UITGANGSPUNTEN LEVENSCYCLUSANALYSE BIOLICHT-PROJECT

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "UITGANGSPUNTEN LEVENSCYCLUSANALYSE BIOLICHT-PROJECT"

Transcriptie

1 ECN-C UITGANGSPUNTEN LEVENSCYCLUSANALYSE BIOLICHT-PROJECT J.R Overbeek C. Warmer J. Braam Revisie 2 juli 1998; Concept Versie 9 september 1998; Definitieve Versie -~emaakt door: Goedgekeurd.dgor:._.-~.;,/,..... ECN-Energie Effiency Ketenbeheer LP. Over-~eek Gecontroleerd door: J.P. Nduta V~rijg~gev~r: / JUNI 1998

2 U~nten levenscyclus analyse biolicht project VERANTWOORDING In het kader van taak A van het BIOLICHT project wordt een LCA uitgevoerd op de huidige en mogelijke alternatieve grondstoffen en materialen toegepast in de vastgestelde transportvoertuig-componenten. In dit document wordt de LCA vastgelegd en afgebakend. De studie wordt uitgevoerd in het kader van her EETprograrnma (Eeonomie, Ecologie en Technologie) opgezet in opdracht van het Ministerie van Economische zaken en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappeno TREFWOORDEN LCA, Levenscyclus analyse, Grondstoffen, Materialen, Voertuigen, Transport-voertuigen, Voertuigcomponenten, ISO-normen, Biomaterialen, Biovezels, Kunst-stoffen 2 ECN-C

3 INHOUD 1. INLEIDING 2. DOELBEPALING EN VASTLEGGING VAN DE LCA VOOR NATUURVEZEL VERSTERKT COMPOSIET VOERTUIGCOMPONENTEN LCA-methodiek Pmbleemstelling en doel van bet project Vastlegging van de doelgroep Vastlegging van de initiatiefnemers Hoofdlijnen van de studie Productdefinitie Functionele eenheid Systeemgrenzen Proces-data Initi~le criteria verzameling proces-data Datakwaliteit Critical review 17 3.INVENTARISATIE 3.1 Inleiding 3.2 Strategie van gegevensverzameling 3.3 Documentatie procesgegevens 3.4 Validatie van gegevens 3.5 Opstellen milieu-ingreeptabellen 3.6 Verfijning systeemgrenzen 3.7 Opstellen toerekeningsregels Toerekeningsmethoden Keuze toerekening 4. CLASSIFICATIE EN NORMALISATIE EVALUATIE 27 REFERENTIES 29 BIJLAGE I 31 BIJLAGE II l ECN-C

4 Uitgangspunten levenscyclus analyse biolicht project 4 ECN-C

5 1. INLEIDING De belangrijkste uitgangspunten van de overheid op het gebied van het productgerichte milieubeleid zijn ten eerste de minimalisering van de milieubelasting van producten en diensten en ten tweede de integrale afweging en beoordeling van de milieu-aspecten. De doelstelling van het Nederlandse beleid op het gebied van producten is het cre~ren van een situatie waarin marktpartijen (producenten, handelsondernemingen en consumenten) voortdurend streven naar een vermindering van de milieubelasting. Door toepassing van een integrale ketenbenadering worden goede en betrouwbare gegevens betreffende de milieubelasting van een bepaald product verkregen. Voor de uitvoering van een integrale benadering is een geschikte, algemeen toegepaste, methodiek benodigd. Zonder toepassing van een algemeen aanvaarde methodiek zou bet resultaat bij voorbaat reeds ter discussie kunnen staan. Als antwoord op deze behoefte is een gestandaardiseerde methode voor de integrale beoordeling van producten ontwikkeld, welke de uitvoering van milieugerichte levenscyclus-analyses (LCA) van materialen, producten, processen of activiteiten omvat. Een LCA is een analyse waarbij alle relevante milieu-informatie in de totale levenscyclus van een materiaal, product, proces of activiteit op een systematische en gekwantificeerde wijze in kaart wordt gebracht. De totale levenscyclus van een systeem omvat de milieugegevens van de wieg tot het graf, hieronder vallen de grondstof winning, de productie, het gebruik, het onderhoud en afval verwerking met eventueel hergebmiksmogelijkheden. In bet kader van het "Nationaal Onderzoeksprogramma Hergebruik van afvalstoffen" (NOH) heeft het Centum voor Mifieukunde van de Rijksun[versiteit Leiden (CML) een LCA-methodiek [1] ontwikkeld. In bijlage I wordt de structuur van de LCA-methodiek uitgewerkt. Aan de hand van deze methodiek worden de milieu-effecten van de gehele levenscyclus van een materiaal, product, proces of activiteit vastgesteld. Het kader van deze methodische richtlijnen [7] is in intemationaal verband tot stand gekomen onder auspici~n van SETAC (Society for Environmental Toxicology and Chemistry). De International Standardisatiort Organisation (ISO) ontwikkelt momenteel in 4 werkgroepen de internationale standaard-normen [2] van de LCA-methodiek. In hoofdstuk 1 wordt een algemeen beeld van de achtergrond van levenscyclusanalyse (LCA) geschetst. In her tweede hoofdstuk komen de doelbepaling en de vastlegging van de LCA voor voertuigcomponenten aan de orde, terwijl in hoofdstuk 3 de irtvetatarisatie beschreven worden. De classificatie en normalisatie worden in hoofdstuk 4 belicht en de evaluatie komt in het vijfde hoofdstuk aan bod.

6 Uitgangspunten levenscyclus analyse biolicht project 6 ECN-C

7 Uitgangspunten levenscyclus analyse biolicht project Voor de in het kader van het BIOLICHT uit te voeren Levenscyclus Analyse wordt een eigen doelstelling geformuleerd aangezien het een specifiek sub-onderdeel is van bet totale project. De doelstelling van de LCA kan tweeledig omschreven worden: In de beginfase worden middels een vergelijkende LCA de huidig toegepaste en alternatieve grondstoffen en materialen onderzocht. Vervolgens worden het gebruik en de afdanking van de huidige toepassingen en (lichtgewicht) alternatieven in een bepaald type transportvoertuig onderzocht. In dit stadium komt her integrale karakter van de studie tot uiting. De resultaten van de Levenscyclus Analyse worden gebruikt als beslissingsondersteunend instrument door her BIOLICHT projectteam, voor het maken van milieukundig verantwoorde keuzes ten aanzien van de ontwikkeling en het gebruik van de vastgelegde voertuigcomponenten. Voor het maken van een definitieve keuze voor een specifieke toepassing zal het projectteam de milieu-aspecten relateren aan andere aspecten zoals kosten, duurzaamheid en betrouwbaarheid. De analyse van deze aspecten valt buiten de structuur van deze LCA, 2.3 Vastlegging van de doelgroep De primaire doelgroep van het project is de kunststofverwerkende industrie, carosseriebouwers en projectparticipanten Aangezien de resultaten van de LCA na een bepaalde periode openbaar worden kunnen een aantal secundaire doelgroepen aangegeven worden: fabrikanten van producten waarbij dezelfde materialen en grondstoffen worden toegepast; transporteurs. 2.4 Vastlegging van de initiatiefnemers De studie wordt uitgevoerd in het kader van het EET-programma (Economie, Ecologie en Technologie) in opdracht van het Ministerie van Economische zaken en her Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de levenscyclus analyse ligt bij het ECN. De BIOLICHT projectpartners verlenen ondersteuning bij het genereren van de voor de LCA benodigde gegevens en de interpretatie van de resultaten. De overige projectpartners zijn: - Wientjes B.V. te Emmen; - CINTEC/FOCWA te Sassenheim; - CERES te Wageningen; - ATO/DLO te Wageningen; - KIEM te Amsterdam; - TUDelft. 2.5 Hoofdlijnen van de studie In deze paragraaf wordt beschreven welke processen wel en niet binnen bet kader van de LCA vallen en als zodanig meegenomen worden in de beoordeling. Voor de vaststelling 8 ECN-C

8 Doelbepaling en vasflegging LCA_ van de diepgang van de studie worden de richtlijnen gevolgd zoals opgesteld in ISO/FDIS [2] Productdefinitie Het concrete toepassingsgebied van de LCA zijn de volgende transportvoertuigcomponenten: - frontpanelen (fenders) en spoilers; - geluid-isolerende motorafschermingspanelen; - dakraamconstructies; - zitschalen voor (bus)stoelen. De studie richt zich in de eerste instantie op de vergelijking van huidige en alternatieve materialen(combinaties) en huidige en toekomstige productieprocessen, in een later stadium komt her gebruik (toepassing van lichtgewicht componenten in een transportvoertuig) en de eindverwerking van de materialen aan de orde Functionele eenheid Om de LCA overzichtelijk te houden concentreren we ons op 66n (of maximaal twee) componant(en) en de toepassing hiervan in een bepaald type transportvoertuig. Bij de keuze van de component is her belangrijkste criterium dat een brede materialenmix aanwezig is, waardoor ook de materialen van de niet gekozen componenten zoveel mogelijk vertegenwoordigd zijn. De kenze voor een component of twee componanten wordt in overleg met de projectpartners vastgesteld. Na uitvoering "can de LCA van de gekozen component kan de LCA van de niet gekozen componenten relatief eenvoudig, volgens het aangegeven traject, uitgevoerd worden. In bet beginstadium van de LCA wordt de huidige en alternatieve materialenmix vergeleken. In het vervolg wordt de gebruiksfase opgenomen, waarbij de componenten in een type transportvoertuig toegepast worden. Als functionele eenheid van de vergelijkende LCA-studie wordt gedefinieerd: "de productie van 100 stuks [component(en)] van de huidig toegepaste en alternatieve materialenmix en her gebruik in een geselecteerd transportvoertuig waarbij de afdanking van her transportvoertuigcomponent opgenomen wordt". Voor [component] worden in eerste instantie zijfenders en spoilers toegepast, aangezien dit voor de buitenwereld aansprekende onderdelen zijn. In plaats van de productie van een aantal (100 stuks) kan ook een bepaald gewicht (productie van 1 ton materiaal) aangehouden worden. In de gebruiksfase moeten de volgende belangrijke parameters vastgesteld worden: - type transportvoertuig; - levensduur X jaar; - beladingsgraad type transportvoertuig; - per fit te transporteren hoeveelheid. Het meetjaar van de huidig toegepaste materialen en componenten is De levensduur van de componenten is respectievelijk: - truck 5 jaar; - carosserieonderdelen 11 jaar; De levensduur inclusief export en hergebruik is voor zowel truck als carosserie ca. 30 ECN-C

9 Uitgangspunten levenscyclus analyse biolicht project Systeemgrenzen Voor de vaststelling van de systeemgrenzen van de studie is uitgegaan van de richtlijnen zoals beschreven stain in ISO/FDIS [2]. De systeemgrenzen van de betreffende componenten worden gei llustreerd in figuur 1. Grondstoffen Verwerking I Materialen Constructie I Spoiler II Fr ntpaneell[afscherming I Dakraam- l Zitschalen I Ipaneel motor [ contructies Figuur 1 Systeemgrenzen: Productie componenten. Productie Componenten I I Constructie I TRANSPORTVOERTUIG I Brandstof Onderhoud Gebruik I Afgidankt voertuig ~ Verwerkingstechnieke~ Recycling J ~ Export IGrondstoffen Recycling Recycling I (hergebruik) [ Materialen Overige Componenten Componenten Figuur 2 Systeemgrenzen: Levenscyclus transportvoertuig, 10 ECN-C

10 Doelbepaling en vasflegging LCA De belangrijkste processen in het beginstadium van de studie zijn alle ann de productie van de betreffende componenten gerelateerde processen. Hieronder vallett onder andere de winning en bewerking van grond- en hulpstoffen, de vervaardiging van halffabrikaten en constructie van de componenten. Tevens wordt het transport tussen de verschillende processen/fabrieken opgenomen. Binnen de studie wordt verder de productie van de in te zetten thermische en elektrische energie opgenomen, afhankelijk van de situatie wordt gekozen voor Nederlandse of Europese gemiddelde waarden. Indien sprake is van opwerking of recycling van materiaal moeten de betreffende processen, inclusief materiaal- en energiestromen, onderzocht worden. Verder vallen eventueel toegepaste reinigingsprocessen binnen her kader van de LCA. In een later stadium wordt her gebruik en tijdens de gebruiksfase en de afdanking van een type transportvoertuig belicht. Hierbij zal bet brandstofverbruik een grote invloed uitoefenen. Ten aanzien van de algemene systeemgrenzen worden een aantal processen buiten beschouwing gelaten: de productie, het onderhoud en de afdanking van kapitaalgoederen (gebouwen, overige transportmiddelen, procesapparatuur); de aanleg en bet onderhoud van de algemene infrastructuur van een bedrijf, waarbij gedacht wordt aan het wegennet, railverbindingen e.d.; de overhead van een bedrijf, hieronder vallen het gebruik van kantoren, kantines, computerapparatuur, e.d. Volgens ISO/FDIS moeten deze onderdelen in een LCA opgenomen worden, maar in Nederlandse studies is het gebruikelijk om deze onderdelen buiten beschouwing te laten; - extra verbruik van grond- en hulpstoffen door omstandigheden waarin geen normale procesvoering (storingen) mogelijk bleek; her verbruik van grond-/hulpstoffen, materialen en energie tijdens de ontwikkeling en testfasen van de vastgestelde voertuigcomponenten; - de inzet van menselijke arbeid en overige immateri~le diensten; - het transport van personen van en naar de productielocatie. Het onderzoek, uit te voeren in het kader van het BIOLICHT-project, richt zich op de vergelijking van mogelijk toe te passen grondstoffen en materialen voor productie van de betreffende voertuigcomponenten. Door her vergelijkende karakter van de LCA worden verder niet opgenomen: de productie, her onderhoud en de afdanking van (rand)apparatuur, bijvoorbeeld extruders. Over her algemeen wordt bij de productie van alteruatieven dezelfde (rand)apparatuur toegepast; de productie, her onderhoud en de afdanking "~an de overige voertuigcomponenten welke niet in het projectvoorstel BIOLICHT zijn vastgelegd. At~oakening algemene s3,steemgrenzen De algemene systeemgrenzen voor de LCA worden als volgt afgebakend: alle aan de productie van de grond-/hulpstoffen en materialen, productie van halffabrikaten en productie van de betreffende transportvoertuig-componenten gerelateerde processen worden in de LCA opgenomen; de matrijzen, benodigd voor productie van de gekozen componenten, worden opgenomen aangezien materialenmix en -hoeveelheden kunnen vari~ren; de productie van alle direct aan de materiaalproductie gerelateerde vormen van energie worden opgenomen; huidige en toekomstige verwerkingsopties van de betreffende voertuigcomponenten na de levensduur (inclusief gegevens van benodigde hulpstoffen) worden mee- ECN-C

11 Uitgangspunten levenscyclus analyse biolicht project genomen. Stort is geen optie aangezien rekening gehouden moet worden met bet door de overheid uitgevaardigde stortverbod; direct gerelateerde reinigingsprocessen (afvalwater-zuiveringsinstallatie, rookgasreiniging) worden, inclusief materiaal- en energiestromen, in de studie meegenomen; in de studie wordt uitgegaan van moderne technologi~n die in (of vanaf) 1998 toegepast worden. De plaatsbepaling van her proces is productie van de componenten in Hollan& Afbakening energetische systeemgrenzen De energetische systeemgrenzen worden onderverdeeld in de categorie~n thermische energie en elektriciteit. Op het gebied van thermische energie (opgewekt door fossiele energiedragers) worden de volgende systeemgrenzen vastgelegd: als een energiedrager (bv. aardgas) direct in een proces ingezet wordt dient het secundaire energieverbruik (op basis van de effici~ntie van de omzetting in het proces) en de gegevens over de herkomst van de ingezette energiedrager berekend en onderzocht te worden. als de exacte herkomst van energiedragers onbekend is wordt uitgegaan van de meest optimale benadering, waarbij gemiddelde (landelijke) stock-marketgegevens in zake processen en emissies van verschillende energietoeleveranciers gebruikt kunnen worden. Indien het gebruik van gemiddelde (landelijke) gegevens niet mogelijk blijkt wordt gekozen voor gemiddelde Europese gegevens. Voor de productie en het gebruik van elektrische energie worden de systeemgrenzen als volgt vastgelegd: in eerste instantie wordt de mogelijkheid onderzocht of nauwkeurige gegevens van de producent!leverancier bekend zijn of achterhaald kunnen worden; indien (gegevens betreffende) de herkomst van de elektrische energie onbekend zijn wordt uitgegaan van gemiddelden in Europese elektriciteitsopwekking. De UCPTE stelt europese energie-scenario s op volgens welke de ETH ~ te Ztirich enkele elektriciteit-opwekkingsmodellen [4] heeft ontwikkeld (waaronder een E-productiemodel voor de Nederlandse situatie). In bet model zijn de emissies en afvalstoffen opgenomen die vrijkomen bij de verbranding van de gemiddelde primaire energiedragers waaruit in Nederland elektriciteit wordt opgewekt. Indien nodig kunnen gegevens van de producent/leverancier getoetst worden aan de modellen van ETH. Afbakening systeemgrenzen transport Transport tussen de verschillende processen wordt in de studie opgenomen aangezien transport in sommige gevallen een substanti~le bijdrage kan leveren aan de milieubelasting van een proces, materiaal of product. Voor een nauwkeurige berekening van de milieubelasting dienen de gemiddelde transportafstanden bepaald te worden. Indien mogelijk worden de exacte locaties aangegeven waar de grondstoffen gewonnen, de hulpstoffen/materialen geproduceerd en componenten gemaakt worden. Als de exacte locatie niet bekend is wordt een schatting uitgevoerd die de werkelijke waarde zo goed mogelijk benadert. Het gebruikte type transportmiddel is van belang aangezien elk type vervoermiddel een eigen brandstof-/energieverbruik heeft met de daarbij behorende specifieke emissies. IETH = Eidgen6ssische Technische Hoghschule 12 ECN-C

12 Doelbepaling en vastlegging LCA Van de in de studie opgenomen transportmiddelen worden alleen alle factoren van het brandstofverbruik opgenomen, de gehele productieketen (winning aardolie-raffinagetransport) wordt belicht. De overige onderdelen gerelateerd aan her type transportmiddel (productie, onderhoud, afdanking van niet gekozen componenten) worden buiten beschouwing gelaten. Afbakening systeemgrenzen grondstoffen en materiainn Indien een keuze is gemaakt voor bepaalde grondstoffen/materialen kunnen voor de inzameling van bijbehorende proces-gegevens de volgende criteria gehanteerd worden: de constructie van de voertuigcomponenten moet waar mogelijk gebaseerd zijn op de Nededandse productiemethode; de proces-gegevens van de grondstoffen/materialen/hulpstoffen (huidig toegepast en mogelijke altematieven) dienen betrekking te hebben op de Nededandse situatie; indien grondstoffen voor productie van materialen en hulpstoffen in Nederland worden gewonnen, wordt gebruik gemaakt van Nederlandse gegevens; indien de betreffende materialen en hulpstoffen buiten Nederland gewonnen worden en binnen Nededand verder worden verwerkt of toegepast, wordt gebruik gemaakt van locatie-specifieke gegevens. Als de gegevens niet volgens de bovenstaande criteria achterhaald kunnen worden of reeds bekend zijn, wordt gebruik gemaakt van gemiddelde Europese gegevens. Afbakening systeemgrenzen gebruiksfase Voor her gekozen type transportvoertuig moet de beladingsgraad vastgelegd worden. In de LCA worden de milieu-ingrepen ten gevolge van verbranding, hergebruik of verdere verwerking van de grondstofferdmaterialerdcomponenten in de output-gegevens opgenomen. ECN-C

13 .Uitgangspunten levenscyclus analyse biolicht project Proces-data In deze paragraaf wordt de indeling van de benodigde data-typen aangegeveno Bij de vaststelling van de benodigde data-typen is uitgegaan van de in ISO/FDIS vermelde richtlijnen en op basis van recent uitgevoerde LCA s. INPUT PROCES Grondstoffen -meest belangrijke grondstoffen -energiedragers -hulpstoffen/additieven [ton], [kg], [g], [1], [m 31 [ton], [kg], [g], [1], [m 3] [kgl, [g], -waterverbruik (indien gesloten systeem[m ~1 niet van toepassing) Energie -verbruik elektriciteit [kwh], [MJ] -verbruik aardgas [m3], [J] -verbruik lichte of zware stookolie [kg], [m3], [MJ] -verbruik stoom [kg], [J] -verbruik eigen restwarmte [J] Fysieke aantastlng ecosysteem Aantasting van bet Ecosysteem door[m2/s] (CML-methodiek) verschillende processen in de levenscyclus. Mate van aantasting wordt betrokken op de in de functionele eenheid gedefinieerde hoeveelheid. Transport Voor de LCA zijn van belang: het voertuig [Ton.km] en het aantal vervoerskilometers. 14 ECN-C

14 Doelbepaling en vastleggin_g LCA OUTPUT PROCES Emissies naar lucht 2 Bij gebruik thermische energiebronnen (bijv. CO, SOz, NOx) [mg/kg] Overige emissies afhankelijk van type proces 3 (bijvoorbeeld stof, [mg/kg] zware metalen, VOS, dioxinen etc.) Emissies naar water 4 -totale hoeveelheid afvalwater (inclusief bestemming) -in afvalwater aanwezige milieuverontreinigende componenten Emissies naar bodem ~ -verontreinigende cornponenten afgevoerd naar de bodem Vrijkomende hoeveelheid afval volgens BAGA 6 Niet-gevaarlijk afval, inclusief bestemming Gevaarlijk afval, inclusief bestemming OVERIGE OUTPUT PROCES (indien van toepassing) Teruggewonnen producten/energie -producten/materialen [kg], [ton] -energie [MJ] Afvahvarmte -restwarmte afgevoe~ d naar lucht of water [MJ] Straling -radioactiviteit (indien de vergunning eisen stelt) [Bq/kg] Geluid -geluidhinder (indien de vergunning eisen stelt) [db] 7 [m 3] [mg/1], [mg/m 31 [mg/kg] [ton] [ton] Bij toepassing van agrarische producten (biovezels) in een LCA komen een aantal specifieke problemen naar voren waarvoor een keuze vastgelegd moet worden. Het gebruik van pesticiden bij het telen van de producten kan wel of niet binnen de studie opgenomen worden. Verder moet vastgelegd worden of de toerekening van pesticiden en kortcyclisch CO~ 8 wel of niet binnen de studie valt. Betreft emissies die na (rookgas)reittigit~gsinstallaties of filters iu bet milieu terecht komeu. Maximale waarden kunnen ontleend worden aan van kracht zijnde vergunningeo/normen indien: - her proces op commerci~le schaal in bedrijf is; - van het proces geen gemeten waarden beschikbaar zijn, er wordt uitgegaan van de WORST- CASE benadering. Maximale waarden kunnen outleend worden aan van kracht zijnde verguaninger~normen. Maximale waarden kunnen ontleend worden aan van kracht zijnde vergunningerdnormen. In de Nederlandse wetgeving wordt onderscheid gemaakt tussen gevaarlijk en niet-gevaarlijk afval volgens BAGA (Besluit Aanwijzing Gevaarlijke Afvalstoffen), Het aantal Decibel dieot volgens de richtlijnen van het CML omgerekend te worden naar de eenheid [Pa2.s] of [Pa2.yr] kortcyclisch CO2 = COa in een korte krlngloop (door plant opgenomen uit atmosfeer, vervolgens plantvezel "verwerkt in een product, na afdanking product verbrand en COz weer in de atmosfeer), ECN-C

15 Uitgangspunten levenscyclus analyse biolicht project Initi~le criteria verzameling proces-data Van alle deelprocessen die gerelateerd zijn aan het te onderzoeken systeem (en opgenomen binnen de gekozen systeemgrenzen) dienen de procesgegevens ge~nventariseerd te worden. Hierbij worden per deelproces alle input- en outputstromen gedocumenteerd. Aangezien het in de praktijk onmogelijk is om van alle deelprocessen de procesgegevens te achterhalen moet een goede afweging gemaakt worden tussen de relevantie van bepaalde gegevens en de tijd die nodig is deze gegevens te achterhalen. In de ISO-norm wordt een globale indicatie weergegeven van de grenzen die in dergelijke situatie aangenomen kunnen worden. Alle reeds bekende gegevens worden in de studie betrokken, de afweging voor het wel of niet meenemen van onbekende gegevens in zake grondstoffen, hulpstoffen en materialen per deelproces kan gemaakt worden op basis van: een vastgestelde bijdrage van massa-inputstromen aan de totale massa-input van her te onderzoeken systeem; een vastgestelde bijdrage van energie-inputstromen aan de totale energie-input van het te onderzoeken systeem; de milieu-invloed van nader vast te stellen emissies (inputstromen die meer dan een vastgesteld percentage bijdragen aan een emissie worden opgenomen). De keuzes die in dit opzicht gemaakt worden dienen ten allen tijden gerapporteerd te worden Datakwaliteit Voor vastlegging en evaluatie van de datakwaliteit van de gegenereerde gegevens wordt gebruik gemaakt van zgn. datakwaliteit-indicatoren (DKI s). In ISO/FDIS worden de volgende datakwaliteit-indicatoren vermeld: Tijdsdekking De periode waarvoor de gegevens van een (deel)proces bepaald zijn en geldend blijven valt binnen de tijdsdekking. Geografische dekking Binnen de geografische dekking wordt her niveau waarop her betreffende proces wordt toegepast (mondiaal, continentaal, nationaal, regionaal of bedrijfsspecifiek) aangegeven. Technologiedekking In hoeverre voldoet laet proces aan de gewenste stand der techniek of is bet een verouderd principe, is het een commercieel werkend proces of bevindt het zich hog in het ontwikkelingsstadium (lab-/pilotschaal). Precisie Welke nauwkeurigheid is bij meting en berekening van de gegevens aangehouden en wat is de spreiding in dergelijke resultaten? Compleetheid In welke mate corresponderen de verzamelde gegevens met het totaal aan beschikbare processen, zijn de gegenereerde proces-gegevens verzameld binnen een geheel marktsegment of alleen bij een specifieke producent. Representativiteit Zijn de verzamelde gegevens van een bepaalde proces representatief. 16 ECN-C

16 Doelbepaling en vastlegging LCA - Consistentie Hierbij wordt aangegewn of de verzamelde gcgevens volgens de voor de LCA omschrewn procedure zijn achterhaald. - Reproduceerbaarheid In wclke mat~ kunnen de gegcv~ns door ~cn onafhank~lijke partij ingezameld worden als d in dez~ studie vastgest~ldc procedurc van datawrzameling aang~houdan wordt. De genoemde datakwaliteits-indicatoren worden bij de dataverzameling vastgesteld te worden Critical review Indien in een LCA meerdere gelijkwaardige product-alternatieven vergeleken en de resultaten openbaar gemaakt worden, dient op de resultaten van de studie een critical review uitgevoerd te worden (ISO/DIS en ISO/FDIS 14041). In deze studie worden een aantal voertuigcomponenten onderzocht, waarbij uitgegaan wordt van het huidige materialengebruik bij productie en toekomstige altematieven. De resultaten van het EET-project BIOLICHT zullen na verwerking in de LCA openbaar gemaakt worden, op deze wijze wordt voorkomen dat aangeleverde vertrouwelijke gegevens in de openbaarheid komen. Van de uit te voeren LCA dient een critical review uitgevoerd te worden. Er zijn verschillende mogelijkheden voor de uitvoering van een critical review: Internal review: een deskundige van een instituut binnen de projectgroep krijgt opdracht de review uit te voeren. De betreffende deskundige dient geen betrokkenheid bij het onderzoek te hebben, maar moet over voldoende kennis beschikken om een review afdoende uit te voeren. Expert review: een externe deskundige zonder betrokkenheid met de LCA en niet afkomstig van een projectpartner voert de critical review uit. De exteme deskundige dient aangewezen te worden door bet gehele projectteam van taak A en moet over voldoende kennis beschikken om een review afdoende uit te voeren. Review door (externe) belanghebbende: review by interested parties. Het projectteam wijst een onafhankelijk panel van belanghebbenden aan die de review uitvoeren. Het panel wordt samengesteld uit (exteme) deskundigen met voldoende kennis en expertise. Voor het BIOLICHT project wordt in een later stadium bepaald op welke wijze de critical review uitgevoerd zal worden. ECN-C

17 ~Uitgangspunten levenscyclus analyse biolicht project

18 3. INVENTARISATIE 3.1 Inleiding De inventarisatie van een LCA resulteert in een overzicht van alle interacties tussen een product/proces en het milieu (de milieu-ingrepen) gedurende de levenscyclus. In de ISO-norm ISO/FDIS wordt de inventarisatie in een aantal stappen onderverdeeld: voorbereiding van de dataverzameling, bijvoorbeeld door het opstellen van een standaard format; beschrijving van de betreffende processen en verzamelen, vastleggen en berekening van gegevens; valideren van de achterhaalde data door deskundige controle van massa- en ertergiebalansen; - opstellen van de milieu-ingrepen tabellen; - indien nodig bet aanpassen of veffijrten can de systeemgrenzen d~or middel can gevoeligheidsanalyses; het opstellen van toerekeningsregels, dit is vooral "can belang bij co-productie, recycling-/verwerkingsprocessen en afvalverwerking. Omdat een eenduidige manier van toerekening t~iet bestaat en veelal meerdere methodert mogelijk zija, dienen ook op de toerekeningen gevoeligheidsanalyses uitgevoerd te worden. 3.2 Strategie van gegevensverzameling Om de dataverzameling eenduidig en consequent uit te voeren wordt in een stappenplan een afnemende voorkeur van gegevensverzameling weergegeven. Op het hoogste niveau van bet stappenplan ingezamelde gegevens dienen van de hoogste kwaliteit te zijn. Stap 1: Raadplegen producent voertutgcomponenten De producenten van de vastgelegde voertuigcomponenten beschikken over het algemeen over gedetailleerde data aangaande de constructie van de componenten. De gegevens moeten gebaseerd zijn op verifieerbare bronnen (indien mogelijk) waarbij de gebruikte eenheden duidelijk aangegeven worden en waarbij de wijze van dataverzameling reproduceerbaar moet zijn. Stap 2: Raadplegen toeleveranciers/producenten van grondstoffen, materialen en componenten Indien de benodigde gegevens niet bij de direct betrokken producent bekend zijn wordt contact gezocht met de directe toeleveranciers van grondstoffen, materialen en componenten. Voor deze dataverzameling worden standaard formulieren opgesteld waarna (via de producent van de voertuigcomponenten) persoonlijk contact gezocht wordt met de betreffende bedrijven. De verzamelde data moet, indien mogelijk, gebaseerd zijn op verifieerbare bronnen, de gebruikte eenheden dienen duidelijk te worden weergegeven en de wijze van dataverzameling dient reproduceerbaar te zijn. Indien het projectteam twijfels heeft over of onregelmatigheden constateert in de data, worden deze hiaten in overleg met de betreffende producent opgelost. Een aandachtspunt is wel dat dergelijk overleg alleen tot resultaat kan leiden indien er een vaste relatie tussen de producent van voertuigcomponenten en de betreffende toeleverancier aanwezig ECN-C

19 Uitgangspunten levenscyclus analyse biolicht project is. Als dit niet het geval is wordt uitgegaan van het gemiddelde marktaandeel, het zgn. stockmarket gemiddelde, van de toeleverancier (bijvoorbeeld: de toeleverancier waarmee een vaste relatie is heeft een marktaandeel van 75%). Er wordt gebruik gemaakt van een enqudte (zie bijlage II) zodat bedrijven de gewenste gegevens overzichtelijk in kunnen vullen. Stap 3: Raadplegen leden projectteam Indien de producent van de voertuigcomponenten en de toeleveranciers de benodigde data niet beschikbaar hebben of vanuit het oogpunt van geheimhouding niet aan kunnen leveren worden de overige leden van het projectteam geraadpleegd. Via de leden van het BIOLICHT-projectteam worden vervolgens algemeen toegankelijke bronnen en specifieke contacten (deskundigen, databases, gelijksoortige bedrijven, literatuur) geraadpleegd. Uit de verkregen data kunnen de meest representatieve waarden vastgesteld worden. Stap 4: Raadplegen algemeen toegankelijke literatuur De procesgegevens die niet specifiek gerelateerd zijn ann de productie van de voertuigcomponenten (denk aan transport- en energiegegevens) kunnen achterhaald worden uit algemeen toegankelijke hulpmiddelen. Gegevens met betrekking tot elektriciteit worden verkregen uit de ETH-database. Procesgegevens worden door de meest betrokken projectpartner gegenereerd. Vervolgens kan uitwisseling en vergelijking met overige representatieve data, indien aanwezig, plaatsvinden. Stap 5: Uitvoering van een expert guess Indien de vorige vier stappen niet her gewenste resultaat opleveren wordt door het projectteam een expert guess uitgevoerd. Op basis van de bekende gegevens, proceswerking en ervaring wordt een gefundeerde schatting gemaakt van de ontbrekende gegevens. In de rapportage moet vermeld worden op welke aannames en ervaringen de gegevens gebaseerd zijn. 3.3 Documentatie procesgegevens Ten aanzien van de data-acquisitie wordt een standaard format (gegevensformulier) opgesteld, zodat gewenste gegevens duidelijk en eenduidig aan de verschillende producenten/toeleveranciers gevraagd worden. Tevens is de weergave van de procesgegevens en resultaten direct overzichtelijk. Verder is van belang dat de producenterfftoeleveranciers dezelfde algemeen toegepaste eenheden en nomenclatuur van proces- en emissiegegevens (kunnen) aanhouden. Van de processen die direct gerelateerd zijn aan de productie van grondstoffen/ materialen of componenten voor de betreffende transportvoertuigen worden de volgende aspecten volgens het SPOLD-format [5] documenteert: - proces; auteur; datum; bronvermelding; tijdsdekking, geografische dekking en technologiedekking; een kwalitatieve procesbeschrijving (omvang/capaciteit); 20 ECN-C

20 Ir~ventarisatie - gehanteerde toerekeningsmethodeng; - kwalitatieve en kwantitatieve weergave van de input- en outputstromen; - herkomst gegevens (gebaseerd op metingen, berekeningen, schattingen en de wijze van bewerking/omrekeniog van de gegevens); - aangeven datakwaliteit-indicatoren; - wijze van validatie van de gegevens (3.4). 3.4 Validatie van gegevens Validatie van verzamelde procesgegeveus is noodzakelijk, op deze wijze kunnen onduidelijkheden en/of onregelmatigheden ge~dentificeerd worden. Validatie van gegevens dient als volgt uitgevoerd te worden: een nader te bepalen lid van her projectteam controleert of de data-acquisitie uitgevoerd is volgens de aangegeven strategie (paragraaf 3.2). Bij onregelmatigheden of onduidelijkheden wordt navraag gedaan bij de persoon die het werk heeft uitgevoerd; -het aangewezen lid van her Bio-licht projectteam controleert de massabalansen en (indien mogelijk) de energiebalansen van de processen; het betreffende lid vergelijkt de gegenereerde data met (eventueel aanwezige) andere (literatuur)bronnen; als her tot de mogelijkheden behoort kan de betreffende producenl!toeleverancier gevraagd worden de gegenereerde en gedocumenteerde gegevens te verifi~ren en een accoordverklaring voor,~rijgave van de gegevens te tekenen. 3.50pstellen milieu-ingreeptabellen Milieu-ingreeptabellen worden automatisch door LCA-software opgesteld en weergegeven. Alle iogevoerde processen worden met elkaar verbonden in een procesboom, waama vervolgens de procesdata gegenereerd wordt. De data in de ingreeptabellen zijn gerelateerd aan de gedefinieerde functionele eenheid. Voor de uitvoering van de LCA wordt het software-pakket SimaPro 4.0 van PR~ Consultants gebruikt. Dit pakket wordt door professionele LCA-uitvoerders in Nederland (en in vele andere landen) gebruikt. In verband met uitwisselbaarheid van gegevens is bet aanbevelenswaardig dit specifieke algemeen toegepaste software-pakket te gebruiken, de gegevens worden in een standaard SPOLD-like format [5] ingevoerd. 3.6 Verfijning systeemgrenzen Een LCA is een iteratief proces, waardoor bet voor kan komen dat vooraf vastgestelde systeemgrenzen aangepast moeten worden. Bij de afbakening van de initi~le systeemgrenzen wordt getracht een evenwicht aan te brengen tussen de relevantie van procesgegevens en de tijd die benodigd is om de gegevens te achterhalen. Het komt echter voor dat gedurende het project van een bepaald proces betere gegevens gegenereerd worden. Inperkingen van de systeemgrenzen kunnen in dat geval ongedaan gemaakt worden. Door het uitvoeren van een gevoeligheidsanalyse moet bepaald worden welke invloed dergelijke aanpassingen van systeemgrenzen op het eindresultaat hebben. 9 Indien van toepassing voor bet beschreven proces. ECN-C

Aluminium, LCA en EPD

Aluminium, LCA en EPD Symposium Duurzaam Aluminium 5 februari 2015 Aluminium, LCA en EPD Harry van Ewijk IVAM UvA BV www.ivam.uva.nl IVAM UvA BV Opgericht in 1993 vanuit de Vakgroep Milieukunde UvA is enige aandeelhouder 15

Nadere informatie

Levenscyclusanalyse - LCA

Levenscyclusanalyse - LCA 1 Inhoud 1 Inhoud... 1 2 Wat is een LCA?... 2 3 Hoe is een LCA opgebouwd?... 3 4 Toepassingen en mogelijkheden... 7 5 Aandachtspunten en praktische info... 8 6 Links... 8 Een initiatief van: Met steun

Nadere informatie

Masterclass LCA. Wat kan je met LCA-studies in afvalland? Geert Bergsma

Masterclass LCA. Wat kan je met LCA-studies in afvalland? Geert Bergsma Masterclass LCA Wat kan je met LCA-studies in afvalland? Geert Bergsma CE Delft sinds 1978 Onafhankelijk onderzoek en advies Milieu, economie, techniek en beleid Energie, transport, afval, biomassa, voedsel,

Nadere informatie

transport grondstoffen verpakking water energie MANAGEMENT SUMMARY

transport grondstoffen verpakking water energie MANAGEMENT SUMMARY MANAGEMENT SUMMARY Aanleiding: De keuze voor het werken met disposable en versus de wasbare microvezel doeken in de professionele schoonmaak wordt vaak op basis van meerdere factoren gemaakt. Een van de

Nadere informatie

Vermeden CO 2 emissies door recycling van e-waste

Vermeden CO 2 emissies door recycling van e-waste Vermeden CO 2 emissies door recycling van e-waste Monitoring 2013 Datum: 6-5-2014 Versie: Eindrapport Project nummer: CL1039 In opdracht van: Hendrik Bijker, Wecycle. Uitgevoerd door: Jorrit Leijting,

Nadere informatie

TKI-KIEM WP1 - Methode voor integrale Energie- en Milieuprestatie. Erik Alsema, David Anink, W/E adviseurs 1 april 2015

TKI-KIEM WP1 - Methode voor integrale Energie- en Milieuprestatie. Erik Alsema, David Anink, W/E adviseurs 1 april 2015 TKI-KIEM WP1 - Methode voor integrale Energie- en Milieuprestatie Erik Alsema, David Anink, W/E adviseurs 1 april 2015 Doel Ontwikkeling van integrale methodiek om de milieueffecten als gevolg van energiegebruik

Nadere informatie

LEVENSCYCLUSANALYSE EN KEUZE SANERINGSMETHODE

LEVENSCYCLUSANALYSE EN KEUZE SANERINGSMETHODE Programma ntwikkeling Saneringsprocessen Waterbodems (PSW) fase 1 (1992-1996) projectleiding en secretariaat: Rijksinstituut voor ntegraal Zoetwaterbeheer en Afvalwaterbehandeling (RZA) Postbus 17, 8200

Nadere informatie

Duurzaam bouwen en LCA s en de NMD. G. Jonkers NVVT 28-5-2013

Duurzaam bouwen en LCA s en de NMD. G. Jonkers NVVT 28-5-2013 Duurzaam bouwen en LCA s en de NMD G. Jonkers NVVT 28-5-2013 Presentatie Achtergronden duurzaam bouwen Bepalingsmethoden milieuprestatie gebouw LCA Nationale Milieudatabase Duurzaamheid en verf -> een

Nadere informatie

MILIEUEFFECTRAPPORT LANDELIJK AFVALBEHEERSPLAN. Achtergronddocument A2 LCA; methodiek en uitwerking in het LAP

MILIEUEFFECTRAPPORT LANDELIJK AFVALBEHEERSPLAN. Achtergronddocument A2 LCA; methodiek en uitwerking in het LAP MILIEUEFFECTRAPPORT LANDELIJK AFVALBEHEERSPLAN Achtergronddocument A2 LCA; methodiek en uitwerking in het LAP Afval Overleg Orgaan 2002 INHOUDSOPGAVE. INLEIDING 3. Doel en reikwijdte van dit achtergronddocument

Nadere informatie

Ecodesign. Leen Van Aken. Groep Design & Technologie

Ecodesign. Leen Van Aken. Groep Design & Technologie Ecodesign Leen Van Aken Groep Design & Technologie Wat is ecodesign? Eco - design Ecologisch > esthetisch, ergonomisch, economisch, functioneel, Levenscyclus > ontwerp, productie, distributie, gebruik

Nadere informatie

RH en duurzaam ondernemen

RH en duurzaam ondernemen RH en duurzaam ondernemen Milieubeleid Zoals het een Scandinavisch bedrijf betaamt, werkt RH volgens een strikt milieubeleid. Onze vooruitstrevende mening is dat bedrijven behalve winst maken nog een andere

Nadere informatie

CO2 impact kringloopbedrijven

CO2 impact kringloopbedrijven CO2 impact kringloopbedrijven CO2 besparing gerealiseerd in 2014 door Stichting Aktief Dhr. G. Berndsen Gildenstraat 43 7005 bl Doetinchem Tel. 0314330980 g.berndsen@aktief-groep.nl Samenvatting Met 1

Nadere informatie

Vermeden broeikaseffect door recycling van e-waste

Vermeden broeikaseffect door recycling van e-waste Vermeden broeikaseffect door recycling van e-waste 29-214 Datum: 27 juli 215 Versie: 1.1 In opdracht van: Opgesteld door: Hendrik Bijker Wecycle Laura Golsteijn Marisa Vieira Dit rapport is geschreven

Nadere informatie

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1)

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Directie: K.J. de Jong Handtekening: KAM-Coördinator: D.T. de Jong Handtekening: Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Het CO 2 -reductiebeleid van

Nadere informatie

Ketenanalyse project Kluyverweg. Oranje BV. www.oranje-bv.nl. Conform de CO 2 -Prestatieladder 3.0. Versie : Versie 1.0 Datum : 10-11-2015

Ketenanalyse project Kluyverweg. Oranje BV. www.oranje-bv.nl. Conform de CO 2 -Prestatieladder 3.0. Versie : Versie 1.0 Datum : 10-11-2015 Ketenanalyse project Kluyverweg Oranje BV Conform de CO 2 -Prestatieladder 3.0 Versie : Versie 1.0 Datum : 10-11-2015 Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager Autorisatiedatum: 3-12-2015 Naam

Nadere informatie

Levenscyclusanalyse voor onderzoekers, ontwerpers en beleidsmakers

Levenscyclusanalyse voor onderzoekers, ontwerpers en beleidsmakers Levenscyclusanalyse voor onderzoekers, ontwerpers en beleidsmakers Levenscyclusanalyse voor onderzoekers, ontwerpers en beleidsmakers R.M. Bras-Klapwijk R. Heijungs P. van Mourik 5-8 Ten geleide Voorwoord

Nadere informatie

Energie management Actieplan

Energie management Actieplan Energie management Actieplan Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Auteur: Mariëlle de Gans - Hekman Datum: 30 september 2015 Versie: 1.0 Status: Concept Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Doelstellingen...

Nadere informatie

Voorbij energiebesparing: milieueffecten van energiebesparende maatregelen

Voorbij energiebesparing: milieueffecten van energiebesparende maatregelen Voorbij energiebesparing: milieueffecten van energiebesparende maatregelen 9 Oktober 28 Laure Itard 1 november 28 1 Renovatie van een rijtjehuis gebouwd in de periode 1966-1976 1 november 28 2 1. Isolatie

Nadere informatie

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Emissiekentallen elektriciteit Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Notitie: Delft, januari 2015 Opgesteld door: M.B.J. (Matthijs) Otten M.R. (Maarten) Afman 2 Januari

Nadere informatie

Review CO 2 -studie ZOAB Rasenberg

Review CO 2 -studie ZOAB Rasenberg Review CO 2 -studie ZOAB Rasenberg Notitie Delft, maart 2011 Opgesteld door: M.N. (Maartje) Sevenster M.E. (Marieke) Head 2 Maart 2011 2.403.1 Review CO 2 -studie ZOAB Rasenberg 1 Inleiding Binnen de prestatieladder

Nadere informatie

Oplossingsvrij specificeren

Oplossingsvrij specificeren Oplossingsvrij specificeren ir. J.P. Eelants, projectmanager Infrabouwproces CROW Samenvatting De methodiek van oplossingsvrij specificeren richt zich niet alleen op het formuleren van functionele eisen.

Nadere informatie

Tabel 1 Basisprofiel standaard geleiderails

Tabel 1 Basisprofiel standaard geleiderails Memo Aan: Kenmerk: Betreft: Van: Delft, 8 mei 2014 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, Verzinkerij Van Aert LCA-resultaten van s Basisprofielen van de standaard s en de verzinkte s en vergelijking

Nadere informatie

Aluminium en duurzaamheid

Aluminium en duurzaamheid Aluminium en duurzaamheid samenvatting van het rapport Duurzaamheidsaspecten van aluminium geschreven in opdracht van het Aluminium Centrum. Niels Jonkers, Lieke Dreijerink Amsterdam, april 2011 IVAM research

Nadere informatie

MKI score van wegen aanleg en onderhoud

MKI score van wegen aanleg en onderhoud MKI score van wegen aanleg en onderhoud Inleiding Duurzaam gebruik van materialen & grondstoffen is onder te verdelen in twee hoofdonderwerpen: Keuze voor materialen & grondstoffen. Hierbij spelen aspecten

Nadere informatie

MER-Evaluatie. E.ON Energy from Waste Delfzijl BV. Datum 24 juli 2012 Versie 1.0

MER-Evaluatie. E.ON Energy from Waste Delfzijl BV. Datum 24 juli 2012 Versie 1.0 MER-Evaluatie E.ON Energy from Waste Delfzijl BV Datum 24 juli 2012 Versie 1.0 Inhoud Inleiding... 2 Aanleiding... 2 Omschrijving van de MER evaluatieprogramma... 2 MER Evaluatie... 3 Luchtemissies...

Nadere informatie

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2 Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2 Toelichting bij de criteria voor het beoordelen van de kwaliteit van een

Nadere informatie

KETENANALYSE DIESELVERBRUIK SCOPE 3 EMISSIE

KETENANALYSE DIESELVERBRUIK SCOPE 3 EMISSIE KETENANALYSE DIESELVERBRUIK SCOPE 3 EMISSIE Erp, december 2014 Opgesteld door: R. Kanner (intern) A. Heerkens (extern) Geaccordeerd door: B. Kerkhof Namens de directie INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING 1.1 Scope

Nadere informatie

CO 2 footprint producten Tata Steel Tubes BV

CO 2 footprint producten Tata Steel Tubes BV Tata Steel Nederland Tubes BV CO 2 footprint producten Tata Steel Tubes BV Jan Vroonhof (RHDHV) Paul van Ommen (Tata Tubes) Tata Steel Tubes 1. Environmental Policy Tata Steel 2. Doelstellingen en waarom

Nadere informatie

Duurzaam is de toekomst Wat is uw idee?

Duurzaam is de toekomst Wat is uw idee? 15/10/2015 Duurzaam is de toekomst Wat is uw idee? Agenda Introductie AEA Group Duurzaam ondernemen Wat is een LCA LCA in de praktijk Wat kunt u met LCA 1 Introductie AEA group Spin-off van Looije Agro

Nadere informatie

sectorplan 27 Industrieel afvalwater

sectorplan 27 Industrieel afvalwater sectorplan Industrieel afvalwater 1 Achtergrondgegevens 1. Belangrijkste afvalstoffen Industriële afvalwaterstromen (niet reinigbaar in biologische afvalwaterzuiveringsinstallaties) 2. Belangrijkste bronnen

Nadere informatie

Openbare!samenvatting! /! Energy!efficiency! in!de!keten!van! vulkaniseermiddelen! (Vultac TB7)! voor!toepassing!in!autobanden!

Openbare!samenvatting! /! Energy!efficiency! in!de!keten!van! vulkaniseermiddelen! (Vultac TB7)! voor!toepassing!in!autobanden! Openbare!samenvatting! /! Energy!efficiency! in!de!keten!van! vulkaniseermiddelen! (Vultac TB7)! voor!toepassing!in!autobanden! Definitieve versie Geschreven door: Hugo Nusteling, consultant In samenwerking

Nadere informatie

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Esther Loozen Atze Boerstra (Stanley Kurvers) NvvA Symposium 2010 1 Programma Introductie door Esther Loozen Korte inleiding over duurzaamheid+ MVO door Atze

Nadere informatie

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten B. Kwantitatieve doelstellingen & beleid 1 INLEIDING Verhoef wil concreet en aantoonbaar maken dat we ons inspannen om CO 2 te reduceren. Daarvoor hebben wij dit reductiebeleid opgesteld. 2 HET CO 2 REDUCTIE

Nadere informatie

4.A.1 Inventaris ketenanalyse 1

4.A.1 Inventaris ketenanalyse 1 4.A.1 Inventaris ketenanalyse 1 Niets uit dit bestek/drukwerk mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt d.m.v. drukwerk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015

Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015 Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015 Status: Definitief Datum van uitgifte: 16-08-2015 Datum van ingang: 07-09-2015 Versienummer: 1.0 Inhoud 1. INLEIDING... 3 2. CO 2 EMISSIES 1E HALFJAAR 2015... 4 2.1

Nadere informatie

Kraaijvanger Urbis. CO 2 Voortgangsrapportage 2010. Akkoord Directie: 10 februari 2011 V3

Kraaijvanger Urbis. CO 2 Voortgangsrapportage 2010. Akkoord Directie: 10 februari 2011 V3 Kraaijvanger Urbis CO 2 Voortgangsrapportage 2010 Akkoord Directie: 10 februari 2011 V3 Inhoud voortgangsrapportage 2010 1. Directieverklaring 2. Organisatie a. Rapporterende organisatie b. Verantwoordelijke

Nadere informatie

Levenscyclusanalyse (LCA) Product carbon footprint (PCF)

Levenscyclusanalyse (LCA) Product carbon footprint (PCF) 10/05/2011 Levenscyclusanalyse (LCA) Product carbon footprint (PCF) VITO An Vercalsteren Inhoud» Wat is een LCA algemene principes» Hoe is een LCA opgebouwd relatie met ISO Globale opbouw en aanpak Fase

Nadere informatie

Ketenmaatregelen in de ICT branche Case 2: ICT Milieu

Ketenmaatregelen in de ICT branche Case 2: ICT Milieu Ketenmaatregelen in de ICT branche Case 2: ICT Milieu Betrokkenen: Frerik van de Pas Michiel Cuijpers Lieke van Rossum Joost van Capellen Lonneke de Graaff-van der Kamp NL Energie en Klimaat (Agentschap

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Bedrijfskleding. Versie 8 april 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Bedrijfskleding. Versie 8 april 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Bedrijfskleding 1. Scope/afbakening De productgroep bedrijfskleding omvat zowel leveringen van bedrijfskleding als de diensten die met de

Nadere informatie

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth Stappenplan Social Return on Investment Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth 1 1. Inleiding Het succesvol implementeren van ehealth is complex en vraagt investeringen van verschillende

Nadere informatie

Ketenanalyse stalen buispalen 2013

Ketenanalyse stalen buispalen 2013 Ketenanalyse stalen buispalen Genemuiden Versie 1.0 definitief \1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Leeswijzer 3 De -prestatieladder 4.1 Scopes 4. Niveaus en invalshoeken 5 3 Beschrijving van de waardeketen

Nadere informatie

Rapport 16 oktober 2014

Rapport 16 oktober 2014 CO 2 -EMISSIE INVENTARIS SCOPE 1 EN 2 OVER 2014 AANEMINGSBEDRIJF VAN DER ZANDEN BV EN VAN DER ZANDEN MILIEU BV IN HET KADER VAN DE CO 2 -PRESTATIELADDER Rapport 16 oktober 2014 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING...

Nadere informatie

GER-waarden en milieu-impact scores hulpstoffen voor de afvalwaterzuivering. Heleen Pinkse

GER-waarden en milieu-impact scores hulpstoffen voor de afvalwaterzuivering. Heleen Pinkse GER-waarden en milieu-impact scores hulpstoffen voor de afvalwaterzuivering Heleen Pinkse Aanleiding Energiefabriek: Door toepassen van chemicaliën kan energiegebruik van de zuivering verminderen, maar..

Nadere informatie

Energiebesparing koffieverpakkingen

Energiebesparing koffieverpakkingen Op CE Delft CE lossingen Delft voor Oplossingen milieu, econom voor ie milieu, en technolog economie ie en technologie Oude Delft 180 Oude Delft 180 2611 HH Delft 2611 HH Delft tel: tel: 015 015 2 150

Nadere informatie

Ketenanalyse zandbak reiniging

Ketenanalyse zandbak reiniging Ketenanalyse zandbak reiniging Voor GKB REALISATIE Boskoop, 17 februari 2014 Versie 2 Pagina 1 van 14 Opdrachtgever: GKB REALISATIE. Middelweg 1 2992 SP Barendrecht Onderzoeksrapport: 3-2013 dec. 2013

Nadere informatie

Wat kan je met LCA studies?

Wat kan je met LCA studies? Wat kan je met LCA studies? Verbetermogelijkheden van een keten/product inventariseren Verschillende producten/ketens milieukundig vergelijken Beleidsopties vergelijken en optimaliseren Tot op zekere hoogte

Nadere informatie

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid Duurzaamheid is één van de belangrijke aandachtspunten van het bedrijfsleven. Deze brochure is een initiatief van EMPAC, de organisatie van de

Nadere informatie

Eenmalige Bekers dan wel Méérmalige (koffie) Drinksystemen: Een Milieuvergelijking

Eenmalige Bekers dan wel Méérmalige (koffie) Drinksystemen: Een Milieuvergelijking Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research Laan van Westenenk 501 Postbus 342 7300 AH Apeldoorn TNO-rapport 2006-A-R0246/B

Nadere informatie

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Een samenvatting van de "Greenhouse Gas Protocol Scope 2 Guidance" Samengevat en vertaald door het EKOenergie-secretariaat, januari

Nadere informatie

BIJLAGE 1 LEIDRAAD AANVRAAG EXTRA STEUN VOOR BEDRIJFSPROJECTEN GERICHT OP DTO

BIJLAGE 1 LEIDRAAD AANVRAAG EXTRA STEUN VOOR BEDRIJFSPROJECTEN GERICHT OP DTO VERSIE 3.0 _ APRIL 2009 BIJLAGE 1 LEIDRAAD AANVRAAG EXTRA STEUN VOOR BEDRIJFSPROJECTEN GERICHT OP DTO Bischoffsheimlaan 25 B - 1000 Brussel Tel : +32 02 209 09 00 Fax : +32 02 223 11 81 e-mail : info@iwt.be

Nadere informatie

LCA Quickscan: koffiebekers voor eenmalig gebruik

LCA Quickscan: koffiebekers voor eenmalig gebruik LCA Quickscan: koffiebekers voor eenmalig gebruik Partners for Innovation BV Siem Haffmans i.s.m. IVAM UvA BV Research and Consultancy on Sustainability Bart Krutwagen / Niels Jonkers 31 maart 2011 1.

Nadere informatie

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH is een Europees project, gericht (op het verbeteren van) de milieuprestaties van Europese Grafimediabedrijven binnen de productlevenscyclus van hun grafimedia

Nadere informatie

Commissie Benchmarking Vlaanderen

Commissie Benchmarking Vlaanderen Commissie Benchmarking Vlaanderen 023-0170 Bijlage I TOELICHTING 17 Bijlage I : WKK ALS ALTERNATIEVE MAATREGEL 1. Inleiding Het plaatsen van een WKK-installatie is een energiebesparingsoptie die zowel

Nadere informatie

Rapportage Scope 3 Emissies Geïdentificeerde en gekwantificeerde emissies conform de Corporate Value Chain (scope 3) Accounting and Reporting Standard

Rapportage Scope 3 Emissies Geïdentificeerde en gekwantificeerde emissies conform de Corporate Value Chain (scope 3) Accounting and Reporting Standard 2014 Rapportage Scope 3 Emissies Geïdentificeerde en gekwantificeerde emissies conform de Corporate Value Chain (scope 3) Accounting and Reporting Standard Gebr. Algra B.V. Huchten 1 9222 LP Drachtstercompagnie

Nadere informatie

Duurzaamheid bouwwerken - Nieuwe Nederlandse en Europese normen en regelgeving

Duurzaamheid bouwwerken - Nieuwe Nederlandse en Europese normen en regelgeving Duurzaamheid bouwwerken - Nieuwe Nederlandse en Europese normen en regelgeving Agnes Schuurmans Voorzitter NEN 351 281 (CEN TC350) Rockwool International 1 Bouwbesluit - 1 april 2012 Milieuparagraaf Artikel

Nadere informatie

Samenvatting. Hoe wordt (vermijdbare) ziektelast geschat?

Samenvatting. Hoe wordt (vermijdbare) ziektelast geschat? Samenvatting Hoe wordt (vermijdbare) ziektelast geschat? Een van de hoofddoelen van het milieubeleid in ons land is bijdragen aan een betere volksgezondheid. Dat kan door schadelijke invloeden te verminderen,

Nadere informatie

E85 rijdende flexifuel auto uitstoot ten gevolge van de aanwezigheid van benzine in de brandstof.

E85 rijdende flexifuel auto uitstoot ten gevolge van de aanwezigheid van benzine in de brandstof. Energielabel auto Personenwagens moeten voorzien zijn van een zogenaamd energielabel. Deze maatregel is ingesteld om de consument de mogelijkheid te geven om op eenvoudige wijze het energieverbruik van

Nadere informatie

Rapportage Scope 3-Emissies Geïdentificeerde en gekwantificeerde emissies conform de Corporate Value Chain (scope 3) Accounting and Reporting Standard

Rapportage Scope 3-Emissies Geïdentificeerde en gekwantificeerde emissies conform de Corporate Value Chain (scope 3) Accounting and Reporting Standard 2013 Rapportage Scope 3-Emissies Geïdentificeerde en gekwantificeerde emissies conform de Corporate Value Chain (scope 3) Accounting and Reporting Standard BRUCO ZEGVELD B.V. HEIFRA B.V. Bruco Zegveld

Nadere informatie

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014 Carbon footprint Op basis van de diverse soorten CO 2 -emissies is de totale CO 2 -emissie van Den Ouden Groep berekend. 9,8 38,6 51,6 Diesel personenwagens Diesel combo's en busjes Hybride personen wagens

Nadere informatie

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net 3 juli 2010, De Ruijter Energy Consult Energie- en CO 2 -emissieprestatie van verschillende energievoorzieningsconcepten voor Biologisch Tuinbouwbedrijf gebroeders Verbeek in Velden Gebroeders Verbeek

Nadere informatie

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

FOSSIELE BRANDSTOFFEN FOSSIELE BRANDSTOFFEN De toekomst van fossiele energiebronnen W.J. Lenstra Inleiding Fossiele energiebronnen hebben sinds het begin van de industriele revolutie een doorslaggevende rol gespeeld in onze

Nadere informatie

Bijlage 7. Conversie juni 2010 naar 2013 (info)

Bijlage 7. Conversie juni 2010 naar 2013 (info) Bijlage 7. Conversie juni 2010 naar 2013 (info) was wordt onderwerp tekstbron Versie juni Opmerking: Standaardteksten en Versie 2013 2010 hoofdstukindeling vertaald uit Guide 83 H 1 tm 4 Deel A Eisen Managementsysteem

Nadere informatie

Starters Handleiding DuboCalc Project versie 4.0 21 juni 2015. DuboCalc Project 4.0 StartersHandleiding

Starters Handleiding DuboCalc Project versie 4.0 21 juni 2015. DuboCalc Project 4.0 StartersHandleiding Starters Handleiding DuboCalc Project versie 4.0 21 juni 2015 DuboCalc Project 4.0 StartersHandleiding Inhoud 1 Aan de slag met DuboCalc Project... 5 1.1 Wat is DuboCalc Project?... 5 1.2 Starten van

Nadere informatie

Commissie Benchmarking Vlaanderen

Commissie Benchmarking Vlaanderen Commissie Benchmarking Vlaanderen 023-0096 TOELICHTING 09 WARMTE KRACHT KOPPELING 1. Inleiding Warmte Kracht Koppeling (WKK) is het gecombineerd genereren van warmte, meestal onder de vorm van stoom, en

Nadere informatie

MILIEUGERELATEERDE PRODUCT VERKLARING THERMISCH VERZINKEN

MILIEUGERELATEERDE PRODUCT VERKLARING THERMISCH VERZINKEN MILIEUGERELATEERDE PRODUCT VERKLARING THERMISCH VERZINKEN INLEIDING De Europese thermische verzinkerijen hebben de noodzaak erkend van de publicatie van betrouwbare milieu-informatie voor het thermisch

Nadere informatie

ketenanalyse afvalverwijdering BESIX - OVT Utrecht

ketenanalyse afvalverwijdering BESIX - OVT Utrecht afvalverwijdering BESIX - OVT Utrecht BESIX Nederland Branch 27 Februari 2014 DEFINITIEVE rapportage - 1 - Documenttitel afvalverwijdering BESIX OVT Utrecht Verkorte documenttitel Voortgangsrapportage

Nadere informatie

Beschrijving Energie Management Systeem

Beschrijving Energie Management Systeem Beschrijving Energie Management Systeem 11 maart 2014 Dit document beschrijft het Energie Management Systeem en het reductieplan voor realisatie van de energiereductie doelstellingen van Bepacom B.V. StenVi

Nadere informatie

drukhouders Sectorplan 70: CFK s, HCFK s, HFK s en halonen Beleidskader

drukhouders Sectorplan 70: CFK s, HCFK s, HFK s en halonen Beleidskader TEKST SECTORPLAN 45 (onderdeel LAP) Sectorplan 45 Brandblussers I Afbakening Dit sectorplan heeft betrekking op de verwerking van brandblussers. Onderstaand - niet limitatief bedoeld - overzicht bevat

Nadere informatie

sectorplan 3 Restafval van handel, diensten en overheden

sectorplan 3 Restafval van handel, diensten en overheden sectorplan Restafval van handel, diensten en overheden 1 Achtergrondgegevens 1. Belangrijkste afvalfracties Organisch afval, papier/karton, kunststoffen 2. Belangrijkste bronnen HDO-sectoren. Aanbod in

Nadere informatie

ketenanalyse afvalverwijdering BESIX - OVT Utrecht

ketenanalyse afvalverwijdering BESIX - OVT Utrecht afvalverwijdering BESIX - OVT Utrecht BESIX Nederland Branch 23 februari 2015 DEFINITIEVE rapportage - 1 - Documenttitel afvalverwijdering BESIX OVT Utrecht Verkorte documenttitel Voortgangsrapportage

Nadere informatie

CARBON FOOTPRINT 2015 Hogeschool Utrecht 3 MAART 2016

CARBON FOOTPRINT 2015 Hogeschool Utrecht 3 MAART 2016 Hogeschool Utrecht 3 MAART 2016 Contactpersonen IR. B. (BAȘAK) KARABULUT Adviseur T +31 (0)88 4261 322 M +31 (0)6 312 02492 E basak.karabulut@arcadis.com Arcadis Nederland B.V. Postbus 4205 3006 AE Rotterdam

Nadere informatie

LUCHTVERONTREINIGING EN -ZUIVERING

LUCHTVERONTREINIGING EN -ZUIVERING INHOUD Voorwoord 13 Inleiding 15 Indeling van milieuproblemen 19 Indeling van dit boek 19 Inleiding tot de Vlaamse milieuwetgeving voor bedrijven 19 Deel 1. LUCHTVERONTREINIGING EN -ZUIVERING 21 1. Inleiding

Nadere informatie

2013 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1

2013 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Emissie inventaris Netters infra De emissie inventaris van: 2013 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Opgesteld door: AMK Inventis Stef Jonker Datum: april 2014 Concept Versie 1 Maart 2014 Pagina

Nadere informatie

Methode en data in Europees perspectief

Methode en data in Europees perspectief Methode en data in Europees perspectief SBK-symposium Nationale Milieudatabase 24 februari 2011 Agnes Schuurmans (vz normcie 351 281 / lid SBK-TIC / Rockwool) Europese ontwikkelingen waarvoor milieu-informatie

Nadere informatie

Scope 3 ketenanalyse volgens Green House Gas Corporate value Chain Accounting and Reporting Standard.

Scope 3 ketenanalyse volgens Green House Gas Corporate value Chain Accounting and Reporting Standard. 2013 Scope 3 ketenanalyse volgens Green House Gas Corporate value Chain Accounting and Reporting Standard. Auteur: Harry Minkhorst, hoofd risicomanagement en KAM Datum: 20 maart 2014 Pagina 1 van 12 Inhoud

Nadere informatie

CO 2 HANDBOEK RASENBERG INFRA

CO 2 HANDBOEK RASENBERG INFRA CO 2 HANDBOEK RASENBERG INFRA Onderwerp Organisatie O 2 handboek : Rasenberg Infra INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 3 2 AFBAKENING... 4 2.1 INLEIDING... 4 2.2 ORGANISATORISCHE AFBAKENING... 4 2.3 ENERGIESTROMEN...

Nadere informatie

Ketenanalyse vrachtwagenleverancier (4.A.1)

Ketenanalyse vrachtwagenleverancier (4.A.1) Ketenanalyse vrachtwagenleverancier (4.A.1) Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 2 REFERENTIES... 2 2. DOELSTELLING VAN DEZE KETENANALYSE... 2 3. BEPALEN VAN DE SCOPE VAN DEZE ANALYSE... 2 4. KETENANALYSE PRODUCTIE

Nadere informatie

Procedure 07 CO 2 -prestatieladder. 24 februari 2013 (FKO)

Procedure 07 CO 2 -prestatieladder. 24 februari 2013 (FKO) Procedure 07 CO 2 -prestatieladder 24 februari 2013 (FKO) Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Stuurcyclus Energiemanagement 4 2. Methodiek voor de emissie inventaris 6 Procedure 07 CO 2-prestatieladder 2 Inleiding

Nadere informatie

WP4: Verbeterde schattingsmethode materiaalhoeveelheden in constructies! 1 april 2015, TKI KIEM!

WP4: Verbeterde schattingsmethode materiaalhoeveelheden in constructies! 1 april 2015, TKI KIEM! WP4: Verbeterde schattingsmethode materiaalhoeveelheden in constructies 1 april 2015, TKI KIEM WP4 - Verbeterde schattingsmethode materiaalhoeveelheden Projectpartners IMd Raadgevende Ingenieurs, Rotterdam

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary)

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary) Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015 Versie 3.0 (Summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: Augustus 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue

Nadere informatie

EPS. milieurelevante productinformatie INVOERDATA VOOR BEREKENING VAN HET MILIEUVOORDEEL LOGISCH PROCES: EEN BETER MILIEU MET EPS.

EPS. milieurelevante productinformatie INVOERDATA VOOR BEREKENING VAN HET MILIEUVOORDEEL LOGISCH PROCES: EEN BETER MILIEU MET EPS. EPS milieurelevante productinformatie INVOERDATA VOOR BEREKENING VAN HET MILIEUVOORDEEL LOGISCH PROCES: EEN BETER MILIEU MET EPS. D e milieubelasting van een bouwwerk moet worden getoetst aan de eisen

Nadere informatie

Gedragsregels VTU Kisten commissie

Gedragsregels VTU Kisten commissie Doel/doelstelling Het doel van de gedragsregels m.b.t. kisten die geschikt zijn om te worden gecremeerd, is ervoor te zorgen dat de crematie van een kist kan plaatsvinden zonder problemen, waarbij de getekende

Nadere informatie

Bijlage 0220.1 Plan van aanpak reductieprogramma Versie 04: april 2015 Pagina 1 van 5. 1. Plan van aanpak

Bijlage 0220.1 Plan van aanpak reductieprogramma Versie 04: april 2015 Pagina 1 van 5. 1. Plan van aanpak Pagina 1 van 5 1. Plan van aanpak Het plan van aanpak beschrijft de maatregelen die in de periode 2015 t/m 2018 genomen gaan worden teneinde de reductiedoelstellingen zoals beschreven in Bijlage 0220.1

Nadere informatie

CO 2 wijzer voor Tuinen

CO 2 wijzer voor Tuinen CO 2 wijzer voor Tuinen Achtergrond Tuinen hebben van nature een groen imago en niemand denkt direct aan een bijdrage aan het klimaateffect, als men over tuinen spreekt. In de praktijk is het natuurlijk

Nadere informatie

Systeemdenken: industrie en milieu. Massabalansen

Systeemdenken: industrie en milieu. Massabalansen Systeemdenken: industrie en milieu Massabalansen Afvalverwerking - systeem Hoe ziet het systeem voor huishoudelijk afvalverwijdering er uit in Nederland? Welk produkt, welke bewerkingen, kosten, milieubelasting?

Nadere informatie

CO 2 Managementplan Energie meetplan 2.C.2 & 3.B.2 & 4.A.2. Jade Beheer B.V. OFN OFS 2C. Autorisatiedatum: 19-03-2016 Versie: 1.0

CO 2 Managementplan Energie meetplan 2.C.2 & 3.B.2 & 4.A.2. Jade Beheer B.V. OFN OFS 2C. Autorisatiedatum: 19-03-2016 Versie: 1.0 CO 2 Managementplan Energie meetplan 2.C.2 & 3.B.2 & 4.A.2 Jade Beheer B.V. OFN OFS 2C Auteur: Coert van Maren Autorisatiedatum: 19-03-2016 Versie: 1.0 CO 2 management plan 2.C.2 & 3.B.2 & 4.A.2 1 Inhoud

Nadere informatie

3B1 Reductiebeleid en Doelstellingen. Datum : 3 jul. 2014 Door : Sandra Kleef Functie : KAM-manager Versie : 2014.1

3B1 Reductiebeleid en Doelstellingen. Datum : 3 jul. 2014 Door : Sandra Kleef Functie : KAM-manager Versie : 2014.1 3B1 Reductiebeleid en Doelstellingen Datum : 3 jul. 2014 Door : Sandra Kleef Functie : KAM-manager Versie : 2014.1 INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE 2 INLEIDING 3 01. HET CO2-REDUCTIEBELEID VAN ONS BEDRIJF 3

Nadere informatie

Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III

Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III Ketenanalyse 1 Inleiding Eis: Aantoonbaar inzicht in de meest materiele emissies uit scope 3 middels 2 ketenanalyses. Voor het in kaart brengen van scope III

Nadere informatie

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Inhoud presentatie 1.Afbakening 2.Inventarisatie energie 3.CO 2 -voetafdruk energieverbruik 4.CO

Nadere informatie

Ketenanalyse Papier. Rapportage: KAP 2015 Datum: 21 augustus 2015 Opgesteld door: Rick Arts Versie: 1.1

Ketenanalyse Papier. Rapportage: KAP 2015 Datum: 21 augustus 2015 Opgesteld door: Rick Arts Versie: 1.1 2015 Ketenanalyse Papier Rapportage: KAP 2015 Datum: 21 augustus 2015 Opgesteld door: Rick Arts Versie: 1.1 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Ketenanalyse papier... 4 1.1 Keten van papier... 4 2.2 Identificeren

Nadere informatie

Datum: 31-12-2015 referentie: LAK code: B1508

Datum: 31-12-2015 referentie: LAK code: B1508 1. Rapportageperiode De inventarisatie is van toepassing op het kalenderjaar, tevens boekjaar, 2015. 2. Resultaten CO 2 -emissie-inventarisatie De resultaten van de CO 2 emissie-inventarisatie van de scope

Nadere informatie

VAN AFVAL TOT GRONDSTOF! SAMEN MET U DE JUISTE RECYCLING KOMBINATIE

VAN AFVAL TOT GRONDSTOF! SAMEN MET U DE JUISTE RECYCLING KOMBINATIE Beleid Nederlandse Overheid Groene Groeistrategie 1 Energie: naar een duurzame, betaalbare en betrouwbare energievoorziening 2 Biobased economy: substitutie fossiele door groene grondstoffen (biomassa)

Nadere informatie

Achtergrond herziening Schaduwprijzen Milieubarometer 2011

Achtergrond herziening Schaduwprijzen Milieubarometer 2011 Achtergrond herziening Schaduwprijzen Milieubarometer 2011 Notitie Delft, december 2010 Opgesteld door: M.H. (Marisa) Korteland 2 December 2010 7.788.1 Achtergrond herziening Schaduwprijzen Milieubarometer

Nadere informatie

WK 2020 Praktijkprogramma Woningcorporaties Programma en Voor een goed begrip Masterclass Duurzaam Onderhouden en Renoveren

WK 2020 Praktijkprogramma Woningcorporaties Programma en Voor een goed begrip Masterclass Duurzaam Onderhouden en Renoveren WK 2020 Praktijkprogramma Woningcorporaties Programma en Voor een goed begrip Masterclass Duurzaam Onderhouden en Renoveren Ad Straub Delft University of Technology Challenge the future Programma 9.45

Nadere informatie

Samenvatting DOEL VAN DE STUDIE

Samenvatting DOEL VAN DE STUDIE "Energiebalans en balans van de uitstoot van broeikasgassen tijdens de volledige levensduur van aardgas en stookolie als brandstof voor huishoudelijke verwarming" Samenvatting I.1. DOEL VAN DE STUDIE Het

Nadere informatie

Definitie. Wat is Duurzaamheid?

Definitie. Wat is Duurzaamheid? Duurzaamheid Definitie Wat is Duurzaamheid? Waarom is duurzaamheid belangrijk? Bevolkingsgroei 7naar 9Miljard Waarom is duurzaamheid belangrijk? Grondstofschaarste Waarom is duurzaamheid belangrijk? Ontbossing

Nadere informatie

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope Energie management actieplan Conform 3.B.2 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 CO 2 -prestatieladder Niveau 3 Auteur(s): F. Reijm () A.T. Zweers (A.T.

Nadere informatie

GFT-afval scheiden aan de bron essentieel voor duurzaam afvalbeheer R.J. Saft 1 en W. Elsinga 2

GFT-afval scheiden aan de bron essentieel voor duurzaam afvalbeheer R.J. Saft 1 en W. Elsinga 2 GFT-afval scheiden aan de bron essentieel voor duurzaam afvalbeheer R.J. Saft 1 en W. Elsinga 2 In 1994 werd de verplichte GFT-inzameling van kracht en ontstond een nieuwe bedrijfstak van composteerbedrijven.

Nadere informatie

Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001)

Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) pag.: 1 van 8 code: SPE-MVI-art-017-bl Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) Bron: SCCM, pp. 1-7 Auteur(s): www.sccm.nl Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) 1 Duurzaam

Nadere informatie

Klever Boor- en Perstechniek BV Postbus 72 3410 CB Lopik

Klever Boor- en Perstechniek BV Postbus 72 3410 CB Lopik Klever Boor- en Perstechniek BV Postbus 72 3410 CB Lopik Bezoekadres: Batuwseweg 43 3411 KX Lopikerkapel Tel: 0348-554986 Fax: 0348-550611 E-mail: info@kleverbv.nl CO₂ Footprint 2014 Inhoud 1 Inleiding...

Nadere informatie