Korte omschrijving werkvorm Leerlingen denken na over de redenen waarom Rusland en de EU zich met het conflict in Oekraïne bemoeien. Dit doen zij door eerst een tekst te

Nadere informatie

Stedelijke armoede in Rusland

Stedelijke armoede in Rusland Stedelijke armoede in Rusland Jan Limbeek De sociologische afdeling van de Financiële Universiteit, verbonden aan de Russische regering, heeft in januari de gegevens gepubliceerd van een studie naar het

Nadere informatie

De Koude Oorlog: het begin (les 10 6des) Geschiedenis 6MEVO-6EM-6EI-6IW VTI Kontich

De Koude Oorlog: het begin (les 10 6des) Geschiedenis 6MEVO-6EM-6EI-6IW VTI Kontich (les 10 6des) Geschiedenis 6MEVO-6EM-6EI-6IW --- www.degeschiedenisles.com --- VTI Kontich 1. Samenwerking slaat om in wantrouwen in 1945 => Tijdens WO 2: USSR en VSA werken samen tegen Duitsland => In

Nadere informatie

Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa

Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa 1 maximumscore 4 Het verrichten van flexibele arbeid kan een voorbeeld zijn van positieverwerving als de eigen keuze van de jongeren uitgaat naar flexibele arbeid in

Nadere informatie

ALTERNATIEVEN 4. OBSTAKELS OP WEG NAAR VREDE 5. HOUDING VAN VS EN EUROPA 6. CONCLUSIE

ALTERNATIEVEN 4. OBSTAKELS OP WEG NAAR VREDE 5. HOUDING VAN VS EN EUROPA 6. CONCLUSIE OPZET LEZING: 1.KORT HISTORISCH OVERZICHT 2. URGENTIE VAN HET VRAAGSTUK 3. TWEE-STATENOPLOSSING EN ALTERNATIEVEN 4. OBSTAKELS OP WEG NAAR VREDE 5. HOUDING VAN VS EN EUROPA 6. CONCLUSIE 1. MANDAATGEBIED

Nadere informatie

Belangen: argumenten van voor- en tegenstanders

Belangen: argumenten van voor- en tegenstanders Belangen: argumenten van voor- en tegenstanders Korte omschrijving werkvorm Welke argumenten dragen voor- en tegenstanders van het associatieverdrag met Oekraïne aan? Leerlingen concentreren zich in kleine

Nadere informatie

Interventie Syrië. Faculteit der Rechtsgeleerdheid Afdeling Internationaal en Europees recht

Interventie Syrië. Faculteit der Rechtsgeleerdheid Afdeling Internationaal en Europees recht Faculteit der Rechtsgeleerdheid Afdeling Internationaal en Europees recht Oudemanhuispoort 4-6 1012 CN Amsterdam Postbus 1030 1000 BA Amsterdam T 020 5252833 Interventie Syrië Datum 29 augustus 2013 Opgemaakt

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

Amendementenoverzicht Voorjaarscongres CDJA 26 en 27 mei 2017 Groningen

Amendementenoverzicht Voorjaarscongres CDJA 26 en 27 mei 2017 Groningen Amendementenoverzicht Voorjaarscongres CDJA 26 en 27 mei 2017 Groningen Agendapunt Amendement(en) Indiener 11.2 Schrappen van een overweging en een uitspraak Groningen 11.2 Vervangen uitspraken, vervangen

Nadere informatie

Oorlog in Syrië en de internationale context

Oorlog in Syrië en de internationale context Oorlog in Syrië en de internationale context Binnenlandse en internationale (geopolitieke) factoren - Historisch: koloniale en postkoloniale politiek - Autoritair regime - Socio-economische en milieufactoren

Nadere informatie

Wat is een dictatuur?

Wat is een dictatuur? Wat is een dictatuur? Een dictatuur is een regeringsvorm waarin alle macht in handen is van één persoon of van één groep mensen. In verreweg de meeste gevallen komt een dictatuur tot stand na gebruik van

Nadere informatie

Sancties/САНКЦИИ. Het managen van verwachtingen. Mw. mr. drs. Heleen M.A. over de Linden Advocaat te Amsterdam

Sancties/САНКЦИИ. Het managen van verwachtingen. Mw. mr. drs. Heleen M.A. over de Linden Advocaat te Amsterdam Sancties/САНКЦИИ Het managen van verwachtingen Mw. mr. drs. Heleen M.A. over de Linden Advocaat te Amsterdam Koninklijke Industrieele Groote Club Woensdag 24 september 2014 Sochi, 19 september 2014 In

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I Opgave 1 Kroatië toegetreden tot de EU Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 en figuur 1. Inleiding Kroatië is een van de staten in de Balkan die voorheen tot Joegoslavië behoorden. In 1991 verklaarde

Nadere informatie

De Bilderberg Groep. Democratie? Welke Democratie?

De Bilderberg Groep. Democratie? Welke Democratie? De Bilderberg Groep. Democratie? Welke Democratie? http://www.youtube.com/watch?v=vsax6nds1ey Vorige dinsdag eindigde de Bilderberg conferentie uitgave 2014 in Denemarken in plaats van het gebruikelijke

Nadere informatie

Internationale Spectator (jrg. 70) Item 6 van 9 ARTIKEL

Internationale Spectator (jrg. 70) Item 6 van 9 ARTIKEL ARTIKEL De Europese Unie: op zoek naar de strategische middenweg Sven Biscop Veel te goed is half zot, zo luidt een Vlaamse uitdrukking. Wie zich al te welwillend opstelt, loopt het risico uitgebuit te

Nadere informatie

Internationale Spectator (jrg. 70) Item 5 van 9 ARTIKEL

Internationale Spectator (jrg. 70) Item 5 van 9 ARTIKEL ARTIKEL Bindt Rusland in of blijft het de confrontatie ontatie zoeken? Max Bader Meer dan ooit sinds het uiteenvallen van de Sovjetunie stelt Rusland de internationale gemeenschap voor grote uitdagingen.

Nadere informatie

De nieuwe landen in het oosten

De nieuwe landen in het oosten De nieuwe landen in het oosten Sinds het einde van de Koude Oorlog is de kaart van Europa ingrijpend gewijzigd. Sommige staten zijn verdwenen om op te gaan in een groter geheel ( denk aan de DDR), maar

Nadere informatie

Lijst van figuren. Inleiding. Deel 1. De jaren 90: de postbipolaire transitie 1

Lijst van figuren. Inleiding. Deel 1. De jaren 90: de postbipolaire transitie 1 Inhoud Lijst van figuren VII Inleiding IX Deel 1. De jaren 90: de postbipolaire transitie 1 1. Van illusie naar desillusie 3 1. De euforie: een Nieuwe Wereldorde 3 1.1. Oude conflicten vinden een oplossing

Nadere informatie

Druk bezocht politiek café over Oekraïne referendum

Druk bezocht politiek café over Oekraïne referendum vrijdag 1 april 2016 Lees voor Druk bezocht politiek café over Oekraïne referendum door Heleen Hupkens, D666 Zeist Er moesten extra stoelen aangesleept worden. De tuinzaal van Antropia zal vol met D66

Nadere informatie

'De dialoog met Rusland herstellen is broodnodig: net dat ontbrak 100 jaar geleden'

'De dialoog met Rusland herstellen is broodnodig: net dat ontbrak 100 jaar geleden' 'De dialoog met Rusland herstellen is broodnodig: net dat ontbrak 100 jaar geleden' Dirk Rochtus www.knack.be 13/08/2014 Glijden we in 2014 af in een oorlog met Rusland, net zoals honderd jaar geleden?

Nadere informatie

RUSLAND EN CENTRAAL-AZIË

RUSLAND EN CENTRAAL-AZIË RUSLAND EN CENTRAAL-AZIË Ten gevolge van de crisis in Oekraïne en de illegale inlijving van de Krim door Rusland zijn de bilaterale betrekkingen tussen de EU en Rusland sinds 2014 onderworpen aan een grondige

Nadere informatie

Was het conflict in Oekraïne dan toch een vooropgezet plan?

Was het conflict in Oekraïne dan toch een vooropgezet plan? Was het conflict in Oekraïne dan toch een vooropgezet plan? 8 juni 2015 Daniël Leeuwenhart In aanloop naar zijn bezoek aan Italië gaf de Russische president Vladimir Poetin een interview aan de Italiaanse

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOUDE OORLOG + NEDERLAND EN DE VERENIGDE STATEN NA DE TWEEDE WERELDOORLOG Gebruik bron 1. 1p 1 De bron maakt duidelijk dat de

Nadere informatie

Poetins einde is in Rusland taboe

Poetins einde is in Rusland taboe Geert Groot Koerkamp 16 januari 2017, 21:03 Poetins einde is in Rusland taboe Politicologe Lilija Sjevtsova ziet dat het slecht gaat met haar land. Toch lijkt Poetin steviger in het zadel te zitten dan

Nadere informatie

De Iraanse revolutie (1979) en zijn gevolgen

De Iraanse revolutie (1979) en zijn gevolgen Geschiedenis van de laatste 50 jaar De Iraanse revolutie (1979) en zijn gevolgen Bas Levinsohn 1 Inleiding Overzicht colleges Titel college Thema college Tijdsperiode 1 De Cubaanse rakketencrisis Beslissingen

Nadere informatie

1 augustus 2014. Onderzoek: Sancties tegen Rusland

1 augustus 2014. Onderzoek: Sancties tegen Rusland 1 augustus 2014 Onderzoek: Sancties tegen Rusland Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 30.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

De Europese Unie is niet alleen een munt of een markt, maar ook een Unie die gebouwd is op gemeenschappelijke waarden.

De Europese Unie is niet alleen een munt of een markt, maar ook een Unie die gebouwd is op gemeenschappelijke waarden. Debat over Polen in het Europees Parlement Interventie van de heer Koenders - minister van Buitenlandse Zaken - Nederlands voorzitterschap Dank u meneer de voorzitter, De Europese Unie is niet alleen een

Nadere informatie

Het is met veel emotie dat ik u welkom heet in de Belgische Senaat.

Het is met veel emotie dat ik u welkom heet in de Belgische Senaat. 1 Toespraak van de heer Armand De Decker, Voorzitter van de Senaat, naar aanleiding van het bezoek van de heer Mahmoud Abbas, President van de Palestijnse Autoriteit 23 februari 2010 Excellenties, Beste

Nadere informatie

INLEIDING. De Europese Alliantie voor de Vrijheid verdedigt de volgende belangrijke veranderingen:

INLEIDING. De Europese Alliantie voor de Vrijheid verdedigt de volgende belangrijke veranderingen: INLEIDING De volgende Europese verkiezingen zullen gehouden worden van tot 5 mei 014 in alle 8 lidstaten. Dit handvest bevat de politieke standpunten die de leden van de Europese Alliantie voor de Vrijheid

Nadere informatie

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 1. Bekijk bron 1. De titel van de onderstaande Russische cartoon is: De Amerikaanse stemmachine. De Verenigde Staten drukken op het knopje voor, dat naast het knopje

Nadere informatie

Woord vooraf Macht en wereldorde Macht en welvaart Wat bepaalt de macht van een land? 51

Woord vooraf Macht en wereldorde Macht en welvaart Wat bepaalt de macht van een land? 51 Inhoud Woord vooraf 7 1. Inleiding: 19 de -eeuws gedrag in de 21 ste eeuw? 8 2. Macht en wereldorde 16 3. Macht en welvaart 33 4. Wat bepaalt de macht van een land? 51 5. De opkomst en ondergang van grootmachten

Nadere informatie

3 Eenvoudige manieren om uw stakeholders te identificeren

3 Eenvoudige manieren om uw stakeholders te identificeren 3 Eenvoudige manieren om uw stakeholders te identificeren Er zijn verschillende manieren om op te sporen wie uw stakeholders zijn. Het gaat hier om het in beeld brengen en identificeren van uw stakeholders.

Nadere informatie

Voorwoord 9. Inleiding 11

Voorwoord 9. Inleiding 11 inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 deel 1 theorie en geschiedenis 15 1. Een omstreden begrip 1.1 Inleiding 17 1.2 Het probleem van de definitie 18 1.3 Kenmerken van de representatieve democratie 20 1.4 Dilemma

Nadere informatie

Can Putin make Russia great again?

Can Putin make Russia great again? Verslag nascholingsconferentie Can Putin make Russia great again? Dinsdag 26 september 2017 Nieuwe Buitensociëteit, Zwolle Op 26 september organiseerde de Atlantische Commissie in samenwerking met de Noordelijke

Nadere informatie

Introductie. 1. Uw persoonlijke situatie. Voorbeeldvragenlijst COB-kwartaalenquête 2011

Introductie. 1. Uw persoonlijke situatie. Voorbeeldvragenlijst COB-kwartaalenquête 2011 Introductie Dit onderzoek vindt plaats in opdracht van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Met de resultaten wil het bureau het kabinet en de politiek in het algemeen informeren over zorgen en wensen

Nadere informatie

De zesdaagse oorlog (1967)

De zesdaagse oorlog (1967) Geschiedenis van de laatste 50 jaar De zesdaagse oorlog (1967) Bas Levinsohn 1 Inleiding op de cursus Hand-outs Het college wordt ondersteund door het projecteren van PowerPoint sheets Van deze sheets

Nadere informatie

"De uitbreiding van de Europese Gemeenschappen met Griekenland, Portugal en Spanje" in Nieuw Europa (Maart 1977)

De uitbreiding van de Europese Gemeenschappen met Griekenland, Portugal en Spanje in Nieuw Europa (Maart 1977) "De uitbreiding van de Europese Gemeenschappen met Griekenland, Portugal en Spanje" in Nieuw Europa (Maart 1977) Source: Nieuwe Europa. Maandblad van de Europese Beweging in Nederland. Maart 1977, n 3.

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I Opgave 1 Kroatië toegetreden tot de EU 1 maximumscore 2 beschrijving van het eerste kenmerk van staatsvorming (interne soevereiniteit) ondersteund door een gegeven uit de inleiding 1 beschrijving van het

Nadere informatie

Economisch realisme van Azië verandert spelregels internationale betrekkingen

Economisch realisme van Azië verandert spelregels internationale betrekkingen 151 Economisch realisme van Azië verandert spelregels internationale betrekkingen Zoals Europa in het verleden zijn eigen (Westfaalse) statensysteem exporteerde naar de rest van de wereld, zo drukken de

Nadere informatie

Groot-Britannië stapt uit de EU-dictatuur

Groot-Britannië stapt uit de EU-dictatuur Groot-Britannië stapt uit de EU-dictatuur Het werd helemaal geen nek-aan-nek race zoals de islamofiele media ons nu al wekenlang hebben voorgelogen. De Britten hebben hun gezond verstand gebruikt en met

Nadere informatie

Olie crisis? 24 juni 2014

Olie crisis? 24 juni 2014 24 juni 2014 Olie crisis? De prijs van olie heeft invloed op financiële markten. Een stijgende olieprijs verhoogt de inflatie en heeft een remmend effect op de economische groei. In de jaren 2006-2011

Nadere informatie

Oorlog in Syrië en de internationale context

Oorlog in Syrië en de internationale context Oorlog in Syrië en de internationale context Binnenlandse en internationale (geopolitieke) factoren Historisch: koloniale en postkoloniale politiek Autoritair regime Socio-economische en milieufactoren

Nadere informatie

Twee jaar na de start van de Arabische revoluties. Uitdagingen voor België en Vlaanderen

Twee jaar na de start van de Arabische revoluties. Uitdagingen voor België en Vlaanderen Twee jaar na de start van de Arabische revoluties Uitdagingen voor België en Vlaanderen Inhoud I. Arabische revoluties: twee jaar later II. Complete impasse in Syrië III. Activiteiten Broederlijk Delen-Pax

Nadere informatie

De Koude Oorlog: spanning en conflicten (les 12 6des) Geschiedenis 6MEVO-6EM-6EI-6IW VTI Kontich

De Koude Oorlog: spanning en conflicten (les 12 6des) Geschiedenis 6MEVO-6EM-6EI-6IW VTI Kontich (les 12 6des) Geschiedenis 6MEVO-6EM-6EI-6IW --- www.degeschiedenisles.com --- VTI Kontich Geen directe oorlog maar => Tijdens de Koude Oorlog werd er nooit rechtstreeks gevochten tussen de twee grote

Nadere informatie

Op de vlucht. 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden!

Op de vlucht. 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden! Op de vlucht 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden! 2) Waar komen de vluchtelingen vandaan? Syrië Sinds in

Nadere informatie

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 1 Voorwoord Tijdens het maken van mijn spreekbeurt over Amerika kwam ik de Koude oorlog tegen. De koude oorlog leek mij een heel interessant onderwerp waar ik niet

Nadere informatie

Onrust in het Oosten van Europa

Onrust in het Oosten van Europa THEMA ARTIKEL Onrust in het Oosten van Europa De EU moet het Oostelijk Partnerschap herzien Jos Boonstra EU-initiatieven op het gebied van buitenlands beleid zijn doorgaans als een mammoettanker. De start

Nadere informatie

Datum 12 juni 2013 Betreft Beantwoording vragen van het lid Omtzigt over het artikel 'Timmermans goede bedoelingen brengen Syrië dichter bij de hel'

Datum 12 juni 2013 Betreft Beantwoording vragen van het lid Omtzigt over het artikel 'Timmermans goede bedoelingen brengen Syrië dichter bij de hel' Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Contactpersoon Arnt Kennis T 0703487186

Nadere informatie

Dodenherdenking. Beuningen, 4 mei 2015

Dodenherdenking. Beuningen, 4 mei 2015 Dodenherdenking Beuningen, 4 mei 2015 Voor het eerst in mijn leven bezocht ik twee weken geleden Auschwitz en Birkenau. Twee plekken in het zuiden van Polen waar de inktzwarte geschiedenis van Europa je

Nadere informatie

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN... HET CONGRES VAN WENEN 1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...7 3.1. Het Congres van Wenen en de restauratie Het

Nadere informatie

Tegen 4 Demonen. Fiscaal werk maken van sociale duurzaamheid. Joseph J. M. Evers

Tegen 4 Demonen. Fiscaal werk maken van sociale duurzaamheid. Joseph J. M. Evers Tegen 4 Demonen Fiscaal werk maken van sociale duurzaamheid Joseph J. M. Evers Tegen 4 Demonen Fiscaal werk maken van sociale duurzaamheid Joseph J. M. Evers Schrijver: Joseph J.M. Evers Omslag: de auteur

Nadere informatie

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië?

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen moeten zich inleven in een permanent lid van de Veiligheidsraad van de VN. Ze gaan aan de slag met het vraagstuk of de

Nadere informatie

3 september 2014. Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten

3 september 2014. Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten 3 september 2014 Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 30.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van

Nadere informatie

Focus. De Arabische lente

Focus. De Arabische lente De Arabische lente Het klinkt als een sprookje: jonge opstandelingen eisen meer democratie van oude dictaturen en presidenten worden verdreven. Als land na land te maken krijgt met protesten, lijkt het

Nadere informatie

Cynisme over de politiek

Cynisme over de politiek Cynisme over de politiek Een profiel van ontevreden burgers Dr. Pieter van Wijnen Waar mensen samenleven, zijn verschillende wensen en belangen. Een democratische samenleving heeft als doel dat politici

Nadere informatie

Cynisme over de politiek

Cynisme over de politiek Cynisme over de politiek Een profiel van ontevreden burgers Waar mensen samenleven, zijn verschillende wensen en belangen. Een democratische samenleving heeft als doel dat politici en bestuurders in hun

Nadere informatie

Internationale Spectator (jrg. 70) Item 4 van 9 ARTIKEL

Internationale Spectator (jrg. 70) Item 4 van 9 ARTIKEL ARTIKEL China en de internationale nationale orde Frans-Paul van der Putten In elke regio van de wereld behoren de Verenigde Staten tot de invloedrijkste spelers op zowel veiligheids- als economisch gebied.

Nadere informatie

22 augustus Onderzoek:

22 augustus Onderzoek: 22 augustus 2014 Onderzoek: EenVandaag Economische Monitor 2014 Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 30.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een

Nadere informatie

Ik heb dit woord wel eens gezien of gehoord.

Ik heb dit woord wel eens gezien of gehoord. Tekst lezen en moeilijke woorden bespreken 1. Hoe goed ken je de woorden in het schema? Je hoeft alleen een kruisje te zetten bij hoe goed je het woord kent. 2. Lees nu de tekst met het stappenplan. Onderstreep

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Zittingsdocument ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van de verklaringen van de Raad en de Commissie

EUROPEES PARLEMENT. Zittingsdocument ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van de verklaringen van de Raad en de Commissie EUROPEES PARLEMENT 2004 Zittingsdocument 2009 21.2.2005 B6-0123/2005 ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van de verklaringen van de Raad en de Commissie ingediend overeenkomstig artikel 103, lid 2 van het

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Examen VMBO-KB 2005 tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 35 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2004

Examenopgaven VMBO-KB 2004 Examenopgaven VMBO-KB 2004 tijdvak 1 dinsdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-C Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit

Nadere informatie

Simulatiespel: Bron: The Economist. Crisisoverleg Rusland en de EU

Simulatiespel: Bron: The Economist. Crisisoverleg Rusland en de EU Simulatiespel: Bron: The Economist Crisisoverleg Rusland en de EU Inleiding: Simulatiespel: crisisoverleg EU en Rusland Dit simulatiespel is gebaseerd op realistische veronderstellingen. Rusland heeft

Nadere informatie

Voorbij de oostgrens: via de rechtsstaat naar democratie?

Voorbij de oostgrens: via de rechtsstaat naar democratie? Beitelen aan een nieuw Europa (3) Voorbij de oostgrens: via de rechtsstaat naar democratie? andré gerrits & max bader 42 Na de val van het communisme in Europa namen westerse overheden en internationale

Nadere informatie

Opvolging, protest en regimeverandering: betekenis van verkiezingen in Rusland

Opvolging, protest en regimeverandering: betekenis van verkiezingen in Rusland André Gerrits Opvolging, protest en regimeverandering: betekenis van verkiezingen in Rusland Rusland staat aan de vooravond van een nieuwe verkiezingscyclus. Deze maand (december 2011) vinden verkiezingen

Nadere informatie

Wie neemt de EU nu eigenlijk nog serieus?

Wie neemt de EU nu eigenlijk nog serieus? Wie neemt de EU nu eigenlijk nog serieus? Interview met André Gerrits Tymen Peverelli en Ingeborg Visscher Prof. dr. André Gerrits ruilde eind 2010 de Universiteit van Amsterdam in voor de Universiteit

Nadere informatie

Economisch realisme van Azië verandert de spelregels van de internationale betrekkingen

Economisch realisme van Azië verandert de spelregels van de internationale betrekkingen in: De Nieuwe Wereld [The New World], Christen Democratische Verkenningen (zomer), Amsterdam: Boom Tijdschriften (pp. 151-157). Economisch realisme van Azië verandert de spelregels van de internationale

Nadere informatie

filosofie havo 2016-II

filosofie havo 2016-II Opgave 1 (On)rechtvaardig internet 1 maximumscore 3 een weergave van het begrip capability: de mogelijkheid die een mens heeft om te kiezen en te handelen 1 een weergave van het begrip functioning: het

Nadere informatie

De Saoedi s deugen niet, integendeel.

De Saoedi s deugen niet, integendeel. De Saoedi s deugen niet, integendeel. De Saoedi s hebben getracht Poetin om te kopen en bedreigden hem inzake Syrië. Saoedi-Arabië heeft heimelijk geprobeerd om Rusland een niet af te slagen overeenkomst

Nadere informatie

Leila Jordens-Cotran RIMO 2013

Leila Jordens-Cotran RIMO 2013 Leila Jordens-Cotran RIMO 2013 Uitgangspunt is definitie art. 1 Verdrag status staatlozen 1954: Staatloze is een persoon die door geen enkele Staat, krachtens diens wetgeving, als onderdaan wordt beschouwd

Nadere informatie

Oekraïne: Poetins boemerang?

Oekraïne: Poetins boemerang? Datum 01-04-2014 1 Oekraïne: Poetins boemerang? Prof. Dr. J.S.A.M.van Koningsbrugge Nederland-Rusland Centrum Rijksuniversiteit Groningen Datum 01-04-2014 2 De historische wortel: Kiëv Rus Bogdan Chmelnitski;

Nadere informatie

Hierbij gaan voor de delegaties de conclusies die de Europese Raad tijdens de in hoofde genoemde bijeenkomst heeft aangenomen.

Hierbij gaan voor de delegaties de conclusies die de Europese Raad tijdens de in hoofde genoemde bijeenkomst heeft aangenomen. Europese Raad Brussel, 16 juli 2014 (OR. en) EUCO 147/14 CO EUR 9 CONC 3 BEGEEIDENDE NOTA van: het secretariaat-generaal van de Raad aan: de delegaties Betreft: Bijzondere bijeenkomst van de Europese Raad

Nadere informatie

Voorstel van resolutie. betreffende het onderhandelen van een cultureel samenwerkingsakkoord tussen Vlaanderen en de Republiek China (Taiwan)

Voorstel van resolutie. betreffende het onderhandelen van een cultureel samenwerkingsakkoord tussen Vlaanderen en de Republiek China (Taiwan) stuk ingediend op 1536 (2011-2012) Nr. 1 21 maart 2012 (2011-2012) Voorstel van resolutie van de heren Filip Dewinter, Frank Creyelman en Christian Verougstraete en mevrouw Marijke Dillen betreffende het

Nadere informatie

van Katia Segers, Güler Turan en Tine Soens

van Katia Segers, Güler Turan en Tine Soens ingediend op 1029 (2016-2017) Nr. 1 21 december 2016 (2016-2017) Voorstel van resolutie van Katia Segers, Güler Turan en Tine Soens betreffende de recente ontwikkelingen in Polen en de verdediging van

Nadere informatie

Kijktip: Waar gáát dit over?

Kijktip: Waar gáát dit over? Kijktip: Waar gáát dit over? Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van twee fragmenten beantwoorden leerlingen een aantal kijkvragen en krijgen ze inzicht in de inhoud van het referendum en de motieven

Nadere informatie

4 Opvattingen over kerk en godsdienst 1

4 Opvattingen over kerk en godsdienst 1 4 Opvattingen over kerk en godsdienst 1 4.1 Het prestige van de kerken De kerken zijn niet meer de gezaghebbende instanties van vroeger. Dat is niet alleen zo in Nederland. Zelfs in uitgesproken godsdienstige

Nadere informatie

aarom China stilaan de hoofdrol opeist op het wereldtoneel

aarom China stilaan de hoofdrol opeist op het wereldtoneel aarom China stilaan de hoofdrol opeist op het wereldtoneel van 8 10-08-17 17:06 mo.be Waarom China stilaan de hoofdrol opeist op het wereldtoneel 8-10 minuten Luke Price (CC BY 2.0) Dit jaar was er voor

Nadere informatie

Door de Europese Raad te volgen aanpak tot en met 2014

Door de Europese Raad te volgen aanpak tot en met 2014 EUROPESE RAAD DE VOORZITTER NL Brussel, 29 juni 2012 (OR. en) EUCO 133/12 PRESSE 318 PR PCE 115 Door de Europese Raad te volgen aanpak tot en met 2014 In de afgelopen twee en een half jaar heeft de Europese

Nadere informatie

Rusland op het punt een dreun uit te delen aan de Dollar (update ) Woensdag, 21 mei :04

Rusland op het punt een dreun uit te delen aan de Dollar (update ) Woensdag, 21 mei :04 Volgens berichten in de Russische media is het Ministerie van Financiën aldaar zo goed als klaar om de trekker over te halen voor wat ze noemen een dé-dollarisatie plan. Hoe kan het verder dat het Belgische

Nadere informatie

De vluchtelingencrisis: oplossingen en inzichten van kinderen

De vluchtelingencrisis: oplossingen en inzichten van kinderen Door rechtopmigratie op 8 oktober, 2015-00:00 foto, school in Nederland uit 1937 De aanslepende vluchtelingencrisis en de daar bijhorende verklaringen van bepaalde politici heeft niemand onberoerd gelaten.

Nadere informatie

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit.

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit. Gebruik bron 1 en 2 In 1897 werd in de venen bij Yde het lijk van een ongeveer zestienjarig meisje gevonden. Deze vondst gaf aanleiding tot twee voorlopige conclusies over de leefwijze van het volk waartoe

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

25 februari 2016. Onderzoek: Het Oekraïne-referendum

25 februari 2016. Onderzoek: Het Oekraïne-referendum 25 februari 2016 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Geschiedenis en Staatsinrichting TL Bohemen, Houtrust, Kijkduin 2015-2016-2017

Geschiedenis en Staatsinrichting TL Bohemen, Houtrust, Kijkduin 2015-2016-2017 Exameneenheden geschiedenis GS/K/1 Oriëntatie op leren en werken GT GS/K/2 Basisvaardigheden GT GS/K/3 Leervaardigheden in het vak geschiedenis en staatsinrichting GT GT GS/K/4 De koloniale relatie Indonesië

Nadere informatie

De minister-president heeft na het referendum op 6 april gesteld dat de associatieovereenkomst niet zonder meer kon worden geratificeerd.

De minister-president heeft na het referendum op 6 april gesteld dat de associatieovereenkomst niet zonder meer kon worden geratificeerd. 34 669 Regeling van de inwerkingtreding van de wet van 8 juli 2015, houdende goedkeuring van de op 27 juni 2014 te Brussel tot stand gekomen Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese

Nadere informatie

Hoort Rusland wel of niet bij Europa?

Hoort Rusland wel of niet bij Europa? Lezingenserie Rusland, Holten. 9-11-2015 Rusland, Westerlingen versus Slavofielen? Helga Salemon Hoort Rusland wel of niet bij Europa? * Russen kampen al zolang het land bestaat met een identiteitscrisis:

Nadere informatie