Handboek Alcohol & Werk

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Handboek Alcohol & Werk"

Transcriptie

1 Handboek Alcohol & Werk Een leidraad voor professionals. Uitgave NIGZ-Werk 2007 Woerden 2

2 Colofon Handboek Alcohol en Werk Dit handboek is een uitgave van NIGZ Werk. Het is een weergave van een aantal jaar werken aan het thema Alcohol en Werk. Meerdere auteurs hebben een bijdrage geleverd. Het doel van dit handboek is om sleutelpersonen binnen bedrijven en instellingen te helpen bij het opzetten van een Alcoholbeleid en hen hulpmiddelen aan te reiken om functioneringsproblematiek bijtijds te signaleren. De vele vragen van leidinggevenden, arboprofessionals, P&O`ers over het omgaan met de ongewenste effecten van alcoholgebruik op het werk vormden de aanleiding om dit handboek te schrijven. Hiermee beschikt men over een werkwijze die in de praktijk vruchten heeft afgeworpen: op het moment dat een bedrijf kiest voor het opzetten van alcoholbeleid en dit bespreekbaar maakt is dit een positieve stap richting gezondheid bevordering. Zowel het NIGZ Werk, als commerciële aanbieders van verslavingszorg of preventie afdelingen van de verslavingszorginstellingen kunnen daar waar nodig bedrijven verder ondersteunen met het in praktijk brengen van alcoholbeleid. Een actueel overzicht van aanbieders vindt u op de website Dit handboek kon tot stand komen door de jarenlange financiering van projecten op het gebied van alcohol en werk door het Ministerie van VWS. Auteur(s): Auteurs: Christel van Capelleveen Chris Grijns Redactie Marlène van den Camp Uitgave: Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie (NIGZ), Woerden. Uit deze uitgave mag vrijelijk worden geciteerd, mits met duidelijke bronvermelding. Aan de informatie in dit handboek kunnen geen rechten worden ontleend. Het NIGZ neemt geen verantwoordelijkheid voor de consequenties van het verkeerd gebruik van de geboden informatie. Het NIGZ neemt bovendien geen verantwoordelijkheid voor andere versies van documenten. NIGZ Werk Postbus AM Woerden Telefoon Fax Internet NIGZ Woerden maart

3 Inhoud pagina Voorwoord Inleiding Waarom een alcoholbeleid? Uitgangspunten en achtergrond informatie Voordelen van gezondheidsbeleid op het werk Een alternatief: bedrijfscode als kapstok voor alcoholbeleid De opzet van dit handboek Het stappenplan Alcohol en Werk Het model van zeven stappen Stap 1: Draagvlak creëren Stap 2: Structuren opzetten Stap 3: De uitgangssituatie vaststellen Stap 4: Het ontwikkelen van een concept alcoholbeleidsplan Stap 5: Het beleid uitvoeren Stap 6: Evalueren Stap 7: Het beleid aanpassen en verankeren Voorbeeldbeleid Werk alcoholvrij: Alcoholbeleid van bedrijf X De tools bij het opstellen van het beleid Tools bij Stap 1: Draagvlak creëren Factsheet De werking van alcohol Checklist alcoholbeleid Ervaringen uit verschillende branches FAQ s: 22 vragen en antwoorden over alcohol en werk Quiz over alcohol en werk Tools bij stap 2: Structuren opzetten Checklist voor communicatiemiddelen Tools bij Stap 3: De uitgangssituatie vaststellen Quick Scan werknemersbetrokkenheid: alcohol en werk Tools bij Stap 4: Het ontwikkelen van een concept alcoholbeleidsplan Voorbeeld van regels die een bedrijf zou kunnen instellen Tips voor het opstellen van een alcoholbeleid Voorbeeld Behandelingscontract: 3-partijencontract Tools bij Stap 5: Een plan uitvoeren Factsheet De werking van alcohol (zie stap 1) Factsheet Wat wel en niet te doen met de vrijdagmiddagborrel? Achtergrondinformatie over promillages, blaastest en alcohol in het verkeer Checklist vaststellen van drinkpatroon Checklist veranderen van drinkpatroon Aandacht voor Alcohol, drugs en medicijnen Diaoverzicht waarom aandacht voor alcohol, drugs en medicijnen Hulpverleningsinstellingen actief op het gebied van alcohol per provincie Tools bij Stap 6: Evalueren Activiteiten en producten Voorlichtingsactiviteiten en materiaal Bedrijfsspecifieke communicatie Advies en begeleiding Artikelen alcohol en werk

4 4.5 Blaastest Voorlichtingsbijeenkomsten Informatieposters en quiz Krant Fris en fit op het werk Scholing Scholing De onzichtbare bijrijder Scholing voor arbo-professionals Scholing alcohol en verkeer voor bedrijven Training voor leidinggevenden Workshop 1: Alcohol en werk, effecten en signaleringen Workshop 2: Omgaan met verslaving Workshop 3: Instructie verantwoord alcohol schenken en gebruiken Achtergrondinformatie Medicijnen en Werk informatie voor werknemer en werkgever Praktijkvoorbeelden alcoholbeleid diverse sectoren Business case Terminal X te Rotterdam Uitvoeringsregeling ADM-beleid Museum X ADM-beleid gemeente V Opzet alcoholbeleid van grote slijterijketen door afdeling P & O Brandweerwerk en Alcohol: dat kun je niet maken Concept alcoholbeleid van gezondheidszorginstelling XX Literatuur en links Bijlagen Bijlage 1: Bijlage 2: Bijlage 3: Een alternatieve aanpak: alcoholbeleid invoeren via bedrijfsconvenanten Voorlichtingsmateriaal Jurisprudentie: de juridische aspecten op een rijtje Testimonial De bouw. Zagen, timmeren, constructiewerk. Met beide benen op de grond of hoog op de steiger. Zwaar werk in weer en wind. Ook op mijn collega s moet ik kunnen bouwen. Een fout van hen kan voor mij fataal zijn. Daarom ben ik blij dat mijn baas de veiligheid altijd scherp in de gaten houdt. Een goed alcoholbeleid staat bij hem hoog in het vaandel. Zo weet ik zeker dat ik op mijn collega s kan vertrouwen en er op mijn werk geen gekke dingen gebeuren. Fred de Korte, bouwvakker 5

5 Voorwoord Voor u ligt het handboek Alcohol en Werk. In dit handboek zijn ervaringen uit de praktijk verwerkt. Hierbij is het zevenstappen plan, de systematische stappencyclus bij het invoeren van beleid gebruikt. Dit handboek wilt u raadplegen omdat u geïnteresseerd bent geraakt in het onderwerp. Wellicht heeft u globale ideeën voor uw bedrijf en wilt u deze wat specifieker gaan vormgeven. Misschien bent u op het terrein nog niet bekend, maar wilt u meer weten over Alcohol en Werk in relatie tot Alcoholbeleid. Dit handboek heeft dan ook als doel: A) Een beeld te geven van alcoholbeleid en het belang ervan; B) Uw organisatie ideeën aan te reiken om stapsgewijs alcoholbeleid in gang te zetten; C) Instrumenten aan te reiken die bij uw organisatie passen. Met dit handboek willen wij u handvatten aanreiken om bewust te worden van de noodzaak van alcoholbeleid, hoe u dit in uw bedrijf kunt vormgeven of verder kunt uitwerken. In het eerste gedeelte van dit handboek wordt een indruk gegeven van het waarom en de noodzaak van alcoholbeleid in een bedrijf. We gaan in op de voordelen die het kan opleveren. Alternatieven voor het invoeren alcoholbeleid worden benoemd aan de hand van een concreet voorbeeld. Vervolgens zullen we wat meer de diepte in gaan door aan de hand van het stappenplan alcoholbeleid systematisch in gang te zetten. De voorbeelden illustreren het invoeren van alcoholbeleid, variërend van hoe draagvlak te creëren bij medewerkers tot het verankeren ervan. Uit de aangeboden tools kunt u een keuze maken voor uw bedrijf. NIGZ Werk, maar ook de afdeling preventie van een aantal verslavingszorginstellingen kunnen een rol spelen bij het implementeren en uitvoeren van alcoholbeleid binnen uw organisatie. U vindt adressen van de hulpverleningsinstellingen bij u in de buurt die actief zijn op het gebied van alcohol en waar u terecht kunt voor advies of begeleiding. U kunt via de Helpdesk van het NIGZ een kennismakingsgesprek aanvragen. Adviseurs van het NIGZ of de verslavingszorginstelling komen langs om de werkwijze nader toe te lichten. Tijdens dit gesprek krijgt u handreikingen voor de manier waarop het bedrijf ADM-beleid (alcohol, drugs en medicijnen) zou kunnen vormgeven. Tevens wordt er een korte analyse van de organisatie gemaakt en kan er, naar aanleiding van het oriënterend gesprek, een offerte worden gemaakt. Mocht u hierin geïnteresseerd zijn, dan kunt u contact opnemen met: de Helpdesk Alcoholinfolijn (10 cent per minuut). De ondersteuning kan bestaan uit: Het telefonisch beantwoorden van uw vragen Het organiseren van een voorlichtingsbijeenkomst voor werknemer en leidinggevenden Het adviseren over voorlichtingsmateriaal in de vorm van bijvoorbeeld folders of brochures. Tips voor websites Advies over het alcoholbeleid in uw eigen bedrijf ( of eventueel Alcohol-, Drugs-, en Medicijnbeleid) Diverse internet tests of enige vorm van hulpverlening via het internet Trainingen voor werknemers en leidinggevenden Begeleiding bij het opzetten van alcoholbeleid binnen uw bedrijf Voor advies en alcoholbeleid: NIGZ Werk Postbus AM Woerden Telefoon Fax Internet Voor publieksvragen over alcohol en alcoholgebruik: NIGZ/AVP Alcohol Infolijn (10 cent per minuut) 6

6 7

7 1. Inleiding 1.1 Waarom een alcoholbeleid? Het in 2006 verschenen RIVM rapport Gezond Verstand meldt dat er jaarlijks minimaal 810 duizend volwassenen met alcoholmisbruik of afhankelijkheid zijn. En dat de totale zorgkosten van alcoholmisbruik en -afhankelijkheid jaarlijks ruim 356 miljoen euro bedraagt. Om nog maar niet te spreken van de ruim 1 miljard euro aan kosten als gevolg van ziekteverzuim. Het aantal arbeidsongeschikten als gevolg van alcoholmisbruik en -afhankelijkheid was in 2002 zo n 4 duizend. Er is sprake van een omvangrijk maatschappelijk probleem. En in tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt blijkt dat een grote groep volwassenen met drankproblemen gewoon deelneemt aan het arbeidsproces. Een bedrijf zal er niet om heen kunnen dat aandacht voor de relatie alcohol en arbeid van belang is. Een bedrijf kan om tal van redenen aandacht aan alcohol besteden. Soms is een incident met alcohol de aanleiding, in andere gevallen zijn het problemen die aan de oppervlakte komen via het verzuimbeleid, het preventief medisch onderzoek (PMO), (voorheen Periodiek Arbeidsgeneeskundig Onderzoek (PAGO)) of door een (bijna) ongeval waarbij drank in het spel was. Niet altijd zijn concrete problemen de opmaat voor een alcoholbeleid: steeds vaker vinden directies dat aandacht voor alcohol past bij de maatschappelijke verantwoordelijkheid van het bedrijf, de zorg voor de gezondheid van de werknemers en de kwaliteit van het werk. In dat geval zal het alcoholbeleid eerder deel uitmaken van het kwaliteits- of gezondheidsbeleid. Ligt in de probleemgerichte benadering de nadruk op het terugdringen van de verslavingsproblemen, het gezondheidsbeleid is met name gericht op het bevorderen van gezond functioneren en het voorkomen van negatieve effecten van drank op het werk. Door vernieuwing van de Arbeidsomstandighedenwet (kortweg Arbowet) zijn alcohol, drugs en medicijnen onderdeel geworden van de verplichte Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) binnen bedrijven. In de praktijk blijkt dat niet elk bedrijf zich hier van bewust is. Wat de aanleiding voor een beleid ook mag zijn en wie ook het initiatief neemt, een belangrijk uitgangspunt daarbij is: werkelijke en blijvende veranderingen kunnen alleen tot stand komen wanneer het bedrijf en de sleutelpersonen in dat bedrijf hun volledige steun en medewerking geven. Een tweede voorwaarde is dat de condities aanwezig zijn voor een projectmatige start en uitvoering ervan Uitgangspunten en achtergrond informatie Het NIGZ heeft de werkwijze van Alcon en Trindenborgh consult getoetst en in de praktijk aangepast en hierbij nu ook beschreven. De volgende uitgangspunten bij het formuleren van alcoholbeleid worden gehanteerd: 1. de ILO code of Practice on management of alcohol and drugs related problems Bedrijfsprogramma/bedrijfsbeleid moet zich richten op het gezond functioneren van de werknemer en de reductie van alcohol en drugs gerelateerde effecten op het werk Alcohol en drugs probleem moet als elk ander gezondheids of functioneringsprobleem behandeld worden Niet het aantal consumpties, maar het disfunctioneren is de invalshoek van het beleid; Sociale partners in het bedrijf moeten samen beleid tot stand brengen Beleid moet voor zowel management als werknemers gelden 1 Werkboek Spirit. Het bedrijfsalcoholbeleid: ontwikkeling, diagnose, uitvoering en continuïteit. Alcon,

8 Maatregelen bij voorkeur integreren in gezondheidsprogramma s Werkgever waarborgt vertrouwelijkheid van informatie alcohol en drugsproblematiek Testen alleen onder strikte voorwaarden, voorkeur voor bevorderen bespreekbaarheid problematiek. Alcoholbeleid beoogt het ontstaan van alcoholproblemen te voorkomen en is ook gericht op voegsignalering en behandeling van probleemdrinker. Behoud van werk belangrijke motivatie om herstel alcohol probleem te bevorderen. Werknemers met een alcoholprobleem dienen dezelfde rechtspositionele bescherming te hebben als anderen Werkgever heeft bevoegdheid om sancties op te leggen bij disfunctioneren, maar voorkeur wordt gegeven aan advisering, behandeling en rehabilitatie boven disciplinaire maatregelen Kennis en deskundigheid zijn onmisbare elementen van een effectief beleid; Aan de opstelling van het beleidsplan gaat een grondige analyse van de situatie vooraf; Alcoholbeleid steunt op vier pijlers: voorlichting en scholing, begeleiding en hulp, regels, toezicht en sancties; De bedrijfscultuur is medebepalend voor de toon en inhoud van het beleid; Gezondheid, veiligheid en welzijn op het werk zijn de uitgangspunten voor het alcoholbeleid; Nederlandse wet- en regelgeving verplichten noch verbieden alcoholbeleid, wel stimuleren een aantal wetten de aandacht van bedrijven voor de gevolgen van alcoholproblemen. 2. De richtlijnen (alcohol en werk) van Ministerie van SZW Deze richtlijn spreekt van een goed alcoholbeleid dat bestaat uit vier pijlers: I II III IV Preventie: regels, communicatie van de regels, voorlichting en scholing Begeleiding: herkennen van het probleem, en hulp bieden Correctie: toezicht en sancties Evaluatie. Het NIGZ heeft deze pijlers vertaald naar de praktijk als I Regels II Sancties III Voorlichting/scholing over de relatie alcohol en werk en communicatie over de regels IV Begeleiding, herkennen van het probleem, en hulp bieden Deze richtlijn dient systematisch te worden ingevoerd doormiddel van een Zevenstappenplan : Stap 1: Draagvlak creëren Stap 2: Structuren opzetten Stap 3: De uitgangssituatie vaststellen Stap 4: Het ontwikkelen van een concept alcoholbeleidsplan en een communicatieplan. Stap 5: Een plan uitvoeren Stap 6: Evalueren Stap 7: Het beleid aanpassen en verankeren Dit stappenplan kan desgewenst in vereenvoudigde vorm doorlopen worden. Dan is er sprake van: Ontwikkelen beleid Planning Uitvoering Evaluatie 9

9 Achtergrond informatie Cijfers De meest actuele cijfers over de relatie alcohol en werk zijn beschreven in het onderzoek van het IVO in Menig bedrijf onderschat het alcoholgebruik op het werk. Alcohol is in onze maatschappij immers een geaccepteerd genotmiddel: ongeveer 80% van de bevolking boven de 15 jaar drinkt wel eens alcohol. Op het werk is alcohol bij éénderde van de bedrijven beschikbaar. Door 4,2% van de werknemers wordt voor en op het werk alcohol gedronken. En dan hebben we het nog niet gehad over de werknemers die gezellig samen na werktijd wat drinken, bijvoorbeeld op de vrijdagmiddagborrel. Afhankelijk van de bedrijfstak heeft elk bedrijf gemiddeld 21 procent overmatige ( of excessieve) drinkers. Van hen drinken de mannen minstens twintig glazen alcohol per week of zes glazen op een avond in de week. Voor vrouwen ligt dit aantal lager, namelijk veertien glazen per week of vier op een avond. Deze overmatige drinkers zullen mentaal disfunctioneren als zij op het werk nog onder invloed zijn van het drinken in privé tijd. Het blijkt dat zo n 5% van de beroepsbevolking een probleem heeft met drank, waardoor het functioneren op het werk negatief wordt beïnvloed. De probleemdrinker kan moeilijk van de drank afblijven en consumeert ook op niet geaccepteerde momenten. Deze probleemdrinkers verzuimen tot 6 keer meer dan andere werknemers en hebben meer kans betrokken te raken bij een bedrijfsongeval. Door hoger verzuim en lagere productiviteit kost een werknemer met een alcoholprobleem het bedrijf tot 1,5% van de bruto loonsom. Alle reden dus voor alcoholbeleid op het werk. Facts & Figures alcohol en werk ( 2003) 11% van de beroepsbevolking is geheelonthouder, 21% excessief drinker, 5% probleemdrinker Binnen elementair beroepsniveau zijn het meeste excessieve en probleemdrinkers Excessief en probleemdrinken hangen vaker samen met sociale en persoonlijke factoren dan met werkfactoren Excessief en probleemdrinken hangt samen met positieve houding leiding en collega s en waargenomen onveiligheid Alcoholgebruik voor, tijdens en aansluitend aan werk maakt 4% uit van de totale alcoholconsumptie (in horeca 11%) Bij 10% van de bedrijven is alcohol te koop, bij 33% beschikbaar 33% van de bedrijven heeft een wekelijkse bedrijfsborrel zoals de vrijdagmiddagborrel Regelmatig drinken op het werk bevordert alcoholinname in de privé-situatie 48% van de werknemers denkt dat er geen regels zijn op of rond het werk over alcoholgebruik 6% werknemers denkt dat de baas drinken op het werk toestaat Werknemers die thuis overmatig drinken zijn risicogroep voor ongevallen Probleemdrinkers zijn 2-4 keer zo vaak bij een arbeidsongeval betrokken (maar ook vaak: geheelonthouders) Er zijn te weinig gegevens over ongevallen (geen test, registratie, taboe) 10

10 Cijfers in Europa Nederlanders van 15 jaar en ouder consumeren gemiddeld iets meer dan 10 liter pure alcohol per jaar. Worden geheelonthouders buiten beschouwing gelaten, dan loopt de consumptie op tot meer dan 12 liter per drinker. Dat is gelijk aan 485 halve liters bier (5%), 135 flessen wijn (0,75 liter, 12%) of 43 kruiken gedistilleerd (0,7 liter, 40%). Ofwel: gemiddeld is het ruim anderhalf maal het niveau van 2 glazen per dag dat volgens artsen niet in strijd is met een gezonde levensstijl. Er wordt in Nederland nog wat minder gedronken dan in België, Duitsland, Verenigd Koninkrijk en Denemarken. Als het gaat om specifieke groepen is het beeld voor Nederland echter minder rooskleurig. Een op de vijf gebruikers van alcohol in ons land 'drinkt teveel'. Het percentage zware drinkers is in Nederland een van de hoogste van de onderzochte landen, namelijk 14,2% van alle drinkers. Daarbovenop is 5,5% van de drinkers alcoholverslaafd. Dat laatste betekent dat het aantal alcoholverslaafden even groot is als de bevolking van Amsterdam. Ook zijn er in Nederland relatief veel jongeren die drinken, en dan ook nog vaak grote hoeveelheden op één dag. Dat begint al vroeg. Iets meer dan de helft van alle 15-jarigen drinkt al minimaal éénmaal per week. Drankmisbruik in EU hoge kostenpost voor een bedrijf Drankmisbruik kost veel geld. In Europa bestaan de economische kosten voor 66 mld euro uit directe kosten voor gezondheidszorg, politie, justitie, beschadiging van eigendommen en verkeersschade, plus 59 mld productieverliezen: verzuim, werkloosheid, voortijdig overlijden. De totale economische kosten zijn vier maal zo hoog als de totale opbrengst van alcoholaccijnzen in de EU-lidstaten. Naast deze economische schade zorgt alcohol voor nog veel meer immateriële schade. Jaarlijks komen ongeveer voetgangers, passagiers of niet-drinkende chauffeurs om het leven door automobilisten met een stuk in de kraag. Ook leidt alcoholmisbruik tot mishandeling van kinderen en partners, gezondheidsproblemen, criminaliteit etc. 11

11 Oorzaken De oorzaak van overmatig drankgebruik bij werknemers en het mogelijke disfunctioneren daardoor ligt zowel in persoonlijke factoren, werkomstandigheden (bijvoorbeeld eentonig werk, ploegendienst, geringe controle) als in de beschikbaarheid van alcohol tijdens het werk of in het bedrijf. Daarnaast speelt de maatschappelijke acceptatie van alcoholgebruik een rol. Werknemer en werkgever zijn zihc weinig bewust van het feit dat alcoholgebruik inde privé situatie door kan werken op werkprestaties. Deze effecten zijn ook niet altijd even zichtbaar: concentratieverlies bijvoorbeeld, hoeft niet in elke werksoort tot ernstige consequenties te lijden. Effect van alcoholbeleid In Nederland voeren steeds meer bedrijven en organisaties alcoholbeleid. Naar schatting heeft momenteel 4% à 33% van de bedrijven een alcoholbeleid. Echter, bij de meeste bedrijven staat dit beleid niet op papier. Het gesprek over overmatig alcoholgebruik is op het werk taboe. Toch heeft alcoholconsumptie in de privé-sfeer effect op de werkprestatie en is de kans op bedrijfsongevallen groter. Door het invoeren van een alcoholbeleid en dit consequent te handhaven en te communiceren kan de veiligheid en kwaliteit van het werk verbeter worden en de productiviteit verhoogd worden. Alcoholbeleid maakt het voor leidinggevenden makkelijker om op dezelfde manier te reageren. Op lange termijn wordt de sfeer op de afdeling verbeterd en de gezondheid van de werknemers bevorderd, waardoor het ziekteverzuim verlaagd wordt. Maar bovenal geeft een bedrijf met een duidelijk alcoholbeleid aan zich verantwoordelijk te voelen voor het welzijn van de werknemer. Aanpak Alcohol, medicijn en drugsbeleid wordt vaak in één adem genoemd. Dat komt omdat de signalen van middelengebruik op elkaar lijken: de concentratie en het beoordelingsvermogen nemen bijvoorbeeld af. Effectief alcohol-, medicijn- en drugsbeleid bestaat uit dezelfde vier elementen: regels, sancties, voorlichting en begeleiding. Een goed ADM beleid schept duidelijkheid en biedt bescherming aan werknemer en werkgever. Communicatie Het alcohol beleid kan alleen slagen wanneer de medewerkers zich erbij betrokken voelen. De praktijk is vaak zo dat alcoholbeleid op een namiddag wordt geformuleerd of wordt overgedragen aan stagiaires. Maar communicatie over het ADM-beleid is van groot belang. Deze bereikt het meeste effect als deze plaatsvindt volgens een logische opbouw en een duidelijke tijdsplanning. Daarnaast worden bij voorkeur alle bestaande communicatiekanalen in het bedrijf (het personeelsblad, werkoverleg enzovoorts.) zoveel mogelijk benut. 1.3 Voordelen van gezondheidsbeleid op het werk Gezondheidsbeleid legt de nadruk op het gezond functioneren van de werknemer. Het kan bovendien bevorderd worden door bijvoorbeeld in het bedrijf op een positieve manier om te gaan met stress: in plaats van een vrijdagmiddagborrel kan ook een beweeg activiteit of een health-check worden ingevoerd. Alcohol schenken bij feesten en partijen, mits goed geregeld, bijvoorbeeld in het alcoholbeleid past goed in gezondheidsbeleid. 2 Voor werknemers zijn de volgende voordelen: Een betere gezondheid, ook op latere leeftijd; een beter gevoel van welbevinden; meer plezier in het werk; een betere stressbestendigheid; een betere werksfeer; minder verzuim en ongevallen; minder ziektekosten. 2 Bouwen aan gezond werken. Centrum GBW,

12 Voor werkgevers gelden de volgende voordelen: Minder verzuim en ongevallen; minder ziektekosten; betere arbeidsprestaties; een betere werksfeer; een betere kwaliteit van de productie en dienstverlening; een beter imago van het bedrijf of instelling; minder verloop van personeel; bij investering GBW (gezondheidsbevordering op het werk) meer baten dan kosten.. Specifieke voordelen van alcoholbeleid: Maatschappelijke verantwoordelijkheid: de herstelkansen bij probleemdrinkers met werk zijn groter, dus er wordt minder een beroep gedaan op het sociaal verzekeringsstelsel. Bedrijfsbelang: een gezonde werknemer werkt met meer plezier, heeft minder ongevallen en ziekteverzuim. Minder letselschade. Begeleiding aanbieden is goedkoper dan outplacement en WIA. Het imago naar klanten is van belang. Geen dranklucht bij receptioniste etc. Belang van de individuele werknemer: het merendeel van probleemdrinker hoort tot de beroepsbevolking, werk maakt groot deel uit van het leven en de sociale omgeving op het werk kan stimulerend zijn om tot alcoholmatting te komen. Beleid geeft rechtsbescherming; Belang van de verkeersdeelnemer: voorkomen ongevallen en letsel. 1.4 Een alternatief: bedrijfscode als kapstok voor alcoholbeleid Het komt voor dat alcoholbeleid niet in het kader van gezondheidsbeleid wordt opgenomen, maar in het kader van de bedrijfscode. Op een ronde tafelgesprek in 2005 besprak het NIGZ deze opties met een aantal vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven. Een toelichting van de heer M. Kaptein, hoogleraar Integriteitsmanagement Erasmus Universiteit, Rotterdam en senior adviseur Ethics & Integrity Consulting KPMG, Amstelveen. De bedrijfscode lijkt misschien een (te) brede insteek voor dit onderwerp. Maar het kan een waardevolle kapstok zijn voor het voeren van een alcoholbeleid binnen een organisatie. Alcoholgebruik- en misbruik hebben een aantal overeenkomsten met andere vraagstukken die op de werkvloer spelen. Die vraagstukken kunnen met behulp van een bedrijfscode in samenhang met elkaar aangepakt worden. Het maken van (vroegtijdige) afspraken binnen een bedrijf is nogal complex en gaat gepaard met dilemma's waar je een antwoord op moet zien te vinden. Een risico is dat je schijnzekerheid creëert: je legt de boel 'droog' terwijl alcoholgebruik ondergronds gewoon doorgaat. De bedrijfscode Iedere organisatie heeft wel een soort code: manieren van doen, normen en waarden en praktijken die men als normaal aanvaart. In de praktijk bestaat er een grote variatie in dit soort codes en praktijken, afhankelijk van de beroepsgroep en het type organisatie. De code is af te lezen uit het gedrag van (de werknemers van) een organisatie. Steeds vaker vindt men dit niet toereikend en zet een bedrijf een bedrijfscode op schrift. Tweederde van de 250 grootste bedrijven in Nederland heeft tegenwoordig een bedrijfscode, waarin onderwerpen als ethiek, integriteit en maatschappelijk verantwoord ondernemen staan. De omvang varieert van een A-4 tje tot tegen de honderd pagina's. Steeds meer (grote) bedrijven publiceren sinds de jaren tachtig ook een maatschappelijk jaarverslag. Een bedrijfscode bestaat uit een aantal lagen (zie onderstaand schema). In een bedrijfscode kan over één of meer van deze lagen iets worden vastgelegd (kernwaarden: value statement; normen en regels: code of conduct). Steeds vaker verschijnen aparte regelingen over een onderliggende laag: het aannemen van geschenken, gebruik e.d. Ook een alcoholbeleid kan vanuit één van deze lagen worden gedefinieerd (bijvoorbeeld vanuit missie, kernwaarden, verantwoordelijkheden). Voordeel hiervan is dat alcoholgebruik niet sec geregeld of besproken hoeft te worden. 13

13 Missie Kernwaarden Verantwoordelijkheden Normen en regels Geschenken Informatie Privacy Inkoop Middelen ICT Onderwerpen in bedrijfscodes De onderstaande onderwerpen worden het vaakst vastgelegd in bedrijfscodes: Giften Corruptie Omgangsvormen Discriminatie Veiligheid Milieu Met name bij de onderwerpen veiligheid en milieu ligt een relatie met alcoholgebruik. Deelcodes gaan bijvoorbeeld in op specifieke onderwerpen als internetgebruik en misbruik van voorkennis en vertrouwelijke informatie. Het onderwerp alcohol is niet in de analyse opgenomen. Uit ander onderzoek blijkt dat 17% van de grootse bedrijven in de wereld in hun bedrijfscode aandacht heeft voor alcohol en/of drugs. Het gaat hier met name om Amerikaanse bedrijven in transport en chemie. Onder invloed van internationalisering is in veel bedrijfscodes de invloed van Amerikaanse wetgeving en jurisprudentie zichtbaar. Vaak overigens omdat men zich juridisch wil indekken tegen eventuele schadeclaims en niet omdat er een echt alcoholbeleid aan ten grondslag ligt. Een voorbeeld uit de bedrijfscode van VNU: Use of Alcohol and Drugs VNU is committed to a drug-free workplace. The misuse of drugs (both legal and illegal) and alcohol while on company premises or while conducting VNU business interferes with a safe and healthy work environment and is prohibited. VNU prohibits the use, possession, distribution, transfer, or sale of illegal drugs on its premises, in its vehicles, or while conducting VNU business. No employee may conduct business or represent VNU while under the influence of drugs, alcohol or other substances. 14

14 Wat is een bedrijfscode? Een bedrijfscode zegt waar je als bedrijf voor staat en brengt samenhang aan tussen verschillende aspecten. Voor medewerkers is het een kompas voor gedrag als ze aan druk of verleidingen worden blootgesteld. Een code maakt het voor medewerkers ook mogelijk elkaar aan te spreken, en maakt het hen mogelijk de directie of leidinggevenden aan te spreken en vice versa. Een code is ook een instrument om met elkaar (management en medewerkers) de discussie aan te gaan: tegen welke vraagstukken lopen we aan en hoe gaan we daarmee om? Discussie hierover creëert draagvlak bij medewerkers. Bedrijfscode en alcoholbeleid Alcoholbeleid als onderdeel van de bedrijfscode biedt een aantal mogelijkheden: Het maakt het mogelijk het onderwerp te benaderen vanuit de primaire verantwoordelijkheden van het bedrijf: zorg voor klanten, milieu, veiligheid, gezondheid. Vanuit missie en verantwoordelijkheden ontstaan concrete regels. Het kan onderdeel uitmaken van de rechten en plichten van werkgever en werknemer. Op zoek gaan naar de dilemma s kan bouwstenen aanreiken voor een code (bijvoorbeeld zijn zakenlunches, congressen e.d. al dan niet werktijd?). Samenhang tussen vraagstukken wordt zichtbaar. Alcohol staat meestal niet op zichzelf: relatie met fraude, stress. De organisatie zelf speelt er ook een rol in, bijvoorbeeld door (te) hoge targets te stellen. Een code bevordert het zelfreinigend vermogen van een organisatie: een klimaat van bespreken en aanspreken wordt erdoor mogelijk. Oog voor codeondergravende factoren: wat zet medewerkers aan tot (bijvoorbeeld) alcoholgebruik? De bedrijfscode is mogelijk een algemene, brede insteek voor een alcoholbeleid vanuit het gemeenschappelijk belang van de medewerkers van een organisatie. Met name voor de grotere bedrijven lijkt dit een goede insteek. 1.5 De opzet van dit handboek Het handboek Alcohol en Werk is als volgt opgezet: Het stappenplan Alcohol en Werk De tools en hulpmiddelen bij het opstellen van het beleid ( bijlagen) De activiteiten en producten Meer informatie Het stappenplan Alcohol en Werk U krijgt een uitgebreide beschrijving hoe u een leefstijlthema als alcohol in uw arbeidsomgeving om kunt zetten in beleid. Het is uiteraard geen precieze blauwdruk voor uw organisatie of instelling. De diverse keuzes die gemaakt kunnen worden hangen af van de omstandigheden, mogelijkheden en beperkingen in uw organisatie. Deze beschrijving biedt de mogelijkheid een alcoholbeleid planmatig, structureel, efficiënt en effectief op te zetten. Het is beter nieuw beleid planmatig aan te pakken. Dat kunt u gemakkelijk doen met dit model van zeven stappen. De tools en hulpmiddelen In dit deel treft u checklisten, vragen & antwoorden en factsheets die nodig zijn bij het beleidsvormingsproces. De activiteiten en producten Hierin komt aan de orde welke activiteiten u op het gebied van Alcohol en Werk kunt implementeren in uw organisatie. Aan de hand van deze informatie krijgt u een globaal beeld van te ondernemen acties. In de bijlagen worden concrete producten en activiteiten opgesomd aangevuld met overzichten van brochures en folders, adressen en overige nuttige gegevens om een alcoholbeleid op te zetten 15

15 16

16 2. Het stappenplan Alcohol en Werk 2.1 Het model van zeven stappen Bij het invoeren van beleid is het nodig om systematisch te werk te gaan. Een valkuil is namelijk dat het alcoholbeleid veel weerstand oproept en werknemers niet bereid zijn zich er aan te houden. Op basis van literatuur is een zeven stappen model ontwikkeld dat het meest kans heeft op het naleven van het beleid. Het belangrijkste is een stapsgewijze, planmatige aanpak. Voor een succesvol verloop van de activiteiten rondom alcohol & werk hanteert het NIGZ Werk de volgende zeven stappen. Dit wil niet zeggen dat deze stappen altijd in chronologische volgorde moeten worden uitgewerkt. In de praktijk komt het bijvoorbeeld voor dat door eerst aandacht te besteden aan stap 3 er langzamerhand meer draagvlak wordt opgebouwd. Stap 1 Waarom aandacht voor alcohol op het werk? Het creëren van een draagvlak voor een alcoholbeleid Stap 2 Hoe pakt u het aan? Het opzetten van structuren voor het stimuleren van een alcoholbeleid Stap 3 Wat is het belang? Hoe is de gezondheidssituatie en wat zijn aandachtspunten? Stap 4 Wat moet er gebeuren? Het ontwikkelen van een plan Stap 5 De start van de activiteiten Het uitvoeren van het plan Stap 6 Zijn de doelen bereikt? Het evalueren van het alcoholbeleid Stap 7 Het vasthouden van de aandacht. Eén actie is nog geen gezondheidsbeleid Het aanpassen en verankeren van het plan Deze stappen kunt u gebruiken als leidraad bij het invoeren van een alcoholbeleid. Bij iedere stap vindt u enige achtergrondinformatie over de specifieke stap. Op de volgende pagina s worden de zeven stappen uitgebreider omschreven. Een PDF van het zevenstappen plan sterke drank, zwak werk: is te downloaden via de website Het is aan te bevelen om alcoholbeleid te koppelen aan een reeds bestaande beleidscyclus zoals die van arbobeleid of kwaliteitsbeleid. 17

17 2.1.1 Stap 1: Draagvlak creëren Het creëren van draagvlak voor een alcoholbeleid in een bedrijf In de eerste stap probeert u alcohol op de directie agenda te krijgen. U kunt beginnen met het peilen van de meningen in uw directe omgeving. Met informatiemateriaal en onderzoeksresultaten, sprekende voorbeelden en al bekende bedrijfsgezondheidsgegevens kunt u het onderwerp alcohol aan de orde stellen en zo draagvlak creëren. Door uit te zoeken welk beleid en welke activiteiten ter verbetering van de gezondheid van werknemers er al bestaan in het bedrijf en daarbij aan te sluiten, kan het gemakkelijker zijn om steun voor het opzetten van een alcoholbeleid te krijgen. Indien er een Ondernemingsraad (OR) in uw organisatie aanwezig is kan deze in deze stap haar initiatiefrecht doen gelden. Zij kan het alcoholbeleid in een OR-vergadering aan de orde stellen en het onderwerp inbrengen in het bedrijf. Indien anderen in het bedrijf het initiatief nemen om het alcoholbeleid op de agenda te krijgen, kan de OR haar recht op informatie en overleg gebruiken en haar instemmingsrecht. Het is belangrijk om instemming en ondersteuning voor het opzetten en invoeren van een alcoholbeleid te krijgen van zoveel mogelijk afdelingen en belangrijke personen in het bedrijf. Instemming en ondersteuning vanuit het management is echter noodzakelijk. Zij moet niet alleen goedkeuring geven, maar uiteindelijk ook geld en tijd beschikbaar stellen. In financieel moeilijkere tijden kan het management wel eens onwillig zijn om middelen in het alcoholbeleid te steken. Het is belangrijk om dan te benadrukken dat de voordelen van een alcoholbeleid groter zijn dan de kosten voor het opstellen en invoeren van zo n beleid. Bovendien kunnen er ook activiteiten uitgevoerd worden die weinig kosten, maar wel effectief zijn. Tegenkrachten Management en andere belangrijke personen in het bedrijf kunnen weerstand hebben tegen het opzetten van een alcoholbeleid. Zij kunnen bijvoorbeeld het nut van een alcoholbeleid niet inzien, zich niet betrokken voelen of angstig zijn voor de consequenties van het alcoholbeleid (vooral als men zelf een gewoonte heeft van drinken op het werk, bijvoorbeeld in het geval van het bezegelen van contracten). Goede en heldere communicatie is onontbeerlijk om bij mensen met weerstand toch draagvlak te creëren. Het probleem moet duidelijk geschetst en de noodzaak voor het nieuwe beleid goed uitgelegd worden. Ook moeten de voordelen van een alcoholbeleid benadrukt worden. Men moet het gevoel krijgen dat er bij het opstellen van het alcoholbeleid rekening gehouden wordt met de eigen wensen en behoeften. Als het moeilijk is voldoende ondersteuning te krijgen kan deze eerste stap lang duren. Het is vaak een kwestie van volhouden en goede kennis van en inzicht in het bedrijf om draagvlak voor een alcoholbeleid van de grond te krijgen. En: wie weet is de bedrijfscode een betere insteek? Acties: Zoek uit welke gezondheidsbevorderende activiteiten al bestaan in het bedrijf, waarbij het alcoholbeleid kan aansluiten. ü Activiteiten om gezondheid van werknemers te screenen? ü Interventies om de gezondheid van werknemers te verbeteren? ü Bestaan er commissies gericht op de gezondheid van het personeel? ü Bestaat er een gezondheidsbeleid in het bedrijf? ü Is er budget beschikbaar voor aan gezondheid gerelateerde activiteiten? ü Is er een bedrijfscode. Of behoefte hieraan? Zoek uit welke personen belangrijk zijn voor het alcoholbeleid? ü Wie moeten het alcoholbeleid ondersteunen (werknemers, topmanagement, middenkader, HRM/P&O, Arbodienst, Arbocoördinator, vakbond enzovoorts)? ü Waarom moeten zij het ondersteunen (is in hun voordeel, zij betalen ervoor, zij zijn tegenstanders, ze zijn verantwoordelijk op dat gebied, ze hebben de macht om het proces te beïnvloeden enzovoorts)? Zorg voor instemming en betrokkenheid bij het opzetten en invoeren van een alcoholbeleid bij deze belangrijke personen. 18

18 2.1.2 Stap 2: Structuren opzetten Het opzetten van structuren voor het stimuleren van een alcoholbeleid Bestaat er in voldoende mate draagvlak voor een alcoholbeleid, dan is de volgende stap te bepalen wie betrokken moeten worden bij het opzetten en invoeren van het alcoholbeleid. Het bouwen van een projectstructuur is aan te bevelen voor het opzetten van het alcoholbeleid. Hoe steviger de structuur, hoe makkelijker de volgende stappen zullen verlopen en hoe groter het effect kan zijn. Een goed begin is immers het halve werk! Een goede oplossing is het samenstellen van een betrokken en enthousiaste werkgroep, die toestemming heeft voor het opzetten en invoeren van het alcoholbeleid. In deze werkgroep moeten vertegenwoordigers uit de meest betrokken geledingen van het bedrijf deelnemen (denk aan OR- VGW/M commissie, afdelingshoofden, Arbocoördinator, afdeling communicatie, afdeling P&O, het management en de cateraar), alsook mensen met enige deskundigheid op het gebied van gezondheid en het opzetten van gezondheidsbevorderende projecten (bijvoorbeeld de Arbodienst). Zo n werkgroep heeft veel voordelen. De inbreng van veel afdelingen van het bedrijf is gewaarborgd, wat de kwaliteit van het nieuwe beleid ten goede komt en het draagvlak binnen het bedrijf vergroot. Omdat er een speciale werkgroep is die zich gedurende een langere periode met dit onderwerp bezighoudt, is de kans klein dat het onderwerp van de agenda verdwijnt voordat er een goed beleid tot stand is gekomen. Om iedereen in het bedrijf te informeren over de ontwikkeling van het alcoholbeleid, moet de werkgroep over communicatiekanalen zoals een nieuwsblad, intranetberichten, informatiebulletins bij loonstrookjes enzovoorts beschikken. Probeer hierbij zoveel mogelijk aan te haken bij de al bestaande communicatiestructuren van de organisatie. Daarnaast is het belangrijk dat de werkgroep rapporteert naar alle belangrijke personen in het bedrijf. Omdat draagvlak een belangrijk begrip is bij het opzetten en implementeren van een alcoholbeleid, en dit gedurende het gehele proces van belang blijft, is het belangrijk om als OR betrokken te zijn en te blijven bij het alcoholbeleid. Dit kan bijvoorbeeld door een vertegenwoordiger van de OR (of VGW/M commissie) zitting te laten nemen in de werkgroep voor het alcoholbeleid. Op deze manier kan de OR Testimonial We doen hier riskant werk. Veiligheid en verantwoordelijkheid staan altijd in de schijnwerpers. We laten dan ook helemaal niets aan het toeval over. Het bedrijf is toch verantwoordelijk voor de veiligheid en gezondheid van de werknemers. Als Arbocoördinator weet ik dat we volgens de Arbowet moeten stilstaan bij een goed doordacht alcoholbeleid. Ik moet er ook niet aan denken wat er hier allemaal kan misgaan wanneer iemand onder invloed van alcohol is. Daarom is het belangrijk de spelregels rond alcoholgebruik duidelijk op papier te zetten. En wees nou eerlijk, eigenlijk is het voor een bedrijf als het onze een absolute voorwaarde om zo n beleid in huis te hebben. Nel Schonekamp, Arbocoördinator bij een petrochemisch bedrijf direct haar toetsingsrecht, instemmingsrecht en recht op informatie doen gelden. Acties: Richt een werkgroep op. ü Wie komt er in de werkgroep? ü Wat is de opdracht van de werkgroep? ü Aan wie rapporteert de werkgroep? Stel communicatiekanalen voor de werkgroep en het project vast. ü Identificeer al bestaande communicatiekanalen (bv. bedrijfsblad, prikborden, werkoverleggen). ü Met welke doelgroepen moet gecommuniceerd worden? ü Welke boodschappen moeten verspreidt worden? ü Via welke kanalen ontvangt de werkgroep feedback over het project? Geef bekendheid aan de voornemens om een alcoholbeleid op te stellen. ü Gebruik de geïdentificeerde communicatiekanalen. 19

19 ü Stel leden van de werkgroep voor in het bedrijfsblad. ü Stimuleer discussie over alcohol en werk, bijvoorbeeld met leaflets, posters of een informatiewandje. ü Geef informatie over de oorzaken, signalen en gevolgen van alcoholgebruik voor de gezondheid en het werk. Rapporteer naar strategisch, financieel en personeelsmanagement Stap 3: De uitgangssituatie vaststellen Hoe is de gezondheidssituatie en wat zijn aandachtspunten? Het inventariseren van het alcoholgebruik en de gevolgen hiervan voor het werk is van groot belang voor het ontwikkelen van een alcoholbeleid wat gedragen wordt door de hele organisatie. Een goede inventarisatie schept op veel punten helderheid: Hoeveel mensen drinken regelmatig alcohol? Hoeveel, op welk tijdstip? Welke werknemers verzuimen relatief vaak en van wie bestaat de indruk dat dit veroorzaakt wordt door overmatig alcoholgebruik. Hoeveel mensen hebben gezondheidsproblemen door alcoholgebruik? Hoeveel steun is er voor bepaalde oplossingen? Hoe groot is de behoefte aan informatie over alcoholgebruik en de invloed hiervan op het werk en de gezondheid? Hoeveel werknemers willen minder alcohol drinken en zouden daarbij graag steun krijgen van het bedrijf? Van wie en waar in het bedrijf is de meeste weerstand te verwachten? U kunt deze gegevens verzamelen door het analyseren van al aanwezige gegevens uit bijvoorbeeld de RI&E, PMO en de bedrijfsspreekuren. De R I & E vragenlijst kan bijvoorbeeld worden uitgebreid met de vraag: bent u bang dat u wel eens betrokken zou kunnen raken bij een bedrijfsongeval? ( een positief antwoord op deze vraag wordt vaker gegeven door overmatige drinkers, dit geeft een heel grove indicatie van de problematiek in uw bedrijf. Als nulmeting is deze vraag geschikt, dan dient in de evaluatie de zelfde vraag herhaald te worden). De meest geschikte wijze om nieuwe gegevens op tafel te krijgen is vaak een enquête. Dit levert niet alleen belangrijke gegevens op, het geeft werknemers tevens de gelegenheid hun mening, wensen en behoeften te uiten en het vergroot meestal het draagvlak voor het alcoholbeleid. Het nieuwe beleid is dan immers gebaseerd op gegevens die werknemers zelf hebben aangedragen. Op basis van deze gegevens kunnen in een later stadium doelen en doelgroepen geselecteerd worden. Het succes van deze fase hangt van een aantal factoren af, maar vooral de medewerking van werknemers is van groot belang. Daarvoor is het belangrijk de werknemers te informeren over het doel en het waarom van het alcoholbeleid en hoe werknemers ervan kunnen profiteren. Daarnaast is ook vertrouwelijkheid en eventueel anonimiteit belangrijk. Door dit te garanderen zijn werknemers eerder geneigd de juiste informatie te verschaffen en zijn de data dus betrouwbaarder. Er zijn een aantal signalen die wijzen op mogelijke alcoholproblemen bij medewerkers: een frequenter ziekteverzuim (o.a. het maandagmorgen-ziekteverzuim) en andere vormen van afwezigheid of te laat komen met vage excuses, een gebrek aan concentratievermogen; het werken kost meer moeite, instructies worden vergeten en moeite met complexe taken, vaker betrokken bij (bijna) ongevallen en ongelukjes, een lagere kwaliteit van het werk; een onregelmatig productiepatroon, een lagere efficiëntie, klachten van klanten, materiaalverspilling, verstoorde relaties met collega s; emotionele reacties op klachten of opmerkingen, ontlopen van chef en controle, uiterlijke kenmerken; dranklucht, zichtbaar onder invloed, trillende handen, opgeblazen gezicht, onverzorgd uiterlijk, meldingen van derden (familie, vrienden, veroordelingen in samenhang met alcoholgebruik). 20

20 Acties: Verzamelen van al aanwezige gegevens (uit bijvoorbeeld RI&E, PMO, bedrijfsspreekuren). Verzamelen van nieuwe gegevens over problemen en behoeften van werknemers (bv. via vragenlijsten). Nagaan in hoeverre risicofactoren, risicoberoepen en signalen een rol in uw bedrijf spelen. Maak een schets van de bestaande alcoholcultuur in uw organisatie (Wat zijn de regels en gewoonten voor beschikbaarheid van alcohol op het werk? Wat zijn de disciplinaire maatregelen/correctieve mogelijkheden? Wat zijn de bestaande afspraken over signalering, doorverwijzing en begeleiding door hulpverleners? Vindt er zo nu en dan een evaluatie plaats of de regels inzake alcoholgebruik op het werk werken?) Analyse van alle verkregen data en stellen van prioriteiten m.b.t. het te ontwikkelen alcoholbeleid. Rapportage en feedback van de conclusies aan belangrijke personen en werknemers (via bijvoorbeeld het bedrijfsblad, de interne mail, of de muurkrant). Informeer werknemers over verdere ontwikkeling alcoholbeleid Stap 4: Het ontwikkelen van een alcoholbeleidsplan. Een voorbeeld: De Hoogovens was één van de eerste ondernemingen in Nederland die begonnen met het voeren van een strikt alcoholbeleid. De reden hiervoor was de aard van de werkzaamheden; bekend is dat zwaar werk in een warme en stoffige omgeving gemakkelijk leidt tot een klimaat waarin bier als dorstlesser en afleiding wordt gebruikt. Daar waar bedrijven het probleem zelf onder ogen zagen, was het niet zo moeilijk om aan het onderwerp alcohol aandacht te besteden. Lastiger was het wanneer bedrijven er niets van wilden weten, werknemers niet wilden dat hun baas zich met hun privézaken zou gaan bemoeien en personeelsfunctionarissen of bedrijfsartsen zich liever beperkten tot de behandeling van individuele gevallen (van der Stel, 1997). Het ontwikkelen van een alcoholbeleid Op basis van de conclusies uit stap 3 kunnen de uitgangspunten, doelen en doelgroepen voor het nieuwe alcoholbeleid vastgesteld worden. De basis pijlers van een alcoholbeidsplan bestaan uit: 1 Huisregels ( preventie) 2 Voorlichting en scholing ( preventie) 3 Begeleiding van werknemers met functioneringsprobleem 4 Sancties (correctie) 1. Huisregels Regels vormen weliswaar de basis van het alcoholbeleid, maar zijn niet de essentie. Een beleid van louter regels, niet gedragen door de medewerkers, blijft een papieren beleid en zal op den duur zijn uitwerking missen. Grijp dus niet te snel naar het wapen van de verbodsbepaling. Kleine ingrepen in de structuur van bedrijfsevenementen, of het aanbieden van alternatieven kunnen veel irritaties voorkomen. Natuurlijk zijn en blijven regels een belangrijk onderdeel van het beleid, maar bij voorkeur als formele uitdrukking van een aantal informeel geaccepteerde en nageleefde afspraken. Idealiter bevat het beleid heldere regels over: Gebruik van alcohol voorafgaand aan of tijdens werktijd; een voor de hand liggende maatregel is het eenvoudigweg verbieden van het gebruik en de beschikbaarheid van alcohol. Artikel 78 van het ARAR is daarvan een voorbeeld. Voor de particuliere sector kunnen de spelregels zijn vastgelegd in collectieve arbeidsovereenkomsten, in bedrijfsreglementen, in interne circulaires of voortvloeien uit de gezagsbevoegdheid van de werkgever (artikel 1639b BW). Ook de artikelen 4 en 12 van de Arbowet bieden aanknopingspunten. Hierin zijn de verplichtingen van de werkgever en de werknemer aangegeven om veilige werkomstandigheden te creëren en te behouden. Let wel: verbodsbepalingen zijn tamelijk simpel te ontwikkelen. Grotere obstakels liggen in de controle erop. 21

Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen

Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen Tactus Verslavingszorg Preventie & Consultancy Brink 40 7411 BT Deventer 088 3822

Nadere informatie

Een probleemgebruiker is meester

Een probleemgebruiker is meester Moeten werknemers op het werk getest worden op alcoholgebruik? In Nederland zijn bedrijven, vakbonden, artsen, juristen en politici nog steeds over dit vraagstuk in gesprek. Er zijn goede argumenten voor

Nadere informatie

ALCOHOL EN WERK FACTSHEET. In deze factsheet worden de belangrijkste gegevens over. overmatig alcoholgebruik op het werk op een rij gezet: cijfers,

ALCOHOL EN WERK FACTSHEET. In deze factsheet worden de belangrijkste gegevens over. overmatig alcoholgebruik op het werk op een rij gezet: cijfers, In deze factsheet worden de belangrijkste gegevens over overmatig alcoholgebruik op het werk op een rij gezet: cijfers, FACTSHEET alcohol en werk januari 2006 trends, adviezen en gevolgen. De informatie

Nadere informatie

Toolbox NL_19b_ Alcohol op het werk rev.1. VCA invorm.eu. VCA invorm

Toolbox NL_19b_ Alcohol op het werk rev.1. VCA invorm.eu. VCA invorm Alcohol op het werk Toolbox 1 De Wet Het gebruik van alcohol op het werk is niet bij de wet verboden. Wel is bij de wet geregeld dat de werkgever een werknemer mag ontslaan, wanneer deze zich ondanks waarschuwing

Nadere informatie

Dit voorbeeld alcoholbeleid is gebaseerd op het beleid van de Hamelandgroep Hacron en dient ter inspiratie voor andere SW bedrijven.

Dit voorbeeld alcoholbeleid is gebaseerd op het beleid van de Hamelandgroep Hacron en dient ter inspiratie voor andere SW bedrijven. Voorbeeld alcoholbeleid Sociale Werk voorziening 1. Inleiding Dit voorbeeld alcoholbeleid is gebaseerd op het beleid van de Hamelandgroep Hacron en dient ter inspiratie voor andere SW bedrijven. Binnen

Nadere informatie

BRAVO Company Check. 1. Algemeen gezondheidsmanagement

BRAVO Company Check. 1. Algemeen gezondheidsmanagement BRAVO Company Check Ter informatie Met deze vragenlijst kunt u nagaan aan welke leefstijl factoren aandacht besteedt kan worden voor uw bedrijf. Gezonde en vitale werknemers verzuimen minder en zijn productiever.

Nadere informatie

Alcoholproblemen op het werk. Adviezen voor leidinggevenden. 3e druk 2000 Alcon, Utrecht

Alcoholproblemen op het werk. Adviezen voor leidinggevenden. 3e druk 2000 Alcon, Utrecht Alcoholproblemen op het werk Adviezen voor leidinggevenden 3e druk 2000 Alcon, Utrecht (c) 2000 Alcohol Consultancy Nederland (ALCON) Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt

Nadere informatie

Middelenbeleid in een onderneming

Middelenbeleid in een onderneming Team psychosociaal welzijn Middelenbeleid in een onderneming Deel 1: Motieven (Waarom?) Inhoud Deel 2: Wat kun je er aan doen? (Wat?) Deel 3: Ontwikkeling beleid (Hoe?) 1 Deel 1: Waarom moet uw organisatie

Nadere informatie

Alcohol- en drugpreventie op de werkvloer

Alcohol- en drugpreventie op de werkvloer Alcohol- en drugpreventie op de werkvloer M A A I K E D E C O N I N C K C G G VA G G A B O O M G A A R D S T R A A T 7 2018 A N T W E R P E N 0 3. 2 5 6. 9 1. 4 1 W W W. V A G G A. B E Eigen normen en

Nadere informatie

Informatieleaflet voor werkgevers

Informatieleaflet voor werkgevers Informatieleaflet voor werkgevers Werk en verslaving Het aantal verslaafden aan alcohol, drugs en medicijnen in Nederland groeit. Het merendeel van deze mensen heeft een baan en kampt met de verslaving

Nadere informatie

Prijs Gezondheid en Onderneming 2010 Resultaten vragenlijst Q-ADO 1.0 na 1 jaar online

Prijs Gezondheid en Onderneming 2010 Resultaten vragenlijst Q-ADO 1.0 na 1 jaar online Prijs Gezondheid en Onderneming 2010 Resultaten vragenlijst Q-ADO 1.0 na 1 jaar online (18-12-2009 18-12-2010) Om organisaties te ondersteunen bij de uitwerking van een preventief alcohol- en drugbeleid

Nadere informatie

De methodiek voor het invoeren van beleid Duurzame Inzetbaarheid heeft de vorm van een zeven stappenplan met de volgende stappen:

De methodiek voor het invoeren van beleid Duurzame Inzetbaarheid heeft de vorm van een zeven stappenplan met de volgende stappen: 7 stappen methodiek Een onderzoek van de European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions onder 1500 Europese bedrijven die bekend staan om hun goede Duurzame Inzetbaarheid beleid

Nadere informatie

Reglement Alcohol, Drugs, Medicijnen en werk. Augustus 2008. Opgesteld door Roder Consult bv in samenwerking met de VIA

Reglement Alcohol, Drugs, Medicijnen en werk. Augustus 2008. Opgesteld door Roder Consult bv in samenwerking met de VIA Reglement Alcohol, Drugs, Medicijnen en werk Augustus 2008 Opgesteld door Roder Consult bv in samenwerking met de VIA Reglement Alcohol, Drugs en Medicijnen Een preventief beleid voor leden van de VIA-EU

Nadere informatie

Handreiking inzet van e-learning in de SW

Handreiking inzet van e-learning in de SW De begeleiding van medewerkers met verslavingsproblemen en ongewenst gedrag Handreiking inzet van e-learning in de SW 7 Praktische bouwstenen Strategische bouwstenen Strategische bouwstenen Praktijkvoorbeelden

Nadere informatie

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT Training en ondersteuning in mentaal fit werken 2 Gezond Werken Gezonde werknemers gaan met plezier naar het werk. Ze zijn geestelijk fit en blijven fit. Gezonde werkdruk biedt

Nadere informatie

Beleid en implementatie aanpak ouderenmishandeling.

Beleid en implementatie aanpak ouderenmishandeling. Beleid en implementatie aanpak ouderenmishandeling. 1. Sociaal beleid in breder verband Ontwikkelen beleid: een complex proces Het ontwikkelen en implementeren van beleid voor preventie en aanpak van grensoverschrijdend

Nadere informatie

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Zeeuwse jongeren en alcohol In 2010 is de Zeeuwse campagne Laat ze niet (ver)zuipen! van start

Nadere informatie

Disclosure belangen Janneke Valk, bedrijfsarts

Disclosure belangen Janneke Valk, bedrijfsarts Disclosure belangen Janneke Valk, bedrijfsarts (potentiële) belangenverstrengeling Geen / Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium

Nadere informatie

Belang van het implementeren van een alcohol- en drugsbeleid. Sabine Stevens Preventieadviseur psychosociale aspecten

Belang van het implementeren van een alcohol- en drugsbeleid. Sabine Stevens Preventieadviseur psychosociale aspecten Belang van het implementeren van een alcohol- en drugsbeleid Sabine Stevens Preventieadviseur psychosociale aspecten Wist u dat? Het aantal probleemdrinkers bij de beroepsbevolking wordt geschat op 5 tot

Nadere informatie

Problematisch middelengebruik, verslaving en werk

Problematisch middelengebruik, verslaving en werk 6e tbv-congres Problematisch middelengebruik, verslaving en werk Dinsdag 11 november 2008 De Heerlickheijd van Ermelo, Ermelo Stichting ter bevordering der Bedrijfs- en Verzekeringsgeneeskunde www.tbv-online.nl/congres

Nadere informatie

Regeling Alcohol - en drugsbel eid

Regeling Alcohol - en drugsbel eid Regeling Alcohol - en drugsbel eid to M e n s e n w e r k, v a k w e r k. Versie : 110221 definitief Datum : 21 februari 2011 Regeling alcohol en drugsbeleid Hierbij verklaart de directie van Top-Craft

Nadere informatie

Alcohol-, drugs, en middelengebruik. 1. Inleiding. 2. Doel. 3. Regelgeving

Alcohol-, drugs, en middelengebruik. 1. Inleiding. 2. Doel. 3. Regelgeving 1. Inleiding Onder overmatig alcohol- en/of drugsgebruik wordt verstaan: een medewerker die onder invloed van alcohol en/of drugs op het werk verschijnt. Het is algemeen bekend dat het onder invloed zijn

Nadere informatie

Vroegsignalering alcoholgebruik op de Spoedeisende hulp

Vroegsignalering alcoholgebruik op de Spoedeisende hulp Vroegsignalering alcoholgebruik op de Spoedeisende hulp Samenwerking tussen algemeen ziekenhuis en GGZ Roxanne Izendooren Projectleider Vroegsignalering alcoholgebruik 23 april 2012 Opdracht: Vragenlijst

Nadere informatie

INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS. duurzame plaatsing van werknemers met autisme

INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS. duurzame plaatsing van werknemers met autisme INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS duurzame plaatsing van werknemers met autisme 1 Welkom bij toolbox AUTIPROOF WERKT Autiproof Werkt is een gereedschapskist met instrumenten die gebruikt kan worden bij

Nadere informatie

Arbobeleidskader Lucas

Arbobeleidskader Lucas Arbobeleidskader Lucas t.b.v de scholen voor VO van de Lucas 1. Uitgangspunten Het bestuur van Lucas en de directie(s) van de aangesloten scholen zijn verantwoordelijk voor het schoolbeleid. Het arbobeleid

Nadere informatie

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur Inleiding Sociaal Medisch Overleg (SMO) is een gestructureerd en multidisciplinair overleg over individuele casuïstiek tussen het management en diens adviseur(s) aangaande verzuim en re-integratie. Deelnemers

Nadere informatie

Departement Psychosociale Aspecten

Departement Psychosociale Aspecten Departement Psychosociale Aspecten (bron FOD) Model 1 : beleidsverklaring waarbij de onderneming ervoor kiest om het alcohol- en drugsbeleid niet verder uit te werken (zie Art. 3, 3 en 4 van het KB van

Nadere informatie

Handreiking opstellen Alcoholbeleid (drugs & medicijnen)

Handreiking opstellen Alcoholbeleid (drugs & medicijnen) Handreiking opstellen Alcoholbeleid (drugs & medicijnen) Gezond Transport januari 2013 De inhoud van dit document is gebaseerd op documentatie van de volgende bronnen: NIGZ, Alcon Advies, CAO Beroepsgoederenvervoer,

Nadere informatie

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers 1. Bepaal uw standpunt. Eenduidigheid over de regels bij beide ouders is cruciaal. Tips: Kies als ouders samen regels voor het gezin. Bepaal als ouders vooraf

Nadere informatie

Alcohol en drugbeleid

Alcohol en drugbeleid Alcohol en drugbeleid Probleemstelling Er waren in de organisatie verschillende meldingen van problemen rond drankmisbruik. Het arbeidsreglement was niet voldoende uitgewerkt om tot een duidelijke aanpak

Nadere informatie

Werk en Verslaving. Ard van Oosten psychiater, bedrijfskundige

Werk en Verslaving. Ard van Oosten psychiater, bedrijfskundige Werk en Verslaving Ard van Oosten psychiater, bedrijfskundige Inhoud Inleiding Verslaving als ziekte Werk en verslaving Medisch - Juridisch kader Beleid Inleiding Gewoonteverslaving Gokverslaving, chatverslaving,

Nadere informatie

Handelingsprotocollen veiligheid Mill-Hillcollege. inspirerend - betrokken - ondernemend

Handelingsprotocollen veiligheid Mill-Hillcollege. inspirerend - betrokken - ondernemend Handelingsprotocollen veiligheid Mill-Hillcollege inspirerend - betrokken - ondernemend 2009 1 Inhoudsopgave Voorwoord 3 Wat is wat 4 Handelingskaart wapenbezit 5 Handelingskaart opname maken zonder toestemming

Nadere informatie

Gedragscode medewerkers en cliënten

Gedragscode medewerkers en cliënten Gedragscode medewerkers en cliënten 2014 1/9 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Werkwijze... 3 3. Samenvatting gedragscode... 4 4. Gedragscode medewerkers stichting Zorg Almere... 5 - clientgerichtheid....5

Nadere informatie

1. Arbowet: plichten van de werkgever

1. Arbowet: plichten van de werkgever Handboek Ondernemingsraad en Personeelsvertegenwoordiging Inhoudsopgave 1. Arbowet: plichten van de werkgever... 1 1.1 Pak risico s aan bij de bron... 2 1.2 Wat is psychosociale arbeidsbelasting (PSA)?...

Nadere informatie

Het stappenplan. Inleiding

Het stappenplan. Inleiding Het stappenplan Inleiding Op de pagina instrumenten op Overstag.nu vind je instrumenten, informatie en inspiratie om binnen je eigen organisatie met het thema duurzame inzetbaarheid aan de slag te gaan.

Nadere informatie

Projectplan. Aanpak laaggeletterdheid bij patienten en/of medewerkers. [Naam organisatie] [auteur] [datum] Werken aan taal heeft veel voordelen

Projectplan. Aanpak laaggeletterdheid bij patienten en/of medewerkers. [Naam organisatie] [auteur] [datum] Werken aan taal heeft veel voordelen Projectplan Aanpak laaggeletterdheid bij patienten en/of medewerkers [Naam organisatie] [auteur] [datum] Werken aan taal heeft veel voordelen [Naam organisatie] vindt het belangrijk om alert te zijn op

Nadere informatie

HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG

HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG INHOUD 0. ALGEMEEN 3 Wat is de bedoeling van het beleid voor ongewenst gedrag? 3 Voor wie? 3 Hoe pak je het aan? 3 1. MAATREGELEN

Nadere informatie

Social Media Protocol VPCO De Viermaster

Social Media Protocol VPCO De Viermaster Social Media Protocol VPCO De Viermaster Versie 1.0 Totstandkoming en evaluatie Social Media Protocol Datum Behandeld in directieoverleg 4 maart 2014 Advies/instemming GMR Vastgesteld Bestuur Publicatie

Nadere informatie

Samenvatting Aanvalsplan Alcohol & Jongeren

Samenvatting Aanvalsplan Alcohol & Jongeren Samenvatting Aanvalsplan Alcohol & Jongeren Sabine Uitslag Juni 2012 Voorwoord Voor u ligt de samenvatting van het Aanvalsplan Alcohol & Jongeren. Met dit integrale aanvalsplan wil de CDA Tweede Kamerfractie,

Nadere informatie

7. Arbodeskundige(n) en arbodienst

7. Arbodeskundige(n) en arbodienst Handboek Ondernemingsraad en Personeelsvertegenwoordiging Inhoudsopgave 7. Arbodeskundige(n) en arbodienst... 1 7.1 Wat is een arbodeskundige?... 3 7.2 Wie toetst en geeft advies over de RI&E?... 3 7.3

Nadere informatie

Ongeval en Beroepsziekte

Ongeval en Beroepsziekte Ongeval en Beroepsziekte Rechte rug recht en slappe knieën Erik Stigter, bedrijfsarts, forensisch arts Peter Wulp, bedrijfsarts Medisch adviseurs Inspectie SZW Preventie van gezondheidsschade door arbeid

Nadere informatie

doen gedragsregels van PSW

doen gedragsregels van PSW doen laten gedragsregels van PSW Inhoud1. Inleiding 2. De Taak 3. Gedragsregels 4. Werken met dit boekje 1 1. Inleiding Algemeen Werken bij PSW Stichting Pedagogisch Sociaal Werk Midden-Limburg betekent

Nadere informatie

Raadsinformatiebrief

Raadsinformatiebrief Raadsinformatiebrief Van: J. Ragetlie Aan: de leden van de Gemeenteraad Onderwerp: Uitvoeringsprogramma Alcohol- en Drugsbeleid 2012 Steller: S. van Schijndel Datum: 18 januari 2012 Nr.: RIB-JR-1202 Geachte

Nadere informatie

uw bedrijf een plek waar zij lekker kunnen ontspannen de recreatiebranche omdat zij willen werken in een

uw bedrijf een plek waar zij lekker kunnen ontspannen de recreatiebranche omdat zij willen werken in een De branche verblijfsrecreatie en zwembaden is erop gericht mensen een plezierige tijd te bezorgen. Voor recreanten is uw bedrijf een plek waar zij lekker kunnen ontspannen en genieten van hun vrije tijd.

Nadere informatie

INFO LOKAAL. ondersteuning voor de lokale hujo-groepen!

INFO LOKAAL. ondersteuning voor de lokale hujo-groepen! INFO LOKAAL ondersteuning voor de lokale hujo-groepen! Mei: Drugs- en alcoholbeleid Alcohol en andere drugs worden frequent gebruikt door jongeren, in het uitgaansleven, maar ook in de jeugdvereniging

Nadere informatie

kort, Jacqueline Wit, e-mail: jacqueline@jwit.nl 1 INLEIDING EN KENNISMAKING Jacqueline Wit Ambtelijk secretaris kort training en advies OR en Arbo

kort, Jacqueline Wit, e-mail: jacqueline@jwit.nl 1 INLEIDING EN KENNISMAKING Jacqueline Wit Ambtelijk secretaris kort training en advies OR en Arbo Aan de slag met ARBO OR ondersteuning klantendag 11 maart 2016. kort, Jacqueline Wit, jacqueline@jwit.nl INLEIDING EN KENNISMAKING Jacqueline Wit Ambtelijk secretaris kort training en advies OR en Arbo

Nadere informatie

Arbo- en Milieudeskundige

Arbo- en Milieudeskundige Arbo- en Milieudeskundige Doel Ontwikkelen van beleid, adviseren, ondersteunen en begeleiden van management, medewerkers en studenten, alsmede bijdragen aan de handhaving van wet- en regelgeving, binnen

Nadere informatie

De spin in het web. Handreiking. voor werkers die direct. aan de slag willen met. de sociale netwerken van. mensen met verstandelijke

De spin in het web. Handreiking. voor werkers die direct. aan de slag willen met. de sociale netwerken van. mensen met verstandelijke De spin in het web Handreiking voor werkers die direct aan de slag willen met de sociale netwerken van mensen met verstandelijke beperkingen Anne Wibaut, Willy Calis Ad van Gennep Inleiding Wij hebben

Nadere informatie

Startnotitie ketenbeleid Menameradiel. Inhoud. 1. Inleiding 2. Situatie Menameradiel 3. Uitgangspunten 4. De gekozen aanpak 5. Partners en omgeving

Startnotitie ketenbeleid Menameradiel. Inhoud. 1. Inleiding 2. Situatie Menameradiel 3. Uitgangspunten 4. De gekozen aanpak 5. Partners en omgeving Startnotitie ketenbeleid Menameradiel Inhoud 1. Inleiding 2. Situatie Menameradiel 3. Uitgangspunten 4. De gekozen aanpak 5. Partners en omgeving bijlagen bijlage 1. bijlage 2. bijlage 3. bijlage 4. bijlage

Nadere informatie

stoppen zware drinkers minder vaak met het drinken van alcoholhoudende drank dan vrouwen met een lager alcoholgebruik.

stoppen zware drinkers minder vaak met het drinken van alcoholhoudende drank dan vrouwen met een lager alcoholgebruik. Samenvatting In Nederland gebruikt ongeveer 80% van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd alcoholhoudende drank. Veel vrouwen staken het alcoholgebruik zodra ze zwanger zijn of eerder al, als ze zwanger

Nadere informatie

Achtergrond. Visie op arbeidsverzuim

Achtergrond. Visie op arbeidsverzuim Deze visienota richt zich specifiek op preventie van arbeidsverzuim. Deze visie is door te vertalen naar terugkeer vanuit arbeidsverzuim en op instroom, doorstroom en uitstroom vraagstukken. Deze doorvertaling

Nadere informatie

Preventieoverzicht alcohol Gezondheidswinst voor Interventie en werkwijze/producten

Preventieoverzicht alcohol Gezondheidswinst voor Interventie en werkwijze/producten < 0 ar Voorlichting over de risico's van Zwangeren Voorkomen van alcoholgebruik bij STAP alcoholgebruik rondom de zwangerschap door middel van de brochure 'Zwanger?...en Alcohol?' en website www.alcoholenzwangerschap.nl

Nadere informatie

Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E

Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E Medewerkers zijn een belangrijke bron van informatie over veiligheid en gezondheid op het werk. Zij hebben belang bij veilige en gezonde werkomstandigheden.

Nadere informatie

Een werkgever is ook verplicht zich aan allerlei wetten te houden. Een van die wetten is de Arbeidsomstandighedenwet, kortweg de Arbo-wet.

Een werkgever is ook verplicht zich aan allerlei wetten te houden. Een van die wetten is de Arbeidsomstandighedenwet, kortweg de Arbo-wet. Arbo Inhoud Arbowet Als werknemer in een winkel heb je samen met de werkgever afspraken genaakt over het werk dat je doet. Dat zijn niet de enige regels waaraan een bedrijf zich moet houden. We gaan het

Nadere informatie

Arbocatalogus Grafimedia

Arbocatalogus Grafimedia Arbocatalogus Grafimedia Van werkdruk naar werkplezier Presentatie voor gebruik in eigen bedrijf Arbocatalogus Grafimedia Van Werkdruk naar Werkplezier Presentatie voor gebruik in het eigen bedrijf Deze

Nadere informatie

Hou de vaart erin. Met verzuimspecialist Gezond Transport.

Hou de vaart erin. Met verzuimspecialist Gezond Transport. Hou de vaart erin. Met verzuimspecialist Gezond Transport. Gezond Transport: dé verzuimspecialist voor transport en logistiek. Uw bedrijf werkt op het gebied van transport en logistiek en u bent op zoek

Nadere informatie

Beïnvloeding Samen sta je sterker

Beïnvloeding Samen sta je sterker Beïnvloeding Samen sta je sterker Aan de slag Om uw doel te bereiken, moet u gericht aan de slag gaan. Het volgende stappenplan kan u hierbij helpen. 1. Analyseer het probleem en bepaal uw doel Als u een

Nadere informatie

Commissienotitie Reg. nr : 0810110 Comm. : MZ Datum : 07-04-08

Commissienotitie Reg. nr : 0810110 Comm. : MZ Datum : 07-04-08 Comm. : MZ Onderwerp Alcoholpreventie jongeren in Noord Brabant Status oordeelvormend Voorstel 1. Deel te nemen aan het project alcoholpreventie Jongeren Veiligheidsregio Brabant-Noord 2. Vanaf 2009 voor

Nadere informatie

or-opleidingen ADVIES EN OPLEIDINGEN IN ARBEIDSRECHT

or-opleidingen ADVIES EN OPLEIDINGEN IN ARBEIDSRECHT or-opleidingen ADVIES EN OPLEIDINGEN IN ARBEIDSRECHT INHOUDSOPGAVE 2Work Arbeidsjuristen Organisatie...1 Docenten...1 Aanbod Vast programma...2 Op maat...2 Extra s...2 Opleidingen (vast programma) OR &

Nadere informatie

MKB-ondernemer geeft grenzen aan

MKB-ondernemer geeft grenzen aan M0040 MKB-ondernemer geeft grenzen aan Reactie van MKB-ondernemers op wetswijzigingen in sociale zekerheid Florieke Westhof Peter Brouwer Zoetermeer, 0 april 004 MKB-ondernemer geeft grenzen aan Ondernemers

Nadere informatie

Waar staan we na drie jaar Cao 100?

Waar staan we na drie jaar Cao 100? Waar staan we na drie jaar Cao 100? Update resultaten vragenlijst Q-ADO 1.0 (18-12-2009 tot 01-04-2013) Om organisaties te ondersteunen bij de uitwerking van een preventief alcohol- en drugbeleid ontwikkelde

Nadere informatie

Jongeren en alcohol. Ouders aan het woord. Resultaten Bewonerspanel septemberpeiling 2014. Utrecht.nl/volksgezondheid

Jongeren en alcohol. Ouders aan het woord. Resultaten Bewonerspanel septemberpeiling 2014. Utrecht.nl/volksgezondheid Jongeren en alcohol Ouders aan het woord Resultaten Bewonerspanel septemberpeiling 2014 Utrecht.nl/volksgezondheid 2 Inleiding Sinds 1 januari 2014 is de leeftijdsgrens voor het in bezit hebben van alcohol

Nadere informatie

1 Wat is er met me aan de hand? 11

1 Wat is er met me aan de hand? 11 Leven met een alcoholprobleem 07-03-06 09:25 Pagina 7 Inhoud Voorwoord 1 Wat is er met me aan de hand? 11 Typerend beeld van de kwaal 11 Symptomen 12 Vroege en late symptomen 14 Diagnostiek 14 Een paar

Nadere informatie

Stichting Lezen & Schrijven. Paul Mosterd, directeur Marlies Olthuis, themamanager bedrijven

Stichting Lezen & Schrijven. Paul Mosterd, directeur Marlies Olthuis, themamanager bedrijven Stichting Lezen & Schrijven Paul Mosterd, directeur Marlies Olthuis, themamanager bedrijven Educatie Werkt!, Amsterdam 30 september 2011 Stichting Lezen & Schrijven Stichting Lezen & Schrijven initiatief

Nadere informatie

Strategisch Opleidingsbeleid

Strategisch Opleidingsbeleid Strategisch Opleidingsbeleid Achtergrondinformatie en tips om zelf aan de slag te gaan In deze handreiking vindt u de volgende onderwerpen: Wat is strategisch opleidingsbeleid? Hoe komt u tot strategisch

Nadere informatie

Van baan naar loopbaan Verslag van het onderzoek naar de praktijk van mobiliteitsbeleid

Van baan naar loopbaan Verslag van het onderzoek naar de praktijk van mobiliteitsbeleid Van baan naar loopbaan Verslag van het onderzoek naar de praktijk van mobiliteitsbeleid In het voorjaar van 2015 heeft Odyssee een digitale enquête uitgezet onder 950 ondernemingsraden om zicht te krijgen

Nadere informatie

Hoe blijf je er gezond bij?

Hoe blijf je er gezond bij? Het Nieuwe Werken Hoe blijf je er gezond bij? Aandachtspunten bij een verantwoorde introductie W&V-64L240-A5 folder_07_def.indd 1 10-09-10 09:19 W&V-64L240-A5 folder_07_def.indd 2 10-09-10 09:19 Het Nieuwe

Nadere informatie

Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Gemeente Bergen

Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Gemeente Bergen Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Bergen Bergen NH 2 Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Bergen 1. Inleiding In het beleidsplan Naar een nuchter Bergen 2012 2015 zijn de volgende ambities

Nadere informatie

Trendonderzoek: Alcoholkennis bij jongeren tussen 12 en 25 jaar

Trendonderzoek: Alcoholkennis bij jongeren tussen 12 en 25 jaar - Factsheet - Trendonderzoek: Alcoholkennis bij jongeren tussen 12 en 25 jaar NIGZ, Project Alcohol Voorlichting en Preventie 3 juli 2003 Inleiding Het NIGZ voert elk jaar, als onderdeel van het Alcohol

Nadere informatie

Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting

Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting Financiële problemen op de werkvloer Micha Aarts Nibud Nibud is een onafhankelijk kenniscentrum Doelstellingen: Verhogen zelfredzaamheid consument Voorkomen

Nadere informatie

Bestuursovereenkomst Jeugd en alcohol Zeeland

Bestuursovereenkomst Jeugd en alcohol Zeeland Bestuursovereenkomst Jeugd en alcohol Zeeland Partijen: De minister van Veiligheid en Justitie (VenJ); De Vereniging van Zeeuwse Gemeenten, namens de 13 gemeenten in Zeeland, hierna te noemen de gemeenten;

Nadere informatie

MEDEWERKERS VRAGENLIJST BRANCHE-RIE TECHNISCHE GROOTHANDEL

MEDEWERKERS VRAGENLIJST BRANCHE-RIE TECHNISCHE GROOTHANDEL 1 Betrekken medewerkers bij de uitvoering van de RI&E. Medewerkers zijn een belangrijke bron van informatie over veiligheid en gezondheid op het werk. Zij hebben belang bij veilige en gezonde werkomstandigheden.

Nadere informatie

7-stappen plan voor een duurzaam Work Life Balance beleid

7-stappen plan voor een duurzaam Work Life Balance beleid Work-Life-Balance programma s moeten deel uitmaken van het algemeen HR-beleid. Wetgeving inzake veiligheid en gezondheid en kan een basis bieden bij het opstellen van een programma. Om te kunnen voldoen

Nadere informatie

Veelgestelde vragen (FAQ's) Staples EthicsLink

Veelgestelde vragen (FAQ's) Staples EthicsLink Veelgestelde vragen (FAQ's) Staples EthicsLink Inleiding Het doel van dit document is om medewerkers van Staples te informeren over de helpdeskvoor ethiek en de naleving daarvan (Ethics and Compliance

Nadere informatie

Hierna treft u een uitwerking aan uit de praktijk van een thuiszorginstelling van:

Hierna treft u een uitwerking aan uit de praktijk van een thuiszorginstelling van: Arbo bijlage 04 A Programma van eisen thuiszorginstelling Hierna treft u een uitwerking aan uit de praktijk van een thuiszorginstelling van: een plan van aanpak voor het contracteren van een Arbo-dienst

Nadere informatie

OR-secretatiaat:1 e verdieping, kamer M1.03 middengang vlakbij het restaurant Tel. 0115-688479. Beleidsplan zittingsperiode 2010-2014

OR-secretatiaat:1 e verdieping, kamer M1.03 middengang vlakbij het restaurant Tel. 0115-688479. Beleidsplan zittingsperiode 2010-2014 OR-secretatiaat:1 e verdieping, kamer M1.03 middengang vlakbij het restaurant Tel. 0115-688479 Beleidsplan zittingsperiode 2010-2014 Missie Wij zijn als afspiegeling van ZorgSaam een ondernemingsraad die

Nadere informatie

Checklist MTO voor OR-en

Checklist MTO voor OR-en Checklist MTO voor OR-en Wat is een MTO: Een medewerkertevredenheidsonderzoek (MTO) is een belangrijk instrument om een beeld te krijgen van wat medewerkers van de organisatie vinden, hoe zij in hun werk

Nadere informatie

Gezond genieten. Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR?

Gezond genieten. Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR? Gezond genieten Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR? 1. Op oudere leeftijd kun je lichamelijk beter tegen alcohol. 2. Vanaf het vijfenveertigste jaar heeft alcohol een gunstig effect op

Nadere informatie

Richtlijnen aanpak verzuim om psychische redenen

Richtlijnen aanpak verzuim om psychische redenen Richtlijnen aanpak verzuim om psychische redenen HR&O november 2014 Opgesteld door: Asja Gruijters, adviseur HR&O 1 1. Inleiding Om te komen tot een integraal PSA-beleid is het belangrijk richtlijnen op

Nadere informatie

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk:

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk: De bedrijfsmaatschappelijk werker helpt bij het tot stand laten komen van gezondere arbeidsverhoudingen en meer welzijn binnen het bedrijf of de instelling. Op die manier ontstaat bij werknemers een grotere

Nadere informatie

Handreiking Gezonde Gemeente. Voor beleid en uitvoering in wijk en gemeente

Handreiking Gezonde Gemeente. Voor beleid en uitvoering in wijk en gemeente Handreiking Gezonde Gemeente Voor beleid en uitvoering in wijk en gemeente Handreiking Gezonde Gemeente Voor beleid en uitvoering in wijk en gemeente In de digitale Handreiking Gezonde Gemeente op Loketgezondleven.nl

Nadere informatie

DR-ARB-A2973. Deelreglement Arbo-coördinator

DR-ARB-A2973. Deelreglement Arbo-coördinator DR-ARB-A2973 Deelreglement Arbo-coördinator Uitgave: september 2006 DR-ARB-X 2 1 Algemeen Naam : Elsevier Opleidingen Adres : H.A. Lorentzstraat la, Zwijndrecht Aard : mondeling onderwijs Naast dit reglement

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

BELEIDSNOTA DRUGBELEID VAGGA

BELEIDSNOTA DRUGBELEID VAGGA BELEIDSNOTA DRUGBELEID VAGGA INHOUD Inleiding 1. Waarom een drugbeleid? 2. Uitgangspunten 3. Regelgeving 4. Procedures 5. Hulpverlening 6. Vorming & Voorlichting 7. Evaluatie Inleiding In onze samenleving

Nadere informatie

RSI beleid NIKHEF RSI beleid NIKHEF

RSI beleid NIKHEF RSI beleid NIKHEF Arbocatalogus Nikhef Nummer RSI0004V1SVM Versie 1 Bestandsnaam: Arbo-management Occupational Health & Safety RSI beleid NIKHEF RSI beleid NIKHEF blz. 2 t/m 6 Inleiding blz. 2 Beschrijving problematiek

Nadere informatie

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut : Alcohol, roken en drugs Inleiding In onze maatschappij zijn het gebruik van alcohol en andere drugs heel gewoon geworden roken en het drinken van alcoholische dranken gebeurt op recepties, feestjes,

Nadere informatie

Arbocatalogus Tuincentra

Arbocatalogus Tuincentra Arbocatalogus Tuincentra Arbocatalogus Tuincentra Voorwoord Voor u ligt de Arbocatalogus Tuincentra, het oplossingenboek voor arborisico s in tuincentra. In de tuincentra denken we bij veiligheid automatisch

Nadere informatie

Workshop De preventiemedewerker neemt de leiding, 25 oktober 2012

Workshop De preventiemedewerker neemt de leiding, 25 oktober 2012 Workshop De preventiemedewerker neemt de leiding, 25 oktober 2012 Uitwerking van de resultaten, 6 nov. 2012 Pieter Diehl (Voorzitter BvAA en Management & Consultant bij Edux te Breda, pdiehl@edux.nl) Jos

Nadere informatie

Rook-, Alcohol- en Drugsbeleid het Bouwens

Rook-, Alcohol- en Drugsbeleid het Bouwens Rook-, Alcohol- en Drugsbeleid het Bouwens Vastgesteld in de MR-vergadering van 8 juni 2015. 1 Inleiding Per 1 januari 2014 is wettelijk vastgelegd dat geen alcohol verkocht mag worden aan jongeren jonger

Nadere informatie

Alcohol(voorlichting): een ander verhaal!

Alcohol(voorlichting): een ander verhaal! Alcohol(voorlichting): een ander verhaal! Resultaten van het evaluatieonderzoek in 2008/2009 Achtergrond De negen gemeenten van West-Friesland, de gemeente Schagen, organisaties in de preventieve gezondheidszorg,

Nadere informatie

OR-OPLEIDINGEN OPLEIDINGEN. 2Work Arbeidsjuristen is gespecialiseerd in het adviseren, procederen en opleiden in arbeidsrecht.

OR-OPLEIDINGEN OPLEIDINGEN. 2Work Arbeidsjuristen is gespecialiseerd in het adviseren, procederen en opleiden in arbeidsrecht. OR-OPLEIDINGEN INHOUDSOPGAVE 2WORK ARBEIDSJURISTEN 2Work Arbeidsjuristen Aanbod.. Opleidingen (vast programma) OR & de WOR.. OR & Arbeidsvoorwaarden. OR & Reorganiseren. Praktische informatie.. Kosten

Nadere informatie

Bijlage 1: Stappenplan hoe werknemers te

Bijlage 1: Stappenplan hoe werknemers te Bijlage 1: Stappenplan hoe werknemers te bewegen tot scholing en opleiding Doel van dit stappenplan is aan te geven hoe P&O leidinggevenden kan helpen bij het selecteren van de doelgroep, het voeren van

Nadere informatie

or-opleidingen ADVIES EN OPLEIDINGEN IN ARBEIDSRECHT

or-opleidingen ADVIES EN OPLEIDINGEN IN ARBEIDSRECHT or-opleidingen ADVIES EN OPLEIDINGEN IN ARBEIDSRECHT INHOUDSOPGAVE 2Work Arbeidsjuristen Organisatie...1 Docenten...1 Aanbod Vast programma...2 Op maat...2 Extra s...2 Opleidingen (vast programma) OR &

Nadere informatie

Inhoud. Alcoholpreventie Jeugd 2012-2015. Gemeente Dalfsen

Inhoud. Alcoholpreventie Jeugd 2012-2015. Gemeente Dalfsen Inhoud Alcoholpreventie Jeugd Gemeente Dalfsen 1 Alcoholpreventie Jeugd 1. Inleiding Het alcoholgebruik onder de jongeren is de laatste jaren een landelijk probleem waar steeds meer aandacht voor is, zowel

Nadere informatie

Informatie over EthicsPoint

Informatie over EthicsPoint Informatie over EthicsPoint Melden algemeen Beveiliging en vertrouwelijkheid van meldingen Tips en beste praktijken Informatie over EthicsPoint Wat is EthicsPoint? EthicsPoint is een uitgebreid en vertrouwelijk

Nadere informatie

Voorkomen is nog altijd beter dan. Risico- inventarisatie en -evaluatie

Voorkomen is nog altijd beter dan. Risico- inventarisatie en -evaluatie Voorkomen is nog altijd beter dan. Risico- inventarisatie en -evaluatie Colofon Auteur Erwin Napjus Human-Invest B.V. Loosdrecht/ juni 2010 Inleiding Een gezonde en veilige werkomgeving is belangrijk.

Nadere informatie

Verzuim? Verzuim voorkomen, Verzuimbeleid en Verzuimprotocol

Verzuim? Verzuim voorkomen, Verzuimbeleid en Verzuimprotocol Goede arbeidsomstandigheden en duidelijke afspraken over het verzuimbeleid binnen uw onderneming kunnen u helpen verzuim te voorkomen. Zorg voor goede arbeidsomstandigheden U kunt de arbeidsomstandigheden

Nadere informatie

Een eigentijdse HRM- scan door Gidsen HR advies WAT IS HET DOEL EN INHOUD VAN DEZE SCAN?

Een eigentijdse HRM- scan door Gidsen HR advies WAT IS HET DOEL EN INHOUD VAN DEZE SCAN? Een eigentijdse HRM- scan door Gidsen HR advies WAT IS HET DOEL EN INHOUD VAN DEZE SCAN? Met behulp van deze scan wordt de stand van zaken van het Personeelsbeleid in kaart gebracht. De HRM - scan is met

Nadere informatie