Stabulletin. De bouw wordt. Jack Liemburg: Tailormade is de toekomst JAARGANG 29 NUMMER 02 SEPTEMBER 2014

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Stabulletin. De bouw wordt. Jack Liemburg: Tailormade is de toekomst JAARGANG 29 NUMMER 02 SEPTEMBER 2014"

Transcriptie

1 Stabulletin JAARGANG 29 NUMMER 02 SEPTEMBER 2014 Jack Liemburg: Tailormade is de toekomst Monika Chao-Duivis, directeur van het Instituut voor Bouwrecht: De bouw wordt steeds meer een kennisindustrie

2 VOORWOORD voorwoord Marc Verhage algemeen directeur STABU Voor u ligt een compleet vernieuwd bulletin. Dit is één van de veranderingen die STABU de afgelopen tijd heeft ondergaan en ook nog de komende periode zal ondergaan. Een nieuw onderkomen, een nieuwe website, een nieuw product, eigen software, een reorganisatie, nieuwe medewerkers en een nieuwe positionering. Allemaal zaken die broodnodig zijn gebleken om STABU aansluiting te laten houden bij de veranderende bouwsector. STABU heeft de afgelopen jaren een sterke positie bereikt. We ontwikkelen en beheren de grootste database om te specificeren in de bouwsector. Van oudsher middels het klassieke standaardbestek, in de toekomst steeds meer vanuit Bouwwerk Informatie Modellen. STABU bereidt zich voor op de toekomst door vol in te zetten op innovatie, communicatie en samenwerking en verstevigt zo haar fundament als kennispartner. We zijn daarnaast bij een aantal ontwikkelingen betrokken waar we onze kennis en data inbrengen om de sector optimaal te ondersteunen. STABU Bouwbreed Begin 2015 komen we met de eerste versie van STABU Bouwbreed. Hiervan zijn begin juli al een aantal modules gelanceerd, samen met een eigen softwarepakket. Zo kan de markt vast meekijken met wat er staat te gebeuren. Onze visie op de waarde die STABU en haar nieuwe systematiek kan toevoegen aan de bouw- en installatiesector is in een document en film te vinden op de website Nieuwe formule Stond het bulletin eerst vol met technisch inhoudelijke stukken, vanaf nu behandelen we algemenere business- en managementvraagstukken die voor de hele sector van belang zijn en waar STABU een rol in heeft. Uiteraard verliezen we de technische inhoud niet uit het oog. Daarvoor verwijzen we u graag naar de module Kennissystemen van STABU Bouwbreed, waar alle relevante informatie wordt opgeslagen. In dit bulletin behandelen we onder andere functioneel specificeren. Zoals bekend is dit momenteel trending topic in de sector. STABU heeft daartoe de Projectgroep 99 opgericht. In dit bulletin geeft Aedes haar visie op dit onderwerp vanuit het perspectief van corporaties. In een gesprek met hoogleraar Bouwrecht Monika Chao-Duivis komt de wetgeving naar aanleiding van de CPR en het stelsel van kwaliteitsborging aan bod. Hilti brengt in een interview naar voren hoe deze fabrikant vooruitstrevend omgaat met veranderingen als de CPR en BIM, waarbij een link wordt gelegd met de dagelijkse praktijk. In iedere editie komt voortaan ook een niet zo voor de hand liggend persoon aan het woord, die vanuit zijn vak parallellen trekt met de bouwsector. Ditmaal is dat kunstenaar Jack Liemburg. Ons doel met dit vernieuwde bulletin is u op een toegankelijke manier informeren, met een aantrekkelijk vormgegeven blad waardoor STABU op uw netvlies komt te staan. Ik hoor graag van u of we daarin geslaagd zijn! Marc Verhage algemeen directeur STABU STABULLETIN 2

3 INHOUD inhoud colofon 2 Voorwoord: Marc Verhage 4 Monika Chao-Duivis: De bouw wordt steeds meer een kennisindustrie 8 Kunstenaar Jack Liemburg: Tailormade is de toekomst Stichting STABU Postbus BA EDE Telefoonweg GC EDE Tel Fax Website. Ontwerp: BouwStijl Media, Rotterdam Redactie: BouwStijl Media, Rotterdam ISSN: Copyright: STABU 14 STABU Nieuws 16 Vanuit het bestuur: Dennis Duffels 18 Jerry Huijsman, Hilti: We moeten meer vooruit leren denken 19 Maarten Georgius, Aedes: De markt moet uitgedaagd worden 22 Column Boudewijn Goedhart: Denk klantgericht! Stabulletin JAARGANG 29 NUMMER 01 APRIL 2014 Jack Liemburg: Tailormade is de toekomst Monika Chao-DuiviS, DireCteur van het instituut voor bouwrecht: De bouw wordt SteeDS Meer een kennisindustrie STABULLETIN VERNIEUWDE UITGAVE! STABULLETIN 3

4 INTERVIEW Monika Chao-Duivis: De bouw wordt steeds meer een kennisindustrie Monika Chao-Duivis is directeur van het Instituut voor Bouwrecht. Daarnaast is zij hoogleraar Bouwrecht aan de TU Delft en mag ze zich Legal Woman of The Year 2013 noemen. Voor dit bulletin spraken we haar over twee veranderingen in het bouwrecht die op dit moment een grote stempel drukken op de sector: de private kwaliteitsborging en de Europese CE-markering. Minister Blok wil wettelijk regelen dat opdrachtgevers en bouwers vanaf 2015 zelf verantwoordelijk worden voor de kwaliteit van bouwprojecten. Wat betekent de invoering van deze private kwaliteitsborging? Bouwwerken moeten aan bepaalde eisen voldoen. In het verleden toetste Bouw- en Woningtoezicht dit in het kader van de vergunningaanvraag. Dat wordt nu overgenomen door private partijen. De overheid gaat niet meer keuren, maar een opdrachtgever/eigenaar moet zelf zorgen en aan tonen dat het ontwerp en bouwwerk aan de door de overheid gestelde eisen voldoet. Hoe bereidt de sector zich voor op de aankomende veranderingen? Er wordt heel veel opgetuigd. Bij een bouwwerk zijn veel partijen betrokken voor verschillende werkzaamheden. Die moeten allemaal gecontroleerd worden. Eerder bekeek Bouw- en Woningtoezicht de tekeningen van al deze partijen en gaf daar al dan niet akkoord op. In het afgelopen decennium is de wetenschappelijke kant van toetsen echter behoorlijk ontwikkeld en is de drieslag persoon, proces en product ontstaan. Nu wordt eerst gekeken naar de persoon die iets doet. Heeft hij de juiste kwalificaties? Daarna volgt het proces. Wordt er met goed materiaal gewerkt, verlopen de werkzaamheden netjes en is daar een verslag van? Ten slotte is er controle op het eindproduct. Op al die controles wil men zicht hebben en ook nog eens voor alle verschillende STABULLETIN 4

5 INTERVIEW disciplines. Zo ontstaan allerlei reglementen (het Instituut Bouwkwaliteit dat dit voorbereidt noem het instrumenten ) en certificerende instanties (instrumentbeheerders). Door de veranderende regelgeving is dit in een stroomversnelling geraakt. De bouw bereidt zich in elk geval flink voor. Wat vindt u van de gedachte dat door een private kwaliteitsborging de slager zijn eigen vlees keurt? De private kwaliteitsborging is voor een deel een kwestie van zelf verklaren via welke methode gewerkt wordt, dat het gehanteerde proces goed in elkaar zit en dat je de relevante kwalificaties hebt. Daar is echter een controlestelsel aan gekoppeld, waarbij de instrumentbeheerder en/of de toelatingsorganisatie die het instrument heeft toegelaten, de uitvoerende partijen controleert. Het is dan te simpel om te zeggen dat de slager zijn eigen vlees keurt. Periodiek worden controles uitgevoerd en als ultieme straf kan een keurmerk of certificaat ingetrokken worden. Zo n externe controle is noodzakelijk. Als het zou worden gelaten bij de enkele verklaring van de partij die het werk doet, is dat absoluut niet voldoende. Zo worden vooral de personen en het proces gecontroleerd. Hoe zit het met de controle van het product? Ook hier geldt dat een eigen verklaring van de bouwer onvoldoende is. Daar zal de opdrachtgever eindcontrole op moeten uitvoeren. Als relatieve leek zal hij hier vaak een externe partij voor inhuren zoals een ingenieur van Vereniging Eigen Huis of een adviesbureau. Ten opzichte van de aannemer, ontwerper of een andere betrokken partij is dat een externe deskundige die het geleverde opneemt. Zo n producttoets kun je aan het eind doen, maar kan natuurlijk ook tijdens het proces. In het afgelopen decennium is de wetenschappelijke kant van toetsen behoorlijk ontwikkeld Volgens de oorspronkelijke plannen zou de private kwaliteitsborging per 1 januari 2015 ingaan. Deze datum is nu losgelaten. Wat vindt u hiervan? Dit is een hele grote operatie. Ik denk dat de geesten rijp zijn voor private kwaliteitsborging en dat het nieuwe systeem ook zeker kan werken, maar het moet wel goed opgezet worden. Voor alle verschillende partijen en processen moeten er instrumenten komen. Hoe ga je controleren en borgen? En wie controleert de instrumentbeheerders? Ook dat moet op poten gezet worden. Er spelen grote economische belangen. Als een aannemer niet gecertificeerd wordt, is dat een hele ingrijpende beslissing voor een bedrijf. Dat moet goed onderbouwd zijn. Het formuleren van regelgeving heeft tijd nodig. Ik vond de streefdatum dan ook erg optimistisch en eigenlijk onverantwoord. STABULLETIN 5

6 INTERVIEW Een andere ingrijpende wijziging voor de sector is de CPR die vorig jaar juni Europese wetgeving is geworden. Dat betekent dat voor veel bouwproducten nu een CE-markering verplicht is. Vanwaar deze verandering? De Europese Unie houdt zich bezig met vrij handelsverkeer binnen Europa. Ook bouwstoffen worden internationaal verhandeld. De EU wil voorkomen dat door allerlei landelijke eisen deze producten de grens niet over kunnen. Dat is de achtergrond van de Europese regelgeving voor bouwproducten. Waarom is de CE-markering nog niet voor alle bouwproducten verplicht? Of een product CE-gemarkeerd moet worden, is afhankelijk van de vraag of het product onder een geharmoniseerde norm valt. Een product dat bestemd is om blijvend te worden verwerkt in bouwwerken, is een bouwproduct. Dit is een ruime term dus er valt veel onder. Een product dat in de bouw gebruikt wordt, maar niet aan deze omschrijving voldoet, valt niet onder de bouwproductenrichtlijn. Mogelijk kan dit wel weer onder een andere richtlijn/verordening vallen. Hoe sluit deze Europese wetgeving aan op landelijke wetgeving, zoals het Bouwbesluit? Het Bouwbesluit stelt eisen aan gebouwen, CE-markering aan producten. Landelijke gebouweisen hebben bijvoorbeeld met het klimaat en bodemgesteldheid te maken. Wij stellen in Nederland in principe geen eisen aan aardbevinggevoeligheid, maar zitten wel voor een groot gedeelte onder zeeniveau. We kunnen het vanwege ons klimaat belangrijk vinden specifieke eisen te stellen aan hoe een muur geïsoleerd wordt. Voor het isolatiemateriaal gelden Europese normen, maar de overheid mag voorschrijven dat je drie lagen van een bepaald CE-gemarkeerd isolatiemateriaal nodig hebt. Hoe ziet u de toekomst van de bouwsector in het perspectief van de veranderende regelgeving? Er gebeurt al heel veel. Zowel op het gebied van private kwaliteitsborging als de CE-markering. Je hoort vaak mensen zeggen dat de bouw een achterlijke sector is. Dat stoort mij. Kijk maar naar dit soort normeringen en alles wat hierbij komt kijken. Men probeert daar echt op een wetenschappelijk verantwoorde manier vorm aan te geven. Ik denk dat de bouw daar behoorlijk ver in is. Het is nu een kwestie van afmaken waar men aan begonnen is. Dat moet je niet overhaasten. Vervolgens moeten individuele aannemers, ontwerpers en andere partijen die kennis tot zich nemen en in de praktijk brengen. Op het niveau van de bouwplaats en de tekenkamer is nog wel een slag te maken. De bouw in Nederland wordt steeds meer een kennisindustrie en dat komt de kwaliteit ten goede. Natuurlijk is nog ruimte voor verbetering, maar daar wordt ook aan gewerkt. Hoe serieus dat bouwbreed benaderd wordt, verrast mij in positieve zin. Je hoort vaak mensen zeggen dat de bouw een achterlijke sector is. Dat stoort mij STABU is voornemens dit najaar een CEcongres te organiseren. Check de website voor meer informatie en aanmeldingsmogelijkheden. STABULLETIN 6

7 INTERVIEW Voor alle details over de CE-markering verwijs ik graag naar het boek Certificering en normalisatie in het publieke bouwrecht van Richard Neerhof. Daarnaast deed ik samen met Hugo Strang op verzoek van het Ministerie van Binnenlandse Zaken onderzoek naar de vraag hoe de bouwconsument (opdrachtgever) beter te beschermen is. Dat resulteerde in het boek: Naar een andere verdeling van verantwoordelijkheid in de bouw, onderzoek naar privaatrechtelijke verbeteringsmogelijkheden van de bouwkwaliteit. Beide boeken zijn uitgegeven door het Instituut voor Bouwrecht. Monika Chao-Duivis Monika Chao-Duivis is directeur van het Instituut voor Bouwrecht dat onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek doet in het veld van publiek en privaat bouwrecht. Daarnaast is ze hoogleraar Bouwrecht aan de TU Delft. Ze is gespecialiseerd in privaatrecht, waarbinnen ze zich vooral richt op contracten-, aanbestedings en aansprakelijkheidsrecht. Onderzoek naar de gevolgen van nieuwe Europese regelgeving is één van de aspecten waar ze zich op toelegt. STABULLETIN 7

8 INTERVIEW Kunstenaar Jack Liemburg: Tailormade is de toekomst Net als bij kunst geldt ook voor de bouw dat er wel een markt voor je eindproduct moet zijn STABULLETIN 8

9 INTERVIEW Hij zei een gouden carrière in het zakenleven vaarwel en ging zijn droom achterna. Ongeveer tien jaar later timmert Jack Liemburg ook als kunstenaar succesvol aan de weg. Zijn workshops zijn uitverkocht en zijn schilderijen gaan als warme broodjes over de toonbank. Zijn geheim? Inspelen op de wensen van de klant. Zie hier de parallel met de bouwsector, die momenteel middenin deze transitie zit. Wat kan de bouw van deze kunstenaar leren? We spreken Liemburg op de tweede verdieping van de Hertog van Gelre, een jaren 90 kantoorgebouw in het hartje van Apeldoorn. Vroeger bevolkten kantoormedewerkers hier een in hokjes verdeelde etage. Maar sinds het pand leeg is komen te staan, sieren spontane schilderijen in felle kleuren de wanden en de vloer van één grote open ruimte. De transitie die dit pand heeft doorgemaakt, van kantoorgebouw tot kunstenaarsbolwerk, weerspiegelt de carrière van Liemburg. Dubbelleven Na zijn studiejaren werkte Liemburg zich op tot de eigenaar van een succesvol headhuntersbureau waarmee hij zich op executive search en werving en selectie richtte. Dag in dag uit was ik bezig met het plaatsen van commercieel managers en accountmanagers binnen de printing, IT en media, maar ook voor bouwbedrijven. Als een keurige accountmanager, strak in het pak, mooie auto erbij. Maar mijn hart lag bij de kunst. Ik leefde een dubbelleven, tot ik grofweg tien jaar terug besloot om me volledig op mijn passie te richten. Succesvolle start De overstap naar de kunstwereld gaat Liemburg goed af. Steeds meer mensen hebben een Jack aan de muur. IKEA gebruikt binnenkort zelfs Jack s Art suikerzakjes in haar restaurants en de workshops die Liemburg al jarenlang organiseert zijn drukbezocht. De resultaten van deze clinics hangen inmiddels al in directiekamers, fabriekshallen en huiskamers in binnen- en buitenland, ondanks de recessie. Van de crisis merk ik eigenlijk niets, vertelt Liemburg dan ook met trots. Kwamen er in het begin ongeveer 100 mensen per maand op mijn workshops af, tegenwoordig schommelt dit aantal tussen de en Meer dan alleen mooi Liemburg profiteert als kunstenaar onder andere van zijn netwerk als headhunter. Maar ook de kennis die hij destijds heeft opgedaan komt hem goed van pas. Kunst is niet alleen mooi om naar te kijken, maar ook een economisch vehikel. Als er geen vraag naar is, dan kun je het zelf nog zo mooi vinden, maar dan raak je het aan de straatstenen niet kwijt. Op de vraag of hij hier een parallel ziet met de bouwsector, knikt Liemburg instemmend. Ook voor de bouw geldt dat er wel een markt voor je eindproduct moet zijn. Veel bouwers zijn de tijd gewend waarin panden in no time uit de grond gestampt werden zonder rekening te houden met de vraag of het wel verkocht kon worden. Maar die tijd is echt voorbij. STABULLETIN 9

10 INTERVIEW Mensen zijn op zoek naar iets unieks, dat volledig afgestemd is op hun eigen wensen. En ze zijn bereid hiervoor te betalen STABULLETIN 10

11 INTERVIEW Tailormade heeft de toekomst Aangezien de werken van Liemburg ook in grote getale in woonwinkels hangen door het hele land, ziet hij de voordelen van seriematig werken. Tegelijkertijd levert hij ook unieke werken af op bestelling. Juist in die markt zie ik de laatste jaren de grootste groei. Mensen zijn op zoek naar iets unieks, dat volledig afgestemd is op hun eigen wensen. En ze zijn bereid hiervoor te betalen. In de bouw verwacht ik dezelfde ontwikkeling. Zet daarom geen projecten meer neer van 200 dezelfde eengezinswoningen, maar bied mensen de mogelijkheid om deze natuurlijk binnen bepaalde grenzen te personaliseren. Tailormade heeft echt de toekomst. Liemburg ervaart de kracht hiervan dagelijks. Bouwen is ondernemen, kunst ook. Wij hebben de afgelopen jaren al diverse mooie, leegstaande projecten onder handen genomen door ze op te leuken met op de locatie afgestemde kunst. En met succes. Kunst en aankleding worden vaak gezien als sluitpost. Maar ik ben ervan overtuigd dat je veel meer bereikt, als je hier prioriteit aan geeft. Een sprekend voorbeeld uit de praktijk is de Maalderij, het industriële pand waar STABU onlangs naar verhuisd is. Zo n tien doeken in de stijl van Herman Brood, met wie Liemburg jaren heeft samengewerkt, maken van de prachtige ruimtes in de Maalderij een prettige werkomgeving. Leer samenwerken Voor de bouw heeft Liemburg ten slotte nog een laatste tip: Leer samen te werken en duidelijk te communiceren. Steden en gebouwen zijn voor mij prachtige inspiratiebronnen. Maar als ik een cursus geef aan bedrijven uit de sector, of dit nou een installateur of corporatie is, merk ik ook dat er bij het tot stand komen van die gebouwde omgeving veel fout gaat. Vaak staan interne én externe communicatieproblemen een effectief proces in de weg. Als je succesvol wilt zijn in jouw vakgebied, moet je die aanpakken. Tijdens mijn workshops gaat het daarom lang niet alleen om het schilderen. Als je met een afdeling of mensen van verschillende afdelingen aan één schilderij werkt, merk je Vaak staan interne én externe communicatieproblemen een effectief bouwproces in de weg gauw waar de bottlenecks zitten. Dankzij mijn ervaring in de executive search sleutel ik aan die problemen door doelstellingen aan de cursus te hangen. Dat kan gaan om het verbeteren van de klantvriendelijkheid, het bieden van toegevoegde waarde of het werken buiten gebaande paden. Uiteindelijk bepaalt de mate waarin je als onderneming met deze thema s omgaat, hoe succesvol je de komende jaren zult zijn. Jack Liemburg Benieuwd geworden naar de kunstwerken van Jack Liemburg? Wil je een workshop bij hem volgen of heb je interesse in het aanschaffen van een echte Jack? Neem dan een kijkje op STABULLETIN 11

12 ADVERTORIAL Nieuwe woning future proof met glasvezel Het afsluiten van een abonnement voor internet, televisie en telefonie bij het betrekken van een nieuwbouwwoning: het is inmiddels net zo standaard als het omzetten van het postadres. Ruim zeven op de tien Nederlanders hebben hun aansluitingen al geregeld voordat ze verhuizen. Slechts 9% moet dit nog aanvragen na verhuizing*. Voor veel consumenten is snel en stabiel internet in de vorm van een glasvezelverbinding een meerwaarde voor hun nieuwe woning. Dat is ook niet verwonderlijk. Net als de nieuwe woning is een glasvezelverbinding een investering in de toekomst. Bert van Pijkeren, operationeel manager Gebiedsontwikkeling en Bouw bij Reggefiber: Met een glasvezelverbinding wordt niet alleen de basis gelegd voor een snelle internetverbinding. Het kan ook de opmaat zijn naar een passiefhuis. Zo n energieneutraal huis verbruikt voor verwarming maximaal 15 kwh/m² per jaar. Met een open glasvezelverbinding en tools als een slimme meter kan op afstand energiemonitoring worden uitgevoerd om deze waarde daadwerkelijk te halen. Een andere praktische toepassing van glasvezel is beveiliging op afstand. Met diverse draadloze alarmsystemen, bediend via een smartphone, heb je op elk moment en iedere plaats controle over de woning. Een snelle en stabiele verbinding met een gegarandeerde doorvoer van data is hierbij een groot pluspunt. Eigen glasvezelkabel Een dergelijke next generation verbinding komt er echter niet vanzelf. Reggefiber richt zich in Nederland op de aanleg en het beheer van open glasvezelnetwerken in bestaande en nieuwbouwwijken. Al voor de bouw van nieuwbouwwoningen legt Reggefiber voor elke woning een eigen glasvezelkabel in de grond tegen de erfgrens van het perceel. Een aantal weken voor de sleuteloverdracht wordt de verbinding binnengebracht in de nieuwbouwwoning en een glasvezelmodem geïnstalleerd, licht Van Pijkeren toe. Bij nieuwbouwprojecten van meer dan 250 woningen wordt in principe glasvezel aangelegd. Voor kleinere projecten kunnen aannemers of consumenten via Aansluitingen.nl bij Reggefiber de mogelijkheden voor een glasvezelverbinding opvragen. Onderscheidende factor Uit onderzoek* blijkt dat zeven op de tien bewoners van nieuwbouwwoningen het belangrijk vinden dat ze in de nieuwe woning gebruik kunnen maken van de nieuwste technieken. Een groot deel van de ADSL- en kabelgebruikers geeft aan graag over te stappen naar glasvezel als dit beschikbaar is. Van Pijkeren: Voor een grote groep consumenten is de aanwezigheid van glasvezel van toegevoegde waarde bij het betrekken van een nieuwe woning. De aanwezigheid van een glasvezelverbinding is een belangrijke vestigingsfactor: een element om rekening mee te houden bij het plannen en inrichten van nieuwbouwlocaties. * Right Marktonderzoek juli 2014 Meer informatie:

13 ADVERTORIAL DERBIGUM: Making Buildings Smart Innovatie is de belangrijkste pijler in de strategie van Derbigum. De inspanningen op dat vlak hebben geresulteerd in onder andere een dakbaan op plantaardige basis en dakbedekking met geïntegreerde zonnecellen. De Belgische onderneming Derbigum, het moederbedrijf van Derbigum Nederland, is gespecialiseerd in energiebesparende en -producerende dakbedekkingsmaterialen. De onderneming is gestart in 1932 en investeert vandaag de dag fors in vernieuwende producten voor duurzaam bouwen en energiebeheer. Het credo Making Buildings Smart geeft de missie van Derbigum duidelijk weer: innovatieve en duurzame oplossingen op maat ontwikkelen. Het doel is energiekosten besparen, hernieuwbare energie produceren, de duurzaamheid verhogen en zodoende de ecologische voetafdruk van gebouwen beperken. DERBIPURE Eén van de innovaties die het bedrijf heeft voortgebracht is een witte dakbedekking met de naam DERBIPURE. Dit is een niet-bitumineuze dakbaan op plantaardige basis. Het is versterkt met een composiet glas/polyester wapening en geïmpregneerd met een hoogreflecterende acrylcoating. DERBIPURE werkt hierdoor als een passieve koeler. Zo zorgt het voor energiebesparing en vermindert het de productie van CO 2 tijdens zijn volledige levensduur. Dankzij een neutrale ph-coating kan regenwater van het dak teruggewonnen worden. Derbisolar Derbisolar is een dakbedekking met geïntegreerde zonnecellen. In 2011 is gestart met de renovatie van 640 woningen in Overvecht Noord. Dit moest duurzaam gebeuren. Daarom is er op de daken Derbisolar geplaatst: een witte dakbaan met geïntegreerde flexibele PV-cellen. Het totale project bevat 3840 panelen PVL 144. Dat is een geïnstalleerd vermogen van Wattpiek. De opbrengst zal per jaar ca kwh bedragen. Met 8300 m² aan zonnepanelen is deze wijk nu het grootste zonne-energiepark van Utrecht. De woningen zitten nu allemaal in energielabel B, sommigen zelfs in A, terwijl ze voorheen in label E of zelfs F zaten. Bestekservice Op staat een bestekservice. Door een keuze in de ondergrond en de verschillende constructies, wordt de bezoeker naar het meest effectieve product geleid. Uiteindelijk worden zo de besteksteksten gegenereerd. Meer informatie Belangstelling voor een toelichting? De mensen van Derbigum komen graag eens bij u langs. Een vrijblijvende afspraak is snel gemaakt! DERBIGUM Nederland BV Postbus AE DELFT Tel Website:

14 STABU NIEUWS Samenwerken voor meerwaarde STABU heeft afgelopen jaren een sterke positie bereikt. Marc Verhage, algemeen directeur STABU: We zijn bij een aantal ontwikkelingen betrokken, waarbij we onze kennis en data inbrengen, om de sector optimaal te ondersteunen. Een voorbeeld is de CPR discussie, waarin wij een rigoureuze beslissing hebben moeten nemen om alle beoordelingsrichtlijnen te verwijderen uit de systematiek. Dit heeft tot veel weerstand geleid in de markt, maar inmiddels is gebleken dat dit de enige juiste beslissing was. We krijgen dan ook veel waardering vanuit de markt voor de voorlichting die velen heeft behoed voor misstappen. Ik noem ook deelname aan diverse initiatieven rondom gestandaardiseerde en geclassificeerde data, zoals CB-NL, BAB, Beheer Open BIM Standaarden van de BIR, samenwerking met in de Bouw en ETIM etc. In al deze gevallen is de uitdaging het zoeken van een balans tussen eigen businessmodellen (niets is gratis en STABU moet haar eigen broek ophouden) en de wens om bepaalde initiatieven een stap verder te helpen. Ik denk dat we erin geslaagd zijn om hier de juiste koers te varen. Marc Verhage, algemeen directeur STABU STABU zet deel van haar standaarden online STABU heeft er, op verzoek van veel marktpartijen, voor gekozen om een deel van haar standaarden publiekelijk toegankelijk te maken. Deze zijn beschikbaar via www. stabu.nl/standaarden. Al ruim 30 jaar brengt STABU de defacto standaard uit voor bestekschrijvend Nederland in de vorm van de STABU-systematiek voor de woning- en utiliteitsbouw. Inmiddels is STABU bezig met de komst en toekomst van BIM door STABU Bouwbreed op de markt te brengen. Bouwbreed zal meerdere classificaties en indexen bevatten. Op dit moment is de nieuwe index of classificatie Bouwsystemen & Installaties in ontwikkeling. Ook zal Bouwbreed de classificatie Ruimtelijke objecten bevatten die is ontwikkeld in samenwerking met het Rijksvastgoedbedrijf (voorheen Rijksgebouwendienst en Dienst Vastgoed Defensie) en meerdere marktpartijen. Daarnaast geeft STA- BU nog steeds de NL/SfB in digitale vorm en de bekende STABU²-werksoortclassificatie uit. Op verzoek van diverse marktpartijen stelt STABU nu een deel van deze standaarden onder voorwaarden geheel of gedeeltelijk ter beschikking. Zo kan men vast kan wennen aan en gebruik maken van deze nieuwe indexen. Naast het raadplegen onze expertgroepen uit de markt, hopen we door deze publicatie nog meer respons op de ontwikkelingen krijgen. Zo kunnen we de standaarden doorontwikkelen en nog beter aan laten sluiten op de dagelijkse praktijk. De standaarden bieden de basis voor communicatie over inhoudelijk technische informatie. De volledige lijsten en achterliggende content is beschikbaar via een licentie op STABU Bouwbreed. Die komt per 1 januari 2015 op de markt. Vanaf nu is het mogelijk om deze licenties af te sluiten en tot eind 2014 alvast gratis gebruik te maken van de eerste modules en de software. STABULLETIN 14

15 STABU NIEUWS Nieuw kantoor STABU STABU vierde op 11 juni 2014 de opening van haar nieuwe kantoorpand bij de Concordia molen in Ede. Ruim 100 gasten uit de hele bouwsector waren aanwezig om het prachtige pand van STABU te bewonderen. De Maalderij, waar STABU sinds april is gehuisvest, is een oude veevoederfabriek met een operationele korenmolen. Het pand is vijf jaar geleden volledig gerenoveerd. Het heeft een open en transparant karakter, symbolisch voor de nieuwe cultuur van STABU. Maar daar houdt de symboliek niet op. Het is een combinatie van oud en nieuw: een verwijzing naar de bouwsector als geheel. De behoudende sector maakt momenteel een revolutionaire omwenteling door, met als doel op een nieuwe manier te gaan (samen)werken. STABU zit middenin die verandering. Zo levert het een bijdrage aan het BIM men, het werken met bouwwerkinformatiemodellen. Een onderdeel van de STABU-systematiek is de fabrikanten producten database. Hierin worden straks ruim bouwproducten tot in detail beschreven en voorzien van alle relevante normen, wet- en regelgeving. Het nieuwe STABU-kantoor is als het ware een driedimensionale productencatalogus. Alle bouwmaterialen en installaties zijn niet weggewerkt, maar volledig zichtbaar in het pand. Niet alleen het pand, maar ook de dag zelf kende wat symbolische momenten. Zo vond de première plaats van de STABU film die inmiddels te zien is op Youtube en de STABU-website. De eigenaar van het pand, Berry Peereboom, vertelde leuke anekdotes over het verwerven en renoveren van De Maalderij. Tot slot kwam de kersverse wethouder van Ede, mevrouw Vreugdenhil, het pand officieel openen. Voor haar was het één van de eerste officiële momenten als wethouder. Een nieuw pand, een nieuwe directeur, een nieuwe jonge wethouder: oftewel vernieuwing alom. Dat is ook exact wat de bouw nodig heeft en waar de sector momenteel volop mee bezig is. nieuws ontvangen? is de digitale nieuwsbrief van STABU. Regelmatig wordt u hierin geïnformeerd over STABU-evenementen zoals gebruikersdagen, nieuwe uitgaven, beurzen, etc. Actuele zaken komen in een kort artikel aan bod, om vervolgens te verwijzen naar uitgebreidere artikelen op de website wordt ongeveer 6 keer per jaar verzonden aan alle geïnteresseerden. Aanmelden kan via de website STABULLETIN 15

16 VANUIT HET BESTUUR Stroomversnelling in digitale data-uitwisseling De bouwwereld verandert continu. Ook digitale data-uitwisseling tijdens alle fasen van het bouwproces én daarna heeft een grote vlucht genomen. Denk hierbij aan ontwikkelingen rond BIM, e-business, elektronische facturatie en gebouwbeheersystemen. Dennis Duffels Dennis Duffels zit in het STABU bestuur namens het Nederlandse Verbond Toeleveranciers Bouw (www.nvtb.nl) en is voorzitter van de vereniging FBS (www.fbs-index.nl). Gezien de enorme versnelling die het nu al doormaakt, zijn de digitale mogelijkheden van de toekomst nog amper te overzien Het aantal platforms en organisaties in digitale bouwdata groeit dan ook gestaag. Zij houden zich bezig met classificatie, specificatie, communicatiestandaarden, datawarehousing of een aantal van deze disciplines naast elkaar. Diverse partijen doen dit vanuit een commercieel business model. Anderen, zoals STABU, vanuit een onafhankelijk model zonder winstoogmerk. Hoe vinden fabrikanten hun weg in dit woud van initiatieven? Bij welk platform moet worden aangehaakt? En hoe zorg je er als fabrikant voor dat jouw belang overal en altijd goed naar voren komt? Voor een fabrikant is het belangrijk dat haar producten zoveel mogelijk aanwezig zijn in de belangrijke online instrumenten. En dat ze op de juiste wijze zijn geclassificeerd, gespecificeerd en beoordeeld. Niet alleen in bestekken, maar nadrukkelijk ook in overig noodzakelijk dataverkeer. Dat voorkomt fouten in de ontwerp-, bouw- en beheersfase van gebouwen en verkleint de faalkosten bij alle ketenpartners. Essentieel is dat de fabrikant te allen tijde eigenaar van haar data blijft en zo de regie en verantwoording houdt over haar informatie. Dat kan alleen in samenwerking met betrouwbare partijen zoals STABU, die heeft bewezen over de kwaliteit en continuïteit te beschikken om deze digitale ontwikkelingen om te zetten in een vernieuwde systematiek: STABU Bouwbreed. STABU is belangrijk, maar niet de enige relevante partij in dit métier. Samenwerking tussen partijen die zich bezighouden met digitale bouwdata én met de fabrikant wordt essentieel en zal leiden tot ongekende efficiency. Gezien de enorme versnelling die het nu al doormaakt, zijn de digitale mogelijkheden van de toekomst nu nog amper te overzien. Door de online beschikbaarheid én verbinding tussen diverse databases (allen gebaseerd op valide brongegevens) zijn productdata straks in elk geval altijd en overal in beeld voor de gebruiker! STABULLETIN 16

17 STABU NIEUWS STABU brengt de eerste modules van het langverwachte STABU Bouwbreed op de markt STABU heeft begin juli 2014 de eerste modules van de nieuwe specificatiesystematiek STABU Bouwbreed uitgebracht. Afgelopen jaar is door het STABU-team gewerkt aan vernieuwing van de specificatie systematiek. Ook de rest van dit jaar en in 2015 wordt hieraan nog het nodige werk verricht. Om de markt nu alvast te laten wennen aan de nieuwe systematiek en bijbehorende software, brengt STABU gefaseerd de diverse modules van STABU Bouwbreed naar buiten. Deze systematiek is aangepast aan de meest recente wet- en regelgeving, geschikt voor diverse samenwerkingsvormen en bijpassende contractstelsels en voorbereid op de komst en toekomst van BIM. STABU-uitgave De introductie van STABU Bouwbreed betekent overigens niet dat de vertrouwde aanpak stopgezet wordt. STABU² zal nog tot eind van 2015 in de lucht blijven. Meer informatie is te vinden op De I in BIM Op 11 juni jongstleden heeft STABU de film De i in BIM, gelanceerd. Hiermee schetst STABU haar toekomstbeeld als leverancier van een bouwbreed informatie (specificatie) systeem. Dat kan op elk moment in de lifecycle van een bouwwerk, de benodigde, gevalideerde kwalitatieve informatie koppelen aan het Bouwwerk Informatie Model. De eerste stappen op weg naar deze toekomst zijn gezet met het op de markt brengen van de eerste twee van zes uit te brengen modules. Het gaat om Bouwbreed Contracten waarmee standaard contracten opgesteld kunnen worden, zoals UAV 2012 en UAV-GC 2005 en de module Bouwbreed Kennissystemen, gevuld met direct toepasbare kennis op het gebied van wet- en regelgeving. Tevens is de eerste versie van de tabel ruimtelijke objecten van de module Bouwbreed Ruimten opgeleverd. Deze tabel vormt op termijn de kapstok voor functioneel (en prestatiegericht) specificeren. Proefperiode De komende tijd kan iedereen (in combinatie met een STABU²-licentie) kosteloos proefdraaien met de software die is inbegrepen bij STABU Bouwbreed. Dit doet STABU om de markt te betrekken bij de verdere ontwikkeling van de systematiek. Het streven is die op 1 januari 2015 volledige gereed te hebben. Alle huidige licentiehouders van STABU zijn inmiddels geïnformeerd hoe STABU Bouwbreed gebruikt kan worden in de tweede helft van dit jaar. Voor partijen die nog geen gebruik maken van STABU is het ook nu al mogelijk een licentie af te sluiten voor de nieuwe systematiek. Die nieuwe licentie is dan geldig tot 31 december De rest van 2014 kunt u hier, in ruil voor feedback, gratis gebruik maken. STABULLETIN 17

18 INTERVIEW Jerry Huijsman, Hilti: We moeten meer vooruit leren denken Hilti is al jaren bezig om bouwpartijen eerder bij elkaar te brengen. BIM is een methode om dat doel te verwezenlijken. Iedereen kent Hilti van de rode boorhamer. Het in 1941 opgerichte familiebedrijf is met ruim werknemers in 120 landen niet alleen een grote speler in machines, maar ook in bevestigingsmateriaal en brandwerende producten. Naast productie en verkoop heeft Hilti ook R&D centers in eigen beheer. Hilti wil een bijdrage leveren aan de optimalisatie van het bouwproces, aldus technisch adviseur Jerry Huijsman. Innovatie, maar ook het delen van kennis vergroot de productiviteit, kwaliteit en betrouwbaarheid van de hele sector. Midden in de bouwvak is het rustig op het kantoor van Hilti in Berkel en Rodenrijs. Op de laatste dag voor Huijsmans vakantie worden we hier hartelijk ontvangen. In principe ben ik na dit interview klaar, al weet je dat natuurlijk nooit zeker. Klanten met een vraag willen het liefst gisteren antwoord. Dat is gelijk één van de grootste uitdagingen van de bouw: we moeten leren om meer vooruit te denken. Naast zijn werk als technisch adviseur voor de productgroepen verankeringen, railsystemen en brandwerende producten is Huijsman promotor van de werkmethodiek BIM en vertegenwoordigt hij Hilti bij Brandveilig Bouwen Nederland (BBN). In BBN zitten vooraanstaande leveranciers van brandwerende producten. Allemaal met hetzelfde doel: het niveau van passieve brandveiligheid in gebouwen verhogen. Het Bouwbesluit geeft hiervoor de minimumeisen. Maar waarom wil je als opdrachtgever of gebouweigenaar aan het minimum voldoen? Je wilt toch een uitmuntend gebouw, zeker op het gebied van veiligheid. Gebouwen zijn nu niet slecht, maar het kan altijd beter. Het is goed om dat na te streven. Vrijwillige en verplichte CE-markering Hilti stelt zich ook proactief op als het gaat om bijvoorbeeld Europese regelgeving. Sinds 2013 is CE-markering voor veel bouwproducten verplicht. Voor brandwerende producten laat deze verplichting nog op zich wachten, maar dat is voor Hilti geen reden om achterover te leunen. Via een Europese technische beoordeling (ETA) kun je uit eigen beweging een CE-markering aanvragen. Brandveiligheid valt onder het Bouwbesluit 2012 en is één van de zeven fundamentele eisen binnen de CPR. Dit is zo n belangrijke productgroep dat wij hiervoor de vrijwillige route bewandelen. Gefundeerde productkeuze Volgens Huijsman heeft een Europese norm grote voordelen. Hilti is een wereldwijde speler. Het is voor ons belangrijk om handelsbelemmeringen weg te nemen. Maar het heeft voor de hele keten voordelen. Een CE-markering geeft aan dat er volgens de laatste methoden is getest en geclassificeerd. Het waarborgt een continue kwaliteit omdat een onafhankelijke partij de productie strikt controleert volgens de Verordening Bouwproducten. Bovendien kun je met een eenduidige markering beter gefundeerde productkeuzes maken. Door alle essentiële kenmerken op dezelfde manier te waarderen zijn de verschillen tussen producten duidelijk zichtbaar. Eenduidige taal spreken Niet alleen eenduidige informatie maar ook informatie-uitwisseling via bijvoorbeeld een Bouwwerk Informatie Model behoort tot de kern van een beter bouwproces. Hilti is al jaren bezig om bouwpartijen eerder bij elkaar te brengen. STABULLETIN 18

19 INTERVIEW BIM is een methode om dat doel te verwezenlijken. Al onze materialen zijn in een digitale bibliotheek beschikbaar voor deze modellen. Nu bouwen architecten of installateurs nog vooral hun eigen bibliotheek op, maar het is een kwestie van tijd voordat ook hier een eenduidige taal gesproken wordt. Kennis over het materiaal dat in een bouwwerk zit en de regelgeving die daar achter schuilt is voor iedereen essentieel, gaat Huijsman verder. Met een online informatiesysteem als STABU Bouwbreed kunnen we in iedere fase van de bouw op verschillende niveaus gestandaardiseerde informatie toevoegen, bewerken en delen. Al deze informatie blijft bovendien beschikbaar voor toekomstige projecten, waardoor het kennisniveau stijgt. Daarin is nog een lange weg te gaan, maar er zijn gelukkig ook veel ontwikkelingen gaande. Eerder om de tafel BIM is volgens Huijsman een methode om eerder en beter na te denken over het bouwproces. Maar dat kan alleen als de constructeur, de architect, de aannemer, de fabrikant en het bevoegd gezag op voorhand met elkaar aan tafel zitten. Helaas gebeurt dat nog steeds te weinig. In dat opzicht noemt hij de private kwaliteitsborging, die voor 2015 op stapel staat, een positieve ontwikkeling. Of het nu door een private partij gebeurt of de overheid: een hoger niveau van kwaliteitsborging draagt bij aan een betere bouw. Je moet de kwaliteitscontrole eigenlijk niet afwachten, maar vooraf met partijen nadenken hoe je een goed project realiseert. De extra investering in de beginfase, verdien je in de uitvoering en het onderhoud terug, aldus Huijsman. Hij geeft een eenvoudig voorbeeld. In gebouwen moeten doorgangen voor kabels brandwerend worden afgedicht. Dat kan op veel verschillende manieren. Hilti heeft hiervoor een brandwerende sleeve die je open en dicht kunt draaien. Zo kunnen kabels worden toegevoegd en direct weer brandwerend worden afgesloten. Zo n product is duurder in aanschaf, maar draagt bij aan een flexibel gebouw dat goedkoper is in onderhoud en altijd brandveilig blijft. Volgens Huijsman is de traditionele werkwijze in de sector definitief aan het veranderen. De crisis van de afgelopen jaren was eigenlijk een geluk bij een ongeluk. De bouw is nu echt in ontwikkeling en samenwerking komt tot stand. Daar vraagt de markt ook om. Vaak wordt niet meer bepaald wat we moeten maken, maar welke prestatie een project moet leveren. Het is aan de markt om dat in te vullen. De bouw lijkt steeds meer op sectoren als de offshore en de auto-industrie. We weten op voorhand veel beter wat we gaan doen en hebben dat al getoetst voordat we het gaan maken. Pilot met BIM to field en field to BIM Om de theorie van een BIM te koppelen aan de praktijk komt Hilti met BIM to field gereedschappen. Huijsman: Met dit optische gereedschap kunnen punten, lijnen of hoeken uit BIM worden uitgezet op de bouwplaats. Andersom kan ook. Bestaande gebouwen of bouwdelen worden ingemeten en de data wordt teruggebracht naar een virtueel model. In Nederland komt dit BIM to field gereedschap waarschijnlijk volgend jaar als pilot op de markt. Pioniers die hieraan willen meewerken, kunnen mij altijd benaderen. STABULLETIN 19

20 INTERVIEW Maarten Georgius, Aedes: De markt moet uitgedaagd worden Traditioneel bouwen met een uitgeschreven bestek is volgens veel partijen niet meer van deze tijd. In plaats daarvan moet de markt omgedraaid en uitgedaagd worden. Opdrachtgevers moeten breder gaan denken en zich meer focussen op functioneel specificeren. Dit stelt Maarten Georgius, senior adviseur opdrachtgeverschap bij Aedes. Aedes behartigt als branchevereniging de belangen van woningcorporaties in Den Haag en Brussel. De vereniging zoekt naar oplossingen voor het beter functioneren van de woningmarkt en draagt bij aan een professionele sector. Georgius is verantwoordelijk voor het advieswerk op het gebied van opdrachtgeverschap. Ook lobbyt hij bij ministeries om de condities voor corporaties zo optimaal mogelijk te houden. Veranderende bouwsector De snel veranderende bouwsector heeft corporaties in een andere opdrachtgeversrol geplaatst. Georgius: Op dit moment is er een soort stoelendans bezig in de bouwketen. De traditionele samenwerkingsvormen, waarbij woningcorporaties op basis van gedetailleerde bestekken hun opdrachtnemers aansturen, schieten tegenwoordig vaak tekort. Daarnaast staan de budgetten enorm onder druk door de verhuurdersheffing, de Europese regelgeving en de economische crisis. Dit maakt dat corporaties scherper moeten inkopen, omdat zij minder geld te besteden hebben, maar toch het maximale uit de markt moeten halen. Om dit voor elkaar te krijgen is het van belang dat ze hun rol als opdrachtgever anders in gaan delen. Een oplossing hiervoor is functioneel specificeren. Functioneel specificeren In een functionele specificatie worden de functies beschreven die een product of dienst moeten vervullen voor de gebruiker of opdrachtgever, zonder daarbij de oplossing te benoemen. Met andere woorden, het beschrijft wat een product moet doen of moet presteren. Bijvoorbeeld: een opdrachtgever vraagt een maximale energieprestatie bij een woningrenovatie in plaats van een energielabel voor te schrijven. STABULLETIN 20

21 INTERVIEW Volgens Georgius wordt functioneel specificeren nog niet veelvuldig toegepast. Enerzijds is het nog onbekend en onbemind. Anderzijds denk ik dat men nog niet overtuigd is dat het beter en slimmer is dan de traditionele werkwijze. Er heerst nog een cultuur van we doen de dingen zoals we ze doen. Dat gaat al jaren goed, dus waarom zou je het veranderen? Toch is het werken met een klassiek bestek niet meer van deze tijd. Het klassieke bestek leidt namelijk niet altijd tot het gewenste eindresultaat en werkt bovendien innovatie in de bouwkolom tegen. Aanmoedigen van de markt Wij moedigen onze leden daarom aan om de markt niet voor te schrijven, maar om hem juist uit te dagen. Het denkwerk over de beste en goedkoopste aanpak moet liggen bij de mensen die hiervan de meeste kennis hebben: de uitvoerende marktpartijen. Deze kennis zit niet bij de corporaties zelf. We moeten de markt veel meer aanmoedigen. Dat zal leiden tot betere prestaties. Het is dus niet meer de bedoeling om een bepaald type materiaal of product voor te schrijven. Het vraagt om een andere manier van werken. Maar leidt, goed uitgevoerd, wel tot een tevreden huurder, die gebrekenvrij woont en de kwaliteit krijgt die hem beloofd is. Voorbeeldprojecten Er zijn al diverse woningcorporaties in geslaagd om succesvol te bouwen met functioneel specificeren en aanbesteden. Corporaties zoals Wonion, Portaal of de Alliantie werken op deze manier. Door de markt uit te dagen hebben ze betere duurzaamheidprestaties gekregen en soms zelfs energieneutrale woningen. Het sterkste voorbeeld dat Georgius aanhaalt is de Stroomversnelling. In dit project vragen ze de markt om oplossingen en werken ze echt met de filosofie van functioneel specificeren. Hierdoor leveren bouwers duurzaam gerenoveerde woningen, zonder energiekosten (nul-op-de-energiemeter). Ze zetten de vraag dus op een andere manier in de markt dan voorheen en krijgen zo goede resultaten. Toekomstbeeld Op de vraag of functioneel specificeren gemeengoed wordt in de markt antwoord Georgius. Ik heb er vertrouwen in, maar we moeten er wel met zijn allen aan trekken en op focussen. Op dit moment is het nog niet dik gezaaid met praktische instrumenten om van functioneel specificeren een succes te maken. Zowel de markt als woningcorporaties zullen hun competenties moeten aanpassen en verder ontwikkelen. Hiermee willen wij onze leden helpen. Ze bewust maken en opleiden om het zelf verder op te pakken. Alleen zo maken we van functioneel specificeren een succes. Om functioneel specificeren verder uit te diepen is STABU begin dit jaar gestart met de projectgroep 99 (PG99). Tijdens de bijeenkomsten van de PG99 wordt samengewerkt aan een nieuwe standaard op dit gebied. Meer weten? Ga dan naar Maarten Georgius Maarten Georgius is als senior adviseur bij Aedes verantwoordelijk voor het programma professioneel opdrachtgeverschap. Zaken als ketensamenwerking, BIM, past performance en contractvorming behoren tot de speerpunten. STABULLETIN 21

22 COLUMN Denk klantgericht! Je kunt geen gesprek beginnen of blad openslaan of het gaat erover: de bouwsector schijnt middenin een transitie te zitten. Eén waarover iedereen een duidelijke mening heeft. Toen STABU me vroeg een column te schrijven over mijn visie op de sector, zag ik dit vooral als een kans om te benadrukken wat ik in die gesprekken tot nu toe mis. Als wij over een jaar of tien met elkaar terugkijken, hoop ik namelijk vooral dat dit de periode was waarin we de klant centraal hebben gezet. De laatste decennia is de bouw namelijk te veel gericht op het proces en te weinig op die klant. Dit is natuurlijk goed te verklaren. De vraag naar gebouwen was immers altijd substantieel groter dan het aanbod. We konden het ons daarom veroorloven klantgerichtheid op het tweede plan te zetten. Boudewijn Goedhart Boudewijn Goedhart is directeur van kennisinstituut BouwKennis (www.bouwkennis.nl) en contentbureau BouwStijl Media (www.bouwstijlmedia.nl). Daarnaast is hij veelgevraagd spreker over onder andere marketing in de bouw. Functioneel specificeren is voor de markt een zegen Diverse ontwikkelingen in de laatste decennia, waaronder het steeds complexer worden van het bouwproces, maken de procesgerichte manier van werken echter steeds minder effectief. Gelukkig is er een verandering op komst. De eerste opdrachtgevers verschuiven hun eigen rol inmiddels voorzichtig van voorschrijvend naar de markt uitdagend. Ze vertellen niet meer hoe hun project gerealiseerd moet worden, maar alleen wat er gebouwd moet worden. Voor opdrachtgevers levert deze omslag richting functioneel specificeren pure winst op. Door oplossingsongebonden specificaties te gebruiken, profiteren ze van de technologische kennis, de specialiteiten en het innovatieve vermogen van de markt. Ook voor de markt is het een zegen. Het biedt bedrijven de kans om van procesdenken door te groeien naar een markten marketinggerichte aanpak. Ze krijgen de kans om mee te denken over de beste oplossingen en kunnen onderscheidend vermogen creëren met hun kennis en expertise. Inspanningen van partijen zoals STABU met haar nieuwe bouwbrede besteksystematiek en de doorlopende ontwikkeling van tools zoals BIM, helpen bedrijven om hiervoor ook de ruimte te vinden. Doordat de kwaliteit van het bouwproces nu op ieder moment getoetst kan worden, kunnen bedrijven zich volledig richten op datgene waar ze goed in zijn: het toevoegen van waarde. Er ontstaat tijd én budget om meer markt- en marketinggedreven te opereren. Gelukkig maar, want als we vast blijven houden aan het traditionele procesdenken, blijft alleen de laagste prijs nog over als concurrentiemiddel. En daar wordt niemand beter van. Naast al deze hulpmiddelen moeten we natuurlijk niet vergeten dat de omslag van procesgericht denken richting klantgericht werken begint met een andere mindset. Door veel meer en beter samen te werken, van elkaars kracht te profiteren én de klant niet uit het oog te verliezen, kunnen we de sector de broodnodige nieuwe energie geven. STABULLETIN 22

23 BEELE Engineering: Experts in brandveiligheid en waterdichtheid ADVERTORIAL Dat brand een serieus gevaar kan opleveren is evident. Al meer dan 40 jaar is BEELE Engineering specialist in passieve brandveiligheidssystemen. Systemen waarmee de verspreiding van brand, rook, water en gassen via kabel- en buizeninstallaties wordt voorkomen. Niet alleen de dreiging van water, maar ook de schade als gevolg van lekkage worden vaak onderschat. Beele Engineering levert daarom een breed scala geavanceerde oplossingen om deze risico s uit te bannen. Of het nu gaat om blootstelling aan vuur of grote druk- of schokbelastingen of een combinatie van beide: de systemen bieden een oplossing en genieten wereldwijd een uitstekende reputatie. Het bedrijf in Aalten heeft veiligheid, betrouwbaarheid en betrokkenheid hoog in het vaandel. Alle activiteiten worden aan deze kernwaarden getoetst. Totaaloplossingen Het veelzijdige en veelomvattende productenpakket stelt Beele in staat om voor nagenoeg ieder probleem en voor iedere markt een oplossing te bieden. Het merendeel van de producten komt voort uit vragen uit markt. Zelfs in de meest geavanceerde projecten worden de producten toegepast. Op basis van de jarenlange kennis en ervaring worden maatwerkoplossingen geleverd voor scheepsbouw, offshore, kerninstallaties en de industrie, maar ook voor complexe gebouwen en infrastructuur. Total cost of ownership De gebruiksvriendelijkheid, intensieve tests en hoge productkwaliteit dragen bij aan duurzaamheid, minimale onderhoudskosten en een lange levensduur. Daarom bieden de producten van BEELE de beste Total Cost of Ownership. En minstens zo belangrijk: de producten functioneren op het moment dat het ertoe doet vandaag, morgen en vele jaren daarna. Geavanceerde productie Beele heeft eigen faciliteiten om de producten grondig te testen onder de zwaarste omstandigheden. De eigen R&D-afdeling, met erkend laboratorium, verlegt voortdurend de grenzen van rubber- en kunststoftechnologie en systeemtechniek. Daarbij is het machinepark van het bedrijf op de laatste stand van de techniek en wordt ook continu in nieuwe, geavanceerde machines geïnvesteerd. Van research en ontwikkeling tot productie en levering: Beele biedt alles vanuit één loket. Meer informatie De afgelopen decennia heeft Beele Engineering een schat aan kennis en ervaring opgedaan. Het bedrijf is wereldwijd marktleider van afdichtingsystemen voor state-of-theart scheepsbouw, bouw, civiele techniek en industriële applicaties. Iedere vezel van het personeel van Beele is gedreven door een passie voor brandveiligheid en waterkering. Beele is betrokken bij de veiligheid van mensen en middelen, bij kwaliteit en duurzaamheid. Klantgerichtheid zorgt ervoor dat steeds weer de grenzen van de technische mogelijkheden worden verlegt. Alles passend binnen de We Care -filosofie van Beele Engineering. BEELE Engineering Beunkdijk NZ AALTEN

en noodzaak uniforme contractvoorwaarden

en noodzaak uniforme contractvoorwaarden Nut en noodzaak uniforme contractvoorwaarden Ir. M.L.A.M. van Hezik, Directeur Stichting STABU 16 maart 2010 U.A.V. 1989 / U.A.V.T.I. 1992 / AVA 1992 (traditionele overeenkomsten); DNR (ontwerp-/architecten

Nadere informatie

CE-markering op bouwproducten: Richtlijn wordt Wet

CE-markering op bouwproducten: Richtlijn wordt Wet CE-markering op bouwproducten: Richtlijn wordt Wet CE-markering: Wat is het, wat wordt het en wat moeten we ermee in de dakenbranche? Inderdaad, wat moeten we ermee want op dit moment is de bouwsector

Nadere informatie

Auteursrecht en STABU. STABU Bezoekadres: Telefoonweg 32 Postbus 36 6712 GC EDE. Tel. 0318 63 30 26 E-mail: info@stabu.nl Website: www.stabu.

Auteursrecht en STABU. STABU Bezoekadres: Telefoonweg 32 Postbus 36 6712 GC EDE. Tel. 0318 63 30 26 E-mail: info@stabu.nl Website: www.stabu. Auteursrecht en STABU STABU Bezoekadres: Telefoonweg 32 Postbus 36 6712 GC EDE Tel. 0318 63 30 26 E-mail: info@stabu.nl Website: www.stabu.org In het kort: De bouwwereld is constant aan veranderingen onderhevig

Nadere informatie

ETIM voor bouw- en installatiesector

ETIM voor bouw- en installatiesector ETIM voor bouw- en installatiesector D S@les in de Bouw & Installatie dag Drs Ing Aart van Gelder Zonneheuvel, Doorn 25 september 2013 Even voorstellen.. - Aart van Gelder - BIM adviseur UNETO-VNI - Lid

Nadere informatie

BIM in de praktijk. Alexander Hoos / Kuijpers

BIM in de praktijk. Alexander Hoos / Kuijpers BIM in de praktijk Alexander Hoos / Kuijpers TVVL Eindedaglezing, 4 april 2016 Alexander Hoos Informatie Manager Even voorstellen Installatie bedrijf Kuijpers (www.kuijpers.nl) Kerntaken: Procesoptimalisatie,

Nadere informatie

Standaardisering..Waarom? Vanuit het oogpunt van de installateur. Alexander Hoos 09 mei 2016

Standaardisering..Waarom? Vanuit het oogpunt van de installateur. Alexander Hoos 09 mei 2016 Standaardisering..Waarom? Vanuit het oogpunt van de installateur Alexander Hoos 09 mei 2016 Even voorstellen Alexander Hoos Informatiemanager Technisch dienstverlener Kuijpers (www.kuijpers.nl) Kerntaken:

Nadere informatie

Jaarprogramma 2011. Laat zien dat uw bedrijf een competente bouwpartner is als het gaat om innovatieve duurzame oplossingen!

Jaarprogramma 2011. Laat zien dat uw bedrijf een competente bouwpartner is als het gaat om innovatieve duurzame oplossingen! Jaarprogramma 2011 Laat zien dat uw bedrijf een competente bouwpartner is als het gaat om innovatieve duurzame oplossingen! Meer dan wordt u aangeboden door het Centrum voor Innovatie van de Bouwkolom

Nadere informatie

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009 VISIEdocument April 2009 Innovatie in de bouw Innovatie in de bouw steeds belangrijker Innovatie is voor bouwbedrijven van steeds groter belang om zich in een snel veranderende samenleving te profileren

Nadere informatie

Bouwbesluit 2012. CE-markering en Erkende kwaliteitsverklaringen

Bouwbesluit 2012. CE-markering en Erkende kwaliteitsverklaringen Bouwbesluit 2012 CE-markering en Erkende kwaliteitsverklaringen Een groot aantal voorschriften over het (ver)bouwen, gebruiken en slopen van gebouwen en andere bouwwerken is samengevoegd in het Bouwbesluit

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

BIM EN CLASSIFICATIES

BIM EN CLASSIFICATIES INTERVIEW BIM EN CLASSIFICATIES BIM: Zorg dat BIM LOKET BRENGT OPEN BIM-STANDAARDEN ONDER ÉÉN DAK EN BUNDELT KENNIS VOOR MIJ GAAT BIM OVER HET UITWISSELEN VAN INFORMATIE JAN-PIETER EELANTS PROGRAMMAMANAGER

Nadere informatie

DE BIM WERKMETHODIEK. Gezocht: BIM-Partners. De toekomst is NU!

DE BIM WERKMETHODIEK. Gezocht: BIM-Partners. De toekomst is NU! Gezocht: BIM-Partners Waarom zou u aan ons BIM-proces deel willen nemen? Lees deze brochure en ontdek de mogelijkheden. Wacht niet langer en maak gebruik van ons uniek aanbod: Wordt BIM-partner van BolwerkWeekers.

Nadere informatie

Building Information Modeling Informatie in een digitaal prototype van het ontwerp kostenmanagement bbn adviseurs juni 2013

Building Information Modeling Informatie in een digitaal prototype van het ontwerp kostenmanagement bbn adviseurs juni 2013 Building Information Modeling Informatie in een digitaal prototype van het ontwerp kostenmanagement bbn adviseurs juni 2013 bron: Ector Hoogstad Architecten BIM BIM is een term die in het vakgebied bouw

Nadere informatie

De oplossingsruimte dijt oneindig uit

De oplossingsruimte dijt oneindig uit Wat betekent Conceptueel Bouwen u? Een beter beheersbaar proces, meer zekerheid over het eindresultaat en veel minder rompslomp: dat is waar Conceptueel Bouwen staat. Het Netwerk Conceptueel Bouwen ondersteunt

Nadere informatie

REGIE OVER INFORMATIE BIM VOOR WONINGCORPORATIES

REGIE OVER INFORMATIE BIM VOOR WONINGCORPORATIES REGIE OVER INFORMATIE BIM VOOR WONINGCORPORATIES REGIE OVER INFORMATIE BIM VOOR WONINGCORPORATIES Woningcorporaties worden in toenemende mate aangesproken op efficiency en het verlagen van bedrijfslasten.

Nadere informatie

de BIM-werkmethodiek Gezocht: BIM-Partners Contactgegevens Ga voor die voorsprong: kom langs! Stap in de toekomst!

de BIM-werkmethodiek Gezocht: BIM-Partners Contactgegevens Ga voor die voorsprong: kom langs! Stap in de toekomst! Dit oriënterende gesprek is geheel vrijblijvend. Bel 0229-291 500 of mail naar bim@schoutentechniek.nl Contactgegevens De Marowijne 47 1689 AR Zwaag Postbus 20 1689 ZG Zwaag T (0229) 29 15 00 F (0229)

Nadere informatie

tailor-made solutions

tailor-made solutions tailor-made solutions TailoR-made solutions Zoekt u een moderne presentatieruimte voor de directie? Overweegt u een auditorium in te richten in uw museum? Wilt u kosten besparen door uw beveiliging te

Nadere informatie

Het Digitale Fundament van de Bouw Bibliotheek. BouwConnect is powered by

Het Digitale Fundament van de Bouw Bibliotheek. BouwConnect is powered by Het Digitale Fundament van de Bouw Bibliotheek BouwConnect is powered by BouwConnect: Sneller, Slimmer en Schoner BouwConnect is een samenwerking tussen KPN en De Twee Snoeken met als doel: Alle partijen

Nadere informatie

Groot in kleinschalige projecten

Groot in kleinschalige projecten Groot in kleinschalige projecten Beheer en onderhoud Verbouw en renovatie Kleinschalige nieuwbouw Gerritsen kleinbouw Nieuw bedrijfsonderdeel, vertrouwde naam In ruim 75 jaar heeft Gerritsen Bouwgroep

Nadere informatie

BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT. Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012

BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT. Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012 BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012 Aannemer als de spil in de keten Een aannemer is de verbindende schakel tussen: Creatieve

Nadere informatie

DE BIM-WERKMETHODIEK. Gezocht: BIM-Partners. Stap in de toekomst!

DE BIM-WERKMETHODIEK. Gezocht: BIM-Partners. Stap in de toekomst! DE BIM-WERKMETHODIEK Stap in de toekomst! Gezocht: BIM-Partners Hoe eerder u klaar bent voor BIM (Bouw Informatie Model), hoe meer u profiteert van de vele voordelen. Word BIM-partner van Schouten Techniek

Nadere informatie

Open Specificaties Formaat

Open Specificaties Formaat Open Specificaties Formaat 11-11-2015 Erik Pijnenburg directeur @kubusbv Open Specificaties Formaat Voorstellen BIM voor fabrikanten OPEN standaarden Open Specificaties Formaat Korte demonstratie Vragen

Nadere informatie

Duurzaam door innovatieve materialen en processen

Duurzaam door innovatieve materialen en processen Adres Bergensesteenweg 32 B-1651 Lot Contactpersoon Website Dhr. Stefan Theunis Product Manager Europe www.derbigum.be DERBIPURE : plantaardige grondstoffen voor een wit dak Activiteiten De Belgische onderneming

Nadere informatie

EFFECT. 4 7 geluidsbeheersing. 8 9 toegangstechniek. 10 11 operator cabines. 12 13 plaatbewerking. 14 15 kennis & ontwikkeling

EFFECT. 4 7 geluidsbeheersing. 8 9 toegangstechniek. 10 11 operator cabines. 12 13 plaatbewerking. 14 15 kennis & ontwikkeling INZICHT EFFECT 4 7 geluidsbeheersing 8 9 toegangstechniek 10 11 operator cabines Inzicht. Weten wat werkt. In welke situatie. Voor wie. En vooral: met welk doel. We denken. Vragen. Verwonderen. Onderzoeken

Nadere informatie

De BouwConnectie met S@les in de Bouw

De BouwConnectie met S@les in de Bouw De BouwConnectie met S@les in de Bouw Doel Verbetering van de communicatie in de bouw Terugdringen faalkosten en CO2-uitstoot Rendement verbeteren Hoe? Eén centrale bibliotheek met Integrale Eenduidige

Nadere informatie

Hoe maak je de keten LEAN?

Hoe maak je de keten LEAN? Hoe maak je de keten LEAN? Oktober 2012 Meindert Koopman Directeur Bouwbedrijf Rijssen B.V Hoe maak je de keten LEAN?? Inleiding. Traditionele proces. Ketenintegratie.. Van Losser Installatiegroep. Ketenintegratie:

Nadere informatie

slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren

slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren Voor: Bouwlokalen Het Nieuwe Renoveren 11 oktober 2011 te Doetinchem http://www.slimrenoveren.nl

Nadere informatie

Workshop: Kwaliteit voor kleine en grote bouwwerken

Workshop: Kwaliteit voor kleine en grote bouwwerken Workshop: Kwaliteit voor kleine en grote bouwwerken Wat is BouwGarant Algemeen: Met ruim 1500 aangesloten bouwbedrijven het grootste keurmerk van de bouw in Nederland. Alle deelnemers worden periodiek

Nadere informatie

Rol van het bestek. Traditionele bouwvormen onder druk. Maar bestek nog altijd dominant aanwezig

Rol van het bestek. Traditionele bouwvormen onder druk. Maar bestek nog altijd dominant aanwezig Rol van het bestek Rol van het bestek Om de technische en functionele eisen voor bouwwerken vast te leggen, wordt in de bouwsector een bestek gebruikt. Dit bestek vormt de basis voor het contract tussen

Nadere informatie

Van der Hoeven Tuinbouwprojecten met IQ

Van der Hoeven Tuinbouwprojecten met IQ Van der Hoeven Tuinbouwprojecten met IQ Een kassenbouwer die mee verandert Hoeveel is er allemaal al niet veranderd in de internationale glastuinbouw? Misschien is het grootste verschil wel de ontwikkeling

Nadere informatie

CE-markering: wat houdt dat in en wat is de waarde ervan?

CE-markering: wat houdt dat in en wat is de waarde ervan? CE-markering: wat houdt dat in en wat is de waarde ervan? Jacques Mertens Csilla Csoke Bent u het bevoegd gezag? CE-Markering regelgeving Csilla Csoke Regelgeving 1. Bouwbesluit: veiligheidsniveau bepalen

Nadere informatie

hertalan welkom in de wereld van EPDM

hertalan welkom in de wereld van EPDM hertalan welkom in de wereld van EPDM hertalan the waterproof solution Hertalan levert wereldwijd unieke EPDM producten voor duurzame en watervaste oplossingen. Als eerste Europese producent van EPDM folies

Nadere informatie

Uw procesregiseur. Expertise in het bouwtraject. Sterk in verbinden. Dat is Adams Bouwadviesbureau. Al meer dan 15 jaar een

Uw procesregiseur. Expertise in het bouwtraject. Sterk in verbinden. Dat is Adams Bouwadviesbureau. Al meer dan 15 jaar een sterk in verbinden Sterk in verbinden. Dat is Adams Bouwadviesbureau. Al meer dan 15 jaar een toonaangevend ingenieursbureau. Gespecialiseerd in duurzaam en constructief bouwadvies voor woningbouw en utiliteitsbouw.

Nadere informatie

Het houten kozijn en meer!

Het houten kozijn en meer! Het houten kozijn en meer! voortdurend innovatief presteren een unieke combinatie van professionals VIP-kozijn: 1 + 1 = 3 Wat gebeurt er als twee familiebedrijven met passie voor vakmanschap, een doorzettersmentaliteit

Nadere informatie

Certificatie in de bouw, Energiebespaarlening, energielabel woningen, kwaliteitsborging, eigenbouw, Stad van de toekomst

Certificatie in de bouw, Energiebespaarlening, energielabel woningen, kwaliteitsborging, eigenbouw, Stad van de toekomst Rienks, Diane Van: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties Verzonden: woensdag 29 april 2015 17:09 Aan: Statengriffie provinsje Fryslân Onderwerp:

Nadere informatie

Virtueel Bouwen BIM Stand van toepassing

Virtueel Bouwen BIM Stand van toepassing Virtueel Bouwen BIM Stand van toepassing Jan Straatman, Balance & Result Organisatie Adviseurs b.v. 1 i.s.m. Willem Pel, Balance & Result en Hans Hendriks, debimspecialist 15 november 2010 Virtueel bouwen

Nadere informatie

Bouwlokaal: Bouwen is vooruitzien Jan-Willem Ponjé

Bouwlokaal: Bouwen is vooruitzien Jan-Willem Ponjé Bouwlokaal: Bouwen is vooruitzien Jan-Willem Ponjé directeur Bouwbedrijf Ponjé Vestigingsplaats: Handel (gemeente Gemert-Bakel) Opgericht in: 1932 Omzet: 8,5 mln euro Medewerkers: 46 personen Activiteiten:

Nadere informatie

Privaat vastgoed. Optimaal renderend en toekomstbestendig

Privaat vastgoed. Optimaal renderend en toekomstbestendig Privaat vastgoed Optimaal renderend en toekomstbestendig Duurzaam huisvesten Royal HaskoningDHV is sinds jaar en dag een betrouwbare partner in commercieel vastgoed. Als adviseurs hebben wij mede het aanzicht

Nadere informatie

S@les in de Bouw dag 2012

S@les in de Bouw dag 2012 S@les in de Bouw dag 2012 Doel van vandaag 1. U informeren over BAB Aanleiding en proces Positionering en visie De voortgang 2. Uw vragen beantwoorden 3. Uw mening horen Aanleiding en Proces Succes in

Nadere informatie

S@les in de Bouw dag 2012

S@les in de Bouw dag 2012 S@les in de Bouw dag 2012 Doel van vandaag 1. U informeren over BAB Aanleiding en proces Positionering en visie De voortgang 2. Uw vragen beantwoorden 3. Uw mening horen Aanleiding en Proces Succes in

Nadere informatie

Bouw Informatie Raad (BIR) Hans Nijssen Workshop Kennis (Excelleren met BIM) 29 juni 2011

Bouw Informatie Raad (BIR) Hans Nijssen Workshop Kennis (Excelleren met BIM) 29 juni 2011 Bouw Informatie Raad (BIR) Hans Nijssen Workshop Kennis (Excelleren met BIM) 29 juni 2011 Missie Bouwkwaliteit verhogen door samenwerking in de keten te verbeteren, ondersteund door Bouw Informatie Modellen

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Bouw met lef, bouw voor het leven

Bouw met lef, bouw voor het leven Bouw met lef, bouw voor het leven De nieuwe aanpak Energie-efficiënt en duurzaam. Dat is de toekomst van de bouw en installatietechniek. De nieuwe aanpak is intelligent bouwen. Kennis en techniek zijn

Nadere informatie

Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt

Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt Aannemers Architectenbureaus Ingenieurs- en Adviesbureaus Installateurs

Nadere informatie

Rendabel ontwikkelen door opdrachtgeversrol anders in te vullen

Rendabel ontwikkelen door opdrachtgeversrol anders in te vullen Rendabel ontwikkelen door opdrachtgeversrol anders in te vullen Nieuwe invulling opdrachtgeversrol reduceert stichtingskosten en lifecycle costs en leidt tot het verdwijnen van de onrendabele top 1 Traditionele

Nadere informatie

Groot in kleinschalige projecten

Groot in kleinschalige projecten Groot in kleinschalige projecten Beheer en onderhoud Verbouw en renovatie Kleinschalige nieuwbouw Nieuw bedrijfsonderdeel, vertrouwde naam Giesbers Arnhem heeft naam gemaakt als specialist in woningbouw,

Nadere informatie

KOOI. Bouwen met. Special! 40 pagina s vakwerk van Bouwen met Kooi. Kooi 65 jaar vakmanschap. Tevreden & ontzorgen Wij leveren turnkey vakwerk

KOOI. Bouwen met. Special! 40 pagina s vakwerk van Bouwen met Kooi. Kooi 65 jaar vakmanschap. Tevreden & ontzorgen Wij leveren turnkey vakwerk Bouwen met KOOI nr 1 DECEMBER 2010 Special! 40 pagina s vakwerk van Kooi 65 jaar vakmanschap Tevreden & ontzorgen Wij leveren turnkey vakwerk 2. BOUWEN MET KOOI BOUWEN MET KOOI 3. korte lijnen. Dat is

Nadere informatie

1. Voor welke deelregelingen wilt u zich certificeren?

1. Voor welke deelregelingen wilt u zich certificeren? Stappenplan naar certificering voor BRL9500 Energieprestatieadvisering Certificeren lijkt ingewikkeld, maar in de praktijk valt het meestal erg mee. In veel bedrijven zijn immers al belangrijke stappen

Nadere informatie

i-signaal ontwikkelt, implementeert en ondersteunt VerzuimSignaal en daaraan gerelateerde diensten.

i-signaal ontwikkelt, implementeert en ondersteunt VerzuimSignaal en daaraan gerelateerde diensten. i-signaal ontwikkelt, implementeert en ondersteunt VerzuimSignaal en daaraan gerelateerde diensten. Wij zijn i-signaal Een dynamische organisatie, waar mensen met plezier een actieve bijdrage leveren om

Nadere informatie

Aanpak energiebesparing woningvoorraad Portaal Nijmegen. 13 mei 2014 Stephan Huisman afdeling Strategie & Vastgoed Senior projectleider

Aanpak energiebesparing woningvoorraad Portaal Nijmegen. 13 mei 2014 Stephan Huisman afdeling Strategie & Vastgoed Senior projectleider Aanpak energiebesparing woningvoorraad Portaal Nijmegen 13 mei 2014 Stephan Huisman afdeling Strategie & Vastgoed Senior projectleider Wat loopt er allemaal? Duurzaamheid is: Energiebesparing Gezond wonen

Nadere informatie

Proces Werktekening Thema 3

Proces Werktekening Thema 3 Proces Werktekening Thema 3 Voorwoord Zowel landelijke aanbestedingen als die in Europees verband krijgen steeds meer aandacht. De bestaande werkwijze van aanbesteden en de nieuwe werkwijze (innovatie)

Nadere informatie

Specialist. in planmatig onderhoud en vastgoedverbetering

Specialist. in planmatig onderhoud en vastgoedverbetering Specialist in planmatig onderhoud en vastgoedverbetering Tijden veranderen De vastgoedmarkt is in de afgelopen jaren ingrijpend veranderd. Waar nieuwbouw steeds verder onder druk komt te staan, groeit

Nadere informatie

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in

Nadere informatie

Wat is voor ons duurzaam bouwen? Hoe kunnen wij daaraan bijdragen? Wat kunnen wij daaraan bijdragen?

Wat is voor ons duurzaam bouwen? Hoe kunnen wij daaraan bijdragen? Wat kunnen wij daaraan bijdragen? Wat is voor ons duurzaam bouwen? Duurzaam bouwen is het op milieubewuste wijze ontwikkelen van de gebouwde omgeving, die de wensen van gebruikers en veranderingen in tijd kan verwerken. Hoe kunnen wij

Nadere informatie

Maatschappelijk Jaarverslag 2012

Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Inhoudsopgave Blad Voorwoord 2 1. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) 3 2. MVO en Prins Bouw 3 3. Beleid 4 4. Speerpunten 5 5. Duurzaam bouwen 9 6. Toekomst 10

Nadere informatie

SCRATCH KLANT AAN HET WOORD

SCRATCH KLANT AAN HET WOORD 4... lessons learned in Nederland zijn vliegwiel BIM-projecten in het buitenland... Internationale BIM-uitdaging bij Deerns Partnership belangrijker dan ontwerptools 5 BIM is geen doel op zich je hoort

Nadere informatie

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in uw regio? bedrijvencoöperatie?

Nadere informatie

stabu De I in BIM, kostenbesparing door samenwerking

stabu De I in BIM, kostenbesparing door samenwerking stabu De I in BIM, kostenbesparing door samenwerking Inhoud Voorwoord 3 Van bestek naar specificeren 4 Bouwbreed, de I in BIM 7 Wat Bouwbreed betekent voor de bouwprofessional 10 Roadmap: op weg naar een

Nadere informatie

Faalkosten. Faalkosten en preventiekosten. Uiting van faalkosten. Oorzaken van faalkosten. Uiting, oorzaken, preventie en remedies

Faalkosten. Faalkosten en preventiekosten. Uiting van faalkosten. Oorzaken van faalkosten. Uiting, oorzaken, preventie en remedies Faalkosten Uiting, oorzaken, preventie en remedies Hoge faalkosten zijn een probleem voor de bouwsector. Vooral in tijden van laagconjunctuur en krappe marges. In de breedste zin van het woord omvat de

Nadere informatie

Veiligheid als uitgangspunt

Veiligheid als uitgangspunt Veiligheid als uitgangspunt Het brandbeveiligingssysteem dient te zijn afgestemd op het risico dat beschermd moet worden BVI is een geaccrediteerde inspectie-instelling voor brandbeveiligingssystemen Inspectie

Nadere informatie

Vaillant & rendement. Technisch Project Advies

Vaillant & rendement. Technisch Project Advies Vaillant & rendement Technisch Project Advies meer rendement van uw project? Begin bij Vaillant Technisch Project Advies tijdige inschakeling TPA Uw winst Hoe blijven we samen aan de voortdurend aangescherpte

Nadere informatie

INSTITUUTvoorBOUWKWALITEIT EIT. Het nieuwe stelsel in een notendop. Harry Nieman Hajé van Egmond

INSTITUUTvoorBOUWKWALITEIT EIT. Het nieuwe stelsel in een notendop. Harry Nieman Hajé van Egmond 1 : Verbetering kwaliteitsborging in de bouw Kenmerk Het nieuwe stelsel in een notendop AAN: Datum Maart 2014 Onderwerp Beschrijving stelsel private kwaliteitsborging Harry Nieman Hajé van gmond Inleiding

Nadere informatie

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 2 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 pakjeruimte.nl zelfbouw@rotterdam.nl facebook.com/zb010 pinterest.com/pakjeruimte Programma zelfbouw rotterdam 2015-2018

Nadere informatie

Custom Built Products

Custom Built Products Geen standaard oplossing voorhanden? Custom Built Products Als standaard producten niet toereikend zijn... Custom Built Products van Alusta De oplossing van uw ventilatieprobleem. Custom Built Products

Nadere informatie

Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag!

Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag! Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag! Johan van Dalen, ProRail, Cindy de Groot, Provincie Zuid-Holland Esther Veendendaal, RVO 5 juni 2014 Ontstaan van Duurzaam GWW Het begon met Duurzaam Inkopen Nu verder

Nadere informatie

Missie. Visie. Kernwaarden. i-signaal. creatief. innovatief. flexibel. klant- en servicegericht. plezier

Missie. Visie. Kernwaarden. i-signaal. creatief. innovatief. flexibel. klant- en servicegericht. plezier Missie i-signaal streeft naar een vooraanstaande rol in het ontwikkelen en beheren van innovatieve software die onze klanten in staat stelt om het verzuim van de medewerkers te monitoren. Dit effectieve

Nadere informatie

EEN VAN ONZE EXPERTS

EEN VAN ONZE EXPERTS EEN VAN ONZE EXPERTS Be the change you want to see in this world Een netwerk van hoog opgeleide, ervaren zelfstandig FM-professionals. Wij zijn gepassioneerd bezig met ons vakgebied, zijn actueel en bieden

Nadere informatie

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want:

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Marktanalyse Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Onbekendheid gebouweigenaren & gebruikers met de mogelijkheden en winst die te behalen valt Ondoorzichtige

Nadere informatie

BIM en renovatie & Slim omgaan met het bestek

BIM en renovatie & Slim omgaan met het bestek BIM en renovatie & Slim omgaan met het bestek BIMming Business seminar 27 februari 2013 Door: Jelle de Boer Erik Visser Onderzoek fase I Ontwikkelingsfase gericht Kennisvragen vanuit het MKB Onderzoeken:

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

De bouw Conceptueel bouwen. Klinkt ingewikkeld,

De bouw Conceptueel bouwen. Klinkt ingewikkeld, De bouw Conceptueel bouwen. Klinkt ingewikkeld, heeft wel de toekomst. Over vijf jaar zal één op de vijf bouwwerken in Nederland volgens een concept gebouwd worden. Wat is dat en wat betekent het voor

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

BIM: van hype naar praktijkintegratie. René Dorleijn

BIM: van hype naar praktijkintegratie. René Dorleijn BIM: van hype naar praktijkintegratie René Dorleijn DACE contactbijeenkomst 25 november 2010 Agenda 1. Introductie Movares 2. Hypecycle 3. BIM in de Bouw- & Infrasector 4. Wat is BIM? 5. Waarom BIM? 6.

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. VDL Industrial Modules

Kracht door samenwerking. VDL Industrial Modules Kracht door samenwerking VDL Industrial Modules IN DE HIGH-TECH WERELD WAARIN U EN WIJ OPEREREN, DRAAIT ALLES OM EFFICIENCY: STREVEN NAAR REDUCTIE VAN KOSTEN EN UITBESTEDING VAN NIET KERNCOMPETENTIES.

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Sterk in innovatie Kennis op hoog niveau Maximale ondersteuning

Sterk in innovatie Kennis op hoog niveau Maximale ondersteuning Sterk in innovatie Kennis op hoog niveau Maximale ondersteuning Baanbreke X2com X2com levert professionele telecom diensten aan bedrijven en instellingen. De organisatie is in 2008 in Nederland opgericht.

Nadere informatie

Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet!

Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet! Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet! Wat zijn de belangrijkste eisen en uitdagen van jouw organisatie in de komende 6 maanden? Welke kritische succesfactoren worden er gesteld? Waar liggen de

Nadere informatie

I N H O U D V E R B E T E R E N I N F O R M A T I E M A N A G E M E N T E N K E T E N S A M E N W E R K I N G

I N H O U D V E R B E T E R E N I N F O R M A T I E M A N A G E M E N T E N K E T E N S A M E N W E R K I N G WAT KOMT ER NA BIM I N H O U D Wat komt er na BIM BIM is het begin LEAN bouwen Projectinformatie altijd en overal beschikbaar Informatiemanagement verbeteren Samenwerken en communicatie Procesoptimalisatie

Nadere informatie

Slim verduurzamen gemeente gebouwen Eindhoven

Slim verduurzamen gemeente gebouwen Eindhoven Slim verduurzamen gemeente gebouwen Eindhoven Duurzaamheid loont! De vraag naar duurzaamheid in de bouwwereld én in het eigen huis is voor uw opdrachtgevers van steeds grotere betekenis. Met duurzame producten

Nadere informatie

welkom in de wereld van EPDM vochtkerende systemen

welkom in de wereld van EPDM vochtkerende systemen welkom in de wereld van EPDM vochtkerende systemen aangenaam vochtkerende systemen Hertalan Rubber Products vindt zijn oorsprong in 1895 onder de vleugels van Hertel. Vanaf de zestiger jaren produceren

Nadere informatie

www.woonwaard.nl Samen slim werken Ketensamenwerking

www.woonwaard.nl Samen slim werken Ketensamenwerking Samen slim werken Ketensamenwerking Samen slim werken. Hoe doe je dat? Meer kwaliteit in de bouw. Aanzienlijk kortere doorlooptijden. Minder overlast bewoners. Meer innovatie. Bijna geen faalkosten meer.

Nadere informatie

welkom in de wereld van EPDM vochtkerende systemen

welkom in de wereld van EPDM vochtkerende systemen welkom in de wereld van EPDM vochtkerende systemen aangenaam Hertalan Rubber Products vindt zijn oorsprong in 1895 onder de vleugels van Hertel. Vanaf de zestiger jaren produceren wij Hertalan EPDM folie.

Nadere informatie

De weg naar vernieuwing in de bouw

De weg naar vernieuwing in de bouw De weg naar vernieuwing in de bouw De gebruiker centraal Ruimte voor innovatie Efficiënter bouwproces Toekomstbestendige gebouwen Flexibele huisvesting Bijdrage aan duurzame leefomgeving Meer rendement

Nadere informatie

Lerende gebouwen. meer comfort & minder energie. 2e Expert meeting TAG, 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool, Delft

Lerende gebouwen. meer comfort & minder energie. 2e Expert meeting TAG, 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool, Delft Lerende gebouwen meer comfort & minder energie 2e Expert meeting TAG, 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool, Delft 2 e Expert meeting Thermisch Actieve Gebouwen, woensdag 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool

Nadere informatie

Storingscontract. HVL Service, Onderhoud en Beheer

Storingscontract. HVL Service, Onderhoud en Beheer Uw samenwerking met HVL Service, Onderhoud en Beheer kan in verschillende contractvormen worden vastgelegd. Samen stellen wij een gedetailleerd onderhoudsplan op en formuleren wij een overeenkomst op maat,

Nadere informatie

Partner voor het leveren van alle soorten (industrie) gebouwen.

Partner voor het leveren van alle soorten (industrie) gebouwen. Webru Staal B.V. Eemslandweg 100a 7894 AE Zwartemeer T 0591 317 153 F 0591 316 314 E info@webrustaal.nl I www.webrustaal.nl WEBRU STAAL Partner voor het leveren van alle soorten (industrie) gebouwen. Webru,

Nadere informatie

Ingenieurs & BIM. 27 januari 2012

Ingenieurs & BIM. 27 januari 2012 Ingenieurs & BIM 27 januari 2012 Even voorstellen Dik Spekkink adviesbureau voor bouwprocesinnovatie Kwaliteitszorg Bouwprocesinnovatie ICT-beleid in de bouw Veiligheid & Gezondheid BIM Spekkink C&R en

Nadere informatie

Inbo Bouwkunde. Ketensamenwerking De ultieme vorm van werken in multidisciplinair teamverband is voor ons ketensamenwerking. Een samenwerkingsvorm

Inbo Bouwkunde. Ketensamenwerking De ultieme vorm van werken in multidisciplinair teamverband is voor ons ketensamenwerking. Een samenwerkingsvorm Ketensamenwerking Inbo Bouwkunde Inbo Bouwkunde heeft talentvolle professionals die ambities hebben om landelijke en stedelijke gebieden in te richten. Onze kracht is om in een professionele omgeving,

Nadere informatie

ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST!

ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST! ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST! MONTAGE DOOR KOMO GECERTIFICEERD DAKDEKKERS- BEDRIJF ADVISEREN LEVEREN INSTALLEREN ADVISEREN Green Power Systems is uw adviseur, leverancier en

Nadere informatie

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can Canon s visie op digitale transformatie van organisaties you can Digitale transformatie van organisaties Als we kijken naar de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van communicatie in de afgelopen

Nadere informatie

De droom 5. Visie en missie 7. Mega innovatief 9. Super professioneel 11. Ultra flexibel 13. Puur persoonlijk 15. Vaste telefonie 17

De droom 5. Visie en missie 7. Mega innovatief 9. Super professioneel 11. Ultra flexibel 13. Puur persoonlijk 15. Vaste telefonie 17 W i t h i n r e a c h v o i c e w o r k s. c o m Inhoud De droom 5 Visie en missie 7 Mega innovatief 9 Super professioneel 11 Ultra flexibel 13 Puur persoonlijk 15 Vaste telefonie 17 Mobiele telefonie

Nadere informatie

Snelstartgids STABU Bouwbreed

Snelstartgids STABU Bouwbreed Snelstartgids STABU Bouwbreed STABU Postbus 36 6710 BA EDE Telefoonweg 32, Ede Telefoon: 0318 63 30 26 E-mail: info@stabu.nl Website: http://www.stabu.org Datum: 14 oktober 2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...

Nadere informatie

Projectplan MKB Roadmaps 3.0

Projectplan MKB Roadmaps 3.0 Projectplan MKB Roadmaps 3.0 In 2013 is MKB Roadmaps voor het eerst opgestart, met als doelstelling om (aspirant) ondernemers te helpen om de zakelijke kant van hun innovatie te ontwikkelen. Wegens succes

Nadere informatie

BIM bij Schüco. Hilvarenbeek, 22-05-2013

BIM bij Schüco. Hilvarenbeek, 22-05-2013 Hilvarenbeek, 22-05-2013 Definities BIM: proces of product? Ontwikkelingen in de bouw Ontwikkelingen, software, werkwijze Ondersteuning voor architecten Schüco Revit Families Ondersteuning voor klanten

Nadere informatie

Bedrijfspresentatie. Euroforce B.V.

Bedrijfspresentatie. Euroforce B.V. Bedrijfspresentatie Algemeen is opgericht in 2001 en is begonnen als uitzendorganisatie, inmiddels heeft Euroforce zich ontwikkeld tot een breder dienstverlenende organisatie en hebben we veel ervaring

Nadere informatie

BOUWTRADE B.V. PREFAB BADKAMERS

BOUWTRADE B.V. PREFAB BADKAMERS BOUWTRADE B.V. PREFAB BADKAMERS PREFAB BADKAMERS De prefab badkamer wint snel terrein in de bouwwereld. Geen wonder, want de prefab badkamer is een kwaliteit product dat de functionaliteit en de uitstraling

Nadere informatie

Uw hoogbouw SLIM renoveren De nieuwe, revolutionaire methode om al uw hoogbouw moeiteloos te verduurzamen!

Uw hoogbouw SLIM renoveren De nieuwe, revolutionaire methode om al uw hoogbouw moeiteloos te verduurzamen! Uw hoogbouw SLIM renoveren De nieuwe, revolutionaire methode om al uw hoogbouw moeiteloos te verduurzamen! snelle realisatie in duurzame renovatie snelle realisatie in duurzame renovatie De béste prestatie

Nadere informatie

Gangmakers voor Bussum!

Gangmakers voor Bussum! Met de fusie tussen Bussum, Naarden en Muiden in het vizier en de op handen zijnde Raadsverkiezingen in maart 2014 geeft de Bussumse Ondernemers Vereniging (BOV) met dit pamflet haar visie op de economische

Nadere informatie

Wereld van kleur, bescherming en communicatie

Wereld van kleur, bescherming en communicatie Wereld van kleur, bescherming en communicatie Onze vereniging De VVVF is al meer dan honderd jaar dé branchevereniging voor Nederlandse verf- en drukinktfabrikanten en importeurs. Zij produceren of verkopen

Nadere informatie

Geachte gasten, beste collega s

Geachte gasten, beste collega s Geachte gasten, beste collega s Ik heet u allen van harte welkom bij de officiële ingebruikname van de volledig nieuwe voorzuivering voor ons Productiebedrijf Andijk. In het bijzonder wil ik verwelkomen,

Nadere informatie