KINDEREN VAN OUDERS MET ALCOHOL- OF DRUGSPROBLEMEN BEREIKEN EN HELPEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "KINDEREN VAN OUDERS MET ALCOHOL- OF DRUGSPROBLEMEN BEREIKEN EN HELPEN"

Transcriptie

1 KINDEREN VAN OUDERS MET ALCOHOL- OF DRUGSPROBLEMEN BEREIKEN EN HELPEN Verslag van de studievoormiddag op 4 oktober 2013 INLEIDING De begeleiding van mensen die verslaafd zijn aan drugs of alcohol is de afgelopen decennia enorm geprofessionaliseerd. Helaas blijven de kinderen van ouders die problematisch drinken of gebruiken nog altijd in de kou staan. De impact van deze verslaving op kinderen is bijzonder groot, maar ze blijft voor de buitenwereld onzichtbaar. De verslaafde ouder durft of wil het probleem niet erkennen, het kind zwijgt, om de ouder te sparen. De schrijnende situatie van deze kinderen kwam de Koning Boudewijnstichting ter ore via haar Luisternetwerk, dat sluipende sociale onrechtvaardigheid opspoort. Ruim een jaar geleden kreeg ze een getuigenis van een psycholoog van het Réseau-Dépendance Bruxelles-Est, een organisatie die kinderen van alcoholverslaafde ouders begeleidt (zie hieronder). Wat thuis gebeurt, blijft onopgemerkt, zei hij. Er wordt pas tussenbeide gekomen als de situatie uit de hand is gelopen. Het thema van kinderen van ouders met een verslaving zit in het hart van de werking van de KBS: de zorg voor de allerzwaksten in de samenleving. Bovendien houdt het zijdelings verband met ons werkdomein kinderarmoede, met bijzondere aandacht voor jonge kinderen, en met dat van gezondheid. Daarom organiseerde de KBS op 4 oktober een studievoormiddag in De Factorij in Schaarbeek. Hoe beleven kinderen een thuis met een verslaafde ouder? Wat kunnen wij doen om hen weerbaarder te maken? Hoe ondersteun je ouders om de impact van de verslaving op deze kinderen zo klein mogelijk te houden? Over deze vragen wilden wij hulpverleners uit de verslavingszorg, maatschappelijk werkers en professionals die met kinderen werken laten reflecteren en ideeën uitwisselen. Wij wilden goede praktijken bekijken en de aanwezigen informeren en sensibiliseren. Via artikels in Humo en Télé Moustique hebben wij ook het brede publiek, en zo de omgeving van de ouders, gesensibiliseerd rond de noodzaak om naar deze kinderen te luisteren en hen te helpen. Een weerslag van deze studiedag vindt u in deze publicatie.

2 Wij hebben gemerkt hoe vaak de kwestie van de kinderen terugkomt in de gesprekken met volwassen patiënten. Maar slechts weinig kinderen die wij doorverwezen naar onze collega s durfden te praten. Zij bewaren dat geheim, uit loyauteit voor hun ouders Zij zijn vaak heel boos, op de ouder die drinkt, op de alcohol, op de medisch-sociale wereld. Je moet kinderen de kans geven om te praten over hun pijn, en die erkennen. De rollen keren om in gezinnen waar alcohol aanwezig is. Er groeien incestueuze (zonder seks) relaties. Er is veel schaamte. Kinderen durven geen vriendjes vragen. Een meisje van 8 zei ons: Aan het lawaai dat mama maakt kan ik horen in welke toestand ze is. Onze patiënten komen uit alle sociale milieus, wij vangen zowel zonen van artsen als jongeren uit achterstandswijken op. Met kinderen van alcoholverslaafde ouders zijn er vaak weinig problemen op school. Wat thuis gebeurt, blijft onopgemerkt. Diensten zoals SAJ of SPJ worden overstelpt. Als er problemen rond alcohol in een gezin gesignaleerd worden, dan komen zij pas tussenbeide als de situatie helemaal uit de hand is gelopen en het geweld een dagelijkse realiteit is geworden. Psycholoog Réseau-Dépendance Bruxelles-Est in een getuigenis voor het Luisternetwerk van de KBS 1 KINDEREN EN VERSLAAFDE OUDERS: DE CIJFERS Hoeveel kinderen leven met een ouder die verslaafd is aan drank of drugs? De vraag naar de omvang van het probleem is de eerste die gesteld wordt. Het antwoord is niet zo gemakkelijk te geven, zei Wouter Vanderplasschen, docent orthopedagogiek aan de Universiteit Gent. België heeft over het algemeen weinig goede cijfergegevens, en daarbij komt hier de aard van het probleem. Zowel de ouder als het kind verbergt de verslaving van de ouder, uit schaamte, zei Vanderplasschen. Welke cijfers zijn er wel? Er zijn gegevens die verzameld zijn tijdens intakegesprekken bij de hulpverlening. In de ambulante hulpverlening heeft een op de twee hulpzoekenden kinderen; in de residentiële opvang is dat een derde tot de helft. In alcoholbegeleidingscentra loopt dat op tot procent. Het gaat echter niet altijd om minderjarige kinderen. Omdat het lang kan duren vooraleer drugs- en zeker alcoholverslaafden hulp zoeken, zijn de kinderen vaak al (jong)volwassen. Volgens Vanderplasschen wordt geschat dat een op de tien mensen met een drugs- of alcoholverslaving samenwoont met kinderen. Een gelijkaardig cijfer is te vinden in de Nationale Gezondheidsenquête, een grootschalige bevraging van gezinnen over gezondheid. 12 procent van de kinderen in deze enquête woont samen met een vader of moeder die alcoholmisbruik rapporteert. De cijfers van de Wereldgezondheidsorganisatie liggen in dezelfde lijn. Zeker 1 op de 10 kinderen woont samen met een ouder met een alcohol- of drugsverslaving. 2 WAT DOET LEVEN MET EEN VERSLAAFDE OUDER MET EEN KIND? Kinderen van ouders met een alcohol- of drugsprobleem zitten gevangen in geheimhouding en schaamte, zei Blandine Faoro Kreit van Réseau Dépendance Bruxelles-Est, dat organisaties verenigt in 2/9

3 de verslavingszorg en kinderen van verslaafde ouders begeleidt. Zij zwijgen omdat zij hun ouders niet willen afvallen. Maar zij lijden onder het feit dat de ouder niet meer dezelfde is. De overige gezinsleden schikken zich om het hoofd boven water te houden en zichzelf te beschermen tegen de angst en de onrust die de verslaving van de ouder zaait. Ook de andere ouder voelt zich vaak overspoeld door wat er gebeurt, zei Faoro Kreit nog. Het hele gezin wordt mee afhankelijk, vulde Vanderplasschen aan. Alles wordt georganiseerd rond de verslaafde. De overige gezinsleden gaan er bijvoorbeeld alles aan doen opdat de verslaafde ouder niet agressief wordt of dat er voldoende drank in huis is. Dat verstoort de relaties tussen de gezinsleden. Ik ben opgevoed door een alleenstaande moeder met een alcoholprobleem. Het is heel belangrijk om kinderen te bereiken nog voor de ouders het probleem toegeven. Hoeveel ouders zijn er niet die hun verslaving nooit toegeven? Maar het is juist dan, als je als kind samenleeft met een ouder die een alcoholprobleem niet toegeeft, dat je de meeste steun nodig hebt. Je voelt je alleen, je kunt niets doen. Als je op het punt komt dat je moeder of vader het toegeeft, is het al te laat. Dan is er al zoveel schade berokkend die moeilijk in te halen is, want het verandert je. Je wilt als kind het gevoel hebben dat je begrepen wordt. Je moet op dat moment hulp krijgen. Anoniem, vanuit de zaal tijdens het panelgesprek. Het onderzoek naar de impact op kinderen is nog altijd fragmentair. Uit Nederlands onderzoek blijkt volgens Vanderplasschen dat een derde van de kinderen van drugsverslaafde ouders vrij ernstige emotionele en sociale ontwikkelingsproblemen heeft, een derde heeft tijdelijk vrij ernstige problemen maar herstelt, een derde ondervindt later weinig problemen. Het antwoord op de vraag welke de impact is, hangt ook van zoveel factoren af, waarschuwde Brigitte Vanthournout, kinderpsychiater bij SOS Enfants, de dienst in het Brusselse Sint-Pietersziekenhuis voor misbruikte, mishandelde en verwaarloosde kinderen. Welke factoren spelen een rol? - Leeftijd van het kind. De gevolgen van een leven met een verslaafde ouder zijn heel anders voor een baby, die voor alles op zijn ouders is aangewezen, dan voor een kind van acht of voor een tiener. Vooral kleine kinderen lopen snel gevaar met een ouder die niet voor hen kan zorgen, zei Vanthournout. Bij baby s en peuters die opgroeien met een verslaafde ouder worden hechtingsstoornissen vastgesteld, die hun emotionele, relationele en zelfs cognitieve functioneren later bemoeilijken. - Niveau van consumptie. Als de ouder bijvoorbeeld drinkt, hoeveel is dat dan? Alcohol kan agressief maken, waardoor het kind bang wordt, maar drank kan ook slaperig maken, waardoor de ouder niet meer voor de basisbehoeften kan zorgen. Is de ouder gewelddadig? Functioneert hij of zij nog? Kan de ouder nog voor eten zorgen? Een baby verversen of een bad geven? - Sociaal functioneren. Bij alcoholmisbruik, zo stelt Vanthournout vast, slagen gezinnen er over het algemeen in om een zeker sociaal evenwicht en een zekere stabiliteit te bewaren. Bij ouders met een drugsverslaving is er vaker sprake van sociale desintegratie en isolement. Dat heeft indirect ook gevolgen voor het kind. - Omgeving van het kind. Is er nog een ouder die het kind kan ondersteunen? Zijn er anderen in de omgeving, zoals grootouders of begeleiders in een crèche, die een positieve rol kunnen spelen? - Persoonlijkheid van het kind. Hoe een kind omgaat met de problemen thuis, hangt ook af van zijn persoonlijkheid en zijn veerkracht. 3/9

4 Als deze kinderen volwassen zijn, kan hun verleden als een boemerang in hun gezicht terugkeren. Kinderen van verslaafden belanden als volwassene vaak bij de hulpverlener, stelde Faoro Kreit, vaak met een heel ander probleem, waarbij zij het verband met hun jeugd ook niet zien. Zij hebben jarenlang een verdedigingsmechanisme gebruikt om stand te houden. Voor de buitenwereld lijkt het alsof zij zich goed uit de slag hebben getrokken. Maar zij hebben zeer veel mentale energie gebruikt om te vechten tegen dat trauma en dat allemaal binnen te houden. En op een dag is het op. Parentificatie: als de rollen van ouder en kind vervagen De verslaving van een ouder is als een splinterbom, ze slaat een gezin uit elkaar. Ook de rollen van de gezinsleden worden door elkaar geschud, zei Blandine Faoro Kreit van Réseau Dépendance Bruxelles- Est. Een groot gevaar is parentificatie: het kind neemt de rol over van de ouder die verslaafd is, of van beide ouders als ook de andere ouder het kind niet meer beschermt. Het kind wordt dus de ouder van de ouder. Het gaat flessen sterke drank leeggieten, de sleutel van de wagen verstoppen, de ouder uit het café plukken. Het kruipt bij mama in bed zodat papa, als hij dronken thuiskomt, niet bij haar komt en haar molesteert. Het wordt de vertrouweling van de nietgebruikende ouder. Het liegt tegen de politie voor de ouders, maakt excuses tegenover de buren. Het kind wordt zo in een ongezonde rol geduwd, die niet goed is voor zijn ontwikkeling, benadrukten verschillende sprekers. Het levert later vaak volwassenen op die altijd greep willen hebben op een situatie. Zij gaan in hun volwassen leven vaak zware engagementen aan, professioneel of privé, tot hun leven in hun gezicht ontploft. Brigitte Vanthournout van SOS Enfants wees er op dat, hoe nefast parentificatie ook is voor de ontwikkeling van een kind, het er wel op duidt dat het zich kan aanpassen aan zijn omgeving en anticiperen. Het moet zijn energie gebruiken voor andere dingen dan opgroeien en dat heeft gevolgen, maar het is ook een vorm van intelligentie, een vaardigheid waarmee volgens haar rekening moet worden gehouden. 3 KINDEREN VAN VERSLAAFDE OUDERS HELPEN: SUGGESTIES EN AANBEVELINGEN De deelnemers bespraken ideeën, suggesties en goede praktijken voor hoe je het kind kunt helpen, hoe je de ouder kunt ondersteunen en hoe je de (ruime) omgeving een positieve rol kunt laten spelen. Een efficiënte oplossing voor het kind is uiteraard een combinatie van deze factoren. Hoe het kind helpen? Informeren Het is belangrijk dat kinderen inzicht hebben in het probleem van de ouder. Kinderen denken vaak dat de verslaving hun schuld is, dat zij hun ouders zo ver gedreven hebben, zei Gilles Geeraerts van de VAD-Druglijn. Zij moeten de boodschap krijgen dat het niet hun schuld is, dat verslaving een ziekte is die moet behandeld worden. Dat was ook de bedoeling van de sensibilisatiecampagne die de VAD- Druglijn in het voorjaar van 2013 opzette voor kinderen van alcohol- en drugsverslaafde ouders die nog niet in behandeling zijn. Aandachtstrekker was het filmpje, Femke (8 jaar) speelt voor mama, dat op de sociale-mediasite Facebook kon worden aangeklikt en dat ondertussen keer 4/9

5 bekeken is. De campagne loodste jongeren via het filmpje naar de website van de Druglijn, waar zij meer informatie konden vinden over alcohol- en drugsverslaving. Praten Praat erover was de tweede belangrijke boodschap van de campagne van de VAD-Druglijn. Deze kinderen hebben een luisterend oor nodig, maar zij zijn erg loyaal tegenover hun ouders. Velen willen niet vertellen over hoe zij thuis leven, ook al uit angst om geplaatst te worden. Als ouders hulp hebben gezocht voor hun probleem, is het belangrijk om hen te overtuigen om toestemming te geven aan hun kind om te praten over wat het voelt. Dat gebeurt bijvoorbeeld in de Kliniek Sint-Jozef in Pittem, waar mensen met een verslaving residentieel worden behandeld. Wij motiveren ouders om hun kind bij de begeleiding te betrekken en te laten deelnemen aan groepssessies, zei psychologe Tine Casteleyn van Sint-Jozef. Deze kinderen moeten weten dat zij niet de enigen zijn in deze situatie. De begeleiders spreken met het kind af dat niets wordt doorverteld aan de ouders. Zij kiezen zelf wat zij hun willen zeggen. Wij willen de communicatie bevorderen, maar niet overnemen. Vaak hebben ouders echter (nog) geen hulp gezocht en staat het kind alleen. Het heeft dan nood aan een vertrouwenspersoon die een veilige sfeer biedt opdat het kan praten. Leerkrachten, zo stelt Casteleyn in de praktijk vast, spelen voor veel kinderen deze rol (zie verder). Claire Perednia, psychologe-psychotherapeute bij de Broeders Alexianen in Tienen, benadrukte het belang van de niet-verslaafde ouder om de kinderen te bereiken. Afstand helpen nemen Het kind moet gestimuleerd worden om zich onafhankelijk van het gezin op te stellen en een eigen leven te leiden, zei Wouter Vanderplasschen. Dat is een manier om los te geraken uit de problemen van de ouders en uit de rol waarin een kind gedwongen wordt. Beveiligen Een baby wordt gevonden in een kinderwagen op straat, s nachts, op tien meter van een café. De moeder zit binnen, stomdronken. Ze weet niet waar haar kind is. De volgende dag houdt ze vol dat er geen probleem is: het was de eerste keer, ik was moe, ze hebben iets in mijn drankje gedaan. Met dit schrijnende voorbeeld wilde Brigitte Vanthournout duidelijk maken dat het al een hele klus is om mensen die gebruiken te doen erkennen dat zij een probleem hebben, laat staan dat hun alcoholof drugsgebruik de relatie met hun kind verstoort en het kind in gevaar brengt. De eerste zorg, zo benadrukten verschillende sprekers, is de veiligheid van het kind. Dit betekent echter niet dat een kind altijd meteen geplaatst moet worden als blijkt dat een of beide ouders verslaafd zijn. Er zijn andere opties, zoals bijstand thuis door een mobiel team, tijdelijke opvang in een pleeggezin, verblijf in een internaat voor oudere kinderen. De oplossing hangt onder andere af van de mate waarin de ouder zich bewust is van zijn schadelijke gedrag en de impact ervan op het kind, van de leeftijd van het kind, van de ernst van het gebruik, van de aanwezigheid van een gezond familiaal netwerk dat kan versterkt worden. Vanthournout: Je moet als hulpverlener zoeken naar de gepaste afstand tussen de ouder en het kind om vanuit die positie een veilige relatie te ontwikkelen. Hoe de ouder ondersteunen? Als hij ontkent dat er een probleem is. Ouders met een drugs- of alcoholverslaving zoeken vaak geen hulp omdat ze niet erkennen dat er een probleem is. Maar er is nog een reden waarom sommige 5/9

6 ouders niet de stap doen naar de hulpverlening, stipte Christophe Quennery, opvoeder van de cel Hulp aan verslaafde ouders en hun kinderen van het Centre Alfa in Luik aan. Ouders zijn bang om hun kind te verliezen. Kinderen worden niet meer systematisch geplaatst, maar de angst is nog altijd diepgeworteld. Verslaafde ouders worden nog altijd gestigmatiseerd. Wij moeten proberen om het stigma dat rust op deze situatie weg te nemen, om zo de tongen los te maken, zei Quennery. Ouders moeten de boodschap krijgen dat hulpverleners samen met hen naar een oplossing zullen zoeken en dat zij er geen belang bij hebben om hun situatie te verbergen. Het is volgens hem ook belangrijk om het systeem van de verslaving te begrijpen. Want er is een problematiek die heeft aangezet tot drinken of drugs gebruiken en die je moet aanpakken als je tot de kern wilt doordringen. Als ouders niet praten, mis je informatie die je nodig hebt om het gezin te helpen. Als de ouder het probleem erkent. Het is belangrijk om zo vroeg mogelijk te beginnen met de begeleiding van ouders met een verslaving en hen te helpen om de relatie met het kind te herstellen of te behouden. Dit moet al tijdens de zwangerschap, zei Anne Robert van Parentalité-Addiction Espace Alizés, een vzw die werkt binnen de muren van het Sint-Pietersziekenhuis in Brussel. Ouders met een verslaving hebben vaak een chaotisch verleden. Er is sprake van hechtingsstoornissen, waardoor zij moeite hebben om een band te ontwikkelen met hun kind, en door hun gebruik zijn zij als ouder niet zo beschikbaar. Zij voelen zich ook schuldig. Wij wijzen hen niet met de vinger, wij doen een beroep op hun vaardigheden en maken hen bewust van het feit dat zij die hebben, want het ontbreekt hen vaak aan zelfvertrouwen. Wat denken zij dat hun kind nodig heeft en hoe gaan zij dat invullen, in functie van hun situatie? Het is ook belangrijk om te tonen hoe zij ouder moeten zijn, want vaak hebben zij geen (goede) voorbeelden gezien. Ook in de residentiële behandelingscentra is er volgens verschillende sprekers veel oog voor de relatie tussen ouder en kind, die het herstelproces kan bevorderen. Soms kan de ouder samen met het kind worden opgenomen. Dat is bijvoorbeeld zo bij Kangourou-Parentalité, het project van de vzw Trempoline in Châtelet (zie inzet). Kangourou: het kind een zo normaal mogelijk leven bieden Trempoline is een therapeutisch centrum voor verslavingszorg in Châtelet, bij Charleroi. Al dertien jaar is er de dienst Kangourou-Parentalité voor drugs- of alcoholverslaafde ouders die er in behandeling zijn, met hun kind. Wij willen moeders en vaders ondersteunen in hun rol van ouder, zei directeur Christophe Thoreau. Wij willen de band tussen deze moeder of vader en hun kind herstellen of behouden. De kinderen leven in het Kangourou-gebouw samen met hun ouder. Overdag gaat het kind naar school of naar de crèche, terwijl de ouder zijn of haar therapie volgt bij Trempoline. Om half vijf gaan de ouders met hun kind naar het Kangourou-gebouw. Zij brengen samen de avond en de nacht door. Ook de weekends delen zij. Wij geven het kind een leven dat zoveel mogelijk lijkt op dat van hun leeftijdsgenoten buiten de muren van het centrum. Het kind zelf is er niet in therapie. Als de begeleiders merken dat het een specifiek probleem heeft, dan verwijzen ze door naar externe hulpverleners. Voor het kind moet Kangourou een thuis zijn. In een pedagogische groep bespreken de moeders en vaders opvoedingsthema s met externe experts. De begeleiders van Trempoline helpen de ouder ook om zijn of haar dag en die van het kind te leren structureren, zodat het kind opnieuw kind kan zijn. 6/9

7 Mijn leven is eigenlijk pas begonnen toen ik 29 was. Ik werd voor een aantal maanden naar Trempoline gestuurd. Er was een dossier bij SAJ (de jeugdbescherming, red.). Ik keek tegen een gevangenisstraf aan. Ik had toen een zoontje van 16 maanden. Ik waste en verzorgde hem. Maar ik koesterde hem niet, er was geen affectieve band. En ik bracht hem in gevaar. Wat als ik een overdosis had? Hij zou sterven als niemand hem op tijd zou vinden. Ik leefde in mijn eigen kleine wereldje van dealers en drugs scoren. Ik was drugs beginnen te gebruiken toen ik zestien was, om aan het geweld van mijn ouders, die zelf alcoholverslaafd waren, te ontsnappen. Bij Trempoline heb ik na dertien jaar geleerd om clean te blijven en heb ik geleerd hoe ik een goede moeder moest zijn. Geleerd dat ik een goede moeder kon zijn en dat ik mezelf niet mocht onderschatten. Mijn zoon heeft mij nodig, heb ik daar beseft. Hij heeft een leerstoornis. Is dat door wat ik gebruikt heb? Ik weet het niet. Ik heb moeten leren leven met dat schuldgevoel. Ik heb bij Trempoline beseft dat ik een normaal leven wil leiden. Het is vaak lastig. Ik heb schulden. Ik ben 42 en het lijkt alsof ik nog van nul moet beginnen. Maar ik ben niet meer hervallen. Ik zoek geen excuses. Het leven is niet altijd gemakkelijk. On assume. Patrizia, ex-drugsverslaafde, moeder van drie kinderen Hoe de (ruime) omgeving ondersteunen? Praten met het kind Aandacht: dat heeft het kind in de eerste plaats nodig, zei Brigitte Vanthournout. Leerkrachten op school, begeleiders van huiswerkklassen, monitoren op de speelpleinen: toon bezorgdheid. Zo open je deuren voor het kind om met jou te praten. Deze kinderen vertonen vaak geen probleemgedrag op school. Het is dus niet altijd eenvoudig om problemen te detecteren, benadrukte Christophe Quennery. Als scholen aandacht hebben voor het relationele en emotionele welzijn van kinderen, dan komt er ruimte om te praten. Leerkrachten kunnen in de klas bijvoorbeeld het thema van drank of drugs aankaarten zonder het kind of zijn ouders direct te viseren. De VAD-Druglijn heeft bijvoorbeeld een trainingsmap voor leerkrachten rond drugs en alcohol, Lol zonder alcohol. Leerkrachten kunnen in de klas na deze discussie een doos zitten waarin kinderen vragen kunnen steken, dat creëert een opening om erover te praten, meende Gilles Geeraerts. Naargelang de inhoud van de briefjes kan de zorgleerkracht of hulp van buitenaf worden ingeschakeld. Wat moet je met die informatie doen zodra het kind je in vertrouwen heeft genomen, vroegen verschillende sprekers uit de zaal, onder wie medewerkers van huiswerkbegeleiding en speelpleinen, zich af. Tine Casteleyn van Kliniek Sint-Jozef: Als het kind niet in gevaar is, moet je daar niet altijd meteen iets mee doen. Soms volstaat het om gewoon een luisterend oor te zijn. Of om iets leuks te doen met het kind. Sommige kinderen zijn blij wanneer je ingrijpt en de ouder of een derde aanspreekt over de problemen thuis, andere kinderen willen er op school net niet over praten en willen niet dat de leerkracht de ouder erover aanspreekt, benadrukten verschillende sprekers. Deze kinderen willen dat de school die ene plek is waar ze even een gewoon kind kunnen zijn. Als je iets wil ondernemen, bespreek je dat met het kind, discreet en zonder te stigmatiseren. 7/9

8 Ik vang kinderen op in een huiswerkschool in Watermaal-Bosvoorde. Er is nu een kind dat net aan de basisschool begonnen is, met een vader die een notoire alcoholverslaafde is. Ik heb daar met dat kind nog niet over gesproken. Waarom niet? Wij vangen het kind elke dag op, zodat het zijn huiswerk kan maken. Er is een band gegroeid. Ik ben bang om de toestand met de vader aan te kaarten omdat ik vrees dat dit onze band zal verstoren, terwijl die band noodzakelijk is. Ik voel me onmachtig. Kan ik zomaar frontaal de confrontatie aangaan als het kind zelfs niets aanbrengt? Wat kan ik doen om dit probleem aan te kaarten en het kind te ondersteunen? En open ik dan een doos van Pandora? Welke behoefte gaat opgewekt worden door deze dialoog? Ik kan toch geen therapeut zijn? Priscilla De Radiguès, vzw Jeunes et Sociéte vanuit de zaal Opleiding en vorming Kinderen zenden signalen uit. Iedereen die met kinderen werkt, moet gesensibiliseerd worden rond verslaving en de impact daarvan op kinderen. Zo is er volgens Wouter Vanderplasschen zeker een rol weggelegd voor Kind en Gezin en het Office de la Naissance et de l Enfance (ONE). Hun deskundigheid op het vlak van ouders met een verslavingsprobleem moet worden bevorderd, zodat zij signalen herkennen en weten hoe zij gepast moeten reageren. Door deskundigheid te bevorderen kunnen ook paniekreacties, zoals een te snelle plaatsing, vermeden worden. Een dergelijke vorming zou volgens sprekers overigens veralgemeend moeten worden. De vraag vanuit de zaal, van mensen die met kinderen werken, naar een dergelijke vorming bleek ook bijzonder groot en prangend. Welke signalen zijn er? Waar vinden we informatie? Hoe praten we met het kind? Welke netwerken kunnen we aanspreken? Op het vlak van vorming zijn er enkele initiatieven die we hier kort vermelden, zoals het nieuwe opleidingscertificaat van de Universiteit van Louvain-la-Neuve voor een heel verscheiden publiek van magistraten, opvoeders, leerkrachten enzovoort. Het Centre Alfa heeft opleidingen rond verslaving voor alle beroepsgroepen, met een gerichte analyse van de behoeften zodat het vormingsaanbod op maat kan worden gemaakt. Op IDA-web (Informatie over Drugs en Alcohol, staat ook een overzicht van structuren die vormingen geven. Hoe bereik je deze kinderen, hoe help je hen? Ik heb zelf vastgesteld dat de diensten voor jeugdbescherming en de mobiele teams die thuis komen om het gezin te ondersteunen, weinig weten van het alcoholprobleem en wat er in een gezin gebeurt. In de eerste plaats moet het netwerk geïnformeerd worden. Roger, Al Anon/Alateen, vanuit de zaal Netwerken Alcohol- en drugsverslaving en de impact op kinderen zijn complexe problemen, die niemand alleen kan en hoeft aan te pakken. Verschillende sprekers wezen op het belang van netwerken. Het is belangrijk om toegang te hebben tot professionele netwerken die als klankbord dienen, om te weten waar je op moet letten, wat je met informatie doet, wanneer je hoe moet ingrijpen, zei Anne Robert. Ook de professionals uit de verslavingszorg en de kinderbescherming kunnen leren van elkaar. De verslavingszorg kijkt vooral naar de mogelijk positieve rol die de ouderschapsband kan spelen in het herstelproces van de verslaafde, de kinder- en jeugdzorg stelt het belang van het kind centraal. 8/9

9 Diensten moeten samenwerken en ervaringen uitwisselen om de situatie realistisch te kunnen inschatten en de band tussen ouder en kind proberen te herstellen. Er zijn veel signalen die genegeerd worden of niet worden opgepikt. Leerkrachten hebben vaak het gevoel dat ze alleen staan met dit probleem. Je moet netwerken creëren. Aan verschillende deuren gaan kloppen. Als je signalen opvangt, van de huiswerkschool, van het speelplein, van de leerkracht, laat die informatie dan niet verloren gaan. Zoek in je professionele netwerk naar mensen die kunnen helpen. Gebruik die om een effectief antwoord te formuleren. En laat onder geen beding los. Eric Janssens, SPF Justice, parket van Nijvel, vanuit de zaal 9/9

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Mishandeling en seksueel. Geweld is niet oké. Het kan stoppen.

Mishandeling en seksueel. Geweld is niet oké. Het kan stoppen. Mishandeling en seksueel misbruik Geweld is niet oké. Het kan stoppen. Alles over mishandeling en seksueel misbruik Hulplijn 1712 www.1712.be tel. 1712 Voor geweld, misbruik en kindermishandeling. Elke

Nadere informatie

Mishandeling en seksueel. Laat het niet zomaar gebeuren

Mishandeling en seksueel. Laat het niet zomaar gebeuren Mishandeling en seksueel geweld Laat het niet zomaar gebeuren Alles over mishandeling en seksueel geweld Meldpunt Geweld, Misbruik en Kindermishandeling tel. 1712 elke werkdag van 9 tot 17 uur Dit nummer

Nadere informatie

Signaleren: kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld. huiselijkgeweldwb.nl. 0900 126 26 26 5 cent per minuut

Signaleren: kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld. huiselijkgeweldwb.nl. 0900 126 26 26 5 cent per minuut Signaleren: kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26 Signaleren: kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld Kinderen die getuige zijn van geweld tussen hun

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Psychische. problemen. bij ouders. Wat doe je met ouders die in de knoop zitten?

Psychische. problemen. bij ouders. Wat doe je met ouders die in de knoop zitten? Psychische problemen bij ouders Wat doe je met ouders die in de knoop zitten? Alles over psychische problemen bij je ouders IKMAAKDEKLIK.be Een onlineplatform voor kinderen van ouders met psychische problemen.

Nadere informatie

Informatie en advies voor ouders

Informatie en advies voor ouders Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders 1 2 Wist u dat de gevolgen van het zien of horen van geweld in het gezin net zo groot zijn als zelf geslagen worden? Ook als het geweld gestopt

Nadere informatie

JIJ EN HET ONDERSTEUNINGS CENTRUM JEUGDZORG

JIJ EN HET ONDERSTEUNINGS CENTRUM JEUGDZORG JIJ EN HET ONDERSTEUNINGS CENTRUM JEUGDZORG 2 JIJ EN HET ONDERSTEUNINGSCENTRUM JEUGDZORG / 3 INLEI DING In deze brochure vind je informatie over het Ondersteuningscentrum jeugdzorg. We leggen uit wat het

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders U kunt deze brochure bestellen via www.movisie.nl Juli 2008 MOVISIE, kennis en advies voor maatschappelijke ontwikkeling Auteurs: Bert Vissers

Nadere informatie

ANALYSIS van interviews met dak- en thuisloze jongeren NEDERLAND. Samenvatting van belangrijkste uitkomsten

ANALYSIS van interviews met dak- en thuisloze jongeren NEDERLAND. Samenvatting van belangrijkste uitkomsten ANALYSIS van interviews met dak- en thuisloze jongeren NEDERLAND 1. 17 interviews 2. Leeftijd van 16 tot 25 3. 59% was jongen en 41% meisje Samenvatting van belangrijkste uitkomsten 4. 41% noemen als etniciteit

Nadere informatie

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Kinderen 5-12 jaar KOPP/KVO Doe-praatgroep (8-12 jaar). Een vader of moeder met problemen Als je vader of moeder een psychisch of verslavingsprobleem heeft

Nadere informatie

Een stille date met alcohol

Een stille date met alcohol Een stille date met alcohol Verslaafd Je bent 19 jaar en je drinkt anderhalve fles wijn op een avond. Het verhaal van een meisje dat hulp zoekt. EEN NEGENTIENJARIGE ALCOHOLIST Er liggen zes opgerookte

Nadere informatie

amersfoort Hoe bereik ik CJG Amersfoort?

amersfoort Hoe bereik ik CJG Amersfoort? amersfoort Folder voor ouders van 0-8 jarigen Bezoekadres Heiligenbergerweg 36, 3816 AK Amersfoort T 033 47 94 000, E info@cjgamersfoort.nl I www.cjgamersfoort.nl carta U kunt binnenlopen bij CJG Amersfoort.

Nadere informatie

Leer uw kind De Ondergoedregel.

Leer uw kind De Ondergoedregel. 1. Leer uw kind De Ondergoedregel. Ongeveer één op de vijf kinderen is slachtoffer van seksueel geweld, waaronder seksueel misbruik. U kunt helpen voorkomen dat het uw kind overkomt. Leer uw kind De Ondergoedregel.

Nadere informatie

vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik

vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik OUDERS & OPVOEDERS Als er binnen uw gezin sprake is van seksueel misbruik, heeft dat grote invloed. Er is veel verdriet, boosheid, wantrouwen en schuldgevoel.

Nadere informatie

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor!

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor! Directe Hulp bij Huiselijk Geweld U staat er niet alleen voor! U krijgt hulp Wat nu? U bent in contact geweest met de politie of u heeft zelf om hulp gevraagd. Daarom krijgt u nu Directe Hulp bij Huiselijk

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. Deel 1

Inhoud. Inleiding 7. Deel 1 Inhoud Inleiding 7 Deel 1 1 Niet-functionerende ouders 15 2 Het ongewenste kind 21 3 Dominante ouders 27 4 Parentificatie 35 5 Symbiotische ouders 41 6 Emotionele mishandeling 49 7 Lichamelijke mishandeling

Nadere informatie

Iedereen heeft een eigen verhaal

Iedereen heeft een eigen verhaal informatie voor ouders Iedereen heeft een eigen verhaal > Goed om te weten als uw kind tijdelijk bij JJC verblijft Uw zoon of dochter gaat tijdelijk naar JJC in Den Haag. Wij gaan uw kind intensief begeleiden

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Richtlijn / info voor ouders. Ernstige gedragsproblemen. Richtlijnen Jeugdzorg aanbevelingen voor de praktijk. NVO, NVMW en NIP

Richtlijn / info voor ouders. Ernstige gedragsproblemen. Richtlijnen Jeugdzorg aanbevelingen voor de praktijk. NVO, NVMW en NIP Richtlijn / info voor ouders Ernstige gedragsproblemen Richtlijnen Jeugdzorg aanbevelingen voor de praktijk NVO, NVMW en NIP 2013 Nederlandse Vereniging van Maatschappelijk Werkers, Nederlands Instituut

Nadere informatie

uitgave december 2011 beroepsgeheim

uitgave december 2011 beroepsgeheim uitgave december 2011... met thet beroepsgeheim ... met het beroepsgeheim Sommige problemen, ziektes, kan je niet in je eentje oplossen. Om deze problemen aan te pakken, heb je hulp nodig van mensen die

Nadere informatie

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep 10 goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep InTact Zelfhulp Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem, ongeacht welke verslaving en voor naasten

Nadere informatie

18-04- 2010. Wat moeten adop1eouders meer hebben dan goed genoeg ouderschap? Een aantal belangrijke factoren voor goed verlopende adoptie

18-04- 2010. Wat moeten adop1eouders meer hebben dan goed genoeg ouderschap? Een aantal belangrijke factoren voor goed verlopende adoptie Wat moeten adop1eouders meer hebben dan goed genoeg ouderschap? Gera ter Meulen adoc@fsw.leidenuniv.nl Een aantal belangrijke factoren voor goed verlopende adoptie Een goede voorbereiding van adoptieouders

Nadere informatie

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Arosa biedt veiligheid en bescherming bij geweld in relaties. Vrouwen, mannen en hun kinderen kunnen bij Arosa terecht voor opvang en begeleiding. Arosa

Nadere informatie

Jawel, je staat model!

Jawel, je staat model! Jawel, je staat model! Jawel, je staat model! Als ouder, grootouder, heb je een voorbeeldfunctie voor de jongere generaties. Zeker voor hun puberteit is het gezin voor kinderen een belangrijk referentiekader.

Nadere informatie

Scheiding en kinderen

Scheiding en kinderen Scheiding en kinderen Dat ik van mijn vader hou, Doet moeder soms verdriet En dat ik van mijn moeder hou Dat weet mijn vader niet. Zo draag ik mijn geheimen mee En loop van hier naar daar. Nog altijd hou

Nadere informatie

Richtlijn / info voor ouders. Ernstige gedragsproblemen. Richtlijnen Jeugdhulp aanbevelingen voor de praktijk. NVO, NVMW en NIP

Richtlijn / info voor ouders. Ernstige gedragsproblemen. Richtlijnen Jeugdhulp aanbevelingen voor de praktijk. NVO, NVMW en NIP Richtlijn / info voor ouders Ernstige gedragsproblemen Richtlijnen Jeugdhulp aanbevelingen voor de praktijk NVO, NVMW en NIP 2014 Nederlands Vereniging van Maatschappelijk Werkers, Nederlands Instituut

Nadere informatie

Intact. goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken

Intact. goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken 10 goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken Intact Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem en hun naasten, ongeacht welke verslaving. De eerste stap

Nadere informatie

Meld. seksueel misbruik. aan de commissie-samson

Meld. seksueel misbruik. aan de commissie-samson Meld seksueel misbruik aan de commissie-samson Help ons Mijn naam is Rieke Samson en ik wil je vragen om ons te helpen bij het onderzoek naar seksueel misbruik van kinderen en jongeren. Zelf ben ik voorzitter

Nadere informatie

Aalst CKG. Lierde. Zottegem BEGELEIDING AAN HUIS OUDERTRAINING IN GROEP AMBULANTE OPVANG RESIDENTIËLE OPVANG

Aalst CKG. Lierde. Zottegem BEGELEIDING AAN HUIS OUDERTRAINING IN GROEP AMBULANTE OPVANG RESIDENTIËLE OPVANG Aalst CKG Lierde Zottegem BEGELEIDING AAN HUIS OUDERTRAINING IN GROEP AMBULANTE OPVANG RESIDENTIËLE OPVANG Den Boomgaard werkt voor gezinnen met kinderen in de leeftijd van 0 t.e.m. 12 jaar. We bieden

Nadere informatie

EN HET ONDERSTEUNINGS CENTRUM JEUGdZORG

EN HET ONDERSTEUNINGS CENTRUM JEUGdZORG EN HET ONDERSTEUNINGS CENTRUM JEUGdZORG 2 Inleiding In deze brochure vind je informatie over het Ondersteuningscentrum Jeugdzorg. We leggen uit wat het Ondersteuningscentrum Jeugdzorg is, wie er werken

Nadere informatie

Met sorry maak je dit niet ongedaan

Met sorry maak je dit niet ongedaan Met sorry maak je dit niet ongedaan Ervaringen en adviezen van als kind mishandelde vrouwen Fiet van Beek Met sorry maak je dit niet ongedaan werd geschreven in opdracht van Stichting Alexander en financieel

Nadere informatie

llochtone meiden en vrouwen in-zicht

llochtone meiden en vrouwen in-zicht 2010 PROJECTEN Nieuwsbrief INHOUD Allochtone meiden & vrouwen in-zicht (Vervolg project) Kinderen aan zet (Onderzoek naar de gevolgen voor kinderen van het hebben van een moeder die seksueel misbruikt

Nadere informatie

Elk kind heeft het recht om...

Elk kind heeft het recht om... Elk kind heeft het recht om... Rechten is hetgeen je mag doen en mag hebben. Je hoeft er niet eerst iets anders voor te doen. Rechten heb je gewoon. Ook jij hebt rechten. Iedereen heeft ze. Kinderrechten

Nadere informatie

jongeren Op WeG NaAr ZeLf - StAnDiG - heid. WoODbRoOkErS

jongeren Op WeG NaAr ZeLf - StAnDiG - heid. WoODbRoOkErS jongeren Op WeG NaAr ZeLf - StAnDiG - heid. WoODbRoOkErS Uitgave Behandelcentum Woodbrookers 2010 Jongens en meisjes die professionele hulp nodig hebben, kunnen terecht bij Behandelcentrum Woodbrookers.

Nadere informatie

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst!

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! KLINISCHE BEHANDELING: ALS U DE CONTROLE OVER UW LEVEN TERUG WILT Onderdeel van Arkin Stoppen met alcohol of drugs en uw manier

Nadere informatie

Verstandelijke beperking en middelengebruik. Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking

Verstandelijke beperking en middelengebruik. Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking Verstandelijke beperking en middelengebruik Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking Johan woont al enkele jaren zelfstandig. Als begeleider ga jij twee

Nadere informatie

Kindermishandeling. Voor de minderjarige bedreigende of gewelddadige interactievan fysieke, psychische of seksuele aard,

Kindermishandeling. Voor de minderjarige bedreigende of gewelddadige interactievan fysieke, psychische of seksuele aard, Presentatie Kindermishandeling Is elke vorm van: Voor de minderjarige bedreigende of gewelddadige interactievan fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of andere personen ten opzichte van wie

Nadere informatie

Kindspoor Fier Fryslân

Kindspoor Fier Fryslân Kindspoor Fier Fryslân Het kind centraal stellen Denken vanuit het perspectief van het kind Fier Fryslân is een expertise- en behandelcentrum op het terrein van geweld in afhankelijkheids- relaties 1 Wij

Nadere informatie

Introductiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers

Introductiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers ONDERZOEK Introductiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers Voor wie is onderzoek? Onderzoek is bedoeld voor jou en andere kinderen of jongeren in de leeftijd van 6 tot 23 jaar. Soms ben jij zelf degene

Nadere informatie

Informatieleaflet voor werkgevers

Informatieleaflet voor werkgevers Informatieleaflet voor werkgevers Werk en verslaving Het aantal verslaafden aan alcohol, drugs en medicijnen in Nederland groeit. Het merendeel van deze mensen heeft een baan en kampt met de verslaving

Nadere informatie

Een kind helpen. na een misdrijf of verkeersongeluk. Slachtofferhulp 0900-0101. (lokaal tarief) na een misdrijf of een verkeersongeluk

Een kind helpen. na een misdrijf of verkeersongeluk. Slachtofferhulp 0900-0101. (lokaal tarief) na een misdrijf of een verkeersongeluk Een kind helpen na een misdrijf of verkeersongeluk Slachtofferhulp H E L P T na een misdrijf of een verkeersongeluk 0900-0101 (lokaal tarief) Een misdrijf of een verkeersongeluk kan een diepe indruk bij

Nadere informatie

Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be

Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be THEMABUNDEL CONTEXTBEGELEIDING: ADVIEZEN VAN OUDERS EN HULPVERLENERS (Dialoogdag 2014) Standpunten van ouders

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

Zorg op maat voor het jonge kind en zijn ouders

Zorg op maat voor het jonge kind en zijn ouders Zorg op maat voor het jonge kind en zijn ouders Wie zijn wij? Iedere ouder maakt zich wel eens zorgen om zijn kind. Eet mijn kind goed? Speelt hij genoeg met andere kinderen? Zijn die woedeaanvallen normaal?

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

bespreekbaar stellen en ontrafelen van geweld 1

bespreekbaar stellen en ontrafelen van geweld 1 Datum: 31/10/2013 Auteur: Kris De Groof Versie: def Herkomst: Methodisch kader Aan de Slag Doel: Bestemming: Handelingskader 1712 bespreekbaar stellen en ontrafelen van geweld 1 1. Mogelijke introductie

Nadere informatie

v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan

v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan Alles over verslavingen Voor vragen over alcohol, illegale drugs, gokken en medicijnen: De DrugLijn tel. 078 15 10 20 www.druglijn.be SOS Nuchterheid tel. 09

Nadere informatie

24 uurshulp. Met Cardea kun je verder!

24 uurshulp. Met Cardea kun je verder! 24 uurshulp Met Cardea kun je verder! Met Cardea kun je verder! 24 UURSHULP De meeste kinderen en jongeren wonen thuis bij hun ouders totdat ze op zichzelf gaan wonen. Toch kunnen er omstandigheden zijn,

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Inhoud VII. 2 Integrale hulpverlening door gezinspolikliniek en gezinspsychiatrie... 7 2.1 Gezinspolikliniek... 8 2.2 Het vak gezinspsychiatrie...

Inhoud VII. 2 Integrale hulpverlening door gezinspolikliniek en gezinspsychiatrie... 7 2.1 Gezinspolikliniek... 8 2.2 Het vak gezinspsychiatrie... VII 1 KOPP/KVO-kinderen............................................................ 1 1.1 Indrukwekkende cijfers over KOPP/KVO-kinderen in Nederland..................... 2 1.2 Waarom KOPP/KVO-kinderen

Nadere informatie

vroegere Kinder- en Jongerentelefoon, actief sinds 1981. luisteren, mee denken, mee voelen. Gratis en anoniem. 230 vrijwilligers. 27.215 gesprekken.

vroegere Kinder- en Jongerentelefoon, actief sinds 1981. luisteren, mee denken, mee voelen. Gratis en anoniem. 230 vrijwilligers. 27.215 gesprekken. vroegere Kinder- en Jongerentelefoon, actief sinds 1981. luisteren, mee denken, mee voelen. Gratis en anoniem. 230 vrijwilligers. 27.215 gesprekken. relatie tot de ouders, verliefdheid, vriendschap, somberheid,

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Kinderen op bezoek op de intensive care

Kinderen op bezoek op de intensive care Kinderen op bezoek op de intensive care Handreiking voor ouders mca.nl Inhoudsopgave Hoe vertel ik mijn kind(eren) dat zijn/hun vader, moeder of ander familielid ernstig ziek op de IC ligt? 1 Hoe bereid

Nadere informatie

DOSSIER >>> Wat is een. goede papa? DOSSIER

DOSSIER >>> Wat is een. goede papa? DOSSIER DOSSIER >>> Wat is een DOSSIER goede papa? 42 PSYCHOLOGIES MAGAZINE april 2014 Beter in je vel op het werk Nu de strenge maar afwezige vader definitief heeft afgedaan is het voor papa s zoeken naar een

Nadere informatie

Word vrijwilliger Word vrijwilliger op de Palliatieve Eenheid op de Palliatieve Eenheid

Word vrijwilliger Word vrijwilliger op de Palliatieve Eenheid op de Palliatieve Eenheid Word vrijwilliger Word vrijwilliger op de Palliatieve Eenheid op de Palliatieve Eenheid INFORMATIE VOOR VRIJWILLIGERS INHOUDSTAFEL Vrijwilligers, een onmisbare schakel 3 1. Wat is palliatieve zorg? 4 2.

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor ouders

Na de schok... Informatie voor ouders Na de schok... Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen samen met hun ouders een aangrijpende

Nadere informatie

Kinderen & huiselijk geweld. Fransien Jans & Anke van Schooten

Kinderen & huiselijk geweld. Fransien Jans & Anke van Schooten Kinderen & huiselijk geweld Fransien Jans & Anke van Schooten Programma Inzoomen op doelgroep Hoe krijgen we de gezinnen binnen? Bossche kindspoor Hoe maken we context? Gezinsveiligheidsplan Hoe ziet behandeling

Nadere informatie

een weg is, als we maar genoeg mogen proberen.

een weg is, als we maar genoeg mogen proberen. Het heeft allemaal met jonge mensen te maken, heftig op zoek naar zichzelf, naar wat ze willen, naar waar de grenzen liggen, naar hoe het nu toch moet. Stappen is een begeleidingstehuis in de bijzondere

Nadere informatie

Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Praten helpt. Verslavingspreventie Mondriaan

Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Praten helpt. Verslavingspreventie Mondriaan Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Praten helpt Verslavingspreventie Mondriaan Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Alle ouders hebben het beste voor met hun kinderen. Ouders vragen

Nadere informatie

Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen en/of Verslavingsproblematiek

Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen en/of Verslavingsproblematiek Presentatie Stichting Landelijke Koepel Familieraden Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen en/of Verslavingsproblematiek Ton Bellemakers Preventiewerker VICTAS & Annemiek Baak-Wilbrink Orthopedagoog

Nadere informatie

Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen. Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut. www.huiselijkgeweldhollandsmidden.

Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen. Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut. www.huiselijkgeweldhollandsmidden. Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut www.huiselijkgeweldhollandsmidden.nl Huiselijk geweld stopt nooit vanzelf Misschien wil je

Nadere informatie

Hoe kunt u voor uw bijzondere kleinkind zorgen? Tips voor opa s en oma s. Foto Britt Straatemeier. Deze brochure werd mogelijk gemaakt door:

Hoe kunt u voor uw bijzondere kleinkind zorgen? Tips voor opa s en oma s. Foto Britt Straatemeier. Deze brochure werd mogelijk gemaakt door: Hoe kunt u voor uw bijzondere kleinkind zorgen? Tips voor opa s en oma s Foto Britt Straatemeier Deze brochure werd mogelijk gemaakt door: Tips voor grootouders Foto Susanne Reuling Als in het gezin van

Nadere informatie

JEUGDBESCHERMING NOORD. Ondertoezichtstelling (OTS)

JEUGDBESCHERMING NOORD. Ondertoezichtstelling (OTS) JEUGDBESCHERMING NOORD Ondertoezichtstelling (OTS) Deze brochure bestaat uit twee delen. Het eerste deel is geschreven voor kinderen, maar zeker ook handig voor ouders om te lezen. Het tweede deel is speciaal

Nadere informatie

Ik wil dood suïcidaliteit

Ik wil dood suïcidaliteit Ik wil dood suïcidaliteit bij jongeren Mark De Bock Anneleen Franssens Annelies Kog Klinisch psychologen en orthopedagogen, psychotherapeuten UKJA Waar of niet waar? De meeste zelfmoorden gebeuren impulsief

Nadere informatie

scheiding Ouders blijven ouders Hoorrecht

scheiding Ouders blijven ouders Hoorrecht Het is niet niks als je ouders gaan scheiden. Misschien verschiet je er geweldig van. Misschien vind je de nieuwe duidelijkheid juist wel goed. Hoe dan ook, bij zo n scheiding moet er van alles worden

Nadere informatie

Stichting Mama Alice

Stichting Mama Alice Straatkinderen Je bent thuis een extra zorg want je schoolgeld kan niet betaald worden. Er is geen geld voor eten. s Avonds word je de straat opgestuurd en je mag pas thuis komen als je geld verdiend hebt

Nadere informatie

ADHD. en kinderen (6-12 jaar)

ADHD. en kinderen (6-12 jaar) ADHD en kinderen (6-12 jaar) ADHD, DAAR BEN JE NIET BLIJ MEE Als je bij het buitenspelen een blauwe plek oploopt, dan zit je daar niet mee. Meestal is-ie na een paar dagen weer weg. Bij ADHD is dat anders,

Nadere informatie

De draad weer oppakken

De draad weer oppakken De draad weer oppakken na een ingrijpende gebeurtenis 0900-0101 (lokaal tarief) Slachtofferhulp N e d e r l a n d Een ingrijpende gebeurtenis, zoals een misdrijf of verkeersongeluk, zet uw leven in meer

Nadere informatie

DE TIPI Onderzoek naar de leefsituatie en huidige kwaliteit van leven van ouders en kinderen die het Tipi-programma hebben doorlopen

DE TIPI Onderzoek naar de leefsituatie en huidige kwaliteit van leven van ouders en kinderen die het Tipi-programma hebben doorlopen DE TIPI Onderzoek naar de leefsituatie en huidige kwaliteit van leven van ouders en kinderen die het Tipi-programma hebben doorlopen Jachna Beck Evelien Van Rompaye Promotor: Prof. Dr. Wouter Vanderplasschen

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

Kliniek Nijmegen. Informatie voor patiënten

Kliniek Nijmegen. Informatie voor patiënten Kliniek Nijmegen Informatie voor patiënten We spreken van een verslaving wanneer bepaald gedrag zoals middelengebruik of gokken uw leven gaat beheersen. Steeds meer tijd en energie gaan op aan de verslaving.

Nadere informatie

COMPLEXERE MAATSCHAPPIJ:

COMPLEXERE MAATSCHAPPIJ: COMPLEXERE MAATSCHAPPIJ: NESTEN KRIJGEN DEUKEN OUDERLIJKE STRESS: WEINIG TIJD OM TE COMMUNICEREN. WE GROEIEN UIT ELKAAR EMOTIONELE STRESS: VEEL VERLIESERVARINGEN Even reflecteren naar eigen handelen. Heb

Nadere informatie

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg IrisZorg verslavingszorg en maatschappelijke opvang dicht bij mensen, ver in zorg > IrisZorg: dicht bij mensen, ver in zorg Bij IrisZorg kan iedereen rekenen op de deskundigheid en betrokkenheid van onze

Nadere informatie

Trauma en verslaving. Mondriaan. Verslavingszorg. Informatie voor patiënten

Trauma en verslaving. Mondriaan. Verslavingszorg. Informatie voor patiënten Verslavingszorg Trauma en verslaving Als u naast uw verslaving ook last heeft van een nare of ingrijpende gebeurtenis uit uw verleden Informatie voor patiënten Mondriaan voor geestelijke gezondheid Trauma

Nadere informatie

Infobrochure de Zwier - Multi Functioneel Centrum Sporen

Infobrochure de Zwier - Multi Functioneel Centrum Sporen 1 Infobrochure de Zwier - Multi Functioneel Centrum Sporen De Zwier, een onderdeel van MFC Sporen Geldenaakse baan 428 3001 Heverlee 016/38.76.10 0492/58.07.73 zwier@sporen.be Hallo, In dit boekje willen

Nadere informatie

Caroline Penninga-de Lange Je kind in balans

Caroline Penninga-de Lange Je kind in balans Je kind in balans Caroline Penninga-de Lange Je kind in balans Op weg naar emotionele stabiliteit UITGEVERIJ BOEKENCENTRUM ZOETERMEER Van Caroline Penninga-de Lange verschenen eerder bij Uitgeverij Boekencentrum:

Nadere informatie

Afstand ter adoptie. Astrid Werdmuller

Afstand ter adoptie. Astrid Werdmuller Afstand ter adoptie Astrid Werdmuller 1 Disclosure belangen Astrid Werdmuller en Annette van Hulst (Potentiële) belangenverstrengeling: geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven:

Nadere informatie

Willem (59) Gerichte vraagverduidelijking, informatie en advies. Snel beeld van knelpunt, passende en gekantelde oplossing

Willem (59) Gerichte vraagverduidelijking, informatie en advies. Snel beeld van knelpunt, passende en gekantelde oplossing Willem (59) Willem heeft chronische rugklachten en kan niet meer werken. Hij is boos en neerslachtig omdat het hem niet lukt een hogere WAO-uitkering te krijgen. Hij vraagt MEE om hulp bij de aanvraag.

Nadere informatie

2 Verhalen... Inleiding. Het Verhaal Van Roos (14) in Het blijven toch je ouders. Het Verhaal van Tamara (23) in Het blijven toch je ouders.

2 Verhalen... Inleiding. Het Verhaal Van Roos (14) in Het blijven toch je ouders. Het Verhaal van Tamara (23) in Het blijven toch je ouders. 2 Verhalen... Anderhalf jaar terug werd het gedrag van mijn moeder nog erger. Als ik na een weekend bij mijn vader thuiskwam waren er dingen kapot. Ik wist gelijk dat er ruzie was geweest door de alcohol.

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding. Als je een peuter en tussen 3 en 5 jaar bent. Als je een kleuter en tussen 6 en 8 jaar bent

Inhoudsopgave. Inleiding. Als je een peuter en tussen 3 en 5 jaar bent. Als je een kleuter en tussen 6 en 8 jaar bent Kind-In-Zicht Inhoudsopgave Inleiding Als je een peuter en tussen 3 en 5 jaar bent Als je een kleuter en tussen 6 en 8 jaar bent Als je een tiener en tussen 9 en 12 jaar bent Als je een puber en tussen

Nadere informatie

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein.

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein. Op zoek naar waardevolle contacten De werkgroep Week van de Psychiatrie organiseert van 26 tot en met 31 maart 2012 de 38e Week van de Psychiatrie. Het thema van de Week van de Psychiatrie 2012 is Contact

Nadere informatie

Hulpverlening in de Bijzondere Jeugdbijstand: de ervaring aan de andere kant

Hulpverlening in de Bijzondere Jeugdbijstand: de ervaring aan de andere kant 1 Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 fax 09/233.35.89 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be Hulpverlening in de Bijzondere Jeugdbijstand: de ervaring aan de andere kant Over schuldgevoelens

Nadere informatie

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen?

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Uw kind en roken, drinken en blowen? U kunt er iets aan doen! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 7. Nawoord 171 Over de auteur 175 Literatuur 177 Register 179

Inhoud. Voorwoord 7. Nawoord 171 Over de auteur 175 Literatuur 177 Register 179 Inhoud Voorwoord 7 1 Hoe word je seksverslaafd? 13 2 Wie is gevoelig voor seksverslaving? 29 3 Het ontstaan van de verslaving 53 4 Seksverslaving, wissels en vat 73 5 Seksverslaving en de relatie 97 6

Nadere informatie

Help, mijn man heeft een dwangstoornis

Help, mijn man heeft een dwangstoornis Help, mijn man heeft een dwangstoornis Partnerrelatietherapie om hem van zijn probleem af te helpen. Hij is veranderd, reageert anders sinds geboorte zoontje. Het is een ziekte, hij heeft psychiatrische

Nadere informatie

OpGroeieN. OpGroeieN. DaT doen We in Best SaMen! Beste Betsy geeft antwoord op al je vragen over opvoeden en opgroeien

OpGroeieN. OpGroeieN. DaT doen We in Best SaMen! Beste Betsy geeft antwoord op al je vragen over opvoeden en opgroeien OpGroeieN OpGroeieN DaT doen We in Best SaMen! DaT doen We in Best SaMen! Beste Betsy geeft antwoord op al je vragen over opvoeden en opgroeien Beste Betsy is het Centrum voor Jeugd en Gezin in Best. Niet

Nadere informatie

koppel geboorte Familie bemiddeling huwelijk uit elkaar gaan scheiding wettelijk samenwonen opvang voor kinderen zwangerschap

koppel geboorte Familie bemiddeling huwelijk uit elkaar gaan scheiding wettelijk samenwonen opvang voor kinderen zwangerschap uit elkaar gaan huwelijk geboorte wettelijk samenwonen bemiddeling opvang voor kinderen koppel zwangerschap scheiding Familie We wonen samen maar willen niet trouwen. Kan dat? Ja. In België leven vele

Nadere informatie

3/12/2013. Mijn broer heeft ADHD. Mijn broer heeft ADHD. Mijn grote broer heeft ADHD. Het zal je broer maar wezen. Ouders opgepast

3/12/2013. Mijn broer heeft ADHD. Mijn broer heeft ADHD. Mijn grote broer heeft ADHD. Het zal je broer maar wezen. Ouders opgepast Mijn broer heeft ADHD Mijn broer heeft ADHD Ouders hebben twee of meer kinderen Waarvan één (soms ook meerdere) stoorzender(s) Hoe houden we dit gezin in evenwicht? Waar moeten we op letten? Het zal je

Nadere informatie

Wier. Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen. Patiënten & familie

Wier. Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen. Patiënten & familie Wier Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen Patiënten & familie 2 Voor wie is Wier? Wier is er voor mensen vanaf achttien jaar (en soms jonger)

Nadere informatie

Vroeg Interventiedienst Drugs

Vroeg Interventiedienst Drugs VRIND Vroeg Interventiedienst Drugs Als aan ouders gevraagd wordt wat hun grootste bekommernissen zijn voor hun kinderen in de toekomst, dan scoort 'drugs' zeer hoog. Ouders maken zich zorgen over drugs.

Nadere informatie

Kijk maar naar enkele reacties van leerlingen en ouders.

Kijk maar naar enkele reacties van leerlingen en ouders. Inleiding 7 Steeds vaker komen we op school leerlingen tegen van wie de ouders gescheiden zijn. Eén op de drie huwelijken wordt ontbonden en veelal zijn daarbij kinderen betrokken. Uit onderzoek blijkt

Nadere informatie

Iedereen heeft een verhaal

Iedereen heeft een verhaal informatie voor jongeren Iedereen heeft een verhaal > Goed om te weten als je tijdelijk naar JJC gaat Iedereen heeft een eigen verhaal. Veel verhalen gaan over waarom het niet allemaal gelopen is zoals

Nadere informatie

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Als je moeder naar een psychiatrisch ziekenhuis moet... of je vader naar een psychiater... Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Deze brochure werd - met toestemming

Nadere informatie