Toetsen van rekenen in het voortgezet onderwijs

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Toetsen van rekenen in het voortgezet onderwijs"

Transcriptie

1 Toetsen van rekenen in het voortgezet onderwijs Referentieniveaus getoetst! Waarom en hoe? Martin van Reeuwijk Vincent Jonker Monica Wijers Peter van Wijk

2 Toetsen van rekenen in het voortgezet onderwijs Referentieniveaus getoetst! Waarom en hoe? Martin van Reeuwijk (red.) Vincent Jonker Monica Wijers Peter van Wijk Een publicatie van APS en Freudenthal Instituut

3 Deze publicatie is ontwikkeld door APS voor ondersteuning van het regulier en speciaal onderwijs in opdracht van het ministerie van OCW. APS vervult op het gebied van R&D een scharnierfunctie tussen wetenschap en onderwijsveld. Het is toegestaan om, in het kader van een educatieve doelstelling, niet bewerkte en niet te bewerken (delen van) teksten uit deze publicatie te gebruiken, zodanig dat de intentie en aard van het werk niet worden aangetast. Het is toegestaan om het werk in het kader van educatieve doelstellingen te verveelvoudigen, op te slaan in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar te maken in enige vorm, zoals elektronisch, mechanisch of door fotokopieën. Bronvermelding is in alle gevallen vereist en dient als volgt plaats te vinden: Bron: Martin van Reeuwijk (red.), Vincent Jonker, Monica Wijers en Peter van Wijk, Toetsen van rekenen in het voortgezet onderwijs. Referentieniveaus getoetst! Waarom en hoe?, 2010, APS, Utrecht, in opdracht van het ministerie van OCW. Colofon Titel: Toetsen van rekenen in het voortgezet onderwijs. Referentieniveaus getoetst! Waarom en hoe? Auteurs: Martin van Reeuwijk (red.), Vincent Jonker, Monica Wijers en Peter van Wijk Vormgeving: APS, Marketing & Communicatie Met dank aan: Kees Hoogland, Madeleine Vliegenthart en Suzanne Sjoers Foto's: Bart Versteeg Druk: Drukkerij Ten Brink, Meppel Prijs: e 9,50 Bestelnummer: Bestellen: Deze brochure is te bestellen bij BDC Meppel, tel.: Bestellen kan ook via APS & Freudenthal Instituut, Utrecht, 2010

4 Inhoud Voorwoord 5 Deel A het toetsen 7 1 Toetsen en het Referentiekader rekenen 9 2 Achtergronden bij toetsen 13 3 Waarom toetsen? 17 4 Soorten toetsen 19 5 Van po naar vo 23 6 Praktijk van het toetsen 29 7 Digitaal toetsen van rekenvaardigheden 33 8 Tips en handreikingen 39 Deel B de toetsen 41 9 Instaptoets: de ABC-toets RekenVOort-toets 2F APS-Rekentoets 2F*, 2F en 3F Cito-toetsen, diagnostische toetsen Vragen over het gebruik van referentietoetsen Methodetoetsen Toetsen uit het po Bronnen 71 inhoud 3

5

6 Voorwoord Dit boekje gaat over toetsen en beoordelen van rekenen in het voortgezet onderwijs. Met de invoering van de referentieniveaus voor taal en rekenen krijgen scholen de taak om kennis en vaardigheden van leerlingen op de gebieden taal en rekenen bij te houden. Voor rekenen komt er als onderdeel van het eindexamen een landelijke rekentoets in het vo waarmee het rekenniveau van leerlingen getoetst zal worden. Tijdens het werk met en op vo-scholen over rekenen en rekenbeleid, wordt vaak gevraagd of en hoe je de rekenkennis en -vaardigheid van leerlingen moet toetsen; wanneer, hoe vaak, welke toetsen beschikbaar zijn, hoe je prestaties vastlegt, enzovoort. Velen (uitgevers, ondersteuners, begeleiders en onderzoekers) begeven zich inmiddels op de markt voor rekenen in het vo. Er is en komt veel rekenmateriaal beschikbaar in allerlei vormen. Ook voor het toetsen van rekenen in het vo zijn steeds meer materialen voorhanden. In dit boekje bieden we een overzicht over het waarom van toetsen, wat er aan toetsen beschikbaar is en hoe je het toetsen en beoordelen op school kunt organiseren. We willen antwoorden bieden op vragen als Waarom wil je eigenlijk toetsen?, Welke toetsen passen bij de referentieniveaus?, Wat voor visies op toetsen zijn er?, Hoe organiseer je toetsen op school zodat het past binnen wat je op school gewend bent? Het boekje bestaat uit twee delen: In het eerste deel (deel A) gaat het over toetsen in het algemeen. We beschrijven achtergronden over toetsen en presenteren ervaringen van scholen die al met rekentoetsen werken. In dit deel komen vragen aan de orde als Waarom toets je? en Hoe kun je rekenen toetsen? In deel B worden beschikbare rekentoetsen beschreven. We hebben er niet naar gestreefd een compleet overzicht van toetsen samen te stellen of alle toetsen die op de markt zijn te beschrijven 1. Wij beperken ons tot rekentoetsen die nuttig kunnen zijn bij het toetsen van rekenkennis en -vaardigheden 1. Anderen, zoals bijvoorbeeld kennisnet ( bieden uitgebreide toetsoverzichten. Kennisnet heeft de ToetsWijzer (toetswijzer.kennisnet.nl), de gids op internet voor het onderwijs met informatie over toetsing, examinering en evaluatie. voorwoord 5

7 in het kader van de referentieniveaus rekenen en die relevant zijn voor het vo. We beschrijven ook enkele toetsen die in het basisonderwijs worden gebruikt en noemen toetsen die (ook) voor het mbo zijn bedoeld, maar de focus ligt op het vo. De meeste hoofdstukken zijn kort en gaan over een afgebakend onderwerp. De teksten zijn los van elkaar te lezen, hoewel sommige hoofdstukken wel naar elkaar verwijzen of op andere hoofdstukken voortbouwen. Dit boekje is bedoeld voor docenten en anderen in het vo die zich met rekenen bezighouden of dat willen gaan doen. Ook voor lerarenopleiders wiskunde kan dit een bruikbare publicatie zijn. Er zijn op het moment van schrijven nog geen officiële (voorbeeld)rekentoetsen beschikbaar op 2F en 3F, die als onderdeel van het examen in het vo zullen worden afgenomen. De referentieniveaus liggen vast, maar het toetsen daarvan nog niet. We adviseren de lezer om beschikbare toetsen zelf kritisch te analyseren en ze te beoordelen op wat de school belangrijk acht en op de geschiktheid voor de eigen leerlingen. Wij beschrijven in dit boekje toetsen, het is aan de lezer om te oordelen en te kiezen. APS en Freudenthal Instituut zijn beide actief op het gebied van rekenen in, op en met vo-scholen. Beide instituten verzorgen cursussen, trainingen en conferenties, en begeleiden scholen en docenten bij het vormgeven van rekenonderwijs. Met dit gezamenlijke boekje bundelen APS en Freudenthal Instituut expertise en ervaring; wij wensen u succes met rekenen op uw school. U kunt op onze beide instituten rekenen! Martin van Reeuwijk, Vincent Jonker, Monica Wijers en Peter van Wijk Najaar 2010 Speciale dank gaat uit naar Kees Hoogland, Madeleine Vliegenthart en Suzanne Sjoers voor hun waardevolle bijdragen aan deze publicatie. Meer informatie over rekenen en over het toetsen van rekenen is te vinden op de volgende websites: en 6 toetsen van rekenen in het voortgezet onderwijs

8 Deel A het toetsen Bij toetsen kan het gaan om toetsen als activiteit het toetsen en om toetsen als instrumenten om de rekenkennis en -vaardigheid mee vast te stellen (te meten) de toetsen. In dit eerste deel gaat het vooral over het toetsen. In deel B komen de toetsen aan de orde. De wereld is niet van ons, de kinderen hebben die aan ons geleend 7

9

10 1 Toetsen en het Referentiekader rekenen 2 Rekenen in het voortgezet onderwijs Dit boekje geeft zicht op de mogelijkheden van het toetsen van rekenvaardigheden in het voortgezet onderwijs in het licht van de invoering van het Referentiekader rekenen. Rekenvaardigheden worden ontwikkeld in het basisonderwijs (en natuurlijk ook al in het voorschoolse traject) en met die vaardigheden stromen leerlingen door naar het voortgezet onderwijs. Het Referentiekader rekenen 3 levert een kader om beter zicht te krijgen op wat kinderen kennen en kunnen. In het kielzog van het vaststellen van dit referentiekader is landelijk besloten dat een verplichte rekentoets zal worden ingevoerd in het voortgezet onderwijs als onderdeel van het examen en een verplicht examen rekenen in het mbo, om de achterliggende ambities meer aandacht voor rekenen en een verbetering over de hele breedte van de rekenprestaties te kunnen schragen. Voor de komende periode is het daarom zaak dat er goede informatie beschikbaar komt over de keuzes die worden gemaakt wat betreft de verplichte toetsen en examens bij het Referentiekader rekenen, het huidige aanbod van rekentoetsen en de ervaring daarmee, en de bijbehorende beleidsmaatregelen voor de scholen vo. Het Referentiekader rekenen In 2008 verscheen het rapport Over de drempels met taal en rekenen (in de wandelgangen ook wel het rapport Meijerink genoemd) op basis waarvan op 1 augustus 2010 de Wet referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen 4 in werking trad. In de discussie over de doorlopende leerlijnen rekenen spelen de zogenaamde scharnierpunten in het onderwijssysteem een belangrijke rol, omdat deze in de weg kunnen staan van continue en op elkaar voort- 2. Gebaseerd op: Wijers, M., & Jonker, V. (2009). Eerst een referentiekader of eerst een toets? In: Panama-Post. Tijdschrift voor nascholing en onderzoek van het reken-wiskundeonderwijs, 28(2), Voor achtergrondinformatie zie en voor een interactieve versie www. fi.uu.nl/rekenweb/referentiekader. 4. Zie onder andere brief van OCW aan scholen po, vo, mbo, terug te vinden op toetsen en het referentiekader rekenen 9

11 bouwende leerlijnen rekenen. Het Referentiekader rekenen heeft deze scharnierpunten, die daarin 'drempels' worden genoemd, in beeld gebracht en is gekomen met de aanduidingen F (fundament) en S (streef) op vier niveaus. 12 jaar eind basisonderwijs eind vmbo bb/kb mbo 1/2 eind vmbo gl/tl 16 jaar eind havo mbo-4 18 jaar eind vwo Algemeen maatschappelijk niveau hbo vwo Drempels de scharnierpunten 1 1F 2 1S 1F 3 2S 3F 4 3S 4F Algemeen maatschappelijk niveau 4S Drempels de niveau-aanduidingen Figuur 1: De niveaus van het Referentiekader rekenen in beeld Het idee is dat het Referentiekader rekenen en de bijbehorende terminologie (1F, 2S, et cetera) de discussie over de doorlopende leerlijnen en de opeenvolging van leerdoelen en -inhouden tussen basis- en voortgezet onderwijs en tussen voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs en hoger onderwijs vereenvoudigt. In het Referentiekader rekenen hebben de lijnen van de F-niveaus en die van de S-niveaus een verschillend accent. In de F-stroom ligt de nadruk op het functioneel gebruik van rekenen in diverse situaties. Het gaat om het kunnen toepassen van de vaardigheden en 10 toetsen van rekenen in het voortgezet onderwijs

12 het onderhouden van die vaardigheden door ze te gebruiken. Iedere burger heeft rekenvaardigheden nodig om zich in de maatschappij en in het beroep op een goede en zelfstandige wijze te kunnen redden, en dat betekent een onderhoudsverplichting voor de lerende zelf en voor de onderwijsgevenden. De S-stroom (het streefniveau) geeft de mogelijkheid om te verdiepen. Hier wordt meer abstractie gevraagd. Dit zal voor sommige (meer theoretische) opleidingen als zeer noodzakelijk worden gezien. De S-niveaus zullen niet voor alle leerlingen nodig zijn, niveau 2F wordt aangeduid als het vanuit maatschappelijk oogpunt gewenste minimumniveau voor alle burgers. Bij de voorbereiding van de nieuwe wetgeving door OCW en de betrokken onderwijssectoren is snel duidelijk geworden dat er ook behoefte is aan meetbaarheid en borging van de nagestreefde niveaus. De verplichte rekentoets in het voortgezet onderwijs en het examen rekenen in het mbo zijn hier het directe gevolg van. Het toetsen van rekenvaardigheden in het voortgezet onderwijs Alle aandacht voor het nieuwe Referentiekader rekenen zou de indruk kunnen wekken dat het toetsen van rekenvaardigheden in het voortgezet onderwijs een nieuw fenomeen is (of zal worden). Niets is minder waar. Sinds lange tijd (al sinds de start van georganiseerd onderwijs?) is er steevast behoefte aan borging en meting van rekenvaardigheden. Soms als onderdeel van wiskunde, soms als apart rekenvak of als aandachtspunt bij diverse andere vakken, zoals economie, biologie, aardrijkskunde en technische vakken in het vmbo. Daarnaast wordt rekenen al lange tijd gezien als een van de kernvakken, waarvoor het nodig kan zijn al aan het begin van het vo achterstanden vast te stellen en ondersteuning te bieden aan leerlingen die achterstanden hebben. Dit verklaart het grote aantal reeds beschikbare rekentoetsen dat wordt ingezet, soms in het kader van remedial teaching, maar soms ook infrastructureel in een school of groep van scholen voor alle leerlingen. We hebben gegevens van een aantal scholen gebruikt om te illustreren hoe het toetsen van rekenvaardigheden kan worden vormgegeven en welke rol het kan spelen in uw onderwijs. Dit wordt verder in dit boekje uitgewerkt. Rekentoets als onderdeel van het examen In het voortgezet onderwijs worden de examens Nederlandse taal en wiskunde aan het referentiekader geijkt om te borgen dat leerlingen daadwerkelijk aan de gestelde referentieniveaus voldoen. Op dit moment is de planning dat leerlingen die in schooljaar in het vmbo examen toetsen en het referentiekader rekenen 11

13 afleggen voor het eerst met deze geijkte examens op niveau 2F te maken zullen krijgen. Alle leerlingen zullen in dat schooljaar voor het eerst een rekentoets afleggen als onderdeel van het eindexamen. Vanaf het schooljaar zullen proefafnamen van de rekentoets plaatsvinden. Aan de hand van de resultaten hiervan zal besloten worden of en hoe de toets zal meewegen in de slaag/zakbeslissing. De Rekentoets 2F voor het vmbo zal moeten passen bij niveau 2F, zoals beschreven in het Referentiekader rekenen. Uit het referentiekader kan worden afgeleid dat het bij 2F gaat om: functioneel authentiek gebruik van rekenen, in echte situaties en passend bij de doelgroep, middels voorstelbare vragen of problemen, die niet te complex zijn, en in passende taal geformuleerd, met gebruik van beelden. De toekomst zal uitwijzen in welke richting de officiële examentoetsen zich ontwikkelen. 12 toetsen van rekenen in het voortgezet onderwijs

14 2 Achtergronden bij toetsen Toetsing vormt een integraal onderdeel van het onderwijs. Veel mensen denken bij toetsen meteen aan proefwerken, schriftelijke overhoringen en examens. Toetsen is echter een breder begrip, dat in het onderwijs meestal ook een bredere invulling krijgt. Naast het meer formele toetsen met proefwerken en dergelijke, is er ook het toetsen in de klas tijdens de lessen. Een docent stelt bijna doorlopend op allerlei manieren vast wat zijn/haar leerlingen kennen en kunnen: bij het bespreken van huiswerk, het nakijken van schriften, het geven van beurten, in klassengesprekken, bij het rond lopen als leerlingen aan het werk zijn, in gesprekken met leerlingen et cetera. Deze vorm van permanent toetsen in de klas heeft tot doel het leren van de leerlingen te ondersteunen. Het ondersteunt tevens de docent in het nemen van de juiste (didactische) beslissingen in het onderwijsproces. Als we in dit boekje spreken over toetsen bedoelen we steeds toetsen en beoordelen. Alle toetsen zijn natuurlijk vormen van beoordelen, maar er zijn andere vormen die we meestal niet aanduiden met toetsen, zoals informele observaties door de leerkracht 5. Doelen Toetsing heeft in het onderwijs meerdere functies en doelen. Er zijn heel veel indelingen van toetsing en beoordeling te geven. We bespreken enkele veelgebruikte hieronder. Formatief en summatief De bovenbeschreven voorbeelden van toetsing in de klas vallen allemaal onder formatieve toetsing. Formatief toetsen vindt plaats tijdens het leerproces en draagt eraan bij dit te verbeteren. Feedback is een inherent onderdeel van formatief toetsen: dit omvat zowel feedback op leerresultaten, op sterke en zwakke punten, als feedback op het onderwijsproces en de lesvoorbereiding. Formatief toetsen heeft vaak een diagnostische functie. 5. De Engelse term assessment, die letterlijk beoordeling betekent, maar die vaak ook gebruikt wordt voor meten, geeft de combinatie van toetsing en beoordeling mooi met één woord aan. achtergronden bij toetsen 13

15 Summatieve toetsing vindt meestal plaats aan het eind van het leerproces, bijvoorbeeld in de vorm van een proefwerk over een afgerond deel van de stof of een eindexamen. Ook een toelatingstoets (instaptoets, entreetoets) is summatief. Meestal wordt daarbij een cijfer (of andere beoordeling) toegekend voor het bereiken van de gestelde doelen. Een summatieve toets kan vergaande gevolgen hebben voor de leerling: hij slaagt of zakt; is wel of niet toelaatbaar; moet een deel overdoen et cetera. Het lijkt nu misschien alsof formatieve en summatieve toetsing twee volledig gescheiden typen zijn, maar dat hoeft niet. Ook summatieve toetsing kan informatie opleveren die het leerproces ondersteunt, en ook bij formatieve toetsing kan een beoordeling worden gegeven. Het onderscheid ligt vooral in het doel van de toetsing. Voortgangstoetsen en vaardigheidstoetsen Voortgangstoetsing heeft betrekking op de voortgang van het leerproces. De toets heeft meestal betrekking op datgene wat er in de periode ervoor in het onderwijs aan bod is gekomen. De voortgang wordt bijvoorbeeld vastgesteld met toetsen of overhoringen over een deel van de stof. Een voortgangstoets zal vaak formatief van aard zijn. Voortgangstoetsen horen echt bij het onderwijs, ze sluiten nauw aan bij het leren en worden vaak samengesteld door de eigen docent. Bij vaardigheidstoetsing wordt getoetst wat iemand op een bepaald moment (tijdens de toets) weet en kan. Dit geeft een momentopname. Vaardigheidstoetsen kunnen los staan van het gegeven onderwijs en kunnen bijvoorbeeld extern worden ontwikkeld. De eindtoets van het basisonderwijs (de Citotoets) is een voorbeeld van een vaardigheidstoets, het centraal schriftelijk examen is dat ook. Vaardigheidstoetsen zijn meestal summatief bedoeld. Vaardigheidstoetsing gebeurt vaal periodiek, het geeft steeds een momentopname. Voortgangstoetsing daarentegen, is meestal een continu proces. Het gebruik van een leerlingvolgsysteem (LVS) bevat een combinatie van voortgangstoetsing en vaardigheidstoetsing. Een LVS is een gestandaardiseerd systeem van toetsen en beoordelen, waarin de voortgang van leerlingen op bijvoorbeeld rekenen nauwkeurig en vaak in detail wordt bijgehouden, door op geregelde momenten de vaardigheid te meten. Omdat het systeem gestandaardiseerd is, wordt elke leerling langs dezelfde meetlat gelegd en zijn de resultaten vergelijkbaar. Een nadeel kan zijn dat elke leerling geacht wordt aan dezelfde standaarden te voldoen. De toetsen van een LVS sluiten 14 toetsen van rekenen in het voortgezet onderwijs

16 omdat ze gestandaardiseerd zijn vaak niet direct aan op de onderwijspraktijk. Het zijn meestal methodeonafhankelijke, externe toetsen. Vormen van toetsing De ene toets is de andere niet. De gewenste functie van een toets, zoals diagnosticeren, voortgang volgen, niveau bepalen et cetera, bepaalt voor een groot deel welke vorm van toetsing gebruikt gaat worden. Om bijvoorbeeld te toetsen of iemand de tafels van vermenigvuldigen paraat heeft kan een mondelinge toets bestaande uit twintig tafelsommen gebruikt worden, waarbij een leerling binnen een bepaalde tijdsduur de antwoorden moet noteren. Dat is een voorbeeld van een toets over een beperkt onderdeel van de stof (tafels) waarin via kortantwoordvragen reproductie wordt getoetst. Om na te gaan of iemand rekenkennis en -vaardigheden in praktische situaties kan inzetten is juist een toets geschikt die bestaat uit een of meer authentieke probleemsituaties die met inzet van een scala aan kennis en vaardigheden op het gebied van rekenen kunnen worden opgelost. In zo n toets worden ook hogereordevaardigheden als redeneren en probleem oplossen getoetst. Om een diagnose te stellen over hoe goed iemand het rekenen met procenten beheerst kan bijvoorbeeld eerst het schriftelijk werk op de stof worden beoordeeld, vervolgens kan een zorgvuldig opgebouwde toets met open vragen in oplopende moeilijkheid worden gebruikt. Door de oplopende moeilijkheid kan beoordeeld worden tot welk niveau iemand deze stof beheerst en omdat het open vragen zijn, levert de toets tevens inzicht in de gebruikte manier van rekenen (het proces). Beoordelen De resultaten op 'formele' toetsen, bepaald door de antwoorden die de leerling geeft, de prestatie die de leerling levert en het werk dat de leerling heeft gemaakt, zijn niet vrijblijvend. Aan de hand van een correctiemodel of standaarden wordt een kwalificatie toegekend aan het werk; dat kan zijn een cijfer, een beschrijving in woorden, een score op een schaal of een andere vorm. Dat beoordelen en vergelijken van de resultaten of prestaties van een leerling kan op twee manieren. Vergelijken met van tevoren vastgestelde criteria (criteriumgerelateerd) Hier gaat het bijvoorbeeld om een examen, de toets over een hoofdstuk, een of ander lijstje vaardigheden. Getoetst wordt hoe goed de leerling de gestelde inhoud en vaardigheden beheerst, kent en weet ten opzichte een achtergronden bij toetsen 15

17 vooraf gesteld criterium. Het cijfer (of elke andere beschrijving) is een indicator van wat de leerling kan, kent, weet; 10 (of A of uitstekend/zeer goed) is alles goed of volledige beheersing. Vergelijken met scores van anderen (normgerelateerd) Bij deze manier van vergelijken gaat het niet om de absolute mate van beheersing van de inhoud in relatie tot bepaalde vooraf gestelde criteria, maar gaat het om hoe goed een leerling presteert in vergelijking met andere leerlingen. Een 10 in deze context kan dan betekenen de beste van de klas, maar hoeft nog geen informatie te geven over hoe goed de leerling de kennis en vaardigheden kent en beheerst. 16 toetsen van rekenen in het voortgezet onderwijs

18 3 Waarom toetsen? Bij het zoeken, vinden, selecteren of maken van een geschikt(e) toets of toetsinstrument, is het nuttig om vooraf enkele vragen te stellen: Waarom wil je toetsen? Om te bepalen wat een leerling kan of juist wat een leerling (nog) niet beheerst? Of misschien om te bepalen of het voorafgaande onderwijs het gewenste resultaat heeft gehad? Of om te zien hoe de school scoort in vergelijking met andere scholen? Wat wil je weten? De cijfers of scores van de leerlingen? Wat elke leerling wel en niet beheerst? Hoe een individuele leerling zich ontwikkelt? Of wil je meer inzicht krijgen in hoe de leerlingen de opgaven aanpakken? Is een toets nodig? Wordt de toets gebruikt als legitimatie naar ouders, collega-docenten, collega-scholen? Zijn andere beoordelingsvormen ook of zelfs beter geschikt voor het doel? Is de gekozen toetsvorm de vorm die het beste past bij het schoolbeleid? Deze vragen kunnen door een individuele vakdocent gesteld worden of door een vaksectie, maar in het geval van rekenen zouden het ook vragen kunnen zijn die de schoolleiding stelt. Rekenen gaat immers de hele school aan. Afhankelijk van de antwoorden op de vragen kan de docent of school bepalen op welke manier het rekenen getoetst en beoordeeld gaat worden. Als het goed is, is de visie van de school op onderwijs ook zichtbaar in de manier waarop op school getoetst wordt. De visie van de school wordt vaak via de schoolgids of de website gecommuniceerd. Typische uitspraken om de visie te verwoorden zijn bijvoorbeeld: Bij ons staat de leerling centraal. Wij houden rekening met verschillen tussen leerlingen. Wij willen de leerlingen de kans bieden hun talenten te ontwikkelen. Wij gaan uit van een didactiek van samenwerkend leren. waarom toetsen 17

19 Dit soort visie-uitspraken leveren interessante vragen op als ze worden toegepast op de manier waarop getoetst wordt. Staat de leerling wel centraal bij het toetsen? Worden er bij vragen en conflicten rond toetsing beslissingen genomen vanuit het belang van de leerling of vanuit de hoeveelheid werk die het oplevert voor de docent? Kunnen leerlingen kiezen voor een toetsvorm die bij hen past? Kan de leerling een voorkeur aangeven voor een mondeling of een schriftelijk of voor een ICT-toetsvorm? Kan de leerling kiezen voor een toetsvorm die rekening houdt met zijn/haar dominante leerstijl of met zijn/haar meervoudige intelligentieprofiel? Is de manier van toetsen inderdaad gericht op talentontwikkeling? Hoe meet je talentontwikkeling eigenlijk? Hoe beoordeel je hoe veel talent ontwikkeld is, en doe je dat ten opzichte van een vaststaand criterium of meet je de individuele ontwikkeling van afzonderlijke leerlingen? Reflectie op toetsen Bovenstaande vragen maken duidelijk dat er nogal wat redenen kunnen zijn om te toetsen, en dat het misschien niet altijd nodig is (formeel) te toetsen om de informatie te verzamelen waar je naar op zoek bent. Toetsen en de wijze van toetsen zitten ingebakken in ons onderwijs, maar er wordt niet vaak over het waarom nagedacht. In de praktijk van het toetsen op veel scholen blijken de idealen en de visie van de school niet zo eenvoudig in het toetsbeleid te vertalen te zijn. Het is van belang om zeker waar het schoolbrede toetsing van rekenen betreft deze doordenking wel te maken en bewust en met redenen toetsbeleid te formuleren en keuzes te maken. Mogelijke redenen om te toetsen zijn: Zicht krijgen op de capaciteiten, mogelijkheden en talenten van de leerlingen. Transparantie realiseren en zo conflicten met ouders en leerlingen minimaliseren omdat de criteria en verwachtingen helder zijn. Verbeteren van resultaten omdat leerlingen (beter) weten wat er wordt verwacht. Evalueren van het eigen onderwijs. Het zou mooi zijn als toetsen: aansluiten op de visie van de school, en passen binnen het integraal (toets)beleid van de school. 18 toetsen van rekenen in het voortgezet onderwijs

20 4 Soorten toetsen We onderscheiden in het onderwijs verschillende soorten toetsen, gekoppeld aan de momenten van afname. In hoofdstuk 2 hebben we een theoretische indeling van toetsen gegeven. Hier beschrijven we soorten toetsen in termen van de functie van de toets. Instroom Onder instroom vallen instaptoetsen en andere instrumenten om het startniveau mee vast te stellen. De laatste tijd wordt steeds vaker bij binnenkomst in een nieuw onderwijstype een instaptoets afgenomen om te bepalen wat leerlingen wel en niet kunnen en kennen op het gebied van rekenen. Vaak wordt hiervoor een papieren of digitale rekentoets gebruikt, die door de wiskundemethode wordt bijgeleverd, die los is aan te schaffen, of die door de school zelf wordt ontwikkeld. Een instaptoets heeft als voordeel dat van elke leerling op dezelfde manier hetzelfde wordt gemeten. Vaak bestaat een instaptoets uit gesloten vragen, die snel kunnen worden nagekeken, zodat meteen duidelijk is waar de leerling staat. Deze voordelen brengen echter ook nadelen met zich mee: alle leerlingen worden over één kam geschoren. De informatie die al beschikbaar is over de leerling vanuit het toeleverende onderwijs (het po) wordt niet gebruikt. Bovendien betreft het een momentopname, die voor de leerling wél verregaande gevolgen kan hebben. Het is mogelijk om naast of in plaats van een instaptoets ook additionele instroomgegevens over het rekenniveau te verkrijgen. Bijvoorbeeld door een zogenaamde warme overdracht of door een verlengde intake, waarin in de eerste paar weken tijdens het onderwijs voldoende rekentaken zijn ingebouwd op basis waarvan een rekendiagnose wordt gesteld. Ook kan een gesprek met de leerling over rekenen een duidelijk beeld geven van diens sterke en zwakke punten. Doorstroom Hier gaat het om toetsen en toetsinstrumenten waarmee de rekenontwikkeling van leerlingen gedurende de schooltijd wordt gevolgd. Een leerlingvolgsysteem (zie ook elders in dit boekje) biedt vaak goede ondersteuning voor het volgen van de prestaties van leerlingen. Natuurlijk soorten toetsen 19

21 moet er kritisch worden gekeken naar wat er in een bestaand leerlingvolgsysteem afgekort tot LVS aan toetsen aanwezig is en of dat aansluit bij de visie, doelstellingen en wensen van de school. Een alternatief voor de aanschaf van een kant-en-klaar LVS, is het zelf samenstellen daarvan; een eigen toetsenverzameling en systeem om de resultaten bij te houden. Veel methoden leveren ook toetsen (instaptoetsen, zelftoetsen, proeftoetsen, diagnostische toetsen, ) om de voortgang van de leerlingen te meten. Uitstroom Aan het eind van een lessenserie, schooljaar of schooltype wordt vaak een afsluitende toets afgenomen. Het doel daarvan is in beeld te brengen wat leerlingen kunnen en kennen aan het eind van een traject, bijvoorbeeld bij het verlaten van het basisonderwijs of van het voortgezet onderwijs. Voor rekenen zullen in de toekomst alle leerlingen gedurende hun schoolloopbaan op de referentieniveaus worden getoetst. Aan het eind van de schoolloopbaan in het vo maken alle leerlingen een rekentoets op niveau 2F (vmbo) of 3F (havo en vwo) als onderdeel van hun eindexamen. Het kan verstandig zijn leerlingen al eerder kennis te laten maken met het type toets. Het in eerdere jaren afnemen van een vergelijkbare rekentoets voor leerlingen waarvan verwacht wordt dat ze het niveau al (bijna) bereikt hebben, heeft ook een diagnostische functie. Op basis van de resultaten kan voor de leerling het juiste soort rekenonderwijs worden samengesteld. Diagnostische toetsen: vaststellen niveau Diagnostische toetsen zijn bedoeld om inzicht in het niveau van de leerlingen te krijgen en te bepalen welke gerichte activiteiten de docent kan ondernemen om de resultaten (of het onderwijs) te verbeteren. Diagnostische toetsing zal ook bij rekenen in veel gevallen een onderdeel van het toetspakket zijn. Bij een diagnostische toets hoort altijd een behandelplan : het moet voor iedereen duidelijk zijn wat er gaat gebeuren nadat de diagnose is gesteld. Zonder een adequaat vervolg heeft het afnemen van een diagnostische toets geen zin. Samenstellen van een toetsprogramma Een gevarieerd instrumentarium voor het toetsen en beoordelen van het rekenen is nodig als je doelen van verschillend niveau wilt toetsen; cijferen toets je anders dan hogereordevaardigheden als redeneren en gevoel voor getallen. Afhankelijk van het doel van de toets en de te toetsen kennis en 20 toetsen van rekenen in het voortgezet onderwijs

22 vaardigheden kies je bijvoorbeeld voor meer of minder open vragen: meerkeuzevragen, kortantwoordvragen, constructievragen, Toetsen sturen het onderwijs; in de praktijk past het onderwijs zich vaak aan de toetsen aan in plaats van andersom. Het is daarom van belang dat de toets doet wat je wilt, dat de toets past bij het onderwijs dat je nastreeft en dat alle doelen worden getoetst. Dit kan worden gerealiseerd door een gevarieerd toetspakket samen te stellen, waarvan naast 'gewone' toetsen bijvoorbeeld ook beoordelingen van schriftelijk of mondeling leerlingenwerk, zelftoetsen en grotere (praktische) opdrachten deel uit maken. Er zijn diverse handboeken en modellen die kunnen helpen bij het samenstellen van een evenwichtige toets of een evenwichtig toetsprogramma. Het ligt buiten het doel van dit boekje om dit hier nader te bespreken. soorten toetsen 21

23 22 toetsen van rekenen in het voortgezet onderwijs

24 5 Van po naar vo We beginnen dit hoofdstuk over de overgang van po naar vo met een voorbeeld van het Da Vinci College uit Roosendaal; over hoe het contact tussen po en vo te organiseren is. Het Da Vinci College (vmbo) in Roosendaal heeft een Rekenwerkgroep ingesteld. Deze bestaat uit drie subwerkgroepen: po/vo, vmbo, vmbo/mbo. De leden van de subgroep po/vo hebben aan het begin van het schooljaar vier toeleverende basisscholen bezocht. Zij hebben in gesprekken met leerkrachten van groep 8 een beeld gekregen van het rekenonderwijs in de bovenbouw van het basisonderwijs. Om zicht te krijgen op het instapniveau van de leerlingen in de eerste klas van het Da Vinci College hebben de leerlingen de ABC-toets gemaakt (zie het hoofdstuk over deze toets verderop in dit boekje). De resultaten werden door de leden van de po/vo-groep besproken met de mentoren uit de eerste klas en van het geheel is een verslag gemaakt. Eind maart 2010 organiseerde de po/vo-groep een middag gericht op de problematiek van de doorlopende leerlijn vanuit het primair onderwijs naar het voortgezet onderwijs. Er werd veel informatie uitgewisseld en de afspraak werd gemaakt om een tweede middag te organiseren. Het thema van de tweede bijeenkomst wordt Met de boeken op tafel. Docenten uit de basisscholen en de rekendocenten van het Da Vinci College zullen aan de hand van de rekenmethoden elkaar informeren over organisatie, rekenalgoritmen, didactiek en de aanpak van rekenproblemen. Hoe toetsen basisscholen het rekenen? Op de meeste basisscholen in Nederland wordt de voortgang in het rekenen in kaart gebracht met behulp van de rekentoetsen van het Cito Leerling Volgsysteem. Het Cito-systeem bestaat uit een lange reeks verschillende toetsen voor verschillende vakken. De rekentoetsen van het Cito Leerling Volgsysteem geven informatie over welke onderdelen van de rekenstof door de leerling beheerst worden. Deze toetsen bieden inzicht in hoe ver de leerling is in de ontwikkeling van het noodzakelijke rekenrepertoire. Welke onderdelen worden beheerst en welke nog niet? Kan de leerling al optellen over het tiental? Beheerst de leerling van PO naar VO 23

25 alle tafels van vermenigvuldiging? Welke wel, welke niet? Kan de leerling vermenigvuldigen met 10, met 100, en met 1000? Zo'n systeem kan handig zijn omdat snel zichtbaar wordt wat een leerling kan en wat nog niet, zodat de leerkracht weet waaraan gewerkt moet worden. Vroeger hanteerden veel scholen een eigen leerlingvolgsysteem. Later hebben veel scholen hun eigen leerlingvolgsysteem ingewisseld voor het Cito Leerling Volgsysteem. Het Cito-systeem is uniform en landelijk genormeerd en dus naar de mening van de Inspectie voor het Onderwijs te prefereren boven zelf ontwikkelde systemen. Voor die uniformiteit is wel wat te zeggen. Misschien moeten de oude systemen die sommige scholen nog gebruiken eens vergeleken en samengevoegd worden. Voor het toezicht op de kwaliteit van het onderwijs, moet de school de vorderingen en resultaten van ieder kind vastleggen. De Inspectie van het Onderwijs (Onderwijsinspectie) mag deze gegevens inzien en gebruiken. De school bepaalt zelf welke gegevens hiervoor vast worden gelegd. Collega s uit po en vo samen aan het werk: Op welk niveau hoort deze toetsvraag thuis? 24 toetsen van rekenen in het voortgezet onderwijs

26 Didactische Leeftijd Equivalent Naast de Cito-gegevens wordt op veel scholen gebruikgemaakt van de zogenaamde DLE's. DLE dat staat voor de Didactische Leeftijd Equivalent. Het idee is eenvoudig. Kinderen hebben behalve een chronologische leeftijd ('ik ben 8') ook een didactische leeftijd, afgekort tot DL. Dat is een maat voor de duur van het genoten onderwijs. Deze didactische leeftijd wordt in maanden uitgedrukt. Een schooljaar wordt gesteld op tien maanden. Per jaar neemt de didactische leeftijd van ieder kind vanaf groep 3 dus met tien punten toe. Een leerling start groep 3 dus met een DL van 0, en eindigt groep 8 met een DL van 60. Als je leest over een kind met een didactische leeftijd van 34, dan weet je dat deze leerling drie jaar en vier maanden basisschool genoten heeft. Dat is doorgaans het geval in groep 6, omstreeks de kerstvakantie. DLE is dus niet het aantal schoolmaanden zelf, maar het aantal schoolmaanden uitgedrukt in een toetsscore. Die toetsscore staat voor wat de gemiddelde leerling op dat tijdstip beheerst. Dus: een DLE van 10 geeft aan wat gemiddeld wordt beheerst aan het einde van groep 3. Een DLE van 15 is wat het gemiddelde kind presteert halverwege groep 4, enzovoort. Een kind dat goed in de pas loopt scoort DLE s die overeenkomen met zijn of haar didactische leeftijd. Aan het eind van groep 3 scoort het dus 10 op de DLEtoetsen, en aan het eind van groep 7 scoort het 50. De verhouding tussen de didactische leeftijd (DL) en de Didactische Leeftijd Equivalent (DLE) heet het leerrendement. Als DL en DLE gelijk zijn is dat honderd procent. Lang niet iedere leerling loopt zo netjes in de pas; er zijn immers vlotte en trage leerders. Een kind dat goed en makkelijk leert loopt qua didactische leeftijd vooruit. Dat zal aan het einde van groep 3 misschien al een DLEscore van 13 halen, in plaats van het gemiddelde van 10. En de klasgenoot die moeilijk leert haalt misschien maar een DLE-score van 7. 6 Overdragen leerlinggegevens van po naar vo Docenten van vo-scholen en leerkrachten van po-scholen weten vaak te weinig van elkaars rekenonderwijs: van de aanpak, de didactiek, de lesmethode, de toetsing en waar leerlingen geëindigd zijn. Bij de meeste po-scholen zijn de gegevens, vorderingen en resultaten op toetsen van leerlingen goed gedocumenteerd. Deze informatie is na overdracht van de leerlingen van po 6. Zie bijvoorbeeld van PO naar VO 25

27 naar vo op de meeste scholen in het voortgezet onderwijs aanwezig. Sommige scholen trekken veel tijd uit voor een warme overdracht waarin ook gesprekken over leerlingen worden gevoerd; per leerling worden de gegevens uitgebreid doorgenomen ook op de vorderingen rondom rekenen. Andere scholen nemen alleen dossiers door of gebruiken een deel van de gegevens, bijvoorbeeld alleen over zwakke rekenaars, sterke rekenaars en dyscalculie. Een van de problemen in het vo is dat de gegevens niet altijd (tijdig) op de goede plaats komen. Een ander probleem is dat de gegevens niet makkelijk beschikbaar zijn voor de docenten die ze willen inzien. Kijkend naar de huidige situatie komen we het volgende tegen: De gegevens komen wel bij de brugklascoördinator, maar blijven daar hangen en worden verder niet gebruikt. De gegevens komen nog wel terecht bij de brugklasmentor, maar dan raken ze verloren. Leerlingen mogen in het vo met een schone lei beginnen; gegevens uit het po worden niet gebruikt, de vo-school start met een eigen instaptoets. Er is alleen een 'koude overdracht' van dossiers; per leerling is er alleen de papieren informatie van de basisschool over rekenen. Per leerling worden de papieren gegevens van de toeleverende basisschool uitgebreid met de betrokkenen doorgenomen, vooral op specifieke onderdelen als: ADHD, dyslexie, situatie thuis,... Maar niet specifiek op rekenen. De gegevens per leerling over rekenen zijn moeilijk uit de schoolgegevens te destilleren. Kortom, toeleverende basisscholen leveren op heel verschillende manieren de leerlinggegevens aan. Vo-scholen die op dit moment bezig zijn een kwaliteitsslag te maken rondom taal en rekenen doen er goed aan in samenspraak met de toeleverende basisscholen detailinformatie te verzamelen over het rekenniveau waarmee leerlingen binnenkomen en waar elke leerling ten opzichte van de referentieniveaus staat aan het begin van de brugklas. Overgang en overdracht po-vo Veruit de meeste activiteiten rond de overgang van primair naar voortgezet onderwijs hebben betrekking op de overdracht van informatie over leerlingen, zowel schriftelijk (koude overdracht) als mondeling (warme overdracht) 26 toetsen van rekenen in het voortgezet onderwijs

28 en op de procedures rond de indicatiestelling voor lwoo en praktijkonderwijs. Daarnaast zie je dat op de meeste plaatsen ook afspraken zijn gemaakt over de voorlichting over het voortgezet onderwijs (voorlichtingsavonden, open dagen enzovoort). Waar het initiatief om de overgang te versoepelen bij de vo-scholen ligt, blijkt in de praktijk een betere overgang te zijn, dan daar waar po-scholen de trekker zijn. De eigen belangen van een vo-school kunnen aanleiding zijn om het initiatief te nemen, bijvoorbeeld het benaderen van toekomstige leerlingen. In het algemeen valt op dat het meest ingezet wordt op het regelen van een ordelijk verloop van de overgang, door het hanteren van draaiboeken, procedures, formats en formulieren. In dat geheel is rekenen maar één specifiek onderdeel. Op verschillende fronten wordt momenteel gezocht naar vormen van effectieve en eenvoudige communicatie tussen po en vo over leerlinggegevens. Het gaat erom een kwaliteitsverbetering te realiseren in de overgang van po naar vo op het gebied van rekenen. Uit onderzoeken en ervaringen op scholen komt naar voren dat de volgende activiteiten hieraan positief kunnen bijdragen: Er is overleg tussen toeleverende basisscholen en voortgezet onderwijs over rekenen. Docenten en leerlingbegeleiders wisselen informatie uit met elkaar en informeren elkaar over organisatie van de rekenlessen, rekenprocedures, gebruikte methoden, didactiek en de aanpak van rekenproblemen. Er is een rekenwerkgroep ingesteld voor po-vo, met bij voorkeur zowel leerkrachten uit het po als docenten uit het vo. Er wordt gezamenlijk een doorlopende leerlijn po-vo ontworpen met daarbij aandacht voor de didactiek en de verschillen daarin tussen po en vo. Einddoelen po en startdoelen vo worden op elkaar afgestemd, waarbij de referentieniveaus de richting bepalen. Er wordt in de brugklas gestart met een instaptoets en de resultaten worden vergeleken met de leerlinggegevens die door de basisschool worden aangeleverd. van PO naar VO 27

29 Samen aan het werk, leerkrachten uit het po met collega's uit het vo, over rekenen. 28 toetsen van rekenen in het voortgezet onderwijs

30 6 Praktijk van het toetsen Scholen voor voorgezet onderwijs ondernemen van alles om het rekenniveau van leerlingen in kaart te brengen. Dat varieert van het afnemen van bestaande methodetoetsen tot het geheel zelf ontwerpen van toetsen. Een onderzoekje naar bestaande toetspraktijken De invoering van de referentieniveaus taal en rekenen heeft op veel scholen activiteiten in gang gezet rondom het ontwikkelen, vormgeven en invoeren van reken- en taalbeleid. Een belangrijk aspect van rekenbeleid is toetsen en scholen moeten ook hierover keuzes maken; keuzes over hoe reken kennis, rekenvaardigheden en rekeninzicht te toetsen zijn en in beeld gebracht kunnen worden. Middels een vragenlijst die via de WiskundE-brief is aangekondigd en in het voorjaar van 2010 is afgenomen zijn we op zoek gegaan naar voorbeelden van (succesvol) toetsen en toetsbeleid op vo-scholen. Twaalf scholen hebben de vragenlijst ingevuld. Hieronder vatten we de resultaten per vraag samen. Wat doet je school aan toetsen van rekenen? Op één school na geven de scholen aan (nog) geen beleid te hebben rondom rekenen en het toetsen van rekenen. De scholen doen wel het een en ander aan rekenactiviteiten en toetsen, maar niet volgens een (doordacht) plan. De meeste scholen gebruiken een instaptoets aan het begin van het schooljaar om het rekenniveau van de leerlingen vast te stellen. Dat varieert van methodetoetsen, de ABC-toets (zie verderop in dit boekje) tot Cito-toetsen. Op basis van de resultaten worden leerlingen in niveaugroepen ingedeeld die aparte lessen rekenen krijgen. Ruim de helft van de scholen biedt extra rekenuren aan voor alle leerlingen (ter opfrissing en oefening, vaak gedurende de eerste helft van de brugklas). Scholen nemen vervolgens later in het jaar en vaak ook nog in de tweede en hogere jaren nogmaals een rekentoets af om te zien of de rekenvaardigheid is verbeterd of afgenomen. Scholen zijn niet allemaal tevreden over de gebruikte en beschikbare toetsen. De helft van de scholen geeft aan zelf een toets te ontwerpen die aansluit bij de onderwerpen die de school belangrijk vindt. praktijk van het toetsen 29

31 Welk rekenen is belangrijk in het vo? Alle twaalf scholen zijn het erover eens dat het bij rekenen in ieder geval gaat om optellen-aftrekken-vermenigvuldigen-delen. Daarnaast worden procenten, decimale getallen, verhoudingen en maten, en meten door de meeste scholen genoemd als onderwerpen die belangrijk zijn, ook bij andere vakken. Over breuken verschillen de meningen; sommige scholen vinden dat belangrijk en andere juist niet. De scholen noemen expliciet dat het voor hen bij rekenen óók gaat om rekenen zonder de rekenmachine. Leerlingen moeten ook zonder rekenmachine kunnen rekenen, wordt door zeven van de twaalf scholen gezegd. Rekenen met rekenmachine zien zij als onderdeel van het vak wiskunde. Telt rekenen mee bij het bepalen van wel/niet overgaan? Op zes van de twaalf scholen tellen de resultaten van de leerlingen op de rekentoetsen niet mee bij het bepalen van het wel/niet overgaan. Deze scholen gebruiken de toetsen voor diagnostische doeleinden om het niveau vast te stellen en daar dan passend onderwijs bij aan te bieden. Op de andere zes scholen wordt het rekencijfer apart vermeld op het rapport, verwerkt in het wiskundecijfer of telt het mee als een repetitiecijfer. Scholen geven aan dat ze dit zo doen omdat rekenen anders niet serieus genomen wordt door de leerlingen. Hoe worden resultaten uit het po gebruikt? Op twee van de twaalf scholen worden de resultaten voor rekenen op de basisschool gebruikt om het rekenonderwijs in het vo op voort te bouwen. Vier scholen geven aan van plan te zijn om iets met de toetsresultaten uit het po te gaan doen, of om aan te sluiten bij rekentoetsen die in het po worden gebruikt. Er is op de vo-scholen niet veel bekendheid met wat er aan rekentoetsen op de basisschool gebruikt wordt. Voorzichtige conclusie Het onderzoek(je) betreft twaalf scholen. Dat is niet veel. De antwoorden van deze scholen op de vragen uit de vragenlijst sluiten echter wel aan bij ervaring die we op scholen hebben in het kader van begeleiding en ondersteuning. Daarom durven we voorzichtig de volgende conclusies te trekken: Scholen willen graag iets met rekentoetsen doen. Ze weten niet goed waaruit te kiezen en hoe. Het gaat de scholen vooral om de basisbewerkingen met 30 toetsen van rekenen in het voortgezet onderwijs

32 hele en gebroken getallen, en de aansluiting met het po kan beter. Scholen zijn niet goed op de hoogte van wat er in het referentiekader staat, welke rekenkennis en -vaardigheden getoetst moeten worden, en wat de status van de rekenmachine is. Scholen die zelf een toets ontwerpen of samenstellen blijken bewuster met toetsen bezig te zijn dan scholen die een standaardtoets gebruiken. Door een eigen toets te maken wordt er over de doelen en wat de school belangrijk vindt aan rekenen nagedacht en dat heeft een positief effect op het toetsen. Een fragment uit een rekentoets zoals die in een 3-gymnasium werd afgenomen. Leerlingwerk op IB.7 staat op de volgende pagina. praktijk van het toetsen 31

33 Met een staartdeling kwam deze leerling er niet uit. Met een andere deelstrategie (geleerd in het po drie jaar eerder) lukte dat wel. 32 toetsen van rekenen in het voortgezet onderwijs

34 7 Digitaal toetsen van rekenvaardigheden Algemeen Bij digitaal toetsen 8 gaat het om de volgende kenmerken: De toets wordt digitaal aangeboden. Dit kan online via internet of via een lokale werkwijze op een computer of een lokaal netwerk. Gegevens of hulpmiddelen zijn digitaal beschikbaar. Denk daarbij voor rekenen/wiskunde aan bijvoorbeeld gegevensbestanden, een rekenmachine of een animatie. De antwoorden moeten op de computer worden ingevoerd. Een toets die als Word-document wordt gedownload en met de pen wordt ingevuld, is geen vorm van digitaal toetsen. De antwoorden worden elektronisch verwerkt dan wel nagekeken en/of beoordeeld, en de antwoorden en/of de resultaten worden opgeslagen. Bij adaptieve toetsen is het mogelijk dat de toets gedifferentieerd reageert op het antwoordgedrag van de leerlingen. Zo kan bijvoorbeeld bij voortdurend foute antwoorden gekozen worden voor het aanbieden van eenvoudiger opgaven. Item- en toetsconstructie of -samenstelling vinden plaats met behulp van of door de computer. Denk hierbij aan het genereren van verwante vragen (bij rekenen/wiskunde: bijvoorbeeld eenzelfde type opgave met andere getallen) of het samen laten stellen van een toets uit een toetsenbank. Bovengenoemde eigenschappen hoeven niet allemaal voor te komen om van een digitale toets te spreken. Rekenen in het vo/mbo en digitaal toetsen Door de invoering van het Referentiekader rekenen is er meer aandacht gekomen voor het onderhouden van rekenvaardigheden in het voortgezet onderwijs en het mbo. Deze onderhoudsverplichting wordt gekoppeld aan een verplichte rekentoets (als onderdeel van het examen) in het voort gezet onderwijs en een examen rekenen in het mbo. Beide toetsen (vo en mbo) zullen naar verwachting digitaal worden aangeboden, in navolging van diverse succesvolle pilots en implementaties van digitaal toetsen De gangbare internationale benaming is computer-based assessment. 9. Voor de wiskunde-examens in het vmbo is al enkele jaren ervaring met digitale afname. Digitaal toetsen van rekenvaardigheden 33

35 Schermafdruk: Digitrainer van Noordhoff Het is dus goed om na te denken over de verschijningsvorm van deze toetsen en de voor- en nadelen van digitale afname. Het digitaliseren van het toetsen van rekenvaardigheden betekent altijd ook een inperking van de mogelijk heden als het vergeleken wordt met toetsen los van een computerscherm: denk aan het fysiek gaan staan op de juiste plek in een meetkundige probleemsituatie, het functioneel inzetten van rekenvaardigheden in een echte situatie (bijvoorbeeld een beroepssetting) en dergelijke. Het is een uitdaging, rekening houdend met deze beperkingen van het computerscherm, het optimum na te streven. Hieronder worden enkele aspecten benoemd die de kwaliteit van een digitale toets beïnvloeden. Diverse aspecten van digitaal toetsen De hieronder genoemde aspecten van digitaal toetsen staan in wille keurige volgorde. Het zijn aandachtspunten voor zowel de docent die digitale toetsen wil of moet inzetten, als voor de toetsitemconstructeurs en andere geïnteresseerden. Reken/wiskundige notatie Hoewel bij rekenen in het voortgezet onderwijs (en mbo) het zware formulewerk achterwege blijft (dit is meer het domein voor de wiskunde), is het hinderlijk als in eenvoudige formuleringen als 5 2 bijvoorbeeld de schrijfwijze 5^2 moet worden gehanteerd. 34 toetsen van rekenen in het voortgezet onderwijs

36 Sommige programma's worden daar steeds geavanceerder in (Aleks, DWO), andere omgevingen blijven daar wat in achter (ExamenTester). Authenticiteit Het toetsen van rekenvaardigheden in een digitale setting levert vaak een wat gekunstelde situatie op. Het is lastig om op 'authentieke wijze' rekenvaardigheden te toetsen 10. Of dit als een probleem wordt ervaren is afhankelijk van de visie op rekenonderwijs en de doelen. Zo kunnen 'kale' vaardigheden over het algemeen prima getoetst worden met behulp van digitale toetsen, maar zal er meer zorg en aandacht besteed moeten worden aan de aanbieding van de digitale items als de ontwerper en gebruiker van de toets een grotere rol willen toekennen aan de context waarin de rekenvaardigheid gesitueerd is. Rekenmachine Digitaal toetsen hoeft niet te betekenen dat er geen gebruik kan worden gemaakt van een rekenmachine. Sterker nog, een digitale setting levert meer controle op het type rekenmachine, omdat de rekenmachine kan worden ingebouwd in de digitale toets. Uit: Demo-toets nask (Cito) 10. Zie bijvoorbeeld het onderzoek naar authentiek digitaal toetsen: Digitaal toetsen van rekenvaardigheden 35

najaar 2010 Bijeenkomst steunpunt taalenrekenenvo Freudenthal Instituut

najaar 2010 Bijeenkomst steunpunt taalenrekenenvo Freudenthal Instituut najaar 2010 Bijeenkomst steunpunt taalenrekenenvo Freudenthal Instituut Waarom? de aanleiding Wie gaat wat doen? wiskunde of schoolbreed Rol van de docent Wat ga je inzetten? materialen, ook ict Doelgroepen,

Nadere informatie

basiscursus rekenen vijfde bijeenkomst donderdag 13 december 2012 vincent jonker

basiscursus rekenen vijfde bijeenkomst donderdag 13 december 2012 vincent jonker basiscursus rekenen vijfde bijeenkomst donderdag 13 december 2012 vincent jonker DE KRANT 99 x 75 15,15 : 3 ¼ x 260 PROGRAMMA Programma in vijf bijeenkomsten 1. Referentiekader rekenen 2. Rekendidactiek,

Nadere informatie

basiscursus rekenen vijfde bijeenkomst donderdag 8 maart 2012 vincent jonker

basiscursus rekenen vijfde bijeenkomst donderdag 8 maart 2012 vincent jonker basiscursus rekenen vijfde bijeenkomst donderdag 8 maart 2012 vincent jonker DE KRANT Waar gaat deze grafiek over? 99 x 75 15,15 : 3 ¼ x 260 PROGRAMMA Programma in vijf bijeenkomsten 1. Referentiekader

Nadere informatie

Meijerink verbeeld, en nu in actie

Meijerink verbeeld, en nu in actie Meijerink verbeeld, en nu in actie Activiteiten en ideeën bij de posters referentieniveaus rekenen Kees Hoogland Martin van Reeuwijk Suzanne Sjoers Madeleine Vliegenthart Rachel van Vugt Peter van Wijk

Nadere informatie

vormgeven van rekenen in het VO

vormgeven van rekenen in het VO vormgeven van rekenen in het VO Martin van Reeuwijk,, Susanne Spiele, Madeleine Vliegenthart, Peter van Wijk Allen werkzaam bij APS, versie 21 Februari 2013 vooraf Dit is een voorpublicatie, en zal als

Nadere informatie

De Referentieniveaus Taal. BAVO Eemlanden 14 maart 2012

De Referentieniveaus Taal. BAVO Eemlanden 14 maart 2012 De Referentieniveaus Taal BAVO Eemlanden 14 maart 2012 2 Wat komt aan de orde? Aanleiding tot de referentieniveaus Wat zijn referentieniveaus? Status en ontwikkelingen rond de referentieniveaus Referentieniveaus

Nadere informatie

filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/)

filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/) SLO oktober 2009 filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/) Achtergrond Nederland heeft een goed onderwijssysteem. Maar, er is maatschappelijke zorg over de kwaliteit van het reken- en taalonderwijs.

Nadere informatie

Rekenen bij Moderne Wiskunde

Rekenen bij Moderne Wiskunde Moderne Wiskunde Rekenen: een volledig doorlopende leerlijn rekenen voor alle leerjaren en alle niveaus! Rekenen bij Moderne Wiskunde 1 Verplichte rekentoets Vanaf schooljaar 2013/2014 Voor alle leerlingen

Nadere informatie

Dyscalculieprotocol (locatie mavo-havo-atheneum; versie januari 2015)

Dyscalculieprotocol (locatie mavo-havo-atheneum; versie januari 2015) Dyscalculieprotocol (locatie mavo-havo-atheneum; versie januari 2015) Inleiding Thorbecke Scholengemeenschap heeft de verplichting leerlingen voor rekenen op referentieniveau 2F (mavo) of 3F (havo/atheneum)

Nadere informatie

Voorstel taal- en rekenbeleid [school]

Voorstel taal- en rekenbeleid [school] Inleiding Landelijk Op 27 april 2010 heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel 'Referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen' aangenomen. Het wetsvoorstel treedt op 1 augustus 2010 in werking. De kern van

Nadere informatie

Product Informatie Blad - Rekentoets

Product Informatie Blad - Rekentoets Product Informatie Blad - Rekentoets PIB240-2010-Rekentoets Context In opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft de commissie Meijerink onderzoek gedaan naar wat leerlingen

Nadere informatie

training rekenspecialist Amarantis Bijeenkomst 1, 10 april 2012 Monica Wijers Freudenthal Instituut

training rekenspecialist Amarantis Bijeenkomst 1, 10 april 2012 Monica Wijers Freudenthal Instituut training rekenspecialist Amarantis Bijeenkomst 1, 10 april 2012 Monica Wijers Freudenthal Instituut Rekenen als voorafje Rekenen sommen 1 Rekenen sommen 2 Welke weet u meteen? 12 x 12 412 + 99 Rekenen

Nadere informatie

Over toetsing. Toetsen vmbo-mbo. Wat is 2F? Kenmerken opgaven 2F. Zijn er al officiële 2F toetsen? Onderwerpen (vaststelling programma)

Over toetsing. Toetsen vmbo-mbo. Wat is 2F? Kenmerken opgaven 2F. Zijn er al officiële 2F toetsen? Onderwerpen (vaststelling programma) Toetsen vmbo-mbo Rekenpiloot 13 april 2010 Monica Wijers, Freudenthal Instituut Over toetsing Wat toets je? Inhoud Vaardigheden Waarom toets je? Diagnose met welk doel? voor wie? behandeling? Peiling ten

Nadere informatie

toetsresultaten vmbo en mbo in de regio Den Haag oktober 2011

toetsresultaten vmbo en mbo in de regio Den Haag oktober 2011 TAAL EN REKENEN VAN BELANG toetsresultaten vmbo en mbo in de regio Den Haag oktober 2011 INHOUD Inleiding... 5 Hoofdstuk 1 Resultaten VMBO in de regio Den Haag... 7 1.1 Totaal overzicht van de afgenomen

Nadere informatie

TOETSEN EN TOETSPRESTATIES REKENEN

TOETSEN EN TOETSPRESTATIES REKENEN AANSLUITING PO-VO FEEDBACK / ONTWIKKELING TOETSEN EN TOETSPRESTATIES REKENEN De deelnemende scholen aan het PO-VO-netwerk in Doorn willen gericht toewerken naar een doorlopende leerlijn rekenen-wiskunde.

Nadere informatie

Colofon: Datum: september Notitie Rekenbeleid

Colofon: Datum: september Notitie Rekenbeleid Colofon: Datum: september 2016 Notitie Rekenbeleid 2016-2017 Inhoud Inleiding... 2 Beoogde referentieniveaus voor rekenen... 3 Doelstelling... 3 Rekentoets en de overgangsnormen... 3 Rekentoets en de slaag/zak-regeling...

Nadere informatie

Cursus rekendidactiek. Bijeenkomst 6 26 februari 2013 monica wijers, vincent jonker Freudenthal Instituut

Cursus rekendidactiek. Bijeenkomst 6 26 februari 2013 monica wijers, vincent jonker Freudenthal Instituut Cursus rekendidactiek Bijeenkomst 6 26 februari 2013 monica wijers, vincent jonker Freudenthal Instituut Rekenen uit de krant Huiswerk Zwakke rekenaars Bekijk samenvatting van het protocol ERWD voor

Nadere informatie

Referentieniveaus rekenen en de overgang van po naar vo. Probleemloos de brug over 16 november 2011 Monica Wijers

Referentieniveaus rekenen en de overgang van po naar vo. Probleemloos de brug over 16 november 2011 Monica Wijers Referentieniveaus rekenen en de overgang van po naar vo Probleemloos de brug over 16 november 2011 Monica Wijers Tafelweb Trek lijntjes tussen sommen die bij elkaar horen en leg uit wat ze met elkaar

Nadere informatie

Protocol Ernstige RekenWiskunde- problemen en Dyscalculie Elde College (in het VO wordt meestal alleen gesproken over rekenen). Esumrt.

Protocol Ernstige RekenWiskunde- problemen en Dyscalculie Elde College (in het VO wordt meestal alleen gesproken over rekenen). Esumrt. Protocol Ernstige RekenWiskunde- problemen en Dyscalculie Elde College (in het VO wordt meestal alleen gesproken over rekenen). Esumrt.2014 Inleiding Rekenen moet, ook in het VO, een aparte plek krijgen.

Nadere informatie

Enkele rekenexperts, docenten en andere betrokkenen. Rekentoetswijzercommissie voortgezet onderwijs. Expertmeeting rekentoetsen vo

Enkele rekenexperts, docenten en andere betrokkenen. Rekentoetswijzercommissie voortgezet onderwijs. Expertmeeting rekentoetsen vo Uitnodiging Aan Enkele rekenexperts, docenten en andere betrokkenen Van Rekentoetswijzercommissie voortgezet onderwijs Datum 16 maart 2011 Agenda Expertmeeting rekentoetsen vo Datum overleg 12 april 2011

Nadere informatie

Presentatie ernstige rekenproblemen & Dyscalculie 22 oktober 2014; Johanna Jager & Annelie van Harten

Presentatie ernstige rekenproblemen & Dyscalculie 22 oktober 2014; Johanna Jager & Annelie van Harten Presentatie ernstige rekenproblemen & Dyscalculie 22 oktober 2014; Johanna Jager & Annelie van Harten Programma Invoering van referentieniveaus en rekentoetsen in het onderwijs. Wat zijn ernstige rekenproblemen

Nadere informatie

MBO Conferentie Het 2F-, 2ER- en 2A-examen: welke student laat ik wanneer opgaan voor welk examen?

MBO Conferentie Het 2F-, 2ER- en 2A-examen: welke student laat ik wanneer opgaan voor welk examen? Freark? MBO Conferentie Het 2F-, 2ER- en 2A-examen: welke student laat ik wanneer opgaan voor welk examen? 15-11-2017 Ronde 2: 13:45 15:15 Freark van der Kooi Ik wil mijn leerlingen nog beter begeleiden

Nadere informatie

Product Informatie Blad - Rekentoets

Product Informatie Blad - Rekentoets Product Informatie Blad - Rekentoets PIB240-2010-Rekentoets Context In opdracht van het Ministeriee van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft de commissie Meijerink onderzoek gedaan naar wat leerlingen

Nadere informatie

Product Informatie Blad - Taaltoets

Product Informatie Blad - Taaltoets Product Informatie Blad - Taaltoets PIB150-2010-Taaltoets Context In opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft de Commissie Meijerink onderzoek gedaan naar wat leerlingen

Nadere informatie

Referentieniveaus Nederlandse taal

Referentieniveaus Nederlandse taal Referentieniveaus Nederlandse taal Congres ThiemeMeulenhoff Ede 2 februari 2012 Zorg over taal en rekenen Pabo-studenten: onvoldoende taal- en rekenvaardig Internationale onderzoeken: voorzichtige neerwaartse

Nadere informatie

De diagnostische tussentijdse toets

De diagnostische tussentijdse toets De diagnostische tussentijdse toets Een toets om van te leren Diagnostische tussentijdse toets In september 2014 is de meerjarige pilotperiode van de diagnostische tussentijdse toets (DTT) van start gegaan.

Nadere informatie

Rekencursus - entree. Bijeenkomst 1 2 november 2017 Vincent Jonker Monica Wijers

Rekencursus - entree. Bijeenkomst 1 2 november 2017 Vincent Jonker Monica Wijers Rekencursus - entree Bijeenkomst 1 2 november 2017 Vincent Jonker Monica Wijers 0 Kennismaking Deelnemers Abdel Achahchah Halima Bardaa Stephanie Bottse Miguel Fernandez Anja Grootscholten Bouchra Jaddioui

Nadere informatie

Informatieblad Rekenen September 2012 Locatie Zusterstraat Schooljaar VWO, HAVO, MAVO en VMBO

Informatieblad Rekenen September 2012 Locatie Zusterstraat Schooljaar VWO, HAVO, MAVO en VMBO Informatieblad Rekenen September 2012 Locatie Zusterstraat Schooljaar 2012-2013 VWO, HAVO, MAVO en VMBO Informatieblad Rekenen, Johan de Witt, locatie Zusterstraat, september 2012 1 Beste ouder en/of verzorger,

Nadere informatie

Om de kwaliteit van ons onderwijs te bewaken en de vorderingen van uw kind te volgen, nemen wij in iedere groep niet-methode gebonden toetsen af.

Om de kwaliteit van ons onderwijs te bewaken en de vorderingen van uw kind te volgen, nemen wij in iedere groep niet-methode gebonden toetsen af. Leerlingvolgsysteem. Leerkrachten volgen de ontwikkeling van de kinderen in hun groep nauwgezet. Veel methoden die wij gebruiken, leveren toetsen die wij afnemen om vast te stellen of het kind de leerstof

Nadere informatie

basiscursus rekenen eerste bijeenkomst donderdag 12 januari 2012 vincent jonker

basiscursus rekenen eerste bijeenkomst donderdag 12 januari 2012 vincent jonker basiscursus rekenen eerste bijeenkomst donderdag 12 januari 2012 vincent jonker uit de krant VN voorspellen 10,1 miljard mensen in 2100 Messi faillissementen Programma in vijf bijeenkomsten 1. Referentiekader

Nadere informatie

Cursus Rekenspecialist. Amarantis derde bijeenkomst 2 november 2010

Cursus Rekenspecialist. Amarantis derde bijeenkomst 2 november 2010 Cursus Rekenspecialist Amarantis derde bijeenkomst 2 november 2010 Didactische tip Begin de les met een bericht uit de krant Doel: laten zien dat er bij het lezen van berichten gerekend moet worden Varianten:

Nadere informatie

Rekenbeleid Rudolf Steiner College

Rekenbeleid Rudolf Steiner College Rekenbeleid Rudolf Steiner College Missie en visie Als vrijeschool richten wij ons op onderwijs in gehelen. Dat betekent dat rekenvaardigheid binnen de context van de verschillende vakken wordt ontwikkeld;

Nadere informatie

KENMERKEN VAN EN KEUZES VOOR REKENBELEID. Martin van Reeuwijk 25 april 2013

KENMERKEN VAN EN KEUZES VOOR REKENBELEID. Martin van Reeuwijk 25 april 2013 KENMERKEN VAN EN KEUZES VOOR REKENBELEID Martin van Reeuwijk 25 april 2013 REKEN- (EN TAAL) BELEID IN PRAKTIJK Onderzoek rekenen in VO, 303 scholen Niveaus en rollen binnen de school Visie en kenmerken

Nadere informatie

basiscursus rekenen eerste bijeenkomst woensdag 3 oktober 2012 vincent jonker

basiscursus rekenen eerste bijeenkomst woensdag 3 oktober 2012 vincent jonker basiscursus rekenen eerste bijeenkomst woensdag 3 oktober 2012 vincent jonker great barrier reef in 27 jaar gehalveerd maak een grafiek van 1980 tot 2040 New York Wheel Programma in vijf bijeenkomsten

Nadere informatie

IEP Eindtoets. IEP Eindtoets - informatie voor ouders. Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen en examens

IEP Eindtoets. IEP Eindtoets - informatie voor ouders. Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen en examens IEP Eindtoets is overzichtelijk en ziet er aantrekkelijk uit IEP Eindtoets - informatie voor ouders Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen en examens IEP Eindtoets voor een goed beeld van uw kind Vanaf

Nadere informatie

De diagnostische tussentijdse toets

De diagnostische tussentijdse toets De diagnostische tussentijdse toets Een toets om van te leren Diagnostische tussentijdse toets In september 2014 start de meerjarige pilotperiode van de diagnostische tussentijdse toets, de DTT. De ambitie

Nadere informatie

NOT 24 januari 2013 Taal en rekenen, de basis versterkt! Ria van de Vorle (SLO)

NOT 24 januari 2013 Taal en rekenen, de basis versterkt! Ria van de Vorle (SLO) NOT 24 januari 2013 Taal en rekenen, de basis versterkt! Ria van de Vorle (SLO) Inhoud: taal en rekenen de basis versterkt! Wat vooraf ging Wat zijn referentieniveaus? Referentieniveaus taal Referentieniveaus

Nadere informatie

Zwakke rekenaars sterk maken. Bijeenkomst monica wijers, ceciel borghouts Freudenthal Instituut

Zwakke rekenaars sterk maken. Bijeenkomst monica wijers, ceciel borghouts Freudenthal Instituut Zwakke rekenaars sterk maken Bijeenkomst 1 26-01-2011 monica wijers, ceciel borghouts Freudenthal Instituut Programma vandaag Inleiding en voorstellen Rekenen in mbo (kort) Wat is een zwakke rekenaar?

Nadere informatie

opbrengstgericht werken in en door de sectie Scan voor de sectie

opbrengstgericht werken in en door de sectie Scan voor de sectie opbrengstgericht werken in en door de sectie Scan voor de sectie APS en KPC-groep Colofon Deze uitgave maakt onderdeel uit van de publicatie Opbrengstgericht werkin in en door de sectie. Deze publicatie

Nadere informatie

Getallen 1 is een computerprogramma voor het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip).

Getallen 1 is een computerprogramma voor het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip). Getallen 1 Getallen 1 is een computerprogramma voor het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip). Doelgroep Rekenen en Wiskunde Getallen 1 Getallen 1 is geschikt voor groep 7 en 8 van de basisschool

Nadere informatie

Reken uit en Leg uit Twee vaardigheden hand in hand

Reken uit en Leg uit Twee vaardigheden hand in hand Reken uit en Leg uit Twee vaardigheden hand in hand Presentatie Alledaags Rekenen Nieuwegein woensdag 21 november 2012 Giel Hanraets en Vincent Jonker deel 0 PROGRAMMA Programma 1. Korte schets van de

Nadere informatie

Referentieniveaus uitgelegd. 1S - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1S rekenen. 1F - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1F rekenen

Referentieniveaus uitgelegd. 1S - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1S rekenen. 1F - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1F rekenen Referentieniveaus uitgelegd De beschrijvingen zijn gebaseerd op het Referentiekader taal en rekenen'. In 'Referentieniveaus uitgelegd' zijn de niveaus voor de verschillende sectoren goed zichtbaar. Door

Nadere informatie

Rekenverbeterplan Basisschool Crescendo: algemeen

Rekenverbeterplan Basisschool Crescendo: algemeen Rekenverbeterplan Basisschool Crescendo: algemeen Visie Doel Concreet te bereiken In het schooljaar 2011-2012 Uitgangspunten Concrete actiepunten Het rekenverbeterplan richt zich op: het optimaliseren

Nadere informatie

Informatie groep / 2018

Informatie groep / 2018 Informatie groep 8 2017 / 2018 Afgelopen dinsdag kwamen meneer Spetter en meneer Beene van het voortgezet onderwijs vertellen over de overgang van de basisschool naar het voortgezet onderwijs (VO). Deze

Nadere informatie

Rekenen in het MBO

Rekenen in het MBO Rekenen in het MBO 1 2 Wat komt aan de orde? Actuele ontwikkelingen Rekenen in het MBO waarom eigenlijk? Rekenen in het MBO belangrijke aandachtspunten Rekenen in het MBO actuele ontwikkelingen waarom

Nadere informatie

Rotterdam, februari 2013 Betreft: Verandering invoering nieuwe eisen m.b.t. Nederlands en rekenen. Geachte ouders/verzorgers en leerlingen,

Rotterdam, februari 2013 Betreft: Verandering invoering nieuwe eisen m.b.t. Nederlands en rekenen. Geachte ouders/verzorgers en leerlingen, Postbus 57613 3008 BP Rotterdam Aan de ouders/verzorgers en leerlingen van CSG Calvijn Rotterdam, februari 2013 Betreft: Verandering invoering nieuwe eisen m.b.t. Nederlands en rekenen Bezoekadres Centrale

Nadere informatie

Uit De Ophaalbrug, werkmateriaal bij de overstap basisonderwijs voortgezet onderwijs, sept. 2003

Uit De Ophaalbrug, werkmateriaal bij de overstap basisonderwijs voortgezet onderwijs, sept. 2003 Uit De Ophaalbrug, werkmateriaal bij de overstap basisonderwijs voortgezet onderwijs, sept. 2003 REKENEN-WISKUNDE VERSLAG Samenstelling De BOVO-kwaliteitsgroep rekenen-wiskunde bestond uit: Sira Kamermans,

Nadere informatie

Beleid uitstroom leerlingen groep 8

Beleid uitstroom leerlingen groep 8 Beleid uitstroom leerlingen groep 8 Oktober 2014 Marion Kersten Inhoud Inleiding... 3 Het adviseringstraject... 4 Bepalen (pre)-advies.... 5 Het kind... 5 De methodegebonden toetsen... 6 De methode-onafhankelijke

Nadere informatie

Bijeenkomst Taalweb Referentieniveaus

Bijeenkomst Taalweb Referentieniveaus Referentiekader Bijeenkomst Taalweb 14-11-11 Referentieniveaus Steunpunt PO steunpuntpo@poraad.nl 030-3100940 Referentieniveaus Domeinen taalvaardigheid Mondelinge taalvaardigheid gesprekken luisteren

Nadere informatie

IEP Eindtoets. IEP Eindtoets - informatie voor ouders. Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen en examens

IEP Eindtoets. IEP Eindtoets - informatie voor ouders. Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen en examens IEP Eindtoets is overzichtelijk en ziet er aantrekkelijk uit IEP Eindtoets - informatie voor ouders Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen en examens IEP Eindtoets voor een goed beeld van uw kind Sinds

Nadere informatie

Rekenbeleid. Procesbeschrijving. Versie: 1

Rekenbeleid. Procesbeschrijving. Versie: 1 Rekenbeleid Procesbeschrijving Versie: 1 Taakhouder: H. Cox Gemaakt: April 2016 Geldig tot: Januari 2018 Rekenbeleid HSL Hoe presteert HSL op de basisvaardigheden rekenen en hoe kunnen die prestaties worden

Nadere informatie

Cursus Rekencoach. Voorjaar 2011

Cursus Rekencoach. Voorjaar 2011 Cursus Rekencoach Voorjaar 2011 Albert Melskens, ROC van Nijmegen Margriet Philipsen, Interstudie NDO Monica Wijers, Vincent Jonker, Freudenthal Instituut Contact Vakinhoud Vincent Jonker, v.jonker@uu.nl

Nadere informatie

Valkuilen bij Rekenen conferentie dyscalculie MBO 12 december 2013. Monica Wijers Freudenthal Instituut Onderwijsadvies & training

Valkuilen bij Rekenen conferentie dyscalculie MBO 12 december 2013. Monica Wijers Freudenthal Instituut Onderwijsadvies & training Valkuilen bij Rekenen conferentie dyscalculie MBO 12 december 2013 Monica Wijers Freudenthal Instituut Onderwijsadvies & training Vooraf Kennismaken Het gaat hier om rekenzwakke leerlingen - In vmbo en

Nadere informatie

Cursus Rekencoördinatoren

Cursus Rekencoördinatoren Cursus Rekencoördinatoren ROC Albeda College 24 november 2011 Bijeenkomst 3 Monica Wijers, Vincent Jonker, Freudenthal Instituut Een boek http://www.volgens-bartjens.nl/ DE KRANT Zie ook: Nieuwsrekenen.nl

Nadere informatie

www.masterplandyscalculie.nl

www.masterplandyscalculie.nl In gesprek met... www.masterplandyscalculie.nl Gesprekken Deze waaier is voor zorgcoördinatoren, rekencoördinatoren en rekenspecialisten die gesprekken voeren met en over een student met ernstige rekenwiskunde-problemen.

Nadere informatie

Toetsen en evalueren in het rekenonderwijs op de basisschool? Miniconferentie,26 maart 2013 Wilmad Kuiper Anneke Noteboom

Toetsen en evalueren in het rekenonderwijs op de basisschool? Miniconferentie,26 maart 2013 Wilmad Kuiper Anneke Noteboom Toetsen en evalueren in het rekenonderwijs op de basisschool? Miniconferentie,26 maart 2013 Wilmad Kuiper Anneke Noteboom Inhoud Toetsen en evalueren Rekenonderwijs anno 2013 Evaluatiemiddelen binnen rekenonderwijs

Nadere informatie

De diagnostische tussentijdse toets

De diagnostische tussentijdse toets De diagnostische tussentijdse toets Een toets om van te leren De diagnostische tussentijdse toets 1 Staatsexamens Diagnostische tussentijdse Nederlands VO als toets tweede taal Bouwen aan excellent onderwijs

Nadere informatie

www.masterplandyscalculie.nl

www.masterplandyscalculie.nl In gesprek met... www.masterplandyscalculie.nl Gesprekken Deze waaier is voor zorgcoördinatoren, rekencoördinatoren en rekenspecialisten die gesprekken voeren met en over een leerling met ernstige rekenwiskunde-problemen.

Nadere informatie

Cursus Rekencoördinatoren

Cursus Rekencoördinatoren Cursus Rekencoördinatoren ROC Albeda College 15 mrt 2012 Bijeenkomst 5 Monica Wijers, Vincent Jonker, Freudenthal Instituut Een boek DE KRANT staatsschuld programma Terugblik en huiswerk Breuken Inventarisatie

Nadere informatie

ERWD. Rekenpiloot 16 december 2011 Freudenthal Instituut

ERWD. Rekenpiloot 16 december 2011 Freudenthal Instituut ERWD Rekenpiloot 16 december 2011 Freudenthal Instituut Leidende vragen Wat houdt ERWD in en hoe herken je het? Protocol ERWD Wat kun je zelf doen in de rekenles? Welke hulmiddelen zijn er in de rekenles?

Nadere informatie

De diagnostische tussentijdse toets

De diagnostische tussentijdse toets De diagnostische tussentijdse toets Een toets om van te leren De diagnostische tussentijdse toets 1 Staatsexamens Diagnostische tussentijdse Nederlands VO als toets tweede taal Bouwen aan excellent onderwijs

Nadere informatie

Enkele weken voor de eindtoets, maken de leerlingen de eindtoets van het voorgaande jaar in dezelfde setting als bij de officiële eindtoets.

Enkele weken voor de eindtoets, maken de leerlingen de eindtoets van het voorgaande jaar in dezelfde setting als bij de officiële eindtoets. TOETSEN OP DE PWA; het hoe en waarom Alle basisscholen in Nederland moeten beschikken over een leerlingvolgsysteem: een serie toetsen of observaties waarmee de ontwikkeling van de kinderen gevolgd kan

Nadere informatie

Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen. Korte versie

Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen. Korte versie Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen Korte versie Colofon Titel Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen Auteur Christel Kuijpers en

Nadere informatie

Rekenvaardigheden toetsen in een mbo koksopleiding

Rekenvaardigheden toetsen in een mbo koksopleiding Rekenvaardigheden toetsen in een mbo koksopleiding Mark Hoogenboezem, ROC Midden Nederland (met aanvullingen vanuit de docenten opleiding rekenen mbo: Vincent Jonker, Fokke Munk, Rinske Stelwagen, Monica

Nadere informatie

Dyscalculieprotocol Cluster Jenaplan

Dyscalculieprotocol Cluster Jenaplan Dyscalculieprotocol Cluster Jenaplan Eerste versie 2015-2016 Het volgen van - en begeleiding bij ernstige rekenproblemen en dyscalculie Stappenplan bij (ernstige ) rekenproblemen en dyscalculie De vier

Nadere informatie

ERWD-beleid HNL. (Ernstige Reken- Wiskundeproblemen en Dyscalculie)

ERWD-beleid HNL. (Ernstige Reken- Wiskundeproblemen en Dyscalculie) ERWD-beleid HNL (Ernstige Reken- Wiskundeproblemen en Dyscalculie) 2015/2016 ! Inhoudsopgave! Doel%van%deze%brochure% 2! Wat%is%het%verschil%tussen%rekenproblemen%en%dyscalculie?% 2! ERWD%en%Het%Nieuwe%Lyceum%

Nadere informatie

IEP Eindtoets. IEP Eindtoets - informatie voor ouders. Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen en examens

IEP Eindtoets. IEP Eindtoets - informatie voor ouders. Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen en examens IEP Eindtoets is overzichtelijk en ziet er aantrekkelijk uit IEP Eindtoets - informatie voor ouders Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen en examens IEP Eindtoets voor een goed beeld van uw kind Vanaf

Nadere informatie

1 TOA: Digitaal webbased toetssysteem voor Taal en Rekenen

1 TOA: Digitaal webbased toetssysteem voor Taal en Rekenen KWALITEIT IN TOETSEN EN EXAMENS TOA Digitaal webbased toetssysteem voor Taal en Rekenen Compleet leerlingvolgsysteem voor Taal en Rekenen in het voortgezet onderwijs 1 TOA: Digitaal webbased toetssysteem

Nadere informatie

Protocol dyscalculie en ernstige rekenproblemen: Van signalering naar diagnose

Protocol dyscalculie en ernstige rekenproblemen: Van signalering naar diagnose Protocol dyscalculie en ernstige rekenproblemen: Van signalering naar diagnose Als een kind rekenproblemen heeft, is het belangrijk om dit snel aan te pakken. Tijdig ingrijpen kan heel wat voorkomen. Maar

Nadere informatie

Rekenbeleid Schooljaar 2015/2016 Wat is de rekentoets voor het voortgezet onderwijs? Vanaf het schooljaar 2013-2014 is de rekentoets verplicht in het eindexamenjaar van het voortgezet onderwijs. De rekentoets

Nadere informatie

Ministeriële ingreep: rekenniveau omhoog

Ministeriële ingreep: rekenniveau omhoog REKENEN IN HET MBO Rekenles lastige opgave Auteurs Ingrid Christoffels & Annemarie Groot, Expertisecentrum Beroepsonderwijs maart 2017 Voor welk beroep je ook leert, rekenen hoort erbij. Om het diploma

Nadere informatie

Valkuilen bij Rekenen conferentie dyscalculie 9 december 2013. Monica Wijers Freudenthal Instituut Onderwijsadvies & training

Valkuilen bij Rekenen conferentie dyscalculie 9 december 2013. Monica Wijers Freudenthal Instituut Onderwijsadvies & training Valkuilen bij Rekenen conferentie dyscalculie 9 december 2013 Monica Wijers Freudenthal Instituut Onderwijsadvies & training Vooraf Kennismaken Het gaat hier om rekenzwakke leerlingen Vmbo bb met lwoo

Nadere informatie

Rekenen in technische opleidingen. 17 mei 2011 Monica Wijers, Freudenthal Instituut m.wijers@uu.nl

Rekenen in technische opleidingen. 17 mei 2011 Monica Wijers, Freudenthal Instituut m.wijers@uu.nl Rekenen in technische opleidingen 17 mei 2011 Monica Wijers, Freudenthal Instituut m.wijers@uu.nl programma Kader(s) Rekenen in 2F en 3F Relatie beroepspraktijk Examinering Rekenmethodes Uw eigen vragen

Nadere informatie

De referentieniveaus en De wereld in getallen

De referentieniveaus en De wereld in getallen De referentieniveaus en De wereld in getallen Vanaf augustus 2010 is de wet referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen van toepassing. Voor het basisonderwijs zijn daarmee de referentieniveaus 1F (fundamenteel)

Nadere informatie

Maatregelen naar aanleiding van het advies van de commissie Bosker

Maatregelen naar aanleiding van het advies van de commissie Bosker Stand van zaken invoering referentieniveaus taal en rekenen Brief aan Tweede Kamer d.d. 17 december 2014 Advies Doordacht doorzetten naar een hoger rekenniveau Dit is een servicedocument voor het voortgezet

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal Vergaderjaar 0 03 30 079 VMBO Nr. 36 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 9 oktober

Nadere informatie

PROTOCOL Ernstige Rekenwiskundeproblemen

PROTOCOL Ernstige Rekenwiskundeproblemen PROTOCOL Ernstige Rekenwiskundeproblemen en dyscalculie Stichting Primair Onderwijs Achterhoek Lohmanlaan 23 7003 DJ Doetinchem INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 Visie en uitgangspunten... 3 Route... 4 Wat

Nadere informatie

Toetsprotocol VSO de Sprong Maarsbergen

Toetsprotocol VSO de Sprong Maarsbergen Toetsprotocol VSO de Sprong Maarsbergen Versie: 2.0 (herziene versie van bestaand beleid) INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE... 2 1 INLEIDING... 3 2 TOETSING... 4 2.1 Doel van de toetsing... 4 2.2 Toetsvormen

Nadere informatie

Informatie over rekenen. Hulp ouders bij rekenen deel 4.

Informatie over rekenen. Hulp ouders bij rekenen deel 4. Informatie over rekenen. Hulp ouders bij rekenen deel 4. Kinderen ontwikkelen zich verschillend en in een verschillend tempo. Soms hebben kinderen op de basisschool moeite met een vak als rekenen/wiskunde,

Nadere informatie

Protocol Dyscalculie. Christelijk College de Noordgouw Heerde. oktober dhr. J.M. de Vries. mw. H. Bezuijen. rector-bestuurder.

Protocol Dyscalculie. Christelijk College de Noordgouw Heerde. oktober dhr. J.M. de Vries. mw. H. Bezuijen. rector-bestuurder. Protocol Dyscalculie Christelijk College de Noordgouw Heerde oktober 2016 dhr. J.M. de Vries rector-bestuurder mw. H. Bezuijen conrector Inleiding Het rekenonderwijs staat de laatste jaren hoog op de agenda

Nadere informatie

Rekenen van groep 8 naar de brugklas. Herfst, 2012 Bert Claessens (HAN)

Rekenen van groep 8 naar de brugklas. Herfst, 2012 Bert Claessens (HAN) Rekenen van groep 8 naar de brugklas Herfst, 2012 Bert Claessens (HAN) Inhoud Wat vertellen leerkrachten en leraren ons? Wat vertellen de resultaten van leerlingen ons? Wat vertellen de leerlingen ons?

Nadere informatie

Procedure schooladvies

Procedure schooladvies Procedure schooladvies Doel van de procedure: Leerkrachten, ouders en leerlingen hebben zorgvuldige en uitgebreide informatie over het traject dat gevolgd wordt op basisschool Ondersteboven om tot een

Nadere informatie

Rekenbeleid in school. studiemiddag Nederlands en rekenen 27 januari 2011 Monica Wijers

Rekenbeleid in school. studiemiddag Nederlands en rekenen 27 januari 2011 Monica Wijers Rekenbeleid in school studiemiddag Nederlands en rekenen 27 januari 2011 Monica Wijers Waarom? de aanleiding Wie gaat wat doen? wiskunde of schoolbreed Rol van de docent Wat ga je inzetten? materialen,

Nadere informatie

Handleiding ouderportaal ParnasSys

Handleiding ouderportaal ParnasSys Handleiding ouderportaal ParnasSys Inleiding Als team van WSKO basisschool Het Kompas vinden wij openheid naar ouders belangrijk. Tijdens de oriëntatie op een nieuw leerlingvolgsysteem hebben wij bewust

Nadere informatie

Inleiding... 3 1. Toetsen... 4 2. Toetsbespreking, correctie, normering, inzage... 8 3. Onregelmatigheden, bezwaar en beroep... 9

Inleiding... 3 1. Toetsen... 4 2. Toetsbespreking, correctie, normering, inzage... 8 3. Onregelmatigheden, bezwaar en beroep... 9 Augustus 2015 Inhoud Inleiding... 3 1. Toetsen... 4 2. Toetsbespreking, correctie, normering, inzage... 8 3. Onregelmatigheden, bezwaar en beroep... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Over de regels en afspraken

Nadere informatie

basiscursus rekenen eerste bijeenkomst woensdag 23 september 2015 vincent jonker, monica wijers

basiscursus rekenen eerste bijeenkomst woensdag 23 september 2015 vincent jonker, monica wijers basiscursus rekenen eerste bijeenkomst woensdag 23 september 2015 vincent jonker, monica wijers Programma van vandaag Uit de krant De cursussen ( Novia Nijmegen ) Deze basiscursus Referentiekader rekenen,

Nadere informatie

Zwakke rekenaars sterk maken

Zwakke rekenaars sterk maken Zwakke rekenaars sterk maken Bijeenkomst 5 28 september 2011 monica wijers, ceciel borghouts Freudenthal Instituut Programma vandaag Diagnostiek Presentatie Welke onderwerpen in kaart? Voorbeelden Werken

Nadere informatie

Gedurende de gehele schoolperiode wordt door de docenten zoveel mogelijk aandacht gegeven aan de volgende punten:

Gedurende de gehele schoolperiode wordt door de docenten zoveel mogelijk aandacht gegeven aan de volgende punten: Pakket van maatregelen bij Dyslexie en Dyscalculie Dyslexie Algemeen: Gedurende de gehele schoolperiode wordt door de docenten zoveel mogelijk aandacht gegeven aan de volgende punten: Stimuleren Schriftelijk

Nadere informatie

Rekenen, een vak apart?! profijtconferentie 5 april 2011 Monica Wijers, Freudenthal Instituut

Rekenen, een vak apart?! profijtconferentie 5 april 2011 Monica Wijers, Freudenthal Instituut Rekenen, een vak apart?! profijtconferentie 5 april 2011 Monica Wijers, Freudenthal Instituut Tafelweb Trek lijntjes tussen sommen die bij elkaar horen en leg uit wat ze met elkaar te maken hebben. Bereken

Nadere informatie

U kunt hieronder zien in welke periode welke toets wordt afgenomen.

U kunt hieronder zien in welke periode welke toets wordt afgenomen. 6. KWALITEITSZORG Het Leerlingvolgsysteem (LVS) Om de kwaliteit van ons onderwijs te bewaken en de ontwikkeling van de leerling goed te volgen, gebruiken we een Leerlingvolgsysteem. Een goed LVS moet een

Nadere informatie

me nse nkennis Competentiegericht opleiden in de BIG opleidingen Getting started

me nse nkennis Competentiegericht opleiden in de BIG opleidingen Getting started me nse nkennis Competentiegericht opleiden in de BIG opleidingen Getting started Inhoud Competentiegericht opleiden 3 Doel van praktijktoetsen 4 Wijze van evalueren en beoordelen 4 Rollen 5 Getting started

Nadere informatie

Onderzoek naar ER-toets/examen, een tussenstand Annemarie Groot Moninca Wijers

Onderzoek naar ER-toets/examen, een tussenstand Annemarie Groot Moninca Wijers Onderzoek naar ER-toets/examen, een tussenstand Annemarie Groot Moninca Wijers Ga naar http://www.steunpunttaalenrekenenmbo.nl Klik op onderzoek examen rekenen ER. Vul de enquête nu in. Inhoud Achtergrond

Nadere informatie

Stand van zaken invoering referentieniveaus taal en rekenen

Stand van zaken invoering referentieniveaus taal en rekenen Stand van zaken invoering referentieniveaus taal en rekenen Brief aan Tweede Kamer d.d. 17 december 2014 1 Notitie n.a.v. de aanbevelingen van de commissie Bosker Rapportage Doordacht doorzetten naar een

Nadere informatie

Hoe doen jullie het? Rekenen in vmbo/mbo. Rekenen vmbo-mbo Jonneke Adolfsen

Hoe doen jullie het? Rekenen in vmbo/mbo. Rekenen vmbo-mbo Jonneke Adolfsen Hoe doen jullie het? Rekenen in vmbo/mbo Rekenen in de zorg Rekenen is een zorg Wat is het probleem? Wat is de gedeelde zorg van vmbo en mbo? Intensiveringstraject rekenen vo Eerste tranche: 300 scholen

Nadere informatie

Hoe is SmartRekenen opgebouwd?

Hoe is SmartRekenen opgebouwd? Hoe is SmartRekenen opgebouwd? Onderstaand figuur toont de opbouw van SmartRekenen: SmartRekenen 1F Instaptoets IT 2A 2F Referentieniveau Deel 1 Deel 3F Deel 2 Hoofdstuk 1 Paragraaf Eindtoets 2 Theorie

Nadere informatie

RTTI Meten, volgen en verbeteren van leerprocessen

RTTI Meten, volgen en verbeteren van leerprocessen FEEDBACK OP MAAT RTTI Meten, volgen en verbeteren van leerprocessen Creëer betrokkenheid, enthousiasme en resultaat Benut de talenten binnen uw school maximaal HOE KUNT U ERVOOR ZORGEN DAT LEREN OPTIMAAL

Nadere informatie

basiscursus rekenen vierde bijeenkomst dinsdag 28 februari 2012 vincent jonker

basiscursus rekenen vierde bijeenkomst dinsdag 28 februari 2012 vincent jonker basiscursus rekenen vierde bijeenkomst dinsdag 28 februari 2012 vincent jonker Waar gaat deze grafiek over? Programma in vijf bijeenkomsten 1. Referentiekader rekenen domeinen, niveaus 2. Rekendidactiek,

Nadere informatie

PROTOCOL. DYSLEXIE en DYSCALCULIE

PROTOCOL. DYSLEXIE en DYSCALCULIE PROTOCOL DYSLEXIE en DYSCALCULIE Vastgesteld 10 februari 2014 Inleiding In dit protocol zet het Montessori College Eindhoven in grote lijnen uiteen: - hoe leerlingen met leerstoornissen als dyslexie en

Nadere informatie

Taal en Rekenen - Wat gebeurt er allemaal? Btg MEI 23 april 2010. Rianne Reichardt

Taal en Rekenen - Wat gebeurt er allemaal? Btg MEI 23 april 2010. Rianne Reichardt Taal en Rekenen - Wat gebeurt er allemaal? Btg MEI 23 april 2010 Rianne Reichardt Wet- en regelgeving Taal- en rekenniveau omhoog Invoering referentiekader Meijerink Invoering centrale examinering taal

Nadere informatie

Rapportage Eindresultaten 2014

Rapportage Eindresultaten 2014 Rapportage Eindresultaten 2014 Wat zijn de prestaties van onze scholen? Colofon datum 7 mei 2014 auteur Jan Vermeulen status Definitief Rapportage eindresultaten 2014 pagina 2 van 8 status concept Inhoudsopgave

Nadere informatie