Weven en Waven. Op naar digitopia? Frans van der Reep (red.) Dirk de Wit (red.)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Weven en Waven. Op naar digitopia? Frans van der Reep (red.) Dirk de Wit (red.)"

Transcriptie

1 Weven en Waven. Op naar digitopia? Frans van der Reep (red.) Dirk de Wit (red.)

2 Invloed van internet op leven en werk; de paradox Michel Versteeg, Dirk Beijneveld en Corstiaan de Wit, O&i Internet en internettechnologie maken anno 2010 deel uit van onze natuurlijke habitat, van ons leven van alledag. Een computer met internetaansluiting wordt tot de eerste levensbehoeften gerekend 1. Het ervan verstoken zijn, zet je op achterstand; een volwaardige deelname aan het dagelijkse leven in de moderne samenleving is niet goed meer mogelijk. Met de komst van internet zien we virtuele gemeenschappen, nieuwe intensieve en wereldwijde vormen van menselijk contact ontstaan, terwijl tegelijkertijd de traditionele vormen van intermenselijke ontmoeting kwalitatief en kwantitatief afnemen. Het internet is momenteel hét medium voor communicatie, zowel massaal als op individueel niveau. Voor sommigen is het eenvoudiger online contact te leggen met virtuele vrienden dan live met echte vrienden, bijvoorbeeld doordat bepaalde gevoelens van schaamte of angst achter de pc minder spelen dan in de reële wereld. Echter, voor deze mensen is de keerzijde dat het internet belangrijker wordt dan de reële wereld. De online vriendschappen zijn in de regel oppervlakkig en van zeer korte duur. Door het gevaar van verwateren van contact met ouders, familie en (offline) vrienden liggen vervreemding van de directe sociale omgeving en eenzaamheid op de loer 2. Deze noties verwonderden ons als schrijvers van dit hoofdstuk. Enerzijds is het internet het ultieme communicatiemiddel om mensen te verbinden, anderzijds de oorzaak van de teruggang van gewone vormen van direct en alledaags contact. Zijn we hier niet getuige van een paradox; de internetparadox op leven én werk? Die verwondering willen we vanuit verschillende gezichtspunten en voorbeelden met de lezer delen. Mensbeeld in retrospectie Bij toeval kwam één van ons een bijzonder fotoboek onder ogen. Het boek De mensen van Menko, uitgegeven ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van N.J. 1 Genoeg om van te leven, publicatie SCP en NiBud 4 augustus De paradox van het internet juni Weven en Waven. Op naar digitopia?

3 Menko NV - illustreert het leven en werken van de werknemers van een textielfabriek te Enschede in de jaren N.J. Menko NV was een familietextielbedrijf dat halverwege de 19 e eeuw werd opgericht. In de loop van die tijd vormde het een hechte community waarin het ambacht van textielbewerking met z n eigen terminologie een sociaal kader vormde. De mens maakte bij Menko als een zelfstandig en creatief wezen het verschil. Of zoals in het voorwoord van het fotoboek staat: De machines doen het werk, het meeste werk, maar altijd staat daarboven de mens, die op het juiste moment moet ingrijpen. De machines verouderen, slijten, ze moeten vernieuwd worden, de beslissing, het toezicht blijft bij de mens. Ieder van laag tot hoog heeft zijn eigen verantwoordelijkheden. Het mensbeeld binnen de context van Menko spreekt waardering uit voor individuele verschillen en vertrouwen in kennis, vaardigheden en creatief handelen van mensen. In het fotoboek stond ook een begeleidende brief, geschreven door de directie van Menko, afgebeeld op de volgende pagina. Wat valt ons op aan deze brief? Het werken bij Menko heeft kenmerken van een warm, familiaal nest. Het maakt volgens ons enkele existentiële, tijdloze behoeften van de mens zichtbaar, zoals het zich verbonden weten met anderen, het delen van lief en leed, het benutten van persoonlijke kwaliteiten en hiermee zinvol bijdragen aan de (werk)gemeenschap. Hoe mooi komt dit tot uiting in het voorwoord: Al deze achttienhonderd mensen, verschillend van humeur, eigenaardigheden, leeftijd, milieu en opvoeding, zijn zich er nauwelijks van bewust, dat zij het presteren om tezamen kleurige, soepele, aantrekkelijke stoffen te produceren, die door vrouwen over de hele wereld worden gedragen. Op het ritme van de machines beleven zij de prikkel, de monotonie, de discipline, de bevrediging van het werk, het werk, dat ca. 50 jaar van je leven in beslag neemt, van je 15 e tot je 65 e. Het fotoboek illustreert de tijd van toen, van de Menko-gemeenschap tot medio de jaren 50 van de vorige eeuw. Werk en leven van de werknemers vormden als het ware een symbiose in een overzichtelijke werkelijkheid. Van vader op zoon en van moeder op dochter werd het ambacht overgedragen. Hoewel de productie in een machinaal ketenproces plaatsvond, werd de individuele mens daarbinnen gekoesterd als een onmisbaar, waardetoevoegend element en niet alleen als productiemiddel. Dit tijdsbeeld is in de loop van honderd jaar Menko geëvolueerd. Hoe was dat rond 1850, hoe in 1900? Wel, het voorwoord van hetzelfde fotoboek verhaalt: Invloed van internet op leven en werk; de paradox 79

4 De directeur speelt tennis en het kleine tekenaresje rijdt paard. Dat was 50 jaar geleden nog een beetje anders, toen kinderen van acht jaar al mee naar de fabriek moesten, mee helpen verdienen, 12 uur per dag. Toen de moeder een natte dweil voor hun bedje moest leggen, om ze wakker te krijgen. Toen er nog geen textielvakschool bestond, waar de jongens en meisje een gedegen opleiding krijgen tot geschoolde spinner, wever, verver. 80 Weven en Waven. Op naar digitopia?

5 N.J. Menko NV bestaat niet meer. Diverse overnames konden een faillissement in 1973 niet tegenhouden. Het past in de geest van de tijd met bedrijfssluitingen in de arbeidsintensieve industrie. Snapshot uit het heden Vanuit het beeld van Menko stappen we binnen in een van de vele omgevingen waar het advieswerk ons brengt - in dit geval een bancaire, maar in veel andere sectoren gaat het vergelijkbaar - waar werken en leven onder invloed van informatietechnologie zijn veranderd. Zowel de rol van, als de kijk op mensen zijn niet meer hetzelfde als bij Menko. Bij grote banken is het inmiddels gangbaar om privékrediet geheel zonder tussentijds menselijk contact via internet aan te vragen. Van de klant wordt hierbij verwacht dat deze precies doet wat het systeem vraagt, c.q. het systeem goed bedient bij zijn aanvraag via internet. In het huidige proces van aanvraag tot en met toekenning wordt de klant door het systeem geleid. De klant zelf brengt de gevraagde gegevens in het systeem in via internet. De consument anno nu is uitvoerder van een deel van het primaire proces van de bank geworden. Wat de bank vroeger voor hem deed, doet hij nu zelf. In de periode hieraan voorafgaand hadden klanten die een krediet aanvroegen een gesprek met hun accountmanager bij het filiaal van de bank. Daarin werden details van de aanvraag en de condities uitgewisseld. De accountmanager maakte een afweging op basis van de verkregen informatie en verstrekte namens de bank wel of geen krediet. Een volgende fase kenmerkte zich door een toenemende rol van bancaire beslissystemen waar de accountmanager zich door liet leiden. De persoonlijke ontmoeting die de klant gelegenheid gaf zijn verhaal te doen en de bankmedewerker meerdere zintuigen bij de beoordeling deed betrekken, werd uit de processen weggesaneerd, waardoor de betekenis van de relatie tussen bank en klant een andere waarde kreeg. Dat dit een proces van geleidelijkheid is geweest, mogen we opmaken uit een recente publicatie over de ontwikkeling van Postgiro en Rijkspostspaarbank naar de Postbank (inmiddels ING) in de afgelopen 20 jaar door Wichert van Engelen. Hierin wordt een verschraling geschetst van de ooit betekenisvolle relatie met en benadering naar klanten in een bankwereld. Invloed van internet op leven en werk; de paradox 81

6 Het ten dienste staan van de klant ging in het primaire proces heel ver. Een klant schrijft een bijna onleesbare brief op wc-papier? Het bankpersoneel ontcijfert de brief en handelt hem af. Een klant bewaart bankbiljetten in giro-enveloppen en stuurt er per ongeluk eentje op? Mensen met blauw bloed zoeken net zo lang tot ze weten van wie dat geld is en zetten het op zijn rekening. Dit is nostalgie. Nu zou een bank dit alleen doen als hij zeker weet dat de kosten van die handelingen fors lager liggen dan de opbrengst bijvoorbeeld een nieuwe spaarrekening, waarop meteen een flink bedrag wordt gestort. Een bankmedewerker redeneert vergelijkbaar. Hij moet service verlenen, maar vooral zijn target halen door producten te verkopen of potentiële klanten te scoren. Veel van de bankmedewerkers van het eerste uur ging de omslag niet gemakkelijk af. Werknemers verloren het plezier in hun werk en daarmee hun klantgerichte mentaliteit. Van Engelen stelt in zijn necrologie van de Postbank, Blauw bloed, dat het om het vertrouwen in banken te herstellen nodig is de klantgerichte mentaliteit te verbeteren: Er bestaat geen bank meer waarbij de klant niet over zijn bankzaken hoeft na te denken, omdat hij weet dat het geregeld is. Die tijd is voorbij. Alle overgebleven banken zien hun klanten als prooi. Het mensbeeld van Menko naar het huidige bancaire bedrijf toont de transitie van de mens als waardetoevoegend productiemiddel in de industrie naar die als uitvoerende schakel in grootschalig geautomatiseerde processen in een toenemend virtuele wereld. Van fysiek werk, hier-en-nu met collegiale samenwerking via directe ontmoeting, naar kenniswerk in een grotendeels geabstraheerde werkelijkheid. Van een leef- en werkgemeenschap naar een utilitaire samenwerking op basis van individuele targets... Door de bril van Darwin De bovengeschetste ontwikkelingen riepen bij ons de vraag op in hoeverre de mens nu zelf fundamenteel verandert. Bij het zoeken naar een antwoord lieten wij ons ruim 200 jaar na zijn geboorte inspireren door zienswijzen van Charles Darwin aangaande de aard en evolutie van het leven. Darwin vooronderstelde dat de sterkste, resp. de best aangepaste leden van een soort de beste leefomstandigheden en de beste overlevingskansen hebben (struggle for life en survival of the fittest). Centrale mechanismen hierin zijn de aanpassing van het organisme aan zijn (leef)milieu en natuurlijke selectie, het overleven van de best aangepaste individuen. Door de bril van Darwin kijkende, zien wij mensen die in de basis allemaal dezelfde behoeften hebben welke 82 Weven en Waven. Op naar digitopia?

7 horen bij de biologische soort waarvan wij deel uitmaken. Behoefte aan veiligheid en verbondenheid, aan een zinvol bestaan en een goede gezondheid. Mensen die overal en altijd op zoek zijn naar een goed, vaak naar een beter leven en door natuurlijke (en economische) schaarste continu verwikkeld zijn in een struggle for life. Het diepgewortelde streven beter te zijn of het beter te hebben dan anderen - competitie en concurrentie - is van alle tijden. Bij de wapens van deze tijd hoort ook het gebruik van internet(technologie). Evolutie (bron: hydrodictyon.eeb.uconn.edu/courses/eeb210/evolution.jpg) Als we het heden vergelijken met de periode van Menko, zien we zowel grote verschillen als markante overeenkomsten. Er hebben zich grote verschuivingen in de aard en organisatie van het werk voorgedaan vergeleken met de periode Menko. Het aandeel fysieke arbeid dat aan plaats gebonden was (fabriek) nam af en het zogeheten kenniswerk nam toe, mede mogelijk gemaakt en versterkt door internettechnologie. De huidige maatschappij is meer op individueel (versus collectief) presteren en op economisch en materieel succes (versus inhoudelijke betekenis) gericht. We zijn nadrukkelijker zélf verantwoordelijk voor wat we doen en laten en daarmee meer op onszelf aangewezen. In de periode na Menko heeft zich in de mogelijkheden om contact leggen en over informatie te beschikken een verschuiving en enorme uitbreiding van de mogelijkheden voorgedaan. Persoonlijk contact vond indertijd eerst en vooral plaats door fysieke ontmoeting. Daarnaast via de post en telex, waar later de telefoon bij kwam. Informatie vond men in kranten, boeken en tijdschriften. Hedendaags valt de enthousiaste gedrevenheid op waarmee de mensen van deze tijd door gebruik van internettechnologie contact met elkaar leggen en onderhouden. Er wordt intensief gebruikgemaakt van Twitter, Hyves, Facebook, MSN, Skype en . Invloed van internet op leven en werk; de paradox 83

8 Brick & mortar Click & portal Darwin tijd 1900 Menko 2000 Kredietaanvraag Tijdens vakantie of wereldreis houd je voor vrienden en bekenden een weblog bij ( where are you now? (www.wayn.com), waar je een bericht voor iedereen zichtbaar kan plaatsen en waarmee een tijdelijke ontmoetingsplaats ( virtuele hangplek ) wordt gecreëerd. Er is nauwelijks nog informatie die men niet in het hier-en-nu kan opsporen op het internet. Enkele zienswijzen naast Darwin Aan de menselijke drijfveren, aan de ontwikkeling van de technologie en hoe beide op elkaar ingrijpen, zijn vele onderzoeken gewijd. We willen er een aantal kort beschouwen. De neoliberale visie op menselijke autonomie stelt dat de mens ernaar streeft zijn leven onafhankelijk van anderen op rationele wijze vorm te geven. Technologie wordt ingezet in het streven naar deze persoonlijke autonomie. Informatietechnologie faciliteert de menselijke autonomie bij het selecteren, verwerken en interpreteren van informatie. In onze samenleving als geheel gebeurt dit op grote schaal. In deze visie is het enigszins paradoxaal te noemen dat onze afhankelijkheid van de technologieën bij iedere toename van onze autonomie groter wordt. Ook is het zo dat deze autonomie vrijheid van kennis, handelen en zelfexpressie veronderstelt die wordt ingezet om invulling te geven aan een individueel levensontwerp. Persoonlijke autonomie kan alleen vorm krijgen binnen het raamwerk van een autonome, democratische staatsvorm, die de (relatieve) autonomie van de burger waarborgt en hem of haar in staat stelt deel te nemen aan het bestuur van de samenleving. 84 Weven en Waven. Op naar digitopia?

9 Kijkend door de bril van Darwin zou je kunnen zeggen dat autonomie de mogelijkheid vergroot om zelf de beste leefomstandigheden vorm te geven, resp. overlevingskansen te vergroten. Het gebruik van informatietechnologie helpt bij dit streven maar veronderstelt een voorwaardelijke context en creëert een nieuwe vorm van afhankelijkheid. De meeste economische modellen gaan uit van eigenbelang als dé grote drijfveer van menselijk handelen met what s in it for me? als de centrale vraag. De homo economicus, de naar eigen voordeel strevende mens, kenmerkt zich door rationeel handelen. Hij wil zijn eigen belangen realiseren door een goede positie te verwerven in een omgeving die zich kenmerkt door schaarste. Het internet wordt in dit licht bezien dan ook overal gebruikt waar het helpt een betere economische positie te verwerven: internet als verkoopkanaal (B2B, B2C), internet als middel om kosten te besparen (internetbankieren i.p.v. bankfilialen, telemedicine oplossingen i.p.v. fysieke artsconsulten) en als weg waarlangs reclame gemaakt en productinformatie gegeven wordt. Vanuit historisch perspectief kunnen we stellen dat de introductie van de televisie voor veel sociale veranderingen heeft gezorgd. Voor veel mensen was de televisie de belangrijkste informatiebron. De televisie veranderde ons denkpatroon doordat het ons leerde veel informatie in kleine brokjes snel achter elkaar te verwerken. Het introduceerde een aanbodgestuurde informatievoorziening (push). Kijkers worden via hun toestel gevoerd met informatie in tegenstelling tot zelf, actief verzamelen van informatie uit teksten en gesprekken (pull). Deze adaptatie aan de technologie is een proces dat continu en vrijwel ongemerkt plaatsvindt. Het wordt geïncorporeerd in het denken en handelen van de mens, zowel op individueel als op collectief niveau en uiteindelijk in een samenleving als geheel. Deze lijn van ontwikkeling is versterkt voortgezet met de komst van het internet. Maar wie of wat is hierin bepalend? Kiezen wij zelf of worden wij door de technologie bepaald? Technologische ontwikkelingen kunnen misschien worden beïnvloed, maar door de onvoorspelbaarheid van de effecten kunnen zij slechts met mate worden gestuurd. Als dit technologisch deterministische standpunt juist is en de techniek zijn eigen gang gaat, dan betekent dit een fundamentele aantasting van de vrijheid en de autonomie van de burger. Een andere zienswijze benadrukt dat technologieontwikkeling in de eerste plaats een sociaal proces is en informatietechnologie bij uitstek een sociale technologie. Invloed van internet op leven en werk; de paradox 85

10 In plaats van determinisme kan men beter spreken van domesticatie van de technologie, de toe-eigening en betekenisverlening van technologie door gebruikers ervan. Domesticatie is een proces van geleidelijke integratie in alledaagse praktijken, waarbij vooral sociale en culturele processen bepalend zijn voor het succes. Computers werden pas echt gedomesticeerd toen we ermee konden gaan communiceren. Succesvolle domesticatie leidt tot vervlechten van de technologie met alledaagse routines. En vervolgens zie je hoe het gedrag van gebruikers zelf eveneens van karakter verandert. Onderstroom van internet Internet voegt een aantal zaken toe die onmiskenbaar bijdragen aan een prettig en zinvol leven, maar heeft ook een aantal zaken weggenomen die het leven de moeite waard maken. Het internet heeft mogelijkheden voor degenen die mee kunnen komen (er zit een onderstroom ingebakken van een hoge mate van dwingendheid). Is er nog wel ruimte om niet mee te doen? De wetenschap (biologie, geneeskunde, psychologie, sociologie, culturele antropologie) heeft aangetoond dat optimaal functioneren als individueel en autonoom mens aan bepaalde voorwaarden en wetmatigheden gebonden is. Internettechnologie ontwikkelt zich deels autonoom maar wordt in haar ontwikkeling ook sterk beïnvloed door de (gebruiks)voorkeuren van mensen. Hoewel de technologische ontwikkeling, waaronder informatietechnologie, een onvoorspelbaar verloop en niet voorziene uitkomsten kent, is er wat betreft het gebruik van de technologie samenhang met de voorwaarden en wetmatigheden waarbinnen mensen handelen. Daarbij is het tempo waarin de technologie verandert vele malen groter dan de snelheid waarmee (de biologisch bepaalde vermogens van) de menselijke soort veranderen. Zo zien we dus een continu evoluerende versmelting van technologische en sociale veranderingen. Dit is zichtbaar in de manier waarop de huidige internettechnologie inmiddels vrijwel elke denkbare vorm van sociale interactie ondersteunt. Voorbeelden zijn de zeer rumoerig verlopen Iraanse verkiezingen in 2009 en het etnische conflict tussen de Oeigoeren en de Han-Chinezen in de Chinese provincie Xinjiang waarbij Twitter en mobiele telefoon de betrokkenheid van de buitenwereld gestalte gaf. Maar een zichtbaarheid zien we ook in het nieuws indertijd over de ontdekking in de VS van een 29-jarige vrouw die vanaf haar 11e jaar slachtoffer is van een zedendelinquent. Wat maakt deze zaak anders dan die van Dutroux in België en Fritzl in 86 Weven en Waven. Op naar digitopia?

11 Oostenrijk? De man in kwestie kon het meisje in zijn achtertuin (schuurtjes, tenten) gevangen houden zonder dat buren het opmerkten, terwijl hij op internet bekend stond als zedendelinquent (moord, verkrachting) én een eigen blog bijhield ( Voices Revealed ). Hij droeg een elektronische enkelband en werd tweemaal per maand door de reclassering bezocht. Het artikel in de NRC dat de situatie beschrijft en analyseert refereert aan het boek Bowling Alone (2000) van Robert Putnam die de VS beschrijft als een land waarin mensen uren achter de televisie en computer doorbrengen, maar nauwelijks nog deelnemen aan de (reële) gemeenschap. Ook buren kennen elkaar amper. 3 Menko leeft voort Met onze vergelijkende schetsen van Menko en de bancaire processen wierpen wij een blik op de recente tijdas. We belichtten de invloed van technologie op leven en werk van mensen, in het bijzonder de invloed van internettechnologie. We gebruikten licht dat gefilterd was door de denkbeelden van Darwin. De uiterlijke verschijningsvormen van het menselijke bestaan zijn veranderd. Dat geldt veel minder voor wat mensen primair drijft en wat werken en leven voor mensen waardevol maakt. Ook al ziet de wereld er heel anders uit, in de kern streven we nog steeds naar een beter (over)leven. En willen wij zin geven en ons verbinden aan de context van leven en werk. Hoewel N.J. Menko NV niet meer bestaat, zien we door het internet dat het tijdsbeeld van toen in het heden nog steeds tot de verbeelding spreekt van oud-werknemers van Menko en hun (klein)kinderen. Op enkele internetfora, gelieerd aan de oude textielfabrieken, zoeken mensen naar een teken van leven van toen of naar gezamenlijke herinneringen. Een voorbeeld hiervan is de notitie van een oud-werknemer op de reactiepagina van zo n site: Dag mensen, wat mooi dat er een zite is over de Menko en Spinnerij Roombeek. Ik heb daar tot 1969 met veel plezier gewerkt in het onderhoud. Wat zou het mooi zijn als er oud- collega s van me zouden reageren. Ik denk nog vaak aan die tijd. De invloed van internet heeft de context en de waarde voor mensen van N.J. Menko NV uit het verleden naar het heden gebracht. De sociale interactieprocessen van toen zijn weliswaar verleden tijd, maar door het internet is de betekenis ervan voor hun levens in een nieuwe vorm teruggekeerd. Hoe blikt de huidige, jonge werknemer terug over 40 jaar op zijn arbeidsleven? 3 Amerika heeft nu zijn eigen Dutroux, NRC 1 september Invloed van internet op leven en werk; de paradox 87

12 Weven en Waven. Op naar digitopia? Een merkwaardige titel wellicht voor een verzameling artikelen die over het internet gaat en de golven die over ons heen komen. Bij het lezen van het boek wordt het u duidelijk waarom we deze twee begrippen hebben gekozen. Oude patronen en verbanden verdwijnen of duiken soms ergens anders weer op. Nieuwe patronen ontstaan schijnbaar moeiteloos. Er is veel deining en er zijn weinig boeien om richting te geven. Dit boek, een bundel met samenhangende bijdragen, is het resultaat van een samenwerking tussen het lectoraat Digital World van Hogeschool INHolland en O&i. De schrijvers leggen de verbinding tussen een technologische ontwikkeling, die fascinerend en soms beklemmend is, en de inrichting van bedrijven in verschillende branches. Een digitale wereld die de manager van vandaag wel kent, maar niet altijd begrijpt. Door als lectoraat en O&i samen te werken, kunnen we de digitale wereld vanuit verschillende gezichtspunten, zoals onderzoek en praktijk, processen en gedrag, individu, bedrijf en samenleving, belichten. Vanuit die gezichtspunten laten we zien waar wij elkaar ontmoeten, wat die ontmoeting ons brengt en hoe we visie en praktijk verbinden. Frans van der Reep Lectoraat Digital World Hogeschool INHolland Rotterdam Dirk de Wit O&i Utrecht

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

!"#$%&'()*+,"#"-. 70-&6+*%"#"-!"#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 +"7"#""- 9"#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)"$<#),"$:',:#$=) %'-#$;#/87$()#$)"/('$7%':7#%)>#/'$&#/#$?

!#$%&'()*+,#-. 70-&6+*%#-!#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 +7#- 9#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)$<#),$:',:#$=) %'-#$;#/87$()#$)/('$7%':7#%)>#/'$&#/#$? 23'4)567/84 9"#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)"$#/'$&#/#$? /01"-20%%+-3&45567$%(8&9!"#$%&'()*+,"#"-. +"7"#""- 70-&6+*%"#"-!"#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 D)E#'-)F!"#$$%&'($&!")*

Nadere informatie

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D.

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D. M200802 Vrouwen aan de start Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, juni 2008 2 Vrouwen aan de start Vrouwen vinden het starten

Nadere informatie

COMMUNICATIE EN INFORMATIE ONDER JONGEREN

COMMUNICATIE EN INFORMATIE ONDER JONGEREN COMMUNICATIE EN INFORMATIE ONDER JONGEREN Beste lezer,!" #$ %& Algemeen 1. Geslacht man vrouw 2. Leeftijd Jaar 3. Nationaliteit Nederlandse 4. School / Opleiding 5. In welk ar zit je? 6.1 Hoe lang bel

Nadere informatie

Weven en Waven. Op naar digitopia? Frans van der Reep (red.) Dirk de Wit (red.)

Weven en Waven. Op naar digitopia? Frans van der Reep (red.) Dirk de Wit (red.) Weven en Waven. Op naar digitopia? Frans van der Reep (red.) Dirk de Wit (red.) Anytime, anyplace, anywhere De klant als regisseur van het proces Freek Hermkens en Mariëlle van de Merbel, O&i Internet

Nadere informatie

Een interpretatie van communicatie Rumi Knoppel

Een interpretatie van communicatie Rumi Knoppel Deel 1 Een interpretatie van communicatie Rumi Knoppel Voorwoord Om te beginnen met het uiteenzetten van een interpretatie van communicatie en de daarbij behorende analyse ben ik gehouden om aan te geven

Nadere informatie

Visie op duurzaam Veranderen

Visie op duurzaam Veranderen Visie op duurzaam Veranderen Ruysdael Ruysdael is een gerenommeerd bureau dat zich sinds haar oprichting in 1994 heeft gespecialiseerd in het managen van veranderingen. Onze dienstverlening kent talloze

Nadere informatie

Even kijken waar wij staan?

Even kijken waar wij staan? Even kijken waar wij staan? Het is nieuw omarmen of verwerpen? Het is wel een beetje eng! Ik heb geen zin om via Facebook te vernemen dat iemand een moeilijke stoelgang heeft. Privé is Privé en dat blijft

Nadere informatie

Denkt u dat mensen gedreven worden door hun managers? Ik niet!

Denkt u dat mensen gedreven worden door hun managers? Ik niet! Denkt u dat mensen gedreven worden door hun managers? Ik niet! Webseminar Ritsen vanaf hier 27 oktober 2009 Janny den Bakker Organisatie & Change Consultant ING Janny den Bakker-Knottnerus Organisatie

Nadere informatie

TravelNext LOBKE ELBERS @LOBKEELBERS

TravelNext LOBKE ELBERS @LOBKEELBERS TravelNext LOBKE ELBERS @LOBKEELBERS Intro Lobke Elbers @lobkeelbers lobke@travelnext.nl Community manager Content schrijver Online marketing Blogger Kansenzoeker Samenwerker Gastdocent NHTV Nijmegen www.travelnext.nl

Nadere informatie

Samenvatting. Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren. Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B

Samenvatting. Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren. Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B Samenvatting Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B Deze samenvatting gaat over hoofdstuk 4; eerst publiceren dan filteren,

Nadere informatie

IOD Crayenestersingel 59, 2101 AP Heemstede Tel: 023 5283678 Fax: 023 5474115 info@iod.nl www.iod.nl. Leiding geven aan verandering

IOD Crayenestersingel 59, 2101 AP Heemstede Tel: 023 5283678 Fax: 023 5474115 info@iod.nl www.iod.nl. Leiding geven aan verandering Leiding geven aan verandering Mijn moeder is 85 en rijdt nog auto. Afgelopen jaar kwam ze enkele keren om assistentie vragen, omdat haar auto in het verkeer wat krassen en deuken had opgelopen. Ik besefte

Nadere informatie

Waarom is Click to Call de ontbrekende link voor online succes

Waarom is Click to Call de ontbrekende link voor online succes Waarom is Click to Call de ontbrekende link voor online succes Oktober 2013 ONDERWERPEN Managementsamenvatting 2 Introductie 3 Online blijft 4 Waarom is Click-to-Call vandaag de dag relevant? De nieuwe

Nadere informatie

Verkoopprospecting en -ontwikkeling. Onderzoeksrapport - januari 2010

Verkoopprospecting en -ontwikkeling. Onderzoeksrapport - januari 2010 Verkoopprospecting en -ontwikkeling Onderzoeksrapport - januari 2010 Onderzoek naar verkoopprospecting en -ontwikkeling Dit rapport vat de resultaten samen van een onderzoek naar de opinies van zakelijke

Nadere informatie

HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD

HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD 2 I Het Boeken Manifest De Europese en Internationale Federatie van Boekhandels (EIBF) vertegenwoordigt

Nadere informatie

MOTIVES, VALUES, PREFERENCES INVENTORY OVERZICHT

MOTIVES, VALUES, PREFERENCES INVENTORY OVERZICHT MOTIVES, VALUES, PREFERENCES INVENTORY OVERZICHT INTRODUCTIE De Motives, Values, Preferences Inventory () is een persoonlijkheidstest die de kernwaarden, doelen en interesses van een persoon in kaart brengt.

Nadere informatie

Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers. Onderzoeker

Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers. Onderzoeker Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers Onderzoeker Universiteit van Tilburg, Faculteit Sociale Wetenschappen Departement Personeelswetenschappen E-coaching belicht vanuit

Nadere informatie

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 PLAATJESKUNST Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 1 Het internet, nog nooit is er in mijn beleving zo n bijzondere uitvinding

Nadere informatie

1.1 Omgaan met verschillen

1.1 Omgaan met verschillen 12 1 Verantwoording Sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw besteedt het onderwijs in toenemende mate structureel aandacht aan faalangst. Nadat het begrip faalangst gedefinieerd en uitgewerkt was, volgden

Nadere informatie

Jongeren in 2008. Ecabo. Paul Sikkema - ComBat groep. 12 november 2008

Jongeren in 2008. Ecabo. Paul Sikkema - ComBat groep. 12 november 2008 Jongeren in 2008 Ecabo 12 november 2008 Paul Sikkema - ComBat groep 1 2 Lastige doelgroepen Kinderen en met name jongeren: lastige doelgroepen. Steeds in beweging: Van levensfase naar levensfase. Op zoek

Nadere informatie

Agenda. 19:00 19:10u Opening. 19:10 19:50u Waarom Slimmer Samenwerken? 19:50 20:10u Pauze

Agenda. 19:00 19:10u Opening. 19:10 19:50u Waarom Slimmer Samenwerken? 19:50 20:10u Pauze Innoveer jij mee? Peter van Baal Business Consultant Unified Communications Jan-Willem Beekmans Business Consultant Unified Communications April 2008 1 Agenda 19:00 19:10u Opening 19:10 19:50u Waarom Slimmer

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

www.marktonderzoek.be

www.marktonderzoek.be Wij zetten het jaar vol inspiratie en enthousiasme in met een overzicht van enkele trends waar we als ondernemer in 2015 niet omheen kunnen. Op de hoogte zijn van deze trends en erop inspelen kan uw activiteiten

Nadere informatie

Youth Today: hoe communiceer je best naar jongeren toe?

Youth Today: hoe communiceer je best naar jongeren toe? Youth Today: hoe communiceer je best naar jongeren toe? Wat betekent het om jong te zijn in 2015? Waarin verschillen de jongeren van vandaag met die van het vorige decennium? Één constante: jongeren leven

Nadere informatie

Toolkit for Life het bestuurbare leven. Gespot Toolkit for Life

Toolkit for Life het bestuurbare leven. Gespot Toolkit for Life Toolkit for Life het bestuurbare leven Gespot Toolkit for Life Het levenspad Van oudsher was vroeger je levenspad zo goed als uitgestippeld; je koos een duidelijke studie, richtte je daar volledig op en

Nadere informatie

NDC RE TAIL BUSINESS TO BUSINESS-KRANT EN NDC RETAILCAFÉ VIA N CHANNEL T.B.V. DE RETAILSECTOR IN NOORD-NEDERLAND

NDC RE TAIL BUSINESS TO BUSINESS-KRANT EN NDC RETAILCAFÉ VIA N CHANNEL T.B.V. DE RETAILSECTOR IN NOORD-NEDERLAND NDC RE TAIL BUSINESS TO BUSINESS-KRANT EN NDC RETAILCAFÉ VIA N CHANNEL T.B.V. DE RETAILSECTOR IN NOORD-NEDERLAND 1 INTRODUCTIE Retailers worden op dit moment meer dan ooit gedwongen bestaande business

Nadere informatie

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht Claudia de Graauw Bo Broers Januari 2015 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Profile Dynamics. Werken vanuit je unieke kwaliteiten en kracht. De impact van je drijfveren op werk, samenwerking en groei Versie 1.

Profile Dynamics. Werken vanuit je unieke kwaliteiten en kracht. De impact van je drijfveren op werk, samenwerking en groei Versie 1. 0 Profile Dynamics Werken vanuit je unieke kwaliteiten en kracht De impact van je drijfveren op werk, samenwerking en groei Versie 1.0 1 Inhoud Pagina 0. Inhoud.1 1. De impact van drijfveren op je gedrag

Nadere informatie

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer?

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? In deze bijdrage neemt Gea Peper, eigenaar van het HappinessBureau, ons mee in het belang van geluk op het werk in de vorm van een interview met Onno Hamburger.

Nadere informatie

Digitale (r)evolutie in België anno 2010.

Digitale (r)evolutie in België anno 2010. ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 23 februari 2011 Digitale (r)evolutie in België anno 2010. De digitale revolutie zet zich steeds verder door in België: 73% van de Belgische

Nadere informatie

1 Het sociale ontwikkelingstraject

1 Het sociale ontwikkelingstraject 1 Het sociale ontwikkelingstraject Tijdens de schoolleeftijd valt de nadruk sterk op de cognitieve ontwikkeling. De sociale ontwikkeling is in die periode echter minstens zo belangrijk. Goed leren lezen,

Nadere informatie

Creativiteit en commercie in virtuele werelden

Creativiteit en commercie in virtuele werelden Creativiteit en commercie in virtuele werelden Lezing ECP.EPN, 24 maart 2010, Den Haag Prof. Dr Jeroen Jansz Erasmus Universiteit Rotterdam jansz@fhk.eur.nl Mijke Slot, MA TNO Informatie- en Communicatietechnologie

Nadere informatie

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI)

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het zelfbeoordelingsformulier Het doel van deze evaluatie is om u te helpen bij het bepalen van de belangrijkste aandachtsvelden van uw leidinggevende

Nadere informatie

Sociale media en Sociale innovatie

Sociale media en Sociale innovatie 1 Sociale media en Sociale innovatie Een innovatief duo Ivo van Ham Syntens 11-5-2011 2 Veranderingen in onze arbeidsmarkt de afgelopen 50 jaar Typering van werk: Transformatie: omzetten van grondstoffen

Nadere informatie

Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld

Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld reageren bijlagen attenderen printversie Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld Datum 01/02/2007 Auteur publicatie Guus Wijngaards, Jos Fransen, Pieter Swager (INHOLLAND) Titel

Nadere informatie

VALT HIER NOG WAT TE LEREN? EEN EDUCATIEF PERSPECTIEF OP DUURZAAMHEID Gert Biesta Universiteit Luxemburg. een populair recept

VALT HIER NOG WAT TE LEREN? EEN EDUCATIEF PERSPECTIEF OP DUURZAAMHEID Gert Biesta Universiteit Luxemburg. een populair recept VALT HIER NOG WAT TE LEREN? EEN EDUCATIEF PERSPECTIEF OP DUURZAAMHEID Gert Biesta Universiteit Luxemburg een populair recept een maatschappelijk probleem add some learning opgelost! deze bijdrage een perspectief

Nadere informatie

Aan de Schrans in Leeuwarden is één van de meest opvallende orthodontiepraktijken. van Noord-Nederland gevestigd. Daarin werkt

Aan de Schrans in Leeuwarden is één van de meest opvallende orthodontiepraktijken. van Noord-Nederland gevestigd. Daarin werkt Aan de Schrans in Leeuwarden is één van de meest opvallende orthodontiepraktijken van Noord-Nederland gevestigd. Daarin werkt orthodontist Daniël van der Meulen samen met veertien assistentes intensief

Nadere informatie

21st Century Skills Training

21st Century Skills Training Ontwikkeling van competenties voor de 21 e eeuw - Vernieuwend - Voor werknemers van nu - Met inzet van moderne en digitale technieken - - Integratie van social media - Toekomstgericht - Inleiding De manier

Nadere informatie

RICHTLIJNEN VOOR HET GEBRUIK VAN SOCIAL MEDIA

RICHTLIJNEN VOOR HET GEBRUIK VAN SOCIAL MEDIA RICHTLIJNEN VOOR HET GEBRUIK VAN SOCIAL MEDIA Hoe je online je stem kunt laten horen en een Cavent-ambassadeur kunt zijn Datum vaststelling : 31-07-2012 Eigenaar : Beleidsmedewerker Vastgesteld door :

Nadere informatie

Een mens met dementie is een persoon met wensen, gevoelens en voorkeuren. En geen dode geest in een nog levend lichaam. Met deze presentatie willen

Een mens met dementie is een persoon met wensen, gevoelens en voorkeuren. En geen dode geest in een nog levend lichaam. Met deze presentatie willen 1 Een mens met dementie is een persoon met wensen, gevoelens en voorkeuren. En geen dode geest in een nog levend lichaam. Met deze presentatie willen we de clichés omtrent dementie bijstellen. Het beeld

Nadere informatie

Hiswa Verhoudingen in de handelsketen. Hoe prepareren andere sectoren zich op de toekomst

Hiswa Verhoudingen in de handelsketen. Hoe prepareren andere sectoren zich op de toekomst Hiswa Verhoudingen in de handelsketen Hoe prepareren andere sectoren zich op de toekomst Santt bv, Jeroen Overing, Witte Inhoud Introductie Change is the nature of things De Toekomst Trends Wat gebeurt

Nadere informatie

Students Voices (verkorte versie)

Students Voices (verkorte versie) Lectoraat elearning Students Voices (verkorte versie) Onderzoek naar de verwachtingen en de ervaringen van studenten, leerlingen en jonge, startende leraren met betrekking tot het leren met ICT in het

Nadere informatie

Tactus Verslavingszorg. Programma. Tactus op De Rede. Gamen & Internet. Gamen. Bianca Swart Preventiewerker

Tactus Verslavingszorg. Programma. Tactus op De Rede. Gamen & Internet. Gamen. Bianca Swart Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Stedendriehoek, Twente, Zwolle/Noord Veluwe en Flevoland Informatie, advies en hulp Alcohol, drugs, medicijnen, gamen, gokken Bianca Swart Preventiewerker Preventie basisonderwijs

Nadere informatie

Internet en gemeentelijke website

Internet en gemeentelijke website Internet en gemeentelijke website Aanwezigheid aansluiting op Internet Het bezit van een computer; al dan niet met een internetaansluiting, is de afgelopen jaren gestaag gegroeid. Het lijkt erop dat aan

Nadere informatie

Succesvol campagne voeren

Succesvol campagne voeren Succesvol campagne voeren Spread the word, spread the feeling! Campagne voeren: íedereen kan het! In deze toolkit vind je tips voor het campagne voeren. Dit is gegarandeerd het leukste onderdeel van jouw

Nadere informatie

Hoezo een bank liken!?

Hoezo een bank liken!? Social Media ING Nederland Hoezo een bank liken!? 15e Docter Lezing Amsterdam Schiphol-Oost 8 april 2013 Frank Jan Risseeuw Manager Social Media Hub ING Nederland 1 Eerst even voorstellen Frank Jan Studie

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie

Trends in onderwijs. Interview met Coen Free

Trends in onderwijs. Interview met Coen Free Trends in onderwijs Interview met Coen Free Welke trends doen er toe? Trends in het onderwijs: welke zijn van belang en welke niet? Waar kan uw onderwijsinstelling haar voordeel mee doen en welke kun je

Nadere informatie

Weven en Waven. Op naar digitopia? Frans van der Reep (red.) Dirk de Wit (red.)

Weven en Waven. Op naar digitopia? Frans van der Reep (red.) Dirk de Wit (red.) Weven en Waven. Op naar digitopia? Frans van der Reep (red.) Dirk de Wit (red.) Not so long ago Business Process Management in perspectief Dirk de Wit, O&i This great increase of the quantity of work which,

Nadere informatie

De probleemstelling voor het onderzoek is als volgt geformuleerd:

De probleemstelling voor het onderzoek is als volgt geformuleerd: Samenvatting De opkomst van Health 2.0 en e-health zorgt ervoor dat de patiënt verandert naar zorgconsument. Health 2.0 zorgt voor een grote mate van patiënt-empowerment; zorgconsumenten nemen zelf de

Nadere informatie

Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie

Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie Lumina Life is een uniek instrument dat medewerkers in de zakelijke markt helpt om duurzaam gezond en vitaal te kunnen blijven

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2007 tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 20 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Connecting People? Communicatietechnologie: vloek of zegen? Congres Coalitie Erbij. een wondermiddel tegen eenzaamheid?

Connecting People? Communicatietechnologie: vloek of zegen? Congres Coalitie Erbij. een wondermiddel tegen eenzaamheid? Connecting People? Communicatietechnologie: vloek of zegen? Congres Coalitie Erbij Communicatietechnologie: een wondermiddel tegen eenzaamheid? Prof. dr Eugène Loos Universiteit van Amsterdam Een technologie-pessimist

Nadere informatie

HOOFDSTUK 6 Samenvattende conclusies

HOOFDSTUK 6 Samenvattende conclusies 6 pagina 97 HOOFDSTUK 6 Samenvattende conclusies 6.1 Nieuws 6.1.1 Content: Zijn jongeren in nieuws geïnteresseerd? 6.1.2 Waarde: Is nieuws volgen belangrijk? 6.1.3 Oordeel: Hoe beoordelen jongeren nieuws?

Nadere informatie

KLEURRIJKE EMOTIES psychologie en kleur

KLEURRIJKE EMOTIES psychologie en kleur KLEURRIJKE EMOTIES psychologie en kleur Iedere ouder zal het volgende herkennen: de blauwe en rode potloden uit de kleurdozen van kinderen zijn altijd het eerst op. Geel roept aanvankelijk ook warme gevoelens

Nadere informatie

Prediker 3 en 2 Petrus 3, 8 en 9-31 december Oudejaarsavond 2011 Wehl

Prediker 3 en 2 Petrus 3, 8 en 9-31 december Oudejaarsavond 2011 Wehl Prediker 3 en 2 Petrus 3, 8 en 9-31 december Oudejaarsavond 2011 Wehl Thema: Onze tijd Gods tijd. Lieve Gemeente Het jaar 2011,, nog een paar uur, dan is het voorbij en wordt het bijgeschreven in de jaarboeken,

Nadere informatie

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren.

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren. Bijlage V Bij het advies van de Commissie NLQF EQF Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en. Tabel ter vergelijking NLQF niveaus 5 t/m 8 en Dublindescriptoren NLQF Niveau 5 Context Een onbekende, wisselende

Nadere informatie

Michael Kogeler General Manager Microsoft Consumer and Online

Michael Kogeler General Manager Microsoft Consumer and Online Michael Kogeler General Manager Microsoft Consumer and Online Wie ben ik? Die man die er niets van afweet... Een man wordt na 100 jaar slaap wakker in de 21e eeuw en is verbaasd wat hij tegenkomt Mannen

Nadere informatie

Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014)

Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014) Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014) Inleiding De kern van (autisme)vriendelijke communicatie is echt contact, gebaseerd op

Nadere informatie

Kiezen voor coaching als managementstijl

Kiezen voor coaching als managementstijl Kiezen voor coaching als managementstijl Druk, druk druk! Bijna iedere manager kent wel dit gevoel. Beter leren delegeren dus! Om te kunnen delegeren heb je echter verantwoordelijke en zelfsturende medewerkers

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

Aanleiding voor het onderzoek

Aanleiding voor het onderzoek Aanleiding voor het onderzoek Gemeente Heerlen, juni 2013, alle zondagen koopzondag; wekelijkse koopzondag Centrum gestart m.i.v. september 2013 Heroverweging wekelijkse koopzondag in 2015 Breed gedragen

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING

ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING VOORWOORD Content marketing is uitgegroeid tot één van de meest populaire

Nadere informatie

De ultieme manier om als klein merk machtig te worden

De ultieme manier om als klein merk machtig te worden De ultieme manier om als klein merk machtig te worden Independent Insurances Whitepaper 8/10 05-2015 De ultieme manier om als klein merk machtig te worden Independent Insurances Whitepaper 8/10 05-2015

Nadere informatie

Business. IT in charge. Met resultaten CIO Survey en 9 CIO s aan het woord. Analytics

Business. IT in charge. Met resultaten CIO Survey en 9 CIO s aan het woord. Analytics Business Analytics IT in charge Met resultaten CIO Survey en 9 CIO s aan het woord Informatie is van en voor mensen CIO speelt belangrijke rol in nieuw spanningsveld Door Guus Pijpers Een van de eerste

Nadere informatie

DEFINITIES COMPETENTIES

DEFINITIES COMPETENTIES DEFINITIES COMPETENTIES A. MENSEN LEIDINGGEVEN A1 Sturen Geeft op een duidelijke manier richting aan een team, neemt de leiding op zich, zet mensen en middelen zodanig in dat doelen met succes worden bereikt.

Nadere informatie

EXPLORE!THE STORY DE KRACHT VAN HET VERHAAL

EXPLORE!THE STORY DE KRACHT VAN HET VERHAAL EXPLORE!THE STORY DE KRACHT VAN HET VERHAAL AUTEUR: MASJA NOTENBOOM INHOUD EXPLORE!THESTORY, DE KRACHT VAN HET VERHAAL WANNEER EXPLORE!THESTORY? HOE WERKT EXPLORE!THESTORY? VOORDELEN EXPLORE!THESTORY 3

Nadere informatie

Rapport Carriere Waarden I

Rapport Carriere Waarden I Rapport Carriere Waarden I Kandidaat TH de Man Datum 18 Mei 2015 Normgroep Advies 1. Inleiding Carrièrewaarden zijn persoonlijke kenmerken die maken dat u bepaald werk als motiverend ervaart. In dit rapport

Nadere informatie

communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren, besef het! (er is geen nooduitgang)

communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren, besef het! (er is geen nooduitgang) Workshop Taal, veel meer dan praten. Koolhof Coaching en Training Over de complexiteit van communicatie Onderwerp: Uitgangspunt: communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren,

Nadere informatie

Hoe shopt en betaalt Generatie Z? CCV & Innopay! Onderzoek: januari 2015!

Hoe shopt en betaalt Generatie Z? CCV & Innopay! Onderzoek: januari 2015! Hoe shopt en betaalt Generatie Z? CCV & Innopay! Onderzoek: januari 2015! Na 2020 is Generatie Z aan zet Generatie Z Verdeling! Besteedbaar inkomen per maand! 12-15 jaar: 42% 16-19 jaar: 59% 62% 38% >

Nadere informatie

Evolutie in mediagebruik: Back to the future? Dimitri Schuurman Ike Picone IBBT - Digital Society

Evolutie in mediagebruik: Back to the future? Dimitri Schuurman Ike Picone IBBT - Digital Society Evolutie in mediagebruik: Back to the future? Dimitri Schuurman Ike Picone IBBT - Digital Society Outline 1. De Vlaamse mediamix in cijfers What s in a buzz? 2. Hoe de evoluties in de mediamix begrijpen

Nadere informatie

TRAINING POSITIEVER DENKEN, LEVEN, WERKEN

TRAINING POSITIEVER DENKEN, LEVEN, WERKEN TRAINING POSITIEVER DENKEN, LEVEN, WERKEN INHOUD De training is gebaseerd op 7 hoofdonderwerpen. De 7 sleutels tot positieve verandering: 1. Bevorder je positieve emoties 2. Denk positiever 3. Waardeer

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

DEFINITIEVE ANTWOORDEN

DEFINITIEVE ANTWOORDEN DEFINITIEVE 1 ONDERDEEL 2 VRAGEN BIJ CASE De nieuwe digitale strategie van NRC Onderbouw uw antwoord met theorie en modellen uit de bestudeerde literatuur. Vraag 1 (max. 8 punten) De commerciële mogelijkheden

Nadere informatie

Je gedachten gestructureerd op papier

Je gedachten gestructureerd op papier Online training: Je gedachten gestructureerd op papier Start: 14 september 2015 Een online programma, mét coaching, voor ondernemers en werknemers Voor als je logisch opgebouwde teksten wil leren schrijven,

Nadere informatie

KPN ÉÉN Op weg naar ICT zonder zorgen

KPN ÉÉN Op weg naar ICT zonder zorgen KPN ÉÉN Op weg naar ICT zonder zorgen Op weg naar ICT zonder zorgen Onze maatschappij verandert razendsnel onder invloed van technologische ontwikkelingen. De scheiding tussen de fysieke en virtuele wereld

Nadere informatie

Voor het eerst neemt vrije tijd niet meer af

Voor het eerst neemt vrije tijd niet meer af Voor het eerst neemt vrije tijd niet meer af Hoe gaan Nederlanders met hun tijd om? vraagt het Sociaal en Cultureel Planbureau zich af in het laatste rapport over het vijfjaarlijkse Tijdsbestedingsonderzoek.

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

Minder nieuws voor hetzelfde geld?

Minder nieuws voor hetzelfde geld? www.nieuwsmonitor.net Minder nieuws voor hetzelfde geld? Van broadsheet naar tabloid Meer weten? Onderzoekers Nieuwsmonitor Carina Jacobi Joep Schaper Kasper Welbers Kim Janssen Maurits Denekamp Nel Ruigrok

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken (HNW) is een van de meest populaire trends op het gebied van organisatieontwikkeling van de laatste jaren; meer dan een kwart

Nadere informatie

Nog even en de agrariër is 24/7 online

Nog even en de agrariër is 24/7 online Uren online per week 1 8 6 8% 4 tot 3 uur 3 tot 6 uur > 6 uur Stelling: rol internet neemt toe 1 8 6 9% 4 Nog even en de agrariër is 24/7 online Internet heeft grote invloed op het informatiegedrag van

Nadere informatie

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK?

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAAROM DE VRIJESCHOOL De vrijeschool heeft een geheel eigen kijk op onderwijs, die gebaseerd is op het mensbeeld uit de antroposofie. Daarbinnen heeft iedere vrijeschool

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Junior medewerker Bezwaar en Beroep

Junior medewerker Bezwaar en Beroep Kennis van de Overheid Junior medewerker Bezwaar en Beroep Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere rol spelen bij de transformatie

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

Richtlijn gebruik social media. Interne en Externe Communicatie. Voor studenten. Collegejaar 2012-2013

Richtlijn gebruik social media. Interne en Externe Communicatie. Voor studenten. Collegejaar 2012-2013 Richtlijn gebruik social media Interne en Externe Communicatie Voor studenten Collegejaar 2012-2013 Directie Onderwijs & Opleidingen Team Communicatie & Voorlichting Juli 2012 Social Media 1 Inleiding

Nadere informatie

SoHuman PROFIT/NON-PROFIT PARTICULIEREN SCHOLIEREN [INZICHT IN GEDRAG EN COMMUNICATIE]

SoHuman PROFIT/NON-PROFIT PARTICULIEREN SCHOLIEREN [INZICHT IN GEDRAG EN COMMUNICATIE] SoHuman PROFIT/NON-PROFIT PARTICULIEREN SCHOLIEREN [INZICHT IN GEDRAG EN COMMUNICATIE] Waarvoor kiezen klanten voor SoHuman? SoHuman helpt mensen, teams en organisaties met hun persoonlijke en professionele

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid M201207 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1987-2010 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid In de periode 1987-2010 is het aantal bedrijven per saldo

Nadere informatie

Nationale monitor Social media in de Interne Communicatie

Nationale monitor Social media in de Interne Communicatie Nationale monitor Social media in de Interne Communicatie VRAGENLIJST Dit is de vragenlijst zoals we die aangeboden hebben. Veel vragen worden door zogenaamde LIkert schalen aangeboden, bij ons op een

Nadere informatie

Wat is jouw verhaal?

Wat is jouw verhaal? E E N E - B O O K V A N L E T T E R S & C O N C E P T S Wat is jouw verhaal? Passie en plezier overbrengen in een notendop Storytelling Verhalen vertellen is een belangrijk onderdeel van ons leven. Het

Nadere informatie

Strategic Decisions Monitor Juli 2014 Net Promoter Score. In samenwerking met

Strategic Decisions Monitor Juli 2014 Net Promoter Score. In samenwerking met Strategic Decisions Monitor Juli 2014 Net Promoter Score In samenwerking met KIRC 2014 Niets uit deze publicatie mag geheel of gedeeltelijk op enigerlei schriftelijke, elektronische of andere wijze openbaar

Nadere informatie

Workshop Hogeschool Rotterdam

Workshop Hogeschool Rotterdam Workshop Hogeschool Rotterdam 29 maart 2011 Alexandra den Heijer Aanleiding Voorstudies en Routekaarten voor MJA sectoren Strategische positionering sector in 2030 Onderliggende werkhypothese 50% energie-efficiency

Nadere informatie

KINDEREN EN HET MILLENNIUM

KINDEREN EN HET MILLENNIUM KINDEREN EN HET MILLENNIUM Naast de bijdragen van een aantal auteurs die herinneringen ophalen aan het verleden van Kampen en haar inwoners, wilde de redactie aan jongeren de mogelijkheid bieden hun visie

Nadere informatie

De Nieuwe Buren. Creatieve vrijheid

De Nieuwe Buren. Creatieve vrijheid De Nieuwe Buren Zoals al eerder gezegd, wij zijn De Nieuwe Buren B.V. Wij doen het graag een beetje anders. Iedereen die bij ons werkt zit nog op school. In 2007 zijn wij opgericht door het Mediacollege

Nadere informatie

DIGITAAL WERKEN OP WEG NAAR 2020

DIGITAAL WERKEN OP WEG NAAR 2020 DIGITAAL WERKEN OP WEG NAAR 2020 Doclogic Full Service Partner Digitaal Werken Richard Dobbe Senior Sales Consultant Even voorstellen Doclogic 1999-2009 Decos Richard Dobbe Senior Sales Consultant Autonomy

Nadere informatie

#pmseminar. Sociale media lobby? Een presentatie door Danny Mekic, 17 november 2011 @DannyMekic -- danny.mekic@newteam.com. donderdag 17 november 2011

#pmseminar. Sociale media lobby? Een presentatie door Danny Mekic, 17 november 2011 @DannyMekic -- danny.mekic@newteam.com. donderdag 17 november 2011 Sociale media lobby? Een presentatie door Danny Mekic, 17 november 2011 @DannyMekic -- danny.mekic@newteam.com Danny @DannyMekic Internetexpert OBAMA S ONLINE GELDMACHINE 600 MILJOEN DOLLAR VOORNAMELIJK

Nadere informatie

hier en nu werken met het lichaam in het beeldend medium

hier en nu werken met het lichaam in het beeldend medium Belgische Vereniging voor Creatieve Therapie www.bvct-abat.be hier en nu werken met het lichaam in het beeldend medium Jan Vandromme Zorgrelaties in verandering Binnen de zorgrelatie is het gebruik van

Nadere informatie