Natuur.focus. Kansen voor de Sleedoornpage. Vossen als verbreiders van zaden. Educatie voor Duurzame Ontwikkeling. Studie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Natuur.focus. Kansen voor de Sleedoornpage. Vossen als verbreiders van zaden. Educatie voor Duurzame Ontwikkeling. Studie"

Transcriptie

1 Natuur.focus Afgiftekantoor Antwerpen X P Toelating gesloten verpakking Retouradres: Natuurpunt, Coxiestraat 11, 2800 Mechelen Vlaams Driemaandelijks tijdschrift over natuurstudie & -beheer maart 2011 jaargang 10 nummer 1 Verschijnt in MAART, JUNI, SEPTEMBER EN DECEMBER Vossen als verbreiders van zaden Kansen voor de Sleedoornpage Educatie voor Duurzame Ontwikkeling Studie

2 Paddenstoelen: probleemgevallen voor het natuurbeheer? Roosmarijn Steeman & Wim Veraghtert Met ca soorten maken paddenstoelen een belangrijk deel uit van de Vlaamse biodiversiteit. Nochtans vertaalt dat hoge aantal zich doorgaans niet in een bijzondere aandacht vanwege natuurbeheerders. Sommige courante beheermaatregelen vormen zelfs eerder een bedreiging voor een reeks Rode Lijstsoorten. Maar zijn alle Rode Lijstsoorten wel relevant voor het natuurbeheer? Foto: Vilda/Ludo Goossens 32 maart 2011 Natuur.focus

3 Dat tal van soorten een kleine oppervlaktebehoefte hebben, brengt met zich mee dat een volledige inventarisatie van een gebied een illusie is. Elke vierkante meter, zelfs elke afgevallen tak, kan een andere soort herbergen. Bovendien laten de meeste soorten zich maar gedurende een korte tijd waarnemen en is het verschijnen van vruchtlichamen in hoge mate weersafhankelijk. Een volledige soortenlijst opstellen van een gebied is dan ook een quasi onmogelijke opgave. Een dergelijke oefening gebeurde door een team specialisten in het 4 ha grote natuurgebied Mickleham Down (Verenigd Koninkrijk). Zij noteerden uiteindelijk soorten fungi in dit gebied, tegenover 170 soorten hogere planten (Spooner & Roberts, 2005). Ook in Vlaanderen is zelfs in kleine natuurgebieden een gelijkaardige soortenrijkdom te verwachten. Daarnaast zijn er de determinatiemoeilijkheden. Er zijn veel zgn. taxonomisch kritische soorten onder de paddenstoelen. Soortafbakening is dikwijls problematisch en zelfs in Vlaanderen en Nederland worden nog geregeld nieuwe soorten beschreven. Voor het onderscheid tussen soorten is vaak microscopisch onderzoek nodig. Daardoor staan paddenstoelen bij amateurs bekend als een moeilijke groep en specialiseren veel (amateur)mycologen zich in één bepaalde groep (soms zelfs genus). Dat alles heeft ervoor gezorgd dat de kennis over de verspreiding en trends van zwammen in Vlaanderen voor het merendeel van de soorten fragmentarisch is. De Rode Lijst die in 1999 werd opgemaakt (Walleyn & Verbeken, 1999) behandelt slechts een achtste van alle soorten, met name 550 soorten uit de best gekende genera. Sparrenstinktaailing, met uitsterven bedreigd in Vlaanderen (foto: Geert Vanhulle). Paddenstoelen in het natuurbeheer: niet evident Er zijn verschillende redenen die maken dat paddenstoelen niet de meest eenvoudige groep zijn voor natuurbeheerders. De voornaamste is de doorgaans slecht gekende ecologie. Te weinig kennis over de leefwijze van een zwam maakt het moeilijk om het verspreidingspatroon te verklaren, laat staan gerichte beheermaatregelen voor te stellen. Vaak blijken paddenstoelen genoegen te nemen met kleine oppervlakten (soms amper 1 m²), wat maakt dat zeldzame soorten op schijnbaar banale plekjes kunnen opduiken. Het zeldzame Dwergmosklokje Galerina clavus verscheen de voorbije twee jaar op twee nieuwe vindplaatsen in Vlaanderen: de bermen van de Netedijk in Emblem (Antwerpen) en een verwaarloosde bloembak in het centrum van Brussel (Veraghtert & Steeman, 2010). Wat het voorkomen van deze soort in Vlaanderen precies bepaalt, is dan ook nog een raadsel. Hoewel deze soort zeker wel eens over het hoofd wordt gezien, staat vast dat het Dwergmosklokje allesbehalve algemeen is. Zelfs de Zwartwordende wasplaat Hygrocybe conica, een indicator voor potentieel interessante graslanden, wordt wel eens in bloempotten in tuincentra aangetroffen (Chrispijn & van der Putte, 2011). Er zijn in Vlaanderen nog honderden voorbeelden van paddenstoelen waarvan we aannemen dat ze echt zeldzaam zijn, maar die op het eerste zicht geen uitgesproken voorkeur voor een bijzonder biotoop hebben. Neem bijvoorbeeld de Hagelwitte satijnzwam Entoloma cephalotrichum, een soort van voedselrijke bodems, die vaak tussen brandnetels groeit. Of de Paardenmestdonsinktzwam Coprinus curtus, waarvan het substraat zich laat raden. Naaldbospaddenstoelen: ongewenste exoten of te koesteren habitatspecialisten? Uit een analyse van de Vlaamse Rode Lijst (Walleyn & Verbeken, 1999) blijkt dat bepaalde ecologische groepen sterker vertegenwoordigd zijn dan andere. Het gaat dan om soorten van schrale graslanden, brandplekken en symbionten die vrijwel uitsluitend in dreven worden gevonden. Daarnaast gaat het ook om een reeks naaldbossoorten. Dat soorten die bij (vlieg)dennen op stuifzanden groeien sterk achteruitgegaan zijn, is niet verwonderlijk. Maar er staan op de Rode Lijst 22 soorten die exclusief gebonden zijn aan lorken en sparren. Ook bij de veel uitgebreidere en recentere Nederlandse Rode Lijst is dat het geval: daarop staan 39 sparren- en lorkensoorten Cedergrondbekerzwam, een exootbegeleidende paddenstoel (foto: Peter Verstraeten). Natuur.focus maart

4 Box: Exoten (Arnolds & Veerkamp, 2008). En daar kunnen toch vragen bij gesteld worden: terwijl voor bedreigde graslanden steeds meer gerichte maatregelen genomen worden, gebeurt in naaldbossen en zeker in lorken- en sparrenbestanden precies het omgekeerde. Het omvormingsbeheer dat in deze bostypes gevoerd wordt, kan tot gevolg hebben dat de begeleidende soorten paddenstoelen net zeldzamer worden. Voor de Nederlandse Mycologische Vereniging vormden de grootschalige bosomvormingen de aanleiding tot de publicatie van een brochure Naaldbossen in Nederland: bedreigde levensgemeenschappen (Chrispijn & Arnolds, 2010). In de brochure houdt de NMV een pleidooi voor het behoud van de verschillende naaldbostypes en hun kenmerkende mycoflora: van dennenbossen op voedselarme zandgronden tot jonge fijnsparaanplanten op voedselrijke kleibodems. Anderzijds wijst Bijlsma (2011) erop dat een hoge verscheidenheid in natuurtypes (in dit geval bostypes) misschien wel garant mag staan voor een hoge biodiversiteit, maar dat die verscheidenheid geen doel op zich mag zijn. Kenmerkendheid is een op zijn minst even belangrijk criterium: past een populatie of levensgemeenschap van nature in zijn omgeving? Zo lijkt het opnemen op de Rode Lijst van de Ivoorboleet Suillus placidus en de Douglasvezeltruffel Rhizopogon hawkerae die gebonden zijn aan resp. Weymouthden en Douglasspar (Arnolds & Veerkamp, 2008) toch wel een brug te ver. De opname van sparren- en lorkenbegeleiders op de Vlaamse en Hoewel paddenstoelen een bijzonder soortenrijke groep zijn, is het aantal gekende exoten in West-Europa beperkt. In de meeste gevallen gaat het om soorten die door houtimport in de regio zijn beland. De van oorsprong Australische Oranjerode stropharia Stropharia aurantiaca is wellicht het meest gekende voorbeeld. Ook de op grote schaal voor consumptie gekweekte Shiitake Lentinula edodes durft wel eens te ontsnappen. Arnolds & Veerkamp (2008) beschouwen slechts zes soorten als exoot in Nederland. Van invasieve exoten is vooralsnog geen sprake. Mogelijk worden exoten daarom door mycologen minder als problematisch beschouwd. Nieuwe vondsten van bv. de spectaculair ogende Inktviszwam Clathrus ruber kunnen eerder op belangstelling van lokale natuurliefhebbers rekenen dan dat het aanleiding zouden geven tot bestrijding. Oranjerode stropharia, een Australische exoot (foto: Jef Verkens). Nederlandse Rode Lijsten is gebaseerd op de hypothese dat het om natuurlijke vestigingen gaat. De begeleidende boomsoorten (Larix, Picea, Abies, etc.) mogen dan aangeplant zijn, de paddenstoelen zijn er nadien op natuurlijke wijze terechtgekomen. Gezien de goede verspreidingscapaciteit van paddenstoelen is dat geen onwaarschijnlijke aanname. De zienswijze van de NMV wordt ook elders in Europa door mycologen gevolgd. Zo wordt in Denemarken de hoger vermelde Ivoorboleet als met uitsterven bedreigd beschouwd. Paddenstoelen & natuurbeheer: hoe kan het dan wel? Vormen paddenstoelen voor de natuurbeheerder dan een hopeloze groep? We denken van niet. Wel is het belangrijk om inventarisatielijsten correct te interpreteren. Het aantal soorten dat in een gebied is waargenomen, zegt weinig of niets over de waarde van een gebied. Het is veeleer een indicatie van hoe intensief het gebied werd onderzocht. Het aantal Rode Lijstsoorten en de respectievelijke Rode Lijstklassen zeggen al iets meer. De Rode Lijst dient echter kritisch geïnterpreteerd te worden. De vraag rijst bijvoorbeeld of de exclusief aan exotische boomsoorten gebonden zwammen een Rode Lijststatus verdienen. Aangezien een Rode Lijst in de eerste plaats bedoeld is om uit te maken welke soorten bescherming verdienen, valt het moeilijk te begrijpen dat soorten als de vooral in parken en kerkhoven voorkomende Cedergrondbekerzwam Geopora sumneriana en de reeds genoemde Inktviszwam (afkomstig uit Australië, eerst via een introductie gevestigd in Frankrijk en zich van daaruit verspreidend over West-Europa) toch een beoordeling kregen bij de opmaak van een Rode Lijst. De Rode Lijst is na meer dan tien jaar aan herziening toe. We roepen dan ook op om bij het hernieuwen van de Rode Lijst de criteria voor opname aandachtig te bekijken en dergelijke soorten bijvoorbeeld te labelen met Criteria voor beoordeling niet van toepassing. Ook de sparren- en lorkenbegeleiders zouden kritisch bekeken moeten worden. Van de naaldbospaddenstoelen lijken ons enkel de zeldzame begeleiders van Grove den op voedselarme zandgronden een Rode Lijststatus waard. Het strekt ook tot aanbeveling om nieuwe en bijzondere vondsten in relatie tot de omgeving te bekijken. Zo kan de vondst van de uiterst zeldzame Veenmosfranjehoed Psathyrella sphagnicola, een habitatspecialist in veenmosvegetaties, een heel andere ecologische betekenis hebben dan de ontdekking van de eveneens zeer zeldzame Stippelsteelslijmkop Hygrophorus pustulatus in een aangeplant sparrenbos (beide recent gevonden in het natuurgebied Landschap de Liereman te Oud-Turnhout). Nog interessanter is het om te kijken naar indicatorsoorten. Zo bestaan er sets van kenmerkende soorten voor verschillende natuurtypes, van wilgenbroeken tot droge heischrale graslanden. Het gebruik van dergelijke indicatorsoorten maakt het mogelijk aan gebieden of percelen een waardering te geven op basis van de aangetroffen mycoflora. Dit concept is vooral voor graslanden reeds goed uitgewerkt (zie bv. Kuyper, 1994 of Rotheroe, 2001), maar zou ook in andere biotopen een meerwaarde kunnen betekenen. Want zelfs in bosgebieden vertellen paddenstoelen (vooral symbionten) vaak veel meer dan de vegetatie. Bovendien reageren paddenstoelen sneller op gewijzigde milieuomstandigheden, terwijl planten, eenmaal aanwezig, nog wel even kunnen standhouden (Keizer, 2003). Zelfs 34 maart 2011 Natuur.focus

5 Gele ridderzwam, een bedreigde soort uit voedselarme dennenbossen op stuifzand, niet gebonden aan sparren of lorken (foto: Wim Veraghtert). voor naaldbossen, in het bijzonder grove dennenbestanden op voedselarme zandgronden, is het mogelijk om paddenstoelen als indicatorsoorten te gebruiken (Baar & Ozinga, 1997). Enkele biotooptypes zoals wasplatengraslanden zijn uiterst waardevol voor paddenstoelen en deze zouden prioriteit moeten krijgen bij het aankopen van natuurgebieden. Ook is het mogelijk om in natuurgebieden mycologisch waardevolle percelen of elementen aan te duiden, zoals een strook schraal grasland, een bronbosje of een talud langs een holle weg. Mycologen of paddenstoelenwerkgroepen kunnen hiervan via steekproefinventarisaties een inschatting maken en beheerders hierbij adviseren. Een aangepast beheer dat voor dergelijke elementen is aangewezen kan variëren van een nietsdoenbeheer met vermijding van bodemverstoring, een continue maai- of graasdruk tot het lokaal tegengaan van verruiging en verbraming. Herstelmaatregelen voor heidehabitats blijken soms zelfs positief uit te draaien voor zeldzame dennenbegeleiders op (voormalige) stuifzanden (Veraghtert, 2006). Voor algemene tips over het beheer van mycologisch interessante percelen kunnen we Keizer (2003) aanraden. Om het paddenstoelenbestand langduriger op te volgen, bestaat er een methode om in proefvlakken van 500 of 1.000m² drie tot vijf keer per jaar de aantallen te noteren van alle vruchtlichamen van 110 goed herkenbare telsoorten (Arnolds & Veerkamp, 1999). Het opzetten van een monitoringschema is echter arbeidsintensief en of een paddenstoelenmeetnet naar Nederlands model (met meer dan 500 telpunten) ook in Vlaanderen vandaag haalbaar is, is maar de vraag. Het is alleszins nuttig om bij aanwezigheid van zeldzame paddenstoelen deze jaarlijks te tellen of in kaart te brengen. AuteurS: Roosmarijn Steeman en Wim Veraghtert zijn medewerkers van de dienst Studie van Natuurpunt. Wim Veraghtert werkt ook deeltijds als lesgever bij Natuurpunt Educatie. Contact: Roosmarijn Steeman, Natuurpunt Studie, Coxiestraat 11, 2800 Mechelen. Referenties Arnolds, E. & Veerkamp, M., Handleiding paddenstoelenmonitoring. Nederlandse Mycologische Vereniging, Baarn. Arnolds, E. & Veerkamp, M Basisrapport Rode Lijst Paddenstoelen. Nederlandse Mycologische Vereniging, Utrecht. Bijlsma, R.J Naaldbossen en paddenstoelen: op zoek naar ecologische criteria voor waardering. Coolia 54(1): Baar, J. & Ozinga, W.J Primaire Grove-dennenbossen in stuifzandgebieden als refugia voor zeldzame mycorrhizapaddestoelen. De Levende Natuur 98(4): Chrispijn, R. & Arnolds, E. (red.) Naaldbossen in Nederland. Bedreigde levensgemeenschappen. Nederlandse Mycologische Vereniging. Chrispijn, R. & van der Putte, A Een opmerkelijk jaar. Bijzondere waarnemingen in Coolia 54(1): 1-8. Keizer, P.J Paddestoelvriendelijk natuurbeheer. KNNV uitgeverij. Kuyper, T Paddestoelen en natuurbeheer. Wetenschappelijke mededelingen 212. KNNV uitgeverij. Rotheroe, M A preliminary survey of waxcap grassland indicator species in South Wales, in: Moore, D. et al. (red.). Fungal conservation. Issues and Solutions. Cambridge University Press, pp Spooner, B. & Roberts, P Fungi. Collins New Naturalist. Veraghtert, W. & Steeman, R Een dagje inventariseren in het centrum van Brussel. Sporen 3(1): Veraghtert, W Paddenstoelen en plagbeheer. Natuur.focus 5: 135. Walleyn, R. & Verbeken, A Een gedocumenteerde Rode Lijst van enkele groepen paddestoelen (macrofungi) van Vlaanderen. Instituut voor Natuurbehoud, Brussel. Natuur.focus maart

PADDESTOELEN in het ZWINBOSJES-complex

PADDESTOELEN in het ZWINBOSJES-complex PADDESTOELEN in het ZWINBOSJES-complex 67516 Inleiding In dit vers~ag wordt een overzicht gegeven van de tot hiertoe aangetroffen paddestoelen in de Zwinbosjes. Het onderzoek startte in 1977 en loopt nog

Nadere informatie

Biodiversiteit in Vlaanderen: de cijfers

Biodiversiteit in Vlaanderen: de cijfers Biodiversiteit in Vlaanderen: de cijfers Myriam Dumortier Natuurrapport www.natuurindicatoren.be www.nara.be www.inbo.be Haalt Vlaanderen de 2010-doelstelling? Biodiversiteit Verstoringen/bedreigingen

Nadere informatie

Hoofdlijnen Natuurrapport 2007

Hoofdlijnen Natuurrapport 2007 Hoofdlijnen Hoofdlijnen Natuurrapport 2007 Biodiversiteit Verstoringen/bedreigingen Duurzaam gebruik Hoofdlijnen Natuurrapport 2007 Biodiversiteit Verstoringen/bedreigingen Duurzaam gebruik Toestand plant-

Nadere informatie

Is loofbos onze enige echte natuur? Peter-Jan Keizer 1 & Eef Arnolds 2. Kruisweg 23, 3513 CS Utrecht, 2 Holthe 21, 9411 TN Beilen

Is loofbos onze enige echte natuur? Peter-Jan Keizer 1 & Eef Arnolds 2. Kruisweg 23, 3513 CS Utrecht, 2 Holthe 21, 9411 TN Beilen NAALDBOSBEHEER Eind 2010 heeft de NMV een brochure uitgegeven waarin gepleit wordt voor het behoud van mycologisch waardevolle naaldbossen. In de vorige aflevering van Coolia is daarop kritisch gereageerd

Nadere informatie

NATUURPUNT MALDEGEM-KNESSELARE nominatie Groene Pluim 2014

NATUURPUNT MALDEGEM-KNESSELARE nominatie Groene Pluim 2014 NATUURPUNT MALDEGEM-KNESSELARE nominatie Groene Pluim 2014 NATUURPUNT vzw Een onafhankelijke organisatie gedragen door vrijwilligers grootste natuurbeschermingsorganisate in Vlaanderen eind 2001 opgericht

Nadere informatie

Fiche Natuurbehoudswaarde van de plantendiversiteit in de. in de provinciedomeinen en provinciale aandachtsgebieden

Fiche Natuurbehoudswaarde van de plantendiversiteit in de. in de provinciedomeinen en provinciale aandachtsgebieden Natuurbehoudswaarde van de plantendiversiteit in de provinciedomeinen en provinciale aandachtsgebieden Indicatorgegevens Naam Natuurbehoudswaarde van de plantendiversiteit in de provinciedomeinen en provinciale

Nadere informatie

Biodiversiteit in 2010

Biodiversiteit in 2010 Biodiversiteit in 2010 Wim Veraghtert Natuurpunt Educatie Graatakker 11 2300 Turnhout Wat is biodiversiteit? Jeugd, Sport en Brussel 2 Wat is biodiversiteit? Jeugd, Sport en Brussel 3 Genetische variatie

Nadere informatie

Paddenstoelen pleiten vóór naaldbossen

Paddenstoelen pleiten vóór naaldbossen foto s Eef Arnolds Paddenstoelen pleiten vóór naaldbossen Naaldbossen staan tegenwoordig in het verdomhoekje van natuurbeheerders en bosbouwers. Dat geldt vooral voor opstanden van ingevoerde bomen als

Nadere informatie

Ecologische Atlas van paddenstoelen in Drenthe

Ecologische Atlas van paddenstoelen in Drenthe Ecologische Atlas van paddenstoelen in Drenthe Paddestoelen Werkgroep Drenthe Doelstelling en werkwijze Enkele resultaten, o.a. verspreidingspatronen van paddenstoelen en bodemtypen Paddenstoelen, planten

Nadere informatie

Bureauonderzoek natuurwaarden wijzigingsplan Boekenrode

Bureauonderzoek natuurwaarden wijzigingsplan Boekenrode Bureauonderzoek natuurwaarden wijzigingsplan Boekenrode Natuurwaardenkaart Voor het inventariseren van de natuurwaarden van Heemstede zijn in het rapport Natuurwaardenkaart van Heemstede Waardering van

Nadere informatie

De Stelling van Amsterdam, gebouwd als verdedigingslinie tegen vijandelijke mogendheden,

De Stelling van Amsterdam, gebouwd als verdedigingslinie tegen vijandelijke mogendheden, Een ketting van Kroonjuwelen? De Stelling van Amsterdam als groeiplaats voor zeldzame graslandpaddenstoelen Martijn Oud Borinagestraat 19, 1827 DX Alkmaar (met bijdragen van Kik van Boxtel en Rob Chrispijn)

Nadere informatie

advertentietarieven 2016

advertentietarieven 2016 NATUUR.Blad.focus.oriolus advertentietarieven 2016 Contactpersoon Vraag de mogelijkheden, beschikbaarheid en je proefexemplaar op via Sophie Maris 015-29 27 98 0492-72 16 95 sophie.maris@natuurpunt.be

Nadere informatie

Naaldbossen in Nederland

Naaldbossen in Nederland Naaldbossen in Nederland Bedreigde levensgemeenschappen N ederl andse M ycologische V ereniging De Goudvinkzwam groeit op verrotte stronken van naaldbomen, vooral Fijnspar en dennen. De laatste decennia

Nadere informatie

Eindexamen biologie pilot vwo I

Eindexamen biologie pilot vwo I West-Europese duinvalleien bedreigd Natte kalkrijke duinvalleien met hun typische plantengemeenschappen worden steeds zeldzamer, niet alleen in Nederland maar in heel West-Europa. Dit komt niet alleen

Nadere informatie

advertentietarieven 2017

advertentietarieven 2017 NATUUR.BLAD.FOCUS.ORIOLUS advertentietarieven 2017 Contactpersoon Vraag de mogelijkheden, beschikbaarheid en je proefexemplaar op via Sophie Maris 015-29 27 98 0492-72 16 95 sophie.maris@natuurpunt.be

Nadere informatie

Meer dan ooit wordt onze natuur bedreigd door reizigers van verre, die, hier neergestreken,

Meer dan ooit wordt onze natuur bedreigd door reizigers van verre, die, hier neergestreken, Exotische paddenstoelen: een bedreiging voor de Nederlandse mycoflora? Menno Boomsluiter T. v. Lohuizenstraat 34, 8172 XL Vaassen Boomsluiter, M.W. 2009. Alien mushrooms: a threat to the Dutch mycoflora?

Nadere informatie

Naaldbossen en paddenstoelen: op zoek naar ecologische criteria voor waardering. Alterra, onderdeel van Wageningen UR, Postbus 47, 6700 AA Wageningen

Naaldbossen en paddenstoelen: op zoek naar ecologische criteria voor waardering. Alterra, onderdeel van Wageningen UR, Postbus 47, 6700 AA Wageningen Naaldbossen in Nederland, Bedreigde levensgemeenschappen is de titel van een door de NMV in 2010 uitgegeven brochure. Hierin wordt ingegaan op de huidige trend in het natuurbeheer. De heersende trend onder

Nadere informatie

Bermbeheerplan voor een ecologisch waardevolle berm langs te Elingen

Bermbeheerplan voor een ecologisch waardevolle berm langs te Elingen Bermbeheerplan voor een ecologisch waardevolle berm langs te Elingen 1. Inleiding In het dichtbebouwde Vlaanderen zijn bermen overal te vinden. Meestal vervullen ze een vrij belangrijke ecologische rol,

Nadere informatie

Advies betreffende de inplanting van 10 windturbines in de haven van Antwerpen

Advies betreffende de inplanting van 10 windturbines in de haven van Antwerpen Advies betreffende de inplanting van 10 windturbines in de haven van Antwerpen Nummer: INBO.A.2014.24 Datum advisering: 26 februari 2014 Auteur(s): Contact: Kenmerk aanvraag: Joris Everaert Niko Boone

Nadere informatie

Quick scan ecologie Jan Vermeerstraat te Rucphen

Quick scan ecologie Jan Vermeerstraat te Rucphen Quick scan ecologie Jan Vermeerstraat te Rucphen Quick scan ecologie Jan Vermeerstraat te Rucphen Auteur Opdrachtgever Projectnummer Ingen T. Ursinus Scanopy 12.144 concept november 2012 foto omslag Els

Nadere informatie

Belgisch Biodiversiteits Platforum

Belgisch Biodiversiteits Platforum Belgisch Biodiversiteits Platforum Sonia Vanderhoeven Etienne Branquart [HET HARMONIA INFORMATIESYSTEEM EN HET ISEIA PROTOCOL] Verklarend document voor het Life + Project AlterIAS Oktober 2010 Algemene

Nadere informatie

grazers helpen de natuur.

grazers helpen de natuur. grazers helpen de natuur. Begrazing vroeger en nu Lang geleden kwamen in Vlaanderen allerlei soorten grazers voor: mammoeten, wisenten, oerrunderen, elanden... Die grazers zorgden ervoor dat Vlaanderen

Nadere informatie

Bijen en Landschapsbeheer

Bijen en Landschapsbeheer Bijen en Landschapsbeheer Hoe maken we het landschap bijenvriendelijk Wat betekent dat voor de biodiversiteit en de kwaliteit van het landschap Een selectie van de mogelijkheden Arie Koster -- www.bijenhelpdesk.nl

Nadere informatie

Paddenstoelen in Nationaal Park Het Drents-Friese Wold 2008-2010

Paddenstoelen in Nationaal Park Het Drents-Friese Wold 2008-2010 1 Paddenstoelen in Nationaal Park Het Drents-Friese Wold 2008-2010 Auteurs: Foto s: Eef Arnolds en Rob Chrispijn Eef Arnolds, Rob Chrispijn, Anneke Palthe Datum uitgave: November 2011 Uitgever, distributie:

Nadere informatie

BILAN. RAPPORT 2006 Nijmegen - (GLD) - Nijmegen, Winckelsteegh DEFINITIEF CONCEPT. Veldonderzoek naar rode eekhoorn

BILAN. RAPPORT 2006 Nijmegen - (GLD) - Nijmegen, Winckelsteegh DEFINITIEF CONCEPT. Veldonderzoek naar rode eekhoorn BILAN RAPPORT 2006 Nijmegen - (GLD) - Nijmegen, Winckelsteegh Veldonderzoek naar rode eekhoorn DEFINITIEF CONCEPT in opdracht van Pluryn Werkenrode Groep Rapport-ID Titel Nijmegen (GLD) - Nijmegen, Winckelsteegh

Nadere informatie

Ervaringen met de bestrijding van reuzenbalsemien. 13 september 2011

Ervaringen met de bestrijding van reuzenbalsemien. 13 september 2011 Ervaringen met de bestrijding van reuzenbalsemien 13 september 2011 Verloop van de presentatie 1. Aanzet 2. Plantkundig 3. Bestrijding I. 1 ste jaar (2010) II. 2 de jaar (2011) 4. Conclusies Aanzet Evolutie

Nadere informatie

Het natuurbeheerplan. Beheerteamdag,

Het natuurbeheerplan. Beheerteamdag, Het natuurbeheerplan Beheerteamdag, 13-06-2015 Agenda Natuurdecreet Uitvoeringsbesluit beheerplannen Consequenties voor Natuurpunt Ideeën lokale aanpak Timing Decreet: goedgekeurd in 2014, in werking Uitvoeringsbesluiten:

Nadere informatie

Een vegetatieopname maken 6 Een flora-inventarisatie uitvoeren 9 Een natuurtoets uitvoeren 11

Een vegetatieopname maken 6 Een flora-inventarisatie uitvoeren 9 Een natuurtoets uitvoeren 11 Inhoudsopgave 2inhoudsopgave A B C G Oriëntatie s Oriënteren op het onderzoeken van flora en fauna 4 Werkwijzer Een vegetatieopname maken 6 Een flora-inventarisatie uitvoeren 9 Een natuurtoets uitvoeren

Nadere informatie

Bundel 2 van veldoefening en cases

Bundel 2 van veldoefening en cases Bundel 2 van veldoefening en cases De cases en veldoefeningen bestaan uit 3 delen: Deel 1 de veldoefeningen waarvan de locaties voorkomen in het natuurgebied Den Battelaer te Mechelen Deel 2 een case i.v.m.

Nadere informatie

Paddenstoelennieuwsbrief Nummer 16 19 januari 2014

Paddenstoelennieuwsbrief Nummer 16 19 januari 2014 Paddenstoelennieuwsbrief Nummer 16 19 januari 2014 waarn Voorwoord Beste paddenstoelenvrienden, De nieuwjaarsdag van de NMV is net een weekje achter de rug. Het was weer een zeer informatieve en gezellige

Nadere informatie

Een soortgroepbrede blik op het beheer van Limburgse mergelgroeves. Namens de natuur uw gastheer

Een soortgroepbrede blik op het beheer van Limburgse mergelgroeves. Namens de natuur uw gastheer Een soortgroepbrede blik op het beheer van Limburgse mergelgroeves Carlo van Seggelen Districtsbeheerder Zuid-Limburg Stichting het Limburgs Landschap Symposium 31 oktober 2013 De theorie Systeembeheer

Nadere informatie

1.2 landschap, natuur en recreatie. Landschap

1.2 landschap, natuur en recreatie. Landschap 1.2 landschap, natuur en recreatie Landschap Radio Kootwijk vormt een belangrijke schakel in een aaneengesloten open tot halfopen droog tot vochtig stuifzand- en heidegebied dat zich uitstrekt van het

Nadere informatie

Bundel 1 van veldoefeningen en cases

Bundel 1 van veldoefeningen en cases Bundel 1 van veldoefeningen en cases De cases en veldoefeningen bestaan uit 3 delen: Deel 1 de veldoefeningen waarvan de locaties voorkomen in het natuurgebied Den Battelaer te Mechelen. Deel 2 een case

Nadere informatie

Eilandhoppen in de Eilandspolder

Eilandhoppen in de Eilandspolder Eilandhoppen in de Eilandspolder Martijn Oud Borinagestraat 19, 1827 DX Alkmaar Oud, M. 2014. Island-hopping in the Islandpolder. Coolia 57(2): 69 73. The mycoflora of several small islands with peaty

Nadere informatie

Beheerplan bosreservaat. Kluisbos SAMENVATTING

Beheerplan bosreservaat. Kluisbos SAMENVATTING Beheerplan bosreservaat Kluisbos SAMENVATTING Beheerplan bosreservaat Kluisbos SAMENVATTING Opdrachtgever: Ministerie van Leefmilieu, Natuur en Energie Agentschap voor Natuur en Bos Koning Albert II-laan

Nadere informatie

Welkom op onze activiteiten

Welkom op onze activiteiten - NIEUWSBRIEF APRIL 2015 - Welkom op onze activiteiten Vrijdag 17 april 2015 om 14.00 uur Geocachetocht Wil je op zoek naar schatten in de natuur? Kom dan zeker naar onze geocachezoektocht. Rond de Katershoeve

Nadere informatie

Natuurkwaliteit en bosgebruik Natura 2000. Rienk-Jan Bijlsma

Natuurkwaliteit en bosgebruik Natura 2000. Rienk-Jan Bijlsma Natuurkwaliteit en bosgebruik Natura 2000 Rienk-Jan Bijlsma Onderwerpen Habitatkaart bossen Veluwe Kwaliteitsverbetering habitattypen bos Oppervlaktevergroting habitattypen bos Habitatkaart: typen en criteria

Nadere informatie

Beheeradvies op basis van de waargenomen macrofungi in het Provinciaal domein Prinsenpark te Retie

Beheeradvies op basis van de waargenomen macrofungi in het Provinciaal domein Prinsenpark te Retie Beheeradvies op basis van de waargenomen macrofungi in het Provinciaal domein Prinsenpark te Retie Rapport Natuur.studie nummer 4 2009 Roosmarijn Steeman De natuur heeft je nodig. En vice versa. Beheeradvies

Nadere informatie

Uitvoering herstelmaatregelen voor kommavlinder en bruine eikenpage in Overijssel [Voer de ondertitel in]

Uitvoering herstelmaatregelen voor kommavlinder en bruine eikenpage in Overijssel [Voer de ondertitel in] Uitvoering herstelmaatregelen voor kommavlinder en bruine eikenpage in Overijssel [Voer de ondertitel in] Uitvoering herstelmaatregelen voor kommavlinder en bruine eikenpage in Overijssel Uitvoering herstelmaatregelen

Nadere informatie

Bermenplan Assen. Definitief

Bermenplan Assen. Definitief Definitief Opdrachtgever: Opdrachtgever: Gemeente Assen Gemeente Mevrouw Assen ing. M. van Lommel Mevrouw M. Postbus van Lommel 30018 Noordersingel 940033 RA Assen 9401 JW T Assen 0592-366911 F 0592-366595

Nadere informatie

Ecologische vegetatiebeheer van bermen, taluds van watergangen en greppels. in Drenthe buiten de natuurgebieden

Ecologische vegetatiebeheer van bermen, taluds van watergangen en greppels. in Drenthe buiten de natuurgebieden Ecologische vegetatiebeheer van bermen, taluds van watergangen en greppels in Drenthe buiten de natuurgebieden Voor meer informatie over ecologisch groenbeheer www.bijenhelpdesk.nl www.bijenbeheer.nl Arie

Nadere informatie

OPKOMST VAN DE HALSBANDPARKIET IN NEDERLAND EN UTRECHT André van Kleunen

OPKOMST VAN DE HALSBANDPARKIET IN NEDERLAND EN UTRECHT André van Kleunen OPKOMST VAN DE HALSBANDPARKIET IN NEDERLAND EN UTRECHT André van Kleunen De halsbandparkiet (Psittacula krameri) komt van oorsprong voor in Afrika, in een gordel ten zuiden van de Sahara en op het Indisch

Nadere informatie

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept a Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Colofon Deze samenvatting is een uitgave van de

Nadere informatie

Biodiversiteit, ecosysteemfuncties, en ecosysteemdiensten

Biodiversiteit, ecosysteemfuncties, en ecosysteemdiensten Biodiversiteit, ecosysteemfuncties, en ecosysteemdiensten Luc De Meester Lab. Aquatische Ecologie en Evolutiebiologie KULeuven Laboratorium Aquatische Ecologie en Evolutiebiologie Biodiversiteit: : en

Nadere informatie

Openbare raadpleging in het kader van de "fitness check" van de EU- natuurwetgeving (vogel- en habitatrichtlijn)

Openbare raadpleging in het kader van de fitness check van de EU- natuurwetgeving (vogel- en habitatrichtlijn) Openbare raadpleging in het kader van de "fitness check" van de EU- natuurwetgeving (vogel- en habitatrichtlijn) Deel 1 - Algemene vragen Vraag 1: Hoe belangrijk is natuurbescherming voor u? Belangrijk

Nadere informatie

1 NATUUR. 1.1 Natuurwetgeving & Planologie

1 NATUUR. 1.1 Natuurwetgeving & Planologie 1 NATUUR 1.1 Natuurwetgeving & Planologie De bescherming van de natuur is in Nederland vastgelegd in respectievelijk de Natuurbeschermingswet en de Flora- en faunawet. Deze wetten vormen een uitwerking

Nadere informatie

Inhaalslag Verspreidingsonderzoek. De mossen van de Habitatrichtlijn: Geel schorpioenmos & Tonghaarmuts. BLWG Rapport 2004.07.

Inhaalslag Verspreidingsonderzoek. De mossen van de Habitatrichtlijn: Geel schorpioenmos & Tonghaarmuts. BLWG Rapport 2004.07. Inhaalslag Verspreidingsonderzoek De mossen van de Habitatrichtlijn: Geel schorpioenmos & Tonghaarmuts BLWG Rapport 2004.07 Oktober 2004 In opdracht van Expertisecentrum LNV Inhaalslag verspreidingsonderzoek,

Nadere informatie

HISTORISCH ECOLOGISCH ONDERZOEK IN DE KEMPEN

HISTORISCH ECOLOGISCH ONDERZOEK IN DE KEMPEN baron ruzettelaan 35 8310 brugge tel 050 36 71 58 fax 050 35 68 49 www.wvi.be HISTORISCH ECOLOGISCH ONDERZOEK IN DE KEMPEN I. O. V. DE PROVINCIE LIMBURG, REGIONAAL LANDSCHAP LAGE KEMPEN EN ERFGOEDCEL MIJN-ERFGOED

Nadere informatie

Zaterdag 21 mei Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR

Zaterdag 21 mei Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Zaterdag 21 mei 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Regionaal Landschap Kleine en Grote Nete - Sas4-Toren, Dessel Geachte mijnheer de volksvertegenwoordiger,

Nadere informatie

Beschrijving en waardering van cultuurhistorisch waardevolle gebouwen voor het bestemmingsplan Buitengebied Harmelen van de gemeente Woerden

Beschrijving en waardering van cultuurhistorisch waardevolle gebouwen voor het bestemmingsplan Buitengebied Harmelen van de gemeente Woerden Beschrijving en waardering van cultuurhistorisch waardevolle gebouwen voor het bestemmingsplan Buitengebied Harmelen van de gemeente Woerden Actualisatie 2013 TasT, projecten voor tastbaar erfgoed in opdracht

Nadere informatie

2006 Naam Datum Locatie/Opmerkingen

2006 Naam Datum Locatie/Opmerkingen Bijzondere vondsten Paddenstoelenwerkgroep 2006 2006 Naam Datum Locatie/Opmerkingen Gewoon varkensoor (Otidea onotica) Fraaie knotszwam (Clavulinopsis laeticolor) Gele wortelbekerzwam (Sowerbyella radiculata)

Nadere informatie

2/27/2011. Overzicht. Natuur is een publiek goed

2/27/2011. Overzicht. Natuur is een publiek goed Wat is de economische waarde van natuur in Oost-Brabanten wat betekent dat voor toekomstgerichte natuurbehoudsactie? Johan Eyckmans milieu-econoom Hogeschool-Universiteit Brussel & K.U.Leuven 1 Overzicht

Nadere informatie

Bijlage 2 Uitvoeringsprojecten biodiversiteit en leefgebieden. Voorbeeld 1 Leefgebieden gladde slang in De Kempen (binnen EHS)

Bijlage 2 Uitvoeringsprojecten biodiversiteit en leefgebieden. Voorbeeld 1 Leefgebieden gladde slang in De Kempen (binnen EHS) Bijlage 2 Uitvoeringsprojecten biodiversiteit en leefgebieden Voorbeeld 1 Leefgebieden gladde slang in De Kempen (binnen EHS) Inleiding In 2006 heeft RAVON in opdracht van de Provincie Noord-Brabant het

Nadere informatie

Monitoring bij Natuurboeren. 31 maart 2015

Monitoring bij Natuurboeren. 31 maart 2015 Monitoring bij Natuurboeren 31 maart 2015 problematiek Afname Plant- en dieren leven in het buitengebied Intensivering grondgebruik, verdroging Monitoring bij natuurboeren 2 Monitoring bij natuurboeren

Nadere informatie

De zoektocht naar paddenstoelenrijke dijken in

De zoektocht naar paddenstoelenrijke dijken in De zoektocht naar paddenstoelenrijke dijken in Noord-Holland Martijn Oud Borinagestraat 19, 1827 DX Alkmaar Oud, M. 2012. The quest for old dikes with a rich fungus flora. Coolia 55(3): 139 144. Old dikes

Nadere informatie

Wat is de economische waarde van natuur in Oost-Brabant en wat betekent dat voor toekomstgerichte natuurbehoudsactie?

Wat is de economische waarde van natuur in Oost-Brabant en wat betekent dat voor toekomstgerichte natuurbehoudsactie? Wat is de economische waarde van natuur in Oost-Brabant en wat betekent dat voor toekomstgerichte natuurbehoudsactie? Johan Eyckmans milieu-econoom Hogeschool-Universiteit Brussel & K.U.Leuven 1 Overzicht

Nadere informatie

De Oude Kaasmakerij. Algemeen

De Oude Kaasmakerij. Algemeen Lesbrief De Oude Kaasmakerij Algemeen Deze lesbrief is opgemaakt voor het lager onderwijs. Voor leerlingen uit eerste, tweede en derde graad van het basisonderwijs werd een specifieke rondleiding uitgewerkt

Nadere informatie

Quickscan natuuronderzoek bouwblok Kolenbranderweg Haaksbergen

Quickscan natuuronderzoek bouwblok Kolenbranderweg Haaksbergen Quickscan natuuronderzoek bouwblok Kolenbranderweg Haaksbergen Een inventarisatie van beschermde flora en fauna Haaksbergen 21 Mei 2014 Rapportnummer 031 Projectnummer 012 opdrachtgever Fam. Ten Dam Kolenbranderweg

Nadere informatie

Natuur.focus. Paddenstoelen in Vlaams-Brabant. Moerasnachtvlinders in de Kleine Netevallei. Beheer voor de Kamsalamander

Natuur.focus. Paddenstoelen in Vlaams-Brabant. Moerasnachtvlinders in de Kleine Netevallei. Beheer voor de Kamsalamander Natuur.focus Afgiftekantoor Antwerpen X P209602 Toelating gesloten verpakking Retouradres: Natuurpunt, Coxiestraat 11, 2800 Mechelen Vlaams Driemaandelijks tijdschrift over natuurstudie & -beheer MAART

Nadere informatie

Bermbeheer. een zeer complex verhaal dat loont voor mens, milieu en natuur. Luc Janssens dienst NTMB (Vlaamse overheid)

Bermbeheer. een zeer complex verhaal dat loont voor mens, milieu en natuur. Luc Janssens dienst NTMB (Vlaamse overheid) Bermbeheer een zeer complex verhaal dat loont voor mens, milieu en natuur Luc Janssens dienst NTMB (Vlaamse overheid) Overzicht presentatie Rode draad van aandachtspunten Inleiding Historiek voor 1984

Nadere informatie

HOLLE WEGEN. module 6

HOLLE WEGEN. module 6 HOLLE WEGEN Hoofdstuk 2 Inhoudsopgave: algemeen definitie belang beheer beheer berm beheer schouder beheer wegdek Definitie? Hoofdstuk 2 Definitie? Definitie? topkam Belang? Hoofdstuk 2 Belang? Microklimaat:

Nadere informatie

COOLIA CONTACTBLAD VAN DE NEDERLANDSE MYCOLOGISCHE VERENIGING ISSN: 0929-783

COOLIA CONTACTBLAD VAN DE NEDERLANDSE MYCOLOGISCHE VERENIGING ISSN: 0929-783 Voorplaat: Otidea onotica. Foto: Carel Breukink De Nederlandse Mycologische Vereniging Opgericht in 1908, heeft de Vereniging als doel de beoefening van de mycologie in ruime zin te bevorderen. In voor-

Nadere informatie

Nu geen verstuivingen in de Noordwest Natuurkern NPZK!

Nu geen verstuivingen in de Noordwest Natuurkern NPZK! Nu geen verstuivingen in de Noordwest Natuurkern NPZK! Verstuivingen in de duinen Verstuivingen in de kustduinen zijn een belangrijk proces waardoor weer nieuwe duinen en duinvalleien kunnen ontstaan en

Nadere informatie

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen?

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen? Samenvatting Aanleiding en onderzoeksvragen ICT en elektriciteit spelen een steeds grotere rol bij het dagelijks functioneren van de maatschappij. Het Ministerie van Veiligheid en Justitie (hierna: Ministerie

Nadere informatie

Hoe ver zijn we met het inventariseren van de Nederlandse nachtvlinders?

Hoe ver zijn we met het inventariseren van de Nederlandse nachtvlinders? Hoe ver zijn we met het inventariseren van de Nederlandse nachtvlinders? Hoe ver zijn we met het i de Nederlandse nachtvlin Tekst: Willem Ellis Werkgroep Vlinderfaunistiek & Ties Huigens De Vlinderstichting

Nadere informatie

RECREATIE & NATUUR EN STARING ADVIES

RECREATIE & NATUUR EN STARING ADVIES RECREATIE & NATUUR EN STARING ADVIES In een groot deel van de Nederlandse bos- en natuurgebieden wordt veel gerecreëerd; op land, op het water en in de lucht. In de meeste gevallen kunnen de natuurfunctie

Nadere informatie

Advies betreffende de jacht op houtduiven in het Vlaamse gewest

Advies betreffende de jacht op houtduiven in het Vlaamse gewest Advies betreffende de jacht op houtduiven in het Vlaamse gewest Nummer: INBO.A.2010.197 Datum: 20/07/2010 Auteur(s): Contact: Frank Huysentruyt, Jim Casaer lon.lommaert@inbo.be Kenmerk aanvraag: e-mail

Nadere informatie

Code goede natuurpraktijk

Code goede natuurpraktijk Code goede natuurpraktijk Praktijkvoorbeelden waterlopenbeheer Maarten Van Aert Afdeling Operationeel Waterbeheer Inhoud CGNP en beheer van waterlopen Planmatige aanpak onderhoud Praktijkvoorbeelden Maaibeheer

Nadere informatie

Oogst de paddenstoelen door ze met een scherp mes zo dicht mogelijk bij het substraat af te snijden.

Oogst de paddenstoelen door ze met een scherp mes zo dicht mogelijk bij het substraat af te snijden. Algemeen: Een paddenstoel bestaat voor het grootste gedeelte uit water en heeft dus veel vocht nodig om te groeien. Het grootste gedeelte wordt uit het substraat gehaald, maar ook de omgeving moet vochtig

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/44704 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Arbainsyah Title: The impact of sustainable forest management on plant and bird

Nadere informatie

Motivaties in het beheer van de duinen

Motivaties in het beheer van de duinen Motivaties in het beheer van de duinen Ter gelegenheid van het Lymesymposium 1 november 2013 Marianne Snabilie Manager Onderhoud en Administratie PWN Waterleidingbedrijf Afdeling Natuur en Recreatie Inhoud

Nadere informatie

LIFE+ IN DE AMSTERDAMSE WATERLEIDINGDUINEN

LIFE+ IN DE AMSTERDAMSE WATERLEIDINGDUINEN LIFE+ IN DE AMSTERDAMSE WATERLEIDINGDUINEN De AWD maakt onderdeel uit van Natura 2000, een netwerk van beschermde Europese natuurgebieden. Dankzij een LIFE+ subsidie kan Waternet het duin de komende jaren

Nadere informatie

De slimme ecologische oplossing tegen wateroverlast én droogte.

De slimme ecologische oplossing tegen wateroverlast én droogte. De slimme ecologische oplossing tegen wateroverlast én droogte. NATUURBEHEER & LANDBOUW www.hydrorock.com Natuurbeheer en watermanagement Droogte, hittegolven, hevige regenval en overstromingen. Ze komen

Nadere informatie

F O D I Federatie van Oppervlaktedelfstoffenwinnende Industrieën. Zorgvuldig winnen. Gedragscode Flora- en faunawet voor natuurbewust ontgronden

F O D I Federatie van Oppervlaktedelfstoffenwinnende Industrieën. Zorgvuldig winnen. Gedragscode Flora- en faunawet voor natuurbewust ontgronden F O D I Federatie van Oppervlaktedelfstoffenwinnende Industrieën Zorgvuldig winnen Gedragscode Flora- en faunawet voor natuurbewust ontgronden Zorgvuldig In Nederland is in het verleden veel zand, grind,

Nadere informatie

Wat je mag verwachten

Wat je mag verwachten Wat je mag verwachten Al jaren loop ik rond met ideeën om natuur in brede betekenis van het woord dichter bij de mensen te brengen. Een van de denkpistes was om een soort repertorium te maken waarin alle

Nadere informatie

natuur in Gent monitoring 1999-2014

natuur in Gent monitoring 1999-2014 natuur in Gent monitoring 1999-2014 Natuurmonitoring waarom? Halen we de doelstellingen van het RSG en het groenstructuurplan? (Hoe) moeten we bijsturen? Natuurmonitoring waarom? Halen we de doelstellingen

Nadere informatie

BREEAM-NL 2013 GEBIED. Beoordelingsrichtlijn Gebiedsontwikkeling

BREEAM-NL 2013 GEBIED. Beoordelingsrichtlijn Gebiedsontwikkeling BREEAM-NL 2013 GEBIED Beoordelingsrichtlijn Gebiedsontwikkeling 2013 Inhoudsopgave Ruimtelijke Ontwikkeling... 3 Pagina 10 van 10 Ruimtelijke Ontwikkeling Pagina 3 van 10 1.1 RO 6 Abiotische structuren

Nadere informatie

Aanpak Invasieve exoten. Henk Siebel mei 2014

Aanpak Invasieve exoten. Henk Siebel mei 2014 Aanpak Invasieve exoten Henk Siebel mei 2014 Aanpak probleem met invasieve exoten in bos- en natuurgebieden Waar hebben we het over? Welke strategie is de beste? Algemene opties Struiken, bomen en ruigtekruiden

Nadere informatie

De nieuwe prioritaire soortenlijst Dianne Sanders

De nieuwe prioritaire soortenlijst Dianne Sanders De nieuwe prioritaire soortenlijst Dianne Sanders 21-04-2016 Inhoud 1. Even voorstellen 2. Introductie 3. Een aantal bekende soortgroepen Planten Vogels Dagvlinders 4. Twee minder bekende soortgroepen

Nadere informatie

Eerste graad A-stroom

Eerste graad A-stroom EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Vijverbiotoopstudie Eerste graad A-stroom Vakgebonden eindtermen aardrijkskunde Het natuurlijk milieu Reliëf 16* De leerlingen leren respect opbrengen voor de waarde van

Nadere informatie

Quick-scan van enkele bosterreinen in de Gemeente Uden De waarde van begroeiingen met bomen en struiken

Quick-scan van enkele bosterreinen in de Gemeente Uden De waarde van begroeiingen met bomen en struiken Quick-scan van enkele bosterreinen in de Gemeente Uden De waarde van begroeiingen met bomen en struiken N.C.M. (Bert) Maes Ecologisch Adviesbureau Maes Utrecht In opdracht van Bosgroep Zuid is op 15 juli

Nadere informatie

Een opmerkelijk jaar Bijzondere waarnemingen in 2010

Een opmerkelijk jaar Bijzondere waarnemingen in 2010 Een opmerkelijk jaar Bijzondere waarnemingen in 2010 Rob Chrispijn1 & Anneke van der Putte2 1 1 Jodenweg 1, 8385 GP Vledderveen Schepenenstraat 87, 6525 XH Nijmegen Chrispijn, R. & van der Putte, A. 2011.

Nadere informatie

Natuurmanagement specialisatie beleidsadviseur

Natuurmanagement specialisatie beleidsadviseur Natuurmanagement specialisatie beleidsadviseur Ischnoderma resinosum Welkom in ons gebouw Uitgangen in geval van nood Brandblussers Wc Koffie, thee en water Kaartje Zoniënwoud Info over opleidingscheques

Nadere informatie

Nieuw decreet Actie nodig! Informeren en oproepen

Nieuw decreet Actie nodig! Informeren en oproepen Nieuw decreet Actie nodig! Informeren en oproepen Welkom Belangrijk nieuws Beeld stand van zaken nieuw decreet Groot effect verwacht (voorbeelden) Vragen beantwoorden Maar wat doen we er aan? Samen keren

Nadere informatie

Willy Verbeke (Inverde) & Lies Bamelis (DLV), 7 november 2014. Met steun van i-cleantech Vlaanderen en de Limburgse cleantech Antenne

Willy Verbeke (Inverde) & Lies Bamelis (DLV), 7 november 2014. Met steun van i-cleantech Vlaanderen en de Limburgse cleantech Antenne Vergisting van natuurmaaisel in Limburg Willy Verbeke (Inverde) & Lies Bamelis (DLV), 7 november 2014 haalbaarheidsstudie voor een cleantech business case van september 2013 tot december 2014 Met steun

Nadere informatie

BEOORDELINGSCRITERIA BOMENERFGOEDLIJST EN LANDSCHAPPELIJKE BEPLANTINGSLIJST

BEOORDELINGSCRITERIA BOMENERFGOEDLIJST EN LANDSCHAPPELIJKE BEPLANTINGSLIJST BEOORDELINGSCRITERIA BOMENERFGOEDLIJST EN LANDSCHAPPELIJKE BEPLANTINGSLIJST INLEIDING Bomen in de gemeente Voerendaal vervullen een belangrijke rol. Ze verfraaien de buitenruimte, brengen natuur in de

Nadere informatie

REPORTAGE: HOPPER JEUGDVERBLIJF MERKENVELD, LOPPEM (ZEDELGEM)

REPORTAGE: HOPPER JEUGDVERBLIJF MERKENVELD, LOPPEM (ZEDELGEM) NOTA REPORTAGE: HOPPER JEUGDVERBLIJF MERKENVELD, LOPPEM (ZEDELGEM) Datum: 1 augustus 2007 REPORTAGE: HOPPER JEUGDVERBLIJF MERKENVELD, LOPPEM (ZEDELGEM) 1 augustus 2007 pagina 1 > 6 1 Hopper Jeugdverblijf

Nadere informatie

Ecologische Quick-scan

Ecologische Quick-scan Ecologische Quick-scan Concept Nieuwe Hoven 41, Gorinchem Eco-line Ecologisch Onderzoek en Advies Frambozengaarde 1 3992 KC Houten Inhoud Locatie...3 Methode...4 Resultaat...5 Conclusie...7 Aanbeveling...7

Nadere informatie

Validatie van de door de VLM opgemaakte attesten in het kader van bestemmingswijzigingen in ruimtelijke uitvoeringsplannen

Validatie van de door de VLM opgemaakte attesten in het kader van bestemmingswijzigingen in ruimtelijke uitvoeringsplannen Validatie van de door de VLM opgemaakte attesten in het kader van bestemmingswijzigingen in ruimtelijke uitvoeringsplannen Adviesnummer: INBO.A.3193 Datum advisering: 27 oktober 2014 Auteur: Contact: Lieve

Nadere informatie

Globaal rapport verspreiding beschermde en bedreigde soorten

Globaal rapport verspreiding beschermde en bedreigde soorten Page 1 of 6 Globaal rapport verspreiding beschermde en bedreigde soorten Samenstelling: 17 december 2009 Let op: Aan deze gegevens kunnen geen rechten worden ontleend. Lees ook de afwijzing van aansprakelijkheid

Nadere informatie

Katern van Natuurpunt VIJL en Leuven

Katern van Natuurpunt VIJL en Leuven Katern van Natuurpunt VIJL en Leuven De Koeheide is een gebied op de grens van Bertem, Herent en Leuven met prachtige holle wegen, houtkanten, grote percelen permanent grasland en kleine akkers. Het ligt

Nadere informatie

Analyse van een aantal eenheden van de Biologische waarderingskaart

Analyse van een aantal eenheden van de Biologische waarderingskaart Analyse van een aantal eenheden van de Biologische waarderingskaart Nummer: INBO.A.2013.128 128 Datum advisering: 10 december 2013 Auteurs: Contact: Steven De Saeger, Carine Wils Lon Lommaert (lon.lommaert@inbo.be

Nadere informatie

Vasteplanten in het openbaar groen

Vasteplanten in het openbaar groen Vasteplanten in het openbaar groen Griffioen Wassenaar Introductie Vasteplantenkwekerij Griffioen Wassenaar is een familiebedrijf anno 1923 dat door de derde generatie wordt geleid. In de huidige vorm

Nadere informatie

JAARPLAN NATUURWETENSCHAPPEN tweede jaar

JAARPLAN NATUURWETENSCHAPPEN tweede jaar JAARPLAN NATUURWETENSCHAPPEN tweede jaar DEEL 1 Organismen vormen een levensgemeenschap Hoofdstuk 1 Voedselrelaties Hoofdstuk 2 Foto DEEL 2 Organismen planten zich voort Hoofdstuk 1 Voortplanting bij bloemplanten

Nadere informatie

Opzet. Streefbeelden Graslanden. Fasen van ontwikkeling. Hooilanden. Tussenfase 0: Raaigras-weide KNNV afdeling Delfland. Tussenfase 1: Grassen-mix

Opzet. Streefbeelden Graslanden. Fasen van ontwikkeling. Hooilanden. Tussenfase 0: Raaigras-weide KNNV afdeling Delfland. Tussenfase 1: Grassen-mix Opzet Streefbeelden Graslanden Wat is de doelstelling; Wat willen we er mee? Hooilanden Fasen van ontwikkeling Botanisch waardevolle graslanden De dominantfase als bottleneck Doelstelling bloemrijk: verschralen

Nadere informatie

Ecologische Quick-scan

Ecologische Quick-scan Ecologische Quick-scan Marijkestraat 11 Groot-Ammers Concept Eco-line Ecologisch Onderzoek en Advies Frambozengaarde 1 3992 KC Houten Inhoud Opdracht...3 Locatie...3 Methode...4 Resultaat...5 Conclusie...6

Nadere informatie

Vertrek van je eigen brede kijk op jeugd en jeugdbeleid

Vertrek van je eigen brede kijk op jeugd en jeugdbeleid STAPPENPLAN fiche 4 Gericht gegevens verzamelen die je jeugdbeleid richting kunnen geven. Waarover gaat het? Het jeugdbeleid in jouw gemeente is geen blanco blad. Bij de opmaak van een nieuw jeugdbeleidsplan

Nadere informatie

Het museum: - beschikt over een kwaliteitslabel als museum - heeft tijdig een aanvraag ingediend voor Vlaamse indeling en subsidiëring

Het museum: - beschikt over een kwaliteitslabel als museum - heeft tijdig een aanvraag ingediend voor Vlaamse indeling en subsidiëring Museum voor Industriële Archeologie en Textiel (MIAT), Gent 1. Gemotiveerd advies van de beoordelingscommissie Collectiebeherende Cultureel-erfgoedorganisaties over indeling bij het Vlaamse niveau en toekenning

Nadere informatie

Incompany training voor coöperaties

Incompany training voor coöperaties Incompany training voor coöperaties 2016 Erkend dienstverlener voor de kmo-portefeuille Incompany trainingen: wij komen naar uw coöperatie. Coopburo, de coöperatieve dienstverlener van Cera, biedt: 1.

Nadere informatie

LIFE PROJECT DANAH: EUROPEES NATUURHERSTELPROJECT IN TIELENKAMP EN TIELENHEIDE

LIFE PROJECT DANAH: EUROPEES NATUURHERSTELPROJECT IN TIELENKAMP EN TIELENHEIDE LIFE PROJECT DANAH: EUROPEES NATUURHERSTELPROJECT IN TIELENKAMP EN TIELENHEIDE Tielenkamp en Tielenheide: naast militaire domeinen ook prachtige natuurgebieden Het militaire domein van Tielen, met Tielenkamp

Nadere informatie