8 Netwerken en Internet

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "8 Netwerken en Internet"

Transcriptie

1 Hoofdstuk 8 Netwerken en Internet Netwerken en Internet 1 COMMUNICATIE We must be able to communicate with anyone, at any time, anywhere De menselijke taal ontstond ergens in de ontwikkeling van de mens. Tussen en jaar geleden ontwikkelde zich de homo sapiens, die wat anatomie betreft lijkt op de huidige mens. In de tijd van homo sapiens ontwikkelde zich de gesproken taal en daarmee was dit het begin van communicatie. Het doorgeven van kennis gebeurde mondeling en een goed geheugen was daarvoor nodig. De herseninhoud van homo sapiens was ongeveer 3 maal zo groot als die van zijn voorganger, homo erectus. Daarna nam de herseninhoud van de mens niet meer beduidend toe. De ontwikkeling naar geschreven taal, maakte het mogelijk om kennis moeiteloos te kunnen doorgeven en te vermenigvuldigen. Het was niet meer nodig om alles in het menselijk geheugen op te slaan maar dit werd uitbesteed aan een extern en niet biologisch hulpmiddel. En toen kwam de computer. Op het eerste gezicht zou je zeggen: Maakt het wat uit of de informatie op papier of digitaal wordt opgeslagen?. Echter een computer slaat niet alleen de resultaten van een denkproces op, maar kan ook het denkproces zelf eenvoudiger maken, of nadoen. Homo sapiens sapiens is nu bezig het selecteren en analyseren van symbolen aan de computer uit te besteden. Voorbeelden: militaire en medische systemen, die naast een database ook een inference engine kennen, een programma dat zélf conclusies trekt uit de binnenkomende data. Op internet kun je bladeren als in een boek, maar de computer doet het veel sneller en kan van zijn gebruik leren. Er zijn slimme zoekmachines die informatie opsporen en in volgorde van belangrijkheid voor je neerzetten en die door ervaring leren wat de gebruikers meer of minder belangrijk vinden. Mens en machine leren over en weer voortdurend van elkaar. Succesvolle zoekacties leiden tot meer kwaliteit van het web. Er ontstaat een soort superbrein, waarvan de gebruikers een onderdeel zijn. Net als toen er een overgang kwam van het mondeling overbrengen van informatie naar een geschreven vorm, bestaat de verwachting dat door de komst van netwerken en internet zich nieuwe vermogens bij de mens zullen ontwikkelen. De hoeveelheid informatie waarover wij kunnen beschikken is ongeveer 1400 maal zo groot geworden (t.o.v. de tijd dat we alleen uit boeken informatie konden halen) en ze groeit met de dag.

2 120 ENIGMA Informatieboek De convergentie van evolutie, humanisme en informatietechnologie Jos de Mul De oplossing die Moravec in Mind Children voorstelt is het 'downloaden' van de menselijke geest in een kunstmatig lichaam dat de beperkingen van het organische lichaam niet bezit. Moravec stelt zich daarbij een procedure voor waarbij een hersenchirurgierobot die uitgerust is met miljarden nanoscopisch kleine elektrische en chemische sensoren laag voor laag de hersenen scant en vervolgens een computersimulatie maakt van alle fysische en chemische processen in het breinweefsel. Dit computerprogramma wordt vervolgens gekopieerd naar het mechanische 'brein' van de robot. Moravec vooronderstelt daarbij dat de geest een (bij)product is van de materie (dat zich voordoet zodra een bepaalde complexiteit wordt bereikt), en dat de identiteit van de geest niet is gelegen in de stof waarvan het brein is gemaakt, maar in de structuur en de processen die zich daar afspelen. Een aanwijzing voor deze 'pattern-identity' zien Moravec in het feit dat in de loop van een mensenleven alle atomen in ons lichaam worden vervangen, maar de structuur, en daarmee de geest, behouden blijft. De zojuist beschreven transmigratie van de menselijke geest maakt de mens volgens Moravec potentieel onsterfelijk. Door het maken van 'back-ups' van de geest, kan namelijk voorkomen worden dat met het verongelukken van ons kunstmatige lichaam ons bewustzijn wordt uitgedoofd. Omdat het aantal aardbewoners hierdoor natuurlijk nog veel sterker zou toenemen dan nu reeds het geval is, zal het noodzakelijk worden het leven op andere planeten voort te zetten. Dat zal echter geen probleem zijn, omdat onze niet-organische lichamen beter aangepast zullen zijn aan de leefomstandigheden op andere planeten dan organische lichamen en we bovendien onze geest razendsnel zullen kunnen verplaatsen via (draadloze) computernetwerken en op de plaats van bestemming 'downloaden' in een ander lichaam. opdracht COMPUTERNETWERKEN EN TELECOMMUNICATIE Tele is het Griekse woord voor ver. Het gaat hier dus om communiceren op afstand. In Zeeland heeft men een eigen woord voor een telefoon: een verreluller. De mens is in het verleden steeds op zoek geweest naar manieren om over langere afstanden berichten te kunnen verzenden. Stel je eens voor in een tijd te leven zonder mobiel, telefoon, post, krant, radio, tv, computer enz. In het verleden gebruikte men rooksignalen, Afrika kende zijn tamtam, een djembé of een dubbele trommel waarmee boodschappen van de ene stam aan de andere werden doorgegeven, door er bepaalde ritmes op te slaan. In de 18e eeuw werd de St. Ann, een schoener uit Newfoundland gebouwd als 'a packet' om berichten over te brengen. Postduiven werden in de Eerste en Tweede wereldoorlog ingezet voor het versturen van berichten. Met flessenpost probeerde bemanning van schepen een noodsignaal uit te zenden.

3 Hoofdstuk 8 Netwerken en Internet 121 Telegrafie bracht in de 19 e eeuw grote veranderingen in o.a. het diplomatieke verkeer. In het begin was een draadverbinding nodig tussen begin- en eindstation. Toen radiogolven ontdekt werden, werd draadloze telegrafie mogelijk. opdracht 5-6 Met telecommunicatie bedoelen we alle vormen van informatie (data, voice, televisie, fax enz.) die via verbindingen (kabels, glasvezel, radio, mobiel enz.) op grote afstand kunnen worden overgebracht. Sinds de jaren 90 is het woord de elektronische snelweg in zwang geraakt. Om op een betrouwbare manier de informatie van de ene plek naar de andere te krijgen, heb je communicatiekanalen nodig. Computernetwerken zijn groepen computers die onderling met elkaar zijn verbonden en waardoor gebruikers met elkaar kunnen communiceren. Communicatieverbindingen zijn nodig omdat de computers geografisch verspreid liggen. Op grond van deze geografische verspreiding wordt er gesproken van een LAN (Local Area Network), MAN (Metropolitan Area Network) en WAN (Wide Area Network). Een LAN is een netwerk binnen één gebouw of bedrijventerrein met een doorsnede van hooguit enkele kilometers. Van een MAN wordt gesproken als het een apart onderdeel is van een WAN voor een stad of stedenagglomeratie. Wanneer twee of meer netwerken met elkaar verbonden worden, ontstaat een internetwerk. Het voor ons meest bekende WAN is het internet. Behalve geografische verspreiding zijn er andere redenen waarom het handig is om computers met elkaar te verbinden. In bedrijven wordt het gebruikt om onderling informatie uit te wisselen of om gezamenlijk dezelfde programma s of apparaten te kunnen gebruiken. Subnet en LAN Door de komst van internet zijn netwerken behalve voor bedrijven ook steeds belangrijker geworden voor particulieren. Er is toegang tot informatie op afstand, internetbankieren, home shopping en digitale kranten. We kunnen gemakkelijk communiceren via , waarbij de elektronische post steeds vaker wordt gebruikt voor het verzenden van audio en video. Videoconferencing (virtueel vergaderen) wordt in bedrijven en ziekenhuizen ingezet maar heeft ook in het onderwijs haar intrede gedaan.

4 122 ENIGMA Informatieboek opdracht 7-8 De wijze waarop computers aan elkaar gekoppeld worden, is verschillend. Aan een stukje hardware in de computer (de netwerkkaart) wordt een kabel aangesloten die direct of via tussenstations aan andere computers wordt gekoppeld. Vaak hebben computers ingebouwde netwerkkaarten op het moederbord. Zo niet, dan wordt er gebruik gemaakt van een PCI-netwerkkaart die in een PCI-slot wordt geplaatst. Voor draadloze netwerkverbindingen zijn speciale netwerkkaarten op de markt. Netwerkkaart voor PCI slot Mobiele netwerkkaart opdracht 9 3 VERBINDINGEN 3.1 CIRCUITSCHAKELING Wanneer er een verbinding wordt gelegd die blijft bestaan zolang de communicatie voortduurt heet dat circuitschakeling. Zij wordt vooral gebruikt in het telefoonverkeer. Er wordt een verbinding opgezet en een kanaal wordt gereserveerd voor de communicatie. De data worden over dit kanaal verzonden (bijv bij een telefoongesprek). Ook wanneer er niets wordt gezegd, blijft de lijn toch bezet. Tijdens het opzetten van de verbinding wordt de route gekozen en deze route wordt de hele tijd van verbinding gebruikt. De centrales hebben routetabellen die aangeven wat de meest optimale route is en er zijn alternatieve routes voor als er druk communicatieverkeer is of wanneer er met een route iets mis is. Deze manier van verbinden heet verbindingsgericht. 3.2 PAKKETSCHAKELING Bij pakketschakeling worden de data over kleinere pakketjes verdeeld en elk pakketje krijgt informatie mee over zijn bestemming. Elk pakketje wordt ook afzonderlijk over het netwerk verstuurd, via verschillende routes waarbij de pakketjes ook kunnen verschillen van grootte. Dat betekent dat een bericht in meerdere stukjes wordt geknipt en via verschillende routes bij de ontvanger kan worden bezorgd. Daardoor is pakketschakeling gevoeliger voor fouten. Er kan op deze manier door de gebruiker geen beslag worden gelegd op een transmissielijn. Dat maakt dat pakketschakeling goed bruikbaar is voor interactief verkeer. Het wordt verbindingsloze communicatie genoemd. Het verschil tussen pakketschakeling en circuitschakeling is een klein beetje vergelijkbaar met vervoer per auto of trein. Bij de auto bepaal je zelf het merk, hoe hard je rijdt en welke route je neemt. Bij gebruik van de trein heb je geen keuze in het type trein en evenmin over de route en over de snelheid.

5 Hoofdstuk 8 Netwerken en Internet 123 Circuitschakeling Pakketschakeling Eigen pad Ja Nee Beschikbare bandbreedte Vast Dynamisch Mogelijkheid tot verspilling van bandbreedte Ja Nee Store en forward transmissie Nee Ja Elk pakket volgt dezelfde route Ja Nee opdracht TRANSMISSIE IN HET NETWERK Transmissie betekent dat er data verzonden worden over een netwerk. Het kanaal waarover dit gebeurt wordt het medium genoemd. Daarvoor worden verschillende transportkanalen gebruikt, waarop we later terugkomen (zie transmissiemedia). De meest optimale manier om computers met elkaar te verbinden, is afhankelijk van de grootte van het netwerk en de gebruikte transmissietechniek. Er zijn twee transmissietechnieken: broadcast en point-to-point. Broadcast netwerken hebben één communicatiekanaal dat door alle computers in het netwerk wordt gebruikt. Point-to-point netwerken hebben een groot aantal verbindingen tussen paren machines. Met transmissietijd wordt bedoeld de tijd die nodig is om een bestand of bericht over het netwerk te verzenden. In een LAN is daarvan een goede schatting te maken, omdat een LAN niet zo groot is. Voor grotere netwerken geldt dat niet. Netwerken worden opgebouwd volgens bepaalde patronen die topologieën worden genoemd. opdracht Wat is een protocol? Point-to-point netwerk Broadcast netwerk

6 124 ENIGMA Informatieboek 4 PROTOCOLLEN 4.1 WAT IS EEN PROTOCOL? Een Belgisch restaurant heeft het volgende keuken- en tafelprotocol opgesteld voor mannen die een kookcursus willen volgen. Er wordt gekookt in een zwarte koksvest. Leden die dit wensen kunnen aan een interessante prijs hun persoonlijke koksvest bekomen met het embleem van L'aile ou la cuisse, afgewerkt met witte bies en unieke knopen! Vanwege de hygiëne wordt u verzocht de handen te wassen alvorens te gaan koken. De chef bespreekt de receptuur vanaf 19h15, de kooksessie start stipt om 19h30. Hij deelt tevens de keukenbrigade in en geeft leiding aan de kookavond. Voor het uitserveren van de gerechten wordt van iedereen acte de présence verwacht Direct na het uitserveren graag uw plaats aan tafel innemen zodat we tijdig en harmonieus van het gerecht kunnen genieten. Per sessie worden drie mensen aangeduid die de ganse avond de afwas voor hun rekening nemen. Op die manier komt iedereen aan de beurt en is men vrij van afwas voor de overige sessies. protocol bron: users.telenet.be/bartvauterin/reglement.html Zoals blijkt uit het bovenstaande citaat, is een protocol dus een verzameling regels en afspraken. In de netwerkwereld is een protocol een verzameling regels, die bepalen hoe de communicatie tussen computers via een netwerk plaatsvindt. Protocollen hebben dus alles te maken met netwerken. Computerprotocollen moeten natuurlijk heel strikt zijn. Computers die met elkaar spreken moeten wel hetzelfde protocol gebruiken (dezelfde taal spreken) en daarom is het gebruik van standaardprotocollen zo belangrijk. Protocollen worden ook gebruikt om communicatie zo betrouwbaar mogelijk te maken over verbindingen die gevoelig zijn voor storingen. Een protocol zou bijvoorbeeld kunnen voorschrijven dat een bevestiging wordt gegeven wanneer het bericht goed ontvangen is. Gaat er iets mis, dan wordt het allemaal herhaald. Omdat dit kan leiden tot erg veel heen en weer gepraat, wordt er ook wel extra controle informatie toegevoegd, bijvoorbeeld het aantal enen in de binaire codering van de boodschap. De ontvanger checkt dit en vraagt alleen om een herhaling van de boodschap als het niet klopt. Omdat ook deze verzoeken om herhaling en bevestiging via dezelfde slechte verbinding moeten worden verstuurd, worden protocollen al snel behoorlijk ingewikkeld. 4.2 ETHERNET De meest populaire techniek voor de overdracht van berichten in een busstructuur is Ethernet. Ethernet staat ook wel bekend als IEEE 802. Je kunt Ethernet beschouwen als een soort bestek dat gebruikt wordt in de bouw. Ethernet is een bouwvoorschrift voor computernetwerken. Het voorschrift bepaalt welke soorten kabel er gebruikt mogen wor-

7 Hoofdstuk 8 Netwerken en Internet 125 den, hoe de kabels op elkaar aangesloten moeten worden, hoe computers elkaar via deze kabels informatie kunnen toesturen enz. Een Ethernet-netwerk wordt snel trager als het flink druk wordt. De basis van Ethernet is het CSMA/CD protocol, een toegangsmethode om data te mogen verzenden over het ethernetwerk. Wie het eerst komt, mag als eerste verzenden is de achterliggende gedachte bij het verzenden van data over dit type netwerk. Carrier Sense Ieder station (bijv. computer, printer) luistert naar het netwerk en begint met verzenden van data. Multiple Access Als de lijn vrij is mag elke computer beginnen met zenden. Wanneer een ander station op hetzelfde moment begint met zenden, stoppen beide en wachten een willekeurig tijdsinterval om vervolgens opnieuw te gaan zenden. Collision Detection Het detecteren van botsingen. CSMA opdracht FOUTDETECTIE EN -CORRECTIE Tijdens het verzenden van data kan er nogal wat fout gaan. Je kunt de fysieke laag voorstellen als een kanaal waar de bits doorheen stromen en deze laag laat ook wel eens een bitje vallen. Stel dat een machine twee blokken data te verzenden heeft. Wanneer ze gewoon achter elkaar verzonden worden, kan het zijn dat de ontvanger niet weet waar het eerste blok eindigt en het tweede blok begint. Bijvoorbeeld: wordt verdeeld in en Net als in gewone schrijftaal zijn er hoofdletters' en `punten' nodig om aan te geven waar een zin begint en ophoudt. opdracht 16 Om fouten te detecteren en eventueel te verbeteren, worden codes toegevoegd aan berichten. Vandaar dat op een CD veel minder bestandsruimte overblijft dan de CD aangeeft. De overige ruimte wordt o.a. voor foutdetectie gebruikt. Om te zorgen dat fouten worden ontdekt en gecorrigeerd, zijn er verschillende manieren bedacht. Eén ervan is de Hammingcode, genoemd naar Richard Hamming. opdracht 17 18

8 126 ENIGMA Informatieboek 5 REFERENTIEMODELLEN Wanneer een netwerk opgezet wordt, loop je tegen problemen zoals: Hoe kunnen de verbindingen worden gemaakt? Hoe krijg ik een boodschap van A naar B en nog wel via de kortste, goedkoopste en snelste route? Wat te doen als er iets fout gaat? 5.1 NETWERKLAGEN Om deze problemen behapbaar te maken, is een netwerk opgedeeld in een aantal lagen. Dit zijn geen echt bestaande lagen. De lagen bestaan uit een verzameling van protocollen, regels en afspraken over het heen en weer sturen van boodschappen. Protocollen in netwerken zijn dus afspraken die zorgen voor een goede uitwisseling van gegevens tussen twee systemen of programma s in een netwerk. Iedere laag biedt service (daarmee bedoelen we een dienst) aan de bovenliggende laag. Bijvoorbeeld: Stuur een bericht van A naar B. Zorg ervoor dat het bericht goed wordt afgeleverd, ook als er onderweg iets fout gaat. De verschillende lagen zorgen er dus voor dat de communicatie in een netwerk op een zo goed mogelijke manier verloopt. Om te zorgen dat de protocollen in diverse netwerken elkaar verstaan, is het OSI model ontwikkeld. Het beoogt een standaardisering in open systemen (systemen die open staan voor communicatie met andere systemen). Het OSI model vertelt wat iedere laag moet doen. Het OSI model vind je in bijlage 1. OSI is een theoretisch model. In de praktijk wordt het meest gebruik gemaakt van het TCP/IP protocol. Een vergelijking tussen OSI en TCP/IP, vind je ook in bijlage 1. Elke laag in de modellen probeert een deel van de problemen op te lossen. Elke laag maakt gebruik van de onderliggende laag. In de lagere lagen worden de protocollen vooral door de hardware uitgevoerd. In de hogere lagen gebeurt dit softwarematig. opdracht 19 Arpanet, de voorloper van internet, was oorspronkelijk een onderzoeksnetwerk van het Amerikaanse leger. Uiteindelijk verbond het netwerk honderden universiteiten en overheidsinstellingen via gehuurde telefoonlijnen. Toen er satellietnetwerken werden toegevoegd, leverden die problemen op. De noodzaak ontstond om verschillende netwerken naadloos te kunnen verbinden. De architectuur die ontstond was het TCP/IP referentiemodel, genoemd naar de twee belangrijkste protocollen die erin voorkomen: TCP en IP. TCP/IP verzorgt alle communicatie tussen computers en is het belangrijkste protocol voor datatransport op internet geworden. Een referentiemodel vormt de basis op grond waarvan afspraken worden gemaakt. Wanneer netwerken op elkaar worden aangesloten is het belangrijk dat de deelnemende partijen weten over welke aspecten zij afspraken moeten maken. Standaardisering werd steeds noodzakelijker. De zaken waarover afspraken moeten worden gemaakt zijn vastgelegd in gestandaardiseerde netwerkprotocollen zoals OSI en TCP/IP.

9 Hoofdstuk 8 Netwerken en Internet TCP/IP REFERENTIEMODEL TCP/IP Protocollen applicatie FTP SMTP DNS http POP3 Transportlaag TCP UDP Internetlaag IPv4 IPv6 Host-naarnetwerklaag Ethernet modemprotocollen Protocollen in het TCP/IP protocol Bij zowel OSI (zie bijlage) als TCP/IP gaat het om referentiemodellen. Iedere laag levert een dienst aan de erboven liggende laag. Hierin ligt vast wat de laag doet maar niet via welk protocol de laag dit moet doen. Dat maakt niet uit zolang het werk maar gedaan wordt. 5.3 INTERNET PROTOCOL (IP) Het IP, het protocol van de internetlaag, zorgt voor de routering van de boodschap, dat wil zeggen dat geprobeerd wordt om de boodschap op zijn bestemming te krijgen. Voorkomen van opstoppingen is een belangrijke taak daarin. De internetlaag vormt de basis van een pakketschakel netwerk. Pakketten moeten onafhankelijk van elkaar door het netwerk kunnen reizen naar hun bestemming. Het protocol dat wordt gebruikt voor deze laag heet IP (Internet Protocol). 5.4 IP-ADRESSEN Verzending van boodschappen vindt plaats op basis van IP-adressen. Elke computer of server in het internet heeft in principe een eigen IP-adres, vergelijkbaar met telefoonnummers in het telefoonnetwerk. Op basis van dit adres kunnen computers elkaar identificeren. Een IP-adres was tot nu toe in IP versie 4, een 32-bitsgetal (minimaal 0, maximaal ,2 miljard dus). Omdat dit tegenwoordig te weinig bruikbare adressen oplevert, is IP versie 6 ontwikkeld met 128 bitsgetallen. Ipv6 kent 3,4 * IP-nummers. Ipv6 nummers zijn dus 128 bitsgetallen en worden geschreven als 8 groepen van 4 hexadecimale getallen. De werking van het protocol Ipv6 is niet wezenlijk anders dan van Ipv4. Eén van de belangrijkste voordelen van het nieuwere protocol is de verbetering in routeerbaarheid waardoor het netwerkverkeer efficiënter zal verlopen. Een 32-bits IP-adres wordt genoteerd als vier decimale getallen (bytes) met punten, bijvoorbeeld omdat 32 bits getallen voor de mens niet leesbaar zijn. Ook de decimale getallen zijn voor de mens nog lastig te onthouden en daarvoor is DNS ontwikkeld. Dat komt later in dit hoofdstuk aan de orde. IP-adressen worden hiërarchisch toegewezen. Een reeks bepaalde getallen kan bijvoorbeeld aan één land zijn toegewezen. In dat land worden de adressen dan weer groepsgewijs over bedrijven en ISP s (Internet Server Provider) verdeeld. Het IP voegt aan elke boodschap een aantal gegevens toe, waaronder het IP-adres van de afzender, het IPadres van de ontvanger, de lengte van de boodschap en de TTL.

10 128 ENIGMA Informatieboek Elke host en elke router heeft een IP-adres. Er zijn geen twee machines met hetzelfde IP-adres. Machines die op meerdere netwerken zijn aangesloten, hebben op elk netwerk een ander IP-adres. Het IP adres is verbonden met een fysieke plaats van de computer in het netwerk. Als de computer naar een ander subnet van het netwerk verplaatst wordt, krijgt hij ook een nieuw IP-adres. Het IP zorgt voor de routering van de boodschap, dat wil zeggen dat geprobeerd wordt om de boodschap op zijn bestemming te krijgen. Daartoe moet elke gateway over voldoende routeringsinformatie beschikken. Computers die zich met routering bezig houden, wisselen voortdurend informatie uit over veranderingen in de structuur van internet. Wanneer van één van de routers enige tijd geen berichten worden ontvangen, gaan de andere routers automatisch routes kiezen die niet langs deze router gaan. 5.5 IP EN TCP IP stuurt dus een boodschap van de ene computer naar de andere. TCP maakt gebruik van IP om een kortere of langere uitwisseling van berichten te verzorgen, tussen een applicatie op de ene computer en een applicatie op een andere. In tegenstelling tot IP zal TCP er alles aan doen om de berichten op de plaats van bestemming te krijgen. Omdat het IP op dit punt kan falen, zet het TCP als het ware een verbinding op tussen de twee applicaties, waarbij onder meer wordt afgesproken hoeveel informatie er verstuurd gaat worden. De aankomst van elke boodschap moet worden bevestigd. Blijft die bevestiging uit, dan wordt de boodschap opnieuw verstuurd. TCP, het protocol van de transportlaag, zorgt dat een bericht van de ene machine foutloos wordt afgeleverd op een andere machine. TCP zorgt er ook voor dat de berichten, die immers verschillende routes kunnen volgen, in de juiste volgorde aan de ontvangende applicatie worden overhandigd. Al met al is TCP een echt communicatieprotocol en tamelijk ingewikkeld. 5.6 PROTOCOLSTAPELING TCP maakt dus bij het uitwisselen van berichten gebruik van IP. IP maakt op zijn beurt gebruik van protocollen als modemprotocollen of het Ethernetprotocol. Anderzijds wordt TCP gebruikt door applicatieprotocollen. De software die een netwerk draaiende houdt, wordt daarom wel beschreven als gelaagd. Het geheel wordt een protocolstack (stapeling) genoemd. De onderste laag verzorgt het verzenden van bits tussen rechtstreeks aan elkaar gekoppelde computers, via een vaste kabel, telefoonlijn, radio- of straalverbinding. Daarboven zit de IP-laag (bij internet) die losse boodschappen verstuurt tussen twee willekeurige computers. Dan komt de TCP-laag die de communicatie verzorgt tussen applicaties. Tenslotte zijn er de applicatieprotocollen, die complete services bieden (browsen, , file transfer). Bij de aanleg van een netwerk wordt TCP/IP ingesteld door DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol). DHCP draait op een router of server en geeft bijvoorbeeld informatie aan de host als: een IP-adres, wat de DNS servers (zie volgende pagina) zijn, hoe groot het netwerk is. DHCP wijst dan dynamisch IP-adressen toe aan de computers in een netwerk. Het is ook mogelijk dat er statische IP-adressen worden toegewezen. Een DHCP server heeft altijd een statisch IP-adres.

11 Hoofdstuk 8 Netwerken en Internet 129 Protocolstapeling Een server is een computer in een netwerk met een bepaalde dienstverlenende taak. In principe kan elke computer als server optreden, ook de pc die je voor je dagelijks computerwerk gebruikt. Zoals het woord al zegt, verleent een server diensten. Ook programma s kunnen diensten verlenen en worden dan ook aangeduid met het woord server, bijvoorbeeld Microsoft MySQL server, Windows Server HOSTNAME EN DNS Elke computer op een TCP/IP netwerk moet een unieke naam hebben. Met de hostname wordt ieder apparaat in een netwerk uniek aangeduid. Het apparaat zelf wordt de host genoemd en kan een computer zijn maar ook een server of een dataopslagmedium. De hostname is opgebouwd uit een aantal elementen. Het eerste deel is de naam van een computer, het tweede bijvoorbeeld dat van een bepaald LAN (een domein), het laatste dat van een land of een categorie van organisaties of bedrijven (bijv. com, org) Als je op internet een boodschap verstuurt onder een symbolische naam, wordt deze eerst vertaald naar een IP-adres. Dat kan gebeuren aan de hand van een lijstje dat als bestand op je eigen computer aanwezig is, maar meestal wordt een Domain Name Server (DNS) geraadpleegd. Dat is een computer in het internet die over zo n lijstje beschikt, of op zijn beurt weer anderen DNS s kan raadplegen. Bij het installeren van internetsoftware moet worden opgegeven welke DNS s kunnen worden geraadpleegd. Het kan ook zijn dat ze bij inbellen automatisch worden opgegeven. Uiteraard moet je computer de echte IP-adressen van de geraadpleegde DNS en kennen. IP-header Een IP adres bestaat uit een header en data. In de header staat vermeld naar wie het bericht verzonden moet worden en het adres van de verzender. Ook de TTL en de lengte van het bericht staan vermeld.

12 130 ENIGMA Informatieboek Wanneer je een computer op het internet wilt aansluiten, heb je een ISP nodig. Dit is een Internet Service Provider, bij wie je een abonnement afsluit voor bijv. een ADSL verbinding. De ISP heeft de beschikking over een groot aantal IP-adressen, waarvan jouw computer er één krijgt toegewezen. Internet kent van oudsher 4 belangrijke toepassingen: , Nieuwsgroepen, remote login (via een account inloggen op een andere machine in het Internet) en File-transfer (met FTP bestanden naar een andere machine copiëren). Tot begin jaren negentig werd het Internet voornamelijk gebruikt door onderzoekers van universiteiten en bedrijven. Bij de komst van het WWW (World Wide Web) kwam daarin verandering. Wanneer je een boodschap wilt verzenden, wordt door het Internet Protocol een aantal gegevens daaraan toegevoegd: adres van de afzender en adres van de ontvanger, de lengte van de boodschap en de TTL. 5.8 TIME TO LIVE Time-To-Live is een voorbeeld van het soort regels in een protocol. De TTL is een getal in het Internet Protocol, die aan een computer die voor het doorsturen van een pakket zorgt, vertelt of een pakket al of niet te lang in het netwerk rondreist. Pakketjes kunnen door fouten te lang (tot eindeloos) in het netwerk rond blijven gaan. Zo n speciale computer heet een gateway. De oplossing voor het probleem van het rondzwerven van ip-pakketjes is een waarde meegeven aan het pakket (TTL-waarde). Deze TTL-waarde wordt bij de start van verzenden meegegeven. Bij iedere gateway die het pakketje passeert, wordt één van de TTLwaarde afgetrokken. Wanneer deze 0 is geworden en nog niet op de plaats van bestemming is, gooit de gateway het pakket weg en zendt een ICMP-bericht naar de afzender. In het multicast protocol worden de volgende TTL-waarden aangehouden: TTL = 0: verzenden naar dezelfde host TTL = 1: verzenden binnen hetzelfde subnet TTL = 32: verzenden naar dezelfde plaats TTL = 64: verzenden binnen dezelfde regio TTL = 128: verzenden binnen hetzelfde continent TTL = 255: verzenden is niet begrensd 5.9 CACHES EN PROXY S Omdat TCP/IP tamelijk tijdrovend is, probeert de internetsoftware waar mogelijk tijd te winnen. Zo zal elke gevonden vertaling van een IP-adres voor korte of lange tijd worden bewaard op de harde schijf van een zogenaamde proxyserver (een proxy is een gemachtigde) in een speciaal daarvoor ingerichte map of cache (geheime voorraadplaats). Als een werkstation van een LAN een IP-adres opvraagt, zal eerst in de cache van de proxyserver gekeken worden of de gevraagde gegevens daar beschikbaar zijn. Als dat niet zo is, wordt de aanvraag doorgezonden naar één van de servers op internet. Die stuurt de gegevens dan terug naar de proxyserver die ze vervolgens opslaat in de cache. Dit alles in de veronderstelling dat wat nu wordt geraadpleegd, een meer dan gemiddelde kans maakt zeer binnenkort weer te worden geraadpleegd. Je kunt een dergelijke cache vergelijken met de cache op een processorchip. Doordat daarmee het aantal bustransacties met het geheugen wordt verminderd, geeft zo n cache een forse versnelling. De proxyserver verzorgt meestal ook de toegang tot internet. Je moet dan ook aan de internetsoftware vertellen welke proxyserver je gebruikt. opdracht 20 29

13 Hoofdstuk 8 Netwerken en Internet HET WORLD WIDE WEB CERN Het web is begonnen bij het CERN in Genève, het Europese centrum voor deeltjesfysica. Het eerste idee voor een web van gekoppelde documenten kwam van Tim Berners-Lee. In 1994 werd het World Wide Web Consortium opgericht: een organisatie die het web verder ontwikkelde en protocollen willen standaardiseren. Het web werkt met een client- server model Op het internet rondsurfen is het opzoeken en bekijken van webpagina s die al dan niet interactief zijn ontworpen. Om pagina s te kunnen zien, heb je een browser nodig op je computer. Een browser is een programma waarmee websites bekeken kunnen worden. De meest bekende browsers zijn Internet Explorer, Mozilla Firefox en Opera. De browser stuurt een verzoek naar de webserver, waarop de webpagina staat. Vervolgens krijgt hij een antwoord en maakt hij voor de ontvangst gebruik van http (Hyper Text Transfer Protocol) of https (Hyper Text Transfer Protocol Safe). De opmaaktaal waarin websites wordt vormgegeven heet HTML (Hyper Text Markup Language). Inmiddels is deze taal voor een betere vormgeving aangevuld met Cascading Style Sheet (CSS). Van DHTML (Dynamic HTML) is sprake wanneer een website interactief en dynamisch is gemaakt, waarmee bedoeld wordt dat de bezoeker van de site deels zelf het verloop kan bepalen. Interactief maken van websites gebeurt door code van een scripttaal toe te voegen. Scripttalen die voor het web ontwikkeld zijn onder meer PHP en ASP. Zij draaien uitsluitend op de server en de code van deze talen wordt gelezen op de server waar de website draait. DHTML is geen officiële standaard. De opvolger van HTML is XHTML (Extensible HTML). De toekomst heeft XML (Extended Markup Language). Bij XML hoeft de gebruiker zich niet meer te beperken tot vastgestelde codes; die maakt hij zelf. In XML worden gegevens zowel voor mensen als voor computers leesbaar gemaakt. Bovendien worden documenten veel beter doorzoekbaar door XML. 6.1 UNIFORM RESOURCE LOCATOR De naam van een bestand, de naam van de computer waar dat bestand zich bevindt en het tpe applicatie dat er iets mee kan doen, wordt aaneen gesmeed tot een zogenaamde Uniform Resource Locator oftewel de URL. Een URL bestaat in pricipe uit achtereenvolgens de naam van een protocol ter aanduiding van een aanbevolen manier om met dat bestand om te gaan, de hostname van een computer en de naam van een bestand op die computer. Je kunt dus elk bestand van elke computer die aan het internet is gekoppeld, opvragen (mits je toestemming krijgt om het bestand te lezen)

14 132 ENIGMA Informatieboek werkt met adressen die in principe bestaan uit de naam van een computer, voorafgegaan door de naam van een gebruiker van die computer, met ertussen. Dit teken is het at-sign en je spreekt het dan ook uit als at. Omdat pc s vaak geen continue verbinding hebben met internet, werkt met servers. Wie berichten wil versturen of ontvangen, kan dat doen via een speciale applicatie op de eigen computer. Veel gebruikte applicaties hiervoor zijn Outlook en Eudora. Met webmail wordt bedoeld wanneer je gebruikt via een webapplicatie. Het is zo mogelijk om overal ter wereld van gebruik te maken zonder een apart programma daarvoor te installeren. Dat laatste is zeker van belang wanneer je de mail vaak leest op andere computers dan je eigen computer. Hotmail en Gmail zijn de meest gebruikte webmaildiensten. Deze aanbieders hebben de laatste jaren steeds meer versies ontwikkeld voor pda s waardoor webmailservices ook goed leesbaar zijn op kleine handheldcomputers. De twee protocollen die van belang zijn bij het gebruik van , zijn POP en SMTP. Wanneer je gebruik maakt van een applicatie, zorgt het POP ervoor dat de mail wordt overgebracht van de server (mailserver van de provider) naar de cliënt (eigen computer). Met POP3 wordt de versie van het Post Office Protocol aangeduid. De server kan zo worden ingesteld dat de berichten ook daar worden bewaard. Om berichten te verzenden van de eigen computer naar de mailserver, wordt gebruik gemaakt van SMTP. SMTP staat voor Simple Mail Transfer Protocol. Het is het protocol om berichten mee te verzenden. SMTP zowel als POP draaien in de applicatie (toepassings)laag van TCP/IP. SMTP kan niet werken met binaire bijlagen en gebruikt daarvoor MIME. MIME is een protocol dat het mogelijk maakt om allerlei bestanden (afbeeldingen, geluidsbestanden) als attachments mee te versturen bij een bericht. opdracht VERBINDINGEN TUSSEN NETWERKEN Wanneer computers met elkaar worden verbonden, heb je apparaten nodig om hen met elkaar tot een netwerk te verbinden. opdracht 35 Het verbinden van computers zorgt voor veel kabels zoals je in de volgende afbeeldingen kunt zien. patchkast

15 Hoofdstuk 8 Netwerken en Internet 133 Ook in de auto s komt steeds meer bekabeling voor door de toename van elektronische apparatuur. Om te zorgen dat er geen trossen kabels hoeven te lopen, wordt een techniek toegepast die multiplexing wordt genoemd. Een multiplexer is een speciale schakeling die door het comprimeren van meerdere signaallijnen ervoor zorgt dat er minder lijnen nodig zijn. Het wordt ook veel in vliegtuigen gebruikt. Bij multiplexing worden een aantal informatiesignalen gebundeld tot een samengesteld signaal. Vanuit een enkel punt wordt dit signaal naar meerdere punten gezonden. opdracht HARDWARE VOOR NETWERKEN Tussen netwerken staan aparte knopen (kruispunten) die alleen tot doel hebben om boodschappen te routeren d.w.z. een bepaalde route op te sturen. Bij grote netwerken wordt het netwerk vaak in subnetten opgedeeld bijv. per gebouw. Dit o.a. voor de beveiliging. Ook hier wordt gebruik gemaakt van het Internet Protocol. Er zijn verschillende mogelijkheden om het verkeer bij de kruispunten te regelen, wanneer twee netwerken met elkaar worden verbonden: routers, bridges, gateways en brouters. Deze knooppunten in netwerken zijn dus voorzien van speciale apparatuur. 7.2 VERSCHIL TUSSEN EEN HUB EN SWITCH Om de computers binnen een netwerk met elkaar te verbinden, is ook hardware nodig. Hubs en switches zijn voorzien van poorten om UTP kabels in te steken, waardoor je netwerkcomputers met elkaar kunt verbinden. Ze doen hetzelfde maar op een verschillende manier. Een switch is een intelligente hub en stuurt data direct naar de juiste computer door. Als het LAN van de bestemming bezet is, worden datapakketten in het geheugen bewaard. Een hub stuurt de data naar alle computers in een netwerk. De computers bepalen zelf of de data voor hen bestemd zijn of niet. Bij gebruik van switches vinden er minder botsingen plaats en zijn meer verzendingen tegelijkertijd mogelijk. In een thuisnetwerk staat bijvoorbeeld een router tussen het thuisnetwerk en het grootste netwerk ter wereld: het internet. Routeren kan met een hardware router of een software router. Een hardware router is een apparaat dat speciaal gemaakt is om te routeren. Een router is ook vaak voorzien van een switch. Je kunt er direct meerdere netwerkcomputers inpluggen, zonder dat daar nog een aparte switch of hub voor nodig is. Een software router is een computer waarop routerings software draait. De router heeft twee netwerkverbindingen: een met het modem en een naar de computer (of hub of switch). switches opdracht 38-43

16 134 ENIGMA Informatieboek Vanuit LAN s en WAN s komen kleinere verbindingslijnen bij elkaar in een groter kanaal. Zo n kanaal wordt een backbone genoemd. Hieronder zie je een afbeelding van een backbone van Surfnet in Nederland welke een aantal universiteiten verbindt met een groot reken- en netwerkcentrum in Amsterdam. Vanuit de Surfnet backbone gaan er connecties naar andere delen van de wereld. De bandbreedte geeft aan hoeveel data per seconde door een verbinding verstuurd kunnen worden, uitgedrukt in kilobits per seconde (Kbps) of megabits (Mbps) of gigabits per seconde (Gbps). De bandbreedte is afhankelijk van het gebruikte medium waarover de bits worden verzonden.

17 Hoofdstuk 8 Netwerken en Internet TRANSPORT (TRANSMISSIEMEDIA) Data overbrengen van de ene naar de andere computer kan op veel manieren. Het doel van de fysieke laag is het overbrengen van een bitstroom van de ene computer naar een andere. De bandbreedte hangt af van de dikte van de draad en van de afstand. Met bandbreedte bedoelen we de overdrachtscapaciteit per tijdseenheid van een netwerk. Als de bandbreedte groter wordt, kunnen gegevens sneller getransporteerd worden. Denk aan een vierbaansweg die meer verkeer kan verwerken dan een tweebaansweg. 8.1 UTP Het oudste en meest gebruikte medium is twisted-pair (in elkaar gedraaid) koperdraad. De draaiing zorgt ervoor dat er minder storingen zijn van omliggende draden. Deze kabels kunnen zowel voor analoge (telefoonnet) als digitale transmissie worden gebruikt. Er zijn verschillende soorten twisted-pair, waarvan er twee belangrijk zijn voor computernetwerken (UTP categorie 5E en UTP categorie 6) waarbij UTP staat voor Unshielded Twisted Pair). UTP bekabeling wordt gebruikt in lokale netwerken en in het telefoonsysteem. UTP UTP kabel voor patchkast 0pdracht GLASVEZEL Optische vezels (glasvezel) zijn gemaakt van glas en dat is weer van zand gemaakt. De grondstof is heel goedkoop en in onbeperkte hoeveelheid verkrijgbaar. Een transportsysteem van glas heeft 3 componenten: de lichtbron, het transmissiemedium (een glasvezel= een fiber) en de detector. Een lichtpuls geeft een 1-bit aan en de afwezigheid van licht geeft een 0-bit weer. De detector genereert een elektrische puls wanneer er licht opvalt. De transmissie van bits verloopt doordat een elektrisch signaal (bitstroom) wordt omgezet in een lichtpuls en aan het einde van de glasvezel door de detector weer wordt omgezet in glasvezel

18 136 ENIGMA Informatieboek een elektrisch signaal. De lichtstraal kan zich zonder noemenswaardig verlies vele kilometers voortplanten in de vezel. De snelheid is meerdere Gbps over een afstand van 30 km. Op het land worden glasvezelkabels ca. een meter onder de grond gelegd. Het graven is duur. Vlakbij de kust liggen ze in goten ingegraven en in diep water liggen ze gewoon op de bodem. Met breedband wordt bedoeld een internetverbinding via de kabel of via ADSL. Nederland scoort hoog op de ranglijst met het grootste aantal breedbandgebruikers. ADSL is een snelle verbinding over telefoondraad. Kabelbreedband werkt met analoge transmissie over televisiekabels. glasvezelkabel 8.3 SATELLIETEN Satellieten draaien op ca km hoogte, in banen rond de aarde. Vanuit de aarde gezien staan ze altijd op hetzelfde punt en bereiken een groot gebied. Elke router is voorzien van een antenne om van en naar de satelliet te verzenden en te ontvangen. Er treedt een relatief grote signaalvertraging op. 8.4 DRAADLOOS Tegenwoordig wordt meer en meer gebruik gemaakt van draadloze netwerken. Dit zijn netwerken die niet communiceren via fysieke kabels maar via elektromagnetische straling als radiogolven en licht. Draadloze toepassingen zijn favoriet vanwege hun plaats-onafhankelijkheid. Werknemers zijn in staat om contact te houden met de thuisbasis, ook als ze onderweg zijn en hebben altijd toegang tot de bedrijfsgegevens. Vliegvelden, openbare gebouwen en bedrijfsgebouwen, hebben steeds vaker een draadloos netwerk waar gebruikers via een WiFi verbinding kunnen inloggen (zie draadloze technieken). Dit type verbinding zorgt in tegenstelling tot mobiele telefoons, niet voor interferentie met de apparatuur in het vliegtuig, omdat het op een heel andere frequentie werkt dan mobiele telefoons. Sinds 2005 kunnen ook reizigers van de Thalys, de hogesnelheidstrein tussen Amsterdam en Parijs, draadloos internetten. In elke wagon is een lokaal WiFi-netwerk geïnstalleerd bestaande uit twee toegangspunten (access points). De twee access points zijn gekoppeld aan een draadloos servernetwerk, dat via de satellietantenne op het dak van een treinstel in verbinding staat met de satelliet. De verbinding tussen de trein en satelliet is vergelijkbaar met de snelheid van ADSL+. In 2003 kwam een eerste proef op de markt met het gebruik van draadloos breedband internet in vliegtuigen. Een antenne op het vliegtuig zorgt voor verbinding met een satelliet. Binnenin het vliegtuig kun je niet echt spreken van een draadloze verbinding. In het interieur van de Boeings is ca. 4,5 km kabel getrokken om alle zitplaatsen te voorzien van een aansluiting. Inmiddels wordt er gezocht naar goedkopere oplossingen en is het nog geen realiteit om in ieder willekeurig vliegtuig draadloos te kunnen internetten.

19 Hoofdstuk 8 Netwerken en Internet WIFI (WIRELESS FIDELITY) Wifi wordt meestal gebruikt voor lokale netwerken. Bij Wifi is er een zend/ontvangstation (het access point) dat via een speciale radiofrequentie contact onderhoudt met kleinere zenders/ontvangers die in pc s, laptops en PDA s zitten. Mobiele computers als laptops, pda s, smartphones groeien snel in aantal en kunnen gebruik maken van Wifi WAP (WIRELESS APPLICATION PROTOCOL) Onder WAP verstaan we een methode om internetdiensten via de mobiele telefoon aan te bieden. We praten over wappen maar eigenlijk is dit niet helemaal juist omdat met WAP oorspronkelijk het protocol wordt aangeduid dat gebruikt wordt BLUETOOTH Bluetooth is de naam voor een radioverbinding welke gebruik maakt van de band van 2,45 GHz in het high frequency gebied. Bluetooth wordt gebruikt om elektronische apparatuur als laptops, mobiele telefoons, printers enz. met elkaar te laten communiceren. Gemiddeld is het mogelijk om te ontvangen binnen een straal van 10 m van de zender. Het wordt bijvoorbeeld gebruikt voor de ontvangst van draadloze headsets van mobiele telefoons GSM (GLOBAL SYSTEM FOR MOBILE COMMUNICATIONS) Ook GSM maakt gebruik van een radioverbinding maar op een andere frequentie dan Bluetooth. Grofweg zijn er over de hele wereld 4 typen GSM netwerken:850 MHz, 900 MHz, 1800 MHz en 1900 Mhz. De meeste mobiele telefoons maken gebruik van het 900 MHz netwerk. Inmiddels is de naam van de verbinding de aanduiding voor het mobieltje geworden. Dualband toestellen kunnen gebruik maken van twee typen GSM netwerken. De meeste mobiele telefoons zijn dual band en geschikt voor 900 en 1800 MHz. Triband toestellen maken meestal gebruik van 900/1800/1900 MHz frequentiebanden, waardoor zij ook in Amerika te gebruiken zijn omdat daar gebruik wordt gemaakt van de 1900 band. Echter, in de US is er geen dekkend netwerk, dus het is zeer afhankelijk van de plaats waar je bent, of een mobiele telefoon te gebruiken is. Quadband: werkt op alle 4 bovenstaande frequenties GPRS (GENERAL PACKET RADIO SERVICE ) GPRS is geen nieuwe techniek maar een uitbreiding op het GSM netwerk UMTS (UNIVERSAL MOBILE TELECOMMUNICATIONS SYSTEM) Voor UMTS moeten aanpassingen aan de infrastructuur van het netwerk worden gedaan. De uitbreiding van UMTS ondervindt vertraging vanwege mogelijke gezondheidsproblemen door de blootstelling aan UMTS-straling.

20 138 ENIGMA Informatieboek UMTS dekking begin 2007 van KPN HSDPA (HIGH SPEED DOWNLOAD PACKET ACCESS) Dit protocol wordt ook wel 3.5G (of 3½G, of 3G+) genoemd. HSDPA is een pakketgeschakelde communicatiedienst met een transmissiesnelheid tot 10 keer de UMTSsnelheid van 384 kbit/s. Beter dan UMTS moet dit mobiel internet breedbandig maken. De maximale snelheid van HSDPA is ongeveer 1/10 van de maximale snelheid van een kabel- of een ADSL-verbinding. In feite is HSDPA een nieuwe versie van de bestaande standaard, waardoor deze voor operators vrij eenvoudig is toe te passen. Waarschijnlijk zullen alle operators die UMTS gebruiken ook HSDPA aanbieden. Opdracht 45 48

Les D-02 Datacommunicatie op Ethernet en Wifi netwerken

Les D-02 Datacommunicatie op Ethernet en Wifi netwerken Les D-02 Datacommunicatie op Ethernet en Wifi netwerken In deze les staan we stil bij datacommunicatie op Ethernet netwerken en Wifi netwerken. 2.1 Wat is datacommunicatie? We spreken van datacommunicatie

Nadere informatie

8 Netwerken en Internet

8 Netwerken en Internet 144 ENIGMA Verwerkingsboek 8 Netwerken en Internet Na verwerking van dit hoofdstuk kun je: een aantal verschillende netwerkvormen beschrijven; uitleggen wat onder een protocol wordt verstaan en een aantal

Nadere informatie

Revisie geschiedenis. [XXTER & KNX via IP]

Revisie geschiedenis. [XXTER & KNX via IP] Revisie geschiedenis [XXTER & KNX via IP] Auteur: Freddy Van Geel Verbinding maken met xxter via internet met de KNX bus, voor programmeren of visualiseren en sturen. Gemakkelijk, maar niet zo eenvoudig!

Nadere informatie

LAN, MAN, WAN. Telematica. Schakeltechnieken. Circuitschakeling. 4Wordt vooral gebruikt in het telefoonnetwerk 4Communicatie bestaat uit 3 fasen:

LAN, MAN, WAN. Telematica. Schakeltechnieken. Circuitschakeling. 4Wordt vooral gebruikt in het telefoonnetwerk 4Communicatie bestaat uit 3 fasen: LAN, MAN, WAN Telematica Networking (Netwerk laag) Hoofdstuk 11, 12 Schakeltechnieken 4Circuitschakeling: tussen zender en ontvanger wordt een verbinding gelegd voor de duur van de communicatie 4Pakketschakeling:

Nadere informatie

Uw internetaansluiting

Uw internetaansluiting Studio Visual Steps Uw internetaansluiting Een overzicht van de mogelijkheden 1 Voorwoord Beste lezers en lezeressen, In deze gids krijgt u informatie over de verschillende aansluitmogelijkheden waaruit

Nadere informatie

8.2 MESH 8.3 STERNETWERK NETWERK

8.2 MESH 8.3 STERNETWERK NETWERK 8.2 MESH NETWERK Cursus netwerken Een mesh netwerk is geschikt voor telefooncentrales in de 'hogere netvlakken', waar grote telecommunicatie-verkeersstromen uit diverse regio's zijn geaggregeerd en tussen

Nadere informatie

n Korte afstanden (max 1 à 2 km) n Grote snelheden tegen lage kosten (10- n Grote betrouwbaarheid n Meestal broadcast netwerk, dus geen

n Korte afstanden (max 1 à 2 km) n Grote snelheden tegen lage kosten (10- n Grote betrouwbaarheid n Meestal broadcast netwerk, dus geen Telematica Wireless/LANs Hoofdstuk 13-14 LAN 4Local Area Network kenmerken: n Korte afstanden (max 1 à 2 km) n Grote snelheden tegen lage kosten (10-1000Mb/s) n Grote betrouwbaarheid n Meestal broadcast

Nadere informatie

Laten we eens beginnen met de mouwen op te stropen en een netwerk te bouwen.

Laten we eens beginnen met de mouwen op te stropen en een netwerk te bouwen. Practicum Filius In deze proefles gaan we jullie kennis laten maken met computernetwerken. Na afloop van dit practicum heb je een goede basis van waar een netwerk uit kan bestaan, hoe je een netwerk bouwt

Nadere informatie

Wat is internet? Hüseyin Uçar 3B

Wat is internet? Hüseyin Uçar 3B Wat is internet? Hüseyin Uçar 3B Internet is een netwerk dat bestaat uit computer netwerken over het algemeen alleen beschikbaar binnen een organisatie of gebouw. T r i v i u m c o l l e g e Wat is Internet?

Nadere informatie

MICROSOFT EDGE INTERNET

MICROSOFT EDGE INTERNET MICROSOFT EDGE INTERNET 2015 Computertraining voor 50-plussers PC50plus computertrainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.nl Microsoft Edge Internet COMPUTERTRAINING

Nadere informatie

Optibel Breedband Telefonie Installatie- en Gebruikershandleiding SPA-2102

Optibel Breedband Telefonie Installatie- en Gebruikershandleiding SPA-2102 Optibel Breedband Telefonie Installatie- en Gebruikershandleiding SPA-2102 Gefeliciteerd met uw keuze voor Optibel telefonie. We hopen dat u tevreden zult zijn met onze service en zien er naar uit de komende

Nadere informatie

Module I - Soorten Netten

Module I - Soorten Netten Module I - Soorten Netten Wanneer we spreken over de verspreiding van informatie via IP netwerken en de bereikbaarheid van deze gegevens, dan kunnen we de netwerken onderverdelen in drie belangrijke soorten.

Nadere informatie

De 3 bovenstaande worden onderhouden door mensen beheerd Dus meer kwaliteit dan machine

De 3 bovenstaande worden onderhouden door mensen beheerd Dus meer kwaliteit dan machine Internet Sheet 1 Goed zoeken - Wat, waar en hoe je moet zoeken Startpagina's - Verzamel pagina en woord onderhouden door personen. ( Redactueren ) Direcotries - Is een verzamelen pagina met structuur doormiddel

Nadere informatie

1. Introductie netwerken

1. Introductie netwerken 13 1. Introductie netwerken Een netwerk is simpel gezegd een verzameling computers die met elkaar verbonden zijn. De realiteit is wat complexer, omdat de computers met elkaar verbonden zijn met behulp

Nadere informatie

In deze les staan we stil bij netwerken. Waarom gebruiken we netwerken en hoe zitten ze in elkaar?

In deze les staan we stil bij netwerken. Waarom gebruiken we netwerken en hoe zitten ze in elkaar? Les D-01 Netwerken In deze les staan we stil bij netwerken. Waarom gebruiken we netwerken en hoe zitten ze in elkaar? 1.1 Wat is een netwerk? Een netwerk bestaat uit een aantal, met elkaar verbonden componenten,

Nadere informatie

Internet. Wat is het internet? initiatie. Senioren K.U.Leuven. Computers die met elkaar verbonden zijn, elkaar kunnen verstaan, dezelfde taal spreken,

Internet. Wat is het internet? initiatie. Senioren K.U.Leuven. Computers die met elkaar verbonden zijn, elkaar kunnen verstaan, dezelfde taal spreken, Internet initiatie Senioren K.U.Leuven maart 2008 ICT-Kantoor Dienst Administratieve informatieverwerking Wat is het internet? Computers die met elkaar verbonden zijn, elkaar kunnen verstaan, dezelfde

Nadere informatie

Zelftest Internet concepten en technieken

Zelftest Internet concepten en technieken Zelftest Internet concepten en technieken Document: n0832test.fm 10/02/2010 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INTRODUCTIE ZELFTEST INTERNET CONCEPTEN EN

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. Inleiding NETWERKEN

Computerarchitectuur en netwerken. Inleiding NETWERKEN Computerarchitectuur en netwerken 7 Inleiding NETWERKEN Lennart Herlaar 22 september 25 Inhoud Hoe gaat de informatie door het netwerk heen? Algemene principes Protocollen Connecties virtuele circuits

Nadere informatie

TEST JE WEBKENNIS: Smarty or dummy www.blaucapel.nl >vakken> informatiekunde> test je webkennis

TEST JE WEBKENNIS: Smarty or dummy www.blaucapel.nl >vakken> informatiekunde> test je webkennis TEST JE WEBKENNIS: Smarty or dummy www.blaucapel.nl >vakken> informatiekunde> test je webkennis Deelnemen? Opdracht Voorbeeld : combineer de eerste kolom met de tweede. : 1 = B of 2 = LL (dit zijn niet

Nadere informatie

Netwerken. Wat is communicatie? Wat is een netwerk? Welke soorten netwerken zijn er? Wat heb je nodig om op Internet te komen?

Netwerken. Wat is communicatie? Wat is een netwerk? Welke soorten netwerken zijn er? Wat heb je nodig om op Internet te komen? Netwerken Wat is communicatie? Communicatie is het overdragen van informatie. als jij met iemand in gesprek bent verzend je met je mond geluidssignalen (=de zender) via de lucht (=het kanaal) naar degene

Nadere informatie

Presentatie TCP/IP voor LPCB Nederland 20 en 28 juni 2011

Presentatie TCP/IP voor LPCB Nederland 20 en 28 juni 2011 Van Dusseldorp Training Presentatie TCP/IP voor LPCB Nederland 20 en 28 juni 2011 Van Dusseldorp Training Programma 1. Activiteiten Van Dusseldorp Training 2. Alarmcommunicatie algemeen 3. LAN-WAN 4. Toegangsnetwerken

Nadere informatie

4Logical Link Control: 4Medium Access Control

4Logical Link Control: 4Medium Access Control Opdeling Datalink Laag Telematica LANs Hoofdstuk 15 4Logical Link Control: n Error handling n Flow Control 4Medium Access Control: n Framing n Access Control n Addressing LLC en MAC sublagen MAC 4Medium

Nadere informatie

Zelftest Informatica-terminologie

Zelftest Informatica-terminologie Zelftest Informatica-terminologie Document: n0947test.fm 01/07/2015 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INTRODUCTIE Deze test is een zelf-test, waarmee u

Nadere informatie

Modem en Codec. Telematica. Amplitude-modulatie. Frequentie-modulatie. Soorten modems. Fase-modulatie

Modem en Codec. Telematica. Amplitude-modulatie. Frequentie-modulatie. Soorten modems. Fase-modulatie Modem en Codec Telematica Data Transmissie (Fysieke laag) Hoofdstuk 6 t/m 8 Een modem gebruikt analoge signalen om digitale signalen te versturen Een codec gebruikt digitale signalen om analoge signalen

Nadere informatie

1. inleiding. Dit werk is gelicenseerd onder een Creative Commons Naamsvermelding NietCommercieel GelijkDelen 3.0 Unported licentie

1. inleiding. Dit werk is gelicenseerd onder een Creative Commons Naamsvermelding NietCommercieel GelijkDelen 3.0 Unported licentie 1. inleiding Misschien zonder het te beseffen, maak je dagelijks gebruik van computernetwerken. Of je nu WhatsApp gebruikt om je vrienden een bericht te sturen of Google Chrome om iets op te zoeken, je

Nadere informatie

Access Provider De dienst die toegang verleent op het Internet, zoals Netvisit. Deze bezorgt u een e-mail-adres en ruimte voor eigen WWW-pagina's.

Access Provider De dienst die toegang verleent op het Internet, zoals Netvisit. Deze bezorgt u een e-mail-adres en ruimte voor eigen WWW-pagina's. Access Provider De dienst die toegang verleent op het Internet, zoals Netvisit. Deze bezorgt u een e-mail-adres en ruimte voor eigen WWW-pagina's. Bookmarks Werkt als een soort database van de namen van

Nadere informatie

Hier kunt u alle schijven en mappen afscannen op audio bestanden die ondersteund worden door de MP (mp3 en wma).

Hier kunt u alle schijven en mappen afscannen op audio bestanden die ondersteund worden door de MP (mp3 en wma). Netgear MP101 Dit apparaat speelt MP3's en WMV digitale bestanden en koppelt de stereo rechtstreeks aan de PC. Het apparaat werkt alleen in combinatie met een router of een wireless acces point. Er zit

Nadere informatie

Practicum Netwerken CISCO: Deel 1. Philippe Dellaert

Practicum Netwerken CISCO: Deel 1. Philippe Dellaert Practicum Netwerken CISCO: Deel 1 Philippe Dellaert 17-03-2007 Hoofdstuk 1 Inleiding Dit is de oplossing die ik heb samen gesteld voor het eerste practicum van het vak Computernetwerken met de CISCO routers.

Nadere informatie

Theoretische Voorstudie

Theoretische Voorstudie Theoretische Voorstudie Woensdag 19 oktober 2005 Netwerk: een aantal apparaten die met elkaar verbonden zijn. Een netwerk in een beperkte omgeving is een LAN (Local Area Network) WLAN (Wireless Local Area

Nadere informatie

BENQ_ESG103QG_DU.book Page i Tuesday, July 30, 2002 9:05 PM. Inhoudsopgave

BENQ_ESG103QG_DU.book Page i Tuesday, July 30, 2002 9:05 PM. Inhoudsopgave BENQ_ESG103QG_DU.book Page i Tuesday, July 30, 2002 9:05 PM Inhoudsopgave Introductie van ESG103/ESG104 breedband routers......................... 1 Systeem vereisten.....................................................

Nadere informatie

OPDRACHTKAART. Thema: Multimedia. Het internet 2. Het internet op MM-05-02-01

OPDRACHTKAART. Thema: Multimedia. Het internet 2. Het internet op MM-05-02-01 OPDRACHTKAART MM-05-02-01 Het internet op Voorkennis: Je moet om kunnen gaan met een computer. Je moet kunnen zoeken op het internet. Intro: Het internet is een computernetwerk dat miljoenen computers

Nadere informatie

communicatie is onderhevig aan fouten

communicatie is onderhevig aan fouten 1.1 Een communicatiemodel Algemeen communicatiemodel Model voor datacommunicatie Verschil datacommunicatie en telecommunicatie Communicatie schematisch communicatie is onderhevig aan fouten Datacommunicatie

Nadere informatie

1. Proloog webtechno, rauwkost

1. Proloog webtechno, rauwkost 9 1. Proloog webtechno, rauwkost Voor men kan beginnen met het maken het aanpassen van een website is het nuttig om eerst eens een kijkje te nemen naar bestaande sites. Bij deze, mogelijk hernieuwde, kennismaking

Nadere informatie

DJANAH, EEN TOTAL CONVERSATION VIDEO TELEFOON IN DE WEB BROWSER TECHNISCHE EISEN VOOR TOLK OP AFSTAND OP LOCATIE, NETWERK EN COMPUTERS

DJANAH, EEN TOTAL CONVERSATION VIDEO TELEFOON IN DE WEB BROWSER TECHNISCHE EISEN VOOR TOLK OP AFSTAND OP LOCATIE, NETWERK EN COMPUTERS DJANAH, EEN TOTAL CONVERSATION VIDEO TELEFOON IN DE WEB BROWSER TECHNISCHE EISEN VOOR TOLK OP AFSTAND OP LOCATIE, NETWERK EN COMPUTERS V.0 Arnoud van Wijk arnoud@greengiraffe.nl INTRODUCTIE INTERNET EISEN

Nadere informatie

Computernetwerken Deel 2

Computernetwerken Deel 2 Computernetwerken Deel 2 Beveiliging Firewall: toegang beperken IDS: inbraak detecteren en alarmeren Encryp>e: gegevens verbergen Firewall Waarom? Filteren van pakkeben Wildcard mask: omgekeerd subnetmasker

Nadere informatie

Installatiehandleiding. Optibel telefonie

Installatiehandleiding. Optibel telefonie Installatiehandleiding Optibel telefonie Optibel adapter Sipura 2000 Inhoudsopgave 1 Het Optibel pakket 2 2 De Optibel adapter aansluiten 2 3 Vragen over uw aansluiting 5 4 Probleemwijzer 6 5 Mijn Optibel

Nadere informatie

OPDRACHTKAART. Thema: Multimedia. Het internet 3. Het World Wide Web MM-05-03-01. Voorkennis: Geen.

OPDRACHTKAART. Thema: Multimedia. Het internet 3. Het World Wide Web MM-05-03-01. Voorkennis: Geen. OPDRACHTKAART MM-05-03-01 Het World Wide Web Voorkennis: Geen. Intro: Deze opdracht gaat over de belangrijkste mogelijkheid van het internet: het surfen op het World Wide Web. Deze opdracht beschrijft

Nadere informatie

DMX512 over Ethernet (2)

DMX512 over Ethernet (2) DMX512 over Ethernet (2) In het tweede deel van deze serie gaan we dieper in op ethernet. Eerst de hardware, dan de adressering. Het deel over de adressering heeft een hoog ICT-gehalte. Maar weten hoe

Nadere informatie

CURSUS NETWERKEN. Anneleen Notermans - Dieter Meerts - Inge Jeurissen Jolien Knapen

CURSUS NETWERKEN. Anneleen Notermans - Dieter Meerts - Inge Jeurissen Jolien Knapen 2009 2010 CURSUS NETWERKEN Anneleen Notermans - Dieter Meerts - Inge Jeurissen Jolien Knapen INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding 4 2 Wat is een netwerk? 4 3 Waarom een netwerk 5 3.1 De geschiedenis van het netwerk

Nadere informatie

computernetwerken F. Vonk versie 4 21-11-2015

computernetwerken F. Vonk versie 4 21-11-2015 2015 computernetwerken F. Vonk versie 4 21-11-2015 inhoudsopgave 1. inleiding... - 2-2. datacommunicatie... - 3-3. het TCP/IP model... - 6-4. protocollen... - 8-5. computernetwerken... - 15-6. netwerkapparatuur...

Nadere informatie

1) De IEEE 802.11b-aanbeveling is ontwikkeld voor vaste netwerken. goed/fout (Antwoord: fout)

1) De IEEE 802.11b-aanbeveling is ontwikkeld voor vaste netwerken. goed/fout (Antwoord: fout) Mobiele netwerken Studieroute Bestudeer eerst de theorie in hoofdstuk 2 en maak daarna de volgende vragen en opdrachten. Kennisvragen Geef aan of de volgende stellingen goed of fout zijn: 1) De IEEE 802.11b-aanbeveling

Nadere informatie

http://www.playgarden.com/ Hoofdstuk 1: Inleiding 7

http://www.playgarden.com/ Hoofdstuk 1: Inleiding 7 http://www.playgarden.com/ Hoofdstuk 1: Inleiding 7 1. Inleiding Je kan er vandaag niet meer langs kijken. Het internet bestaat, en dat zal geweten zijn. Je hoort in het nieuws iets over een virus dat

Nadere informatie

1 Internet. 1.1 Korte geschiedenis

1 Internet. 1.1 Korte geschiedenis 1 Internet 1.1 Korte geschiedenis Een netwerk bestaat uit twee of meer computers die met elkaar zijn verbonden. Internet is een wereldwijd netwerk van computers. De verbinding tussen die computers is meestal

Nadere informatie

Internethandleiding Voor het verbinden met internet vanuit een SSHN-complex

Internethandleiding Voor het verbinden met internet vanuit een SSHN-complex Versie 1.4.12.21 Internethandleiding Voor het verbinden met internet vanuit een SSHN-complex in opdracht van Stichting Platform Huurdersbelangen Inhoudsopgave Terminologie... 2 Advies. 2 Instellen van

Nadere informatie

Aan de slag met DNS Jeroen van Herwaarden, Robbert-Jan van Nugteren en Yannick Geerlings 19-3-2010

Aan de slag met DNS Jeroen van Herwaarden, Robbert-Jan van Nugteren en Yannick Geerlings 19-3-2010 Aan de slag met DNS Jeroen van Herwaarden, Robbert-Jan van Nugteren en Yannick Geerlings 19-3-2010 Inhoud Hoofdstuk 1 Inleiding... 3 Hoofdstuk 2 Algemene informatie over DNS... 4 Hoofdstuk 3 Verschillende

Nadere informatie

Thema: kom er maar eens achter. Moeilijkheid : **** Tijdsduur : *** Juf Yvonne. Natuurkunde en techniek Licht en geluid Geluid&communicatie

Thema: kom er maar eens achter. Moeilijkheid : **** Tijdsduur : *** Juf Yvonne. Natuurkunde en techniek Licht en geluid Geluid&communicatie Thema: kom er maar eens achter Natuurkunde en techniek Licht en geluid Geluid&communicatie Moeilijkheid : **** Tijdsduur : *** Juf Yvonne Doel: Na deze opdracht weet je hoe de ontwikkeling van tele-communicatie

Nadere informatie

Optibel Breedband Telefonie Installatie- en Gebruikershandleiding

Optibel Breedband Telefonie Installatie- en Gebruikershandleiding Optibel Breedband Telefonie Installatie- en Gebruikershandleiding SPA-2000 Gefeliciteerd met uw keuze voor Optibel telefonie. We hopen dat u tevreden zult zijn met onze service en zien er naar uit de komende

Nadere informatie

The OSI Reference Model

The OSI Reference Model Telematica Applicatielaag Hoofdstuk 16, 17 Applicatielaag 4Bevat alle toepassingen die van het netwerk gebruik maken n E-mail n Elektronisch nieuws n WWW n EDI (Electronic Data Interchange) n Napster,

Nadere informatie

Bijlage: Toelichting gebruikte terminologie

Bijlage: Toelichting gebruikte terminologie Bijlage: Toelichting gebruikte terminologie Er zijn veel mogelijkheden op het gebied van camerabewaking en daarom is het soms erg lastig om te weten waardoor er verschillen in kwaliteit en prijs ontstaan.

Nadere informatie

-Een stukje geschiedenis van de PC (personal computer)

-Een stukje geschiedenis van de PC (personal computer) -Een stukje geschiedenis van de PC (personal computer) De pc is bedacht in 1833 Door gebrek aan onderdelen kwam de eerst werkende PC 100 jaar later Gewicht: 35 ton (35.000 kilo!) en kamervullend. Zie de

Nadere informatie

Part 17-A INTERNET: basisbegrippen techniek & beveiliging

Part 17-A INTERNET: basisbegrippen techniek & beveiliging Part 17-A INTERNET: basisbegrippen techniek & beveiliging Fridoline van Binsbergen Stierum KPN AUDIT vrije Universiteit amsterdam 7 April 2003 File 17-A Internet techniek & beveiliging 2003 Programma PROGRAMMA

Nadere informatie

WLAN EN LAN UITBREIDINGEN...

WLAN EN LAN UITBREIDINGEN... Inhoudsopgave File: Project_09.doc 25 augustus 2015 1 PROBLEEM... 2 1.1 WONING BESCHRIJVING... 2 1.2 ROUTER... 3 2 WLAN EN LAN UITBREIDINGEN... 4 2.1 NIEUWE SITUATIE 1... 4 2.2 NIEUWE SITUATIE 2... 5 3

Nadere informatie

Workshop - Dynamic DNS De beelden van je IP-camera bekijken via internet

Workshop - Dynamic DNS De beelden van je IP-camera bekijken via internet Workshop - Dynamic DNS De beelden van je IP-camera bekijken via internet In deze workshop Introductie...2 Eminent EM4483 Draadloze Internet Camera...2 Uitleg van de term Dynamic DNS...3 Voordelen van DynDNS...3

Nadere informatie

Your Pathway to the Real-Time Enterprise. Belgacom Explore Infrastructure Services. Connectiviteitsdiensten

Your Pathway to the Real-Time Enterprise. Belgacom Explore Infrastructure Services. Connectiviteitsdiensten Your Pathway to the Real-Time Enterprise Belgacom Explore Infrastructure Services Connectiviteitsdiensten 2.1.1. Connectiviteitsdiensten Dienstbeschrijving V1.0 1. Inleiding Belgacom Explore is een openstandaard-mpls-netwerk

Nadere informatie

EnGenius/Senao ECB/SCB-8610S HANDLEIDING Firmware 1.9.8.02

EnGenius/Senao ECB/SCB-8610S HANDLEIDING Firmware 1.9.8.02 EnGenius/Senao ECB/SCB-8610S HANDLEIDING Firmware 1.9.8.02 1 Inhoudsopgave: Stap 1.1: IP-adres veranderen met Windows Vista 3 Stap 1.2: IP-adres veranderen met Windows XP 6 Stap 2: De EnGenius ECB/SCB-8610S

Nadere informatie

Hoe werkt een thuisnetwerk

Hoe werkt een thuisnetwerk Hoe werkt een thuisnetwerk Als je thuis met meer dan één PC werkt zal je vroeg of laat de behoefte hebben om data van de ene PC naar de andere PC over te brengen. Maar de meeste gebruikers willen het Internet

Nadere informatie

Cybercrime. How to start? 11/05/2015. Deel 1. Netwerken Internet - Mail. Netwerken - Internet. Netwerken - Internet. Netwerken - Internet

Cybercrime. How to start? 11/05/2015. Deel 1. Netwerken Internet - Mail. Netwerken - Internet. Netwerken - Internet. Netwerken - Internet Cybercrime,.How to start! Cybercrime How to start? Deel 1 Netwerken Internet - Mail Didactische doelstellingen De cursist : herkent en benoemt de basisbegrippen netwerk en internet De cursist : herkent

Nadere informatie

4 HELP! IK HEB GEEN LOZE LEIDINGEN... 7 4.1 KABELS?... 7 4.2 POWERLINE... 7 4.3 VERBINDINGEN... 7 5 GEBRUIK VAN EEN WIFI REPEATER...

4 HELP! IK HEB GEEN LOZE LEIDINGEN... 7 4.1 KABELS?... 7 4.2 POWERLINE... 7 4.3 VERBINDINGEN... 7 5 GEBRUIK VAN EEN WIFI REPEATER... Inhoudsopgave File: Project_09.doc 16 september 2015 1 PROBLEEM... 2 1.1 WONING BESCHRIJVING... 2 1.2 ROUTER... 3 2 WLAN EN LAN UITBREIDINGEN... 4 2.1 NIEUWE SITUATIE 1... 4 2.2 NIEUWE SITUATIE 2... 5

Nadere informatie

Inhoud Het netwerk verkennen 1 2 Confi gureren van het IOS 41

Inhoud Het netwerk verkennen 1 2 Confi gureren van het IOS 41 v Inhoud 1 Het netwerk verkennen 1 1.1 Netwerk-resources 1 1.1.1 Netwerken van verschillende grootten 1 1.1.2 Clients en servers 2 1.1.3 Peer-to-peer 3 1.2 LAN s, WAN s en Internet 4 1.2.1 Netwerkcomponenten

Nadere informatie

Computernetwerken! E-mail: SMTP Simple Mail Transfer Protocol, POP Post Ofice Procotol

Computernetwerken! E-mail: SMTP Simple Mail Transfer Protocol, POP Post Ofice Procotol Computernetwerken 1. Fundamentals Communicatie vereist regels, deze regels noemt met protocollen. Mensen kunnen met relatief losse regels (protocollen) communiceren, bij computers moet dit strikt vastliggen.

Nadere informatie

E-Fax. Gebruikers handleiding

E-Fax. Gebruikers handleiding E-Fax Gebruikers handleiding Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Fax-over-IP (T.38)... 4 2.1 Introductie... 4 2.2 Achterliggende techniek... 4 2.3 Procedures... 5 2.4 Installatie en benodigdheden... 5 2.5 Tarieven...

Nadere informatie

Inhoudstafel INTERNET

Inhoudstafel INTERNET Inhoudstafel 1. Inhoudstafel blz.1 2. Begroeting en inleiding blz.2 3. Hoe is internet begonnen? Blz.3 4. Internet sneller dan de post Blz.4 5. De evolutie blz.5 6. Wat kunnen we doen op internet? blz.6

Nadere informatie

Hoofdstuk 15. Computernetwerken

Hoofdstuk 15. Computernetwerken Hoofdstuk 15 Computernetwerken 1 Figuur 15.1: Bustopologie. Figuur 15.2: Stertopologie. Figuur 15.3: Ringtopologie. Transport layer Network layer Datalink layer Physical layer OSI model 4 3 2 1 TCP IP

Nadere informatie

Gebruikte techniek. Protocol. Een netwerk aanleggen # kabels en netwerkkaart aansluiten # Internet delen (thuisnetwerk) # en alles testen

Gebruikte techniek. Protocol. Een netwerk aanleggen # kabels en netwerkkaart aansluiten # Internet delen (thuisnetwerk) # en alles testen Een netwerk aanleggen # kabels en netwerkkaart aansluiten # Internet delen (thuisnetwerk) # en alles testen (bron; http://www.tekstenuitleg.net/artikelen/netwerken) Introductie Steeds meer mensen hebben

Nadere informatie

Browser Programma om op een netwerk informatie te zoeken, bekijken en beheren. Voorbeeld: Internet Explorer, FireFox, Safari (Mac)

Browser Programma om op een netwerk informatie te zoeken, bekijken en beheren. Voorbeeld: Internet Explorer, FireFox, Safari (Mac) Leer voor de toets de onderstaande begrippen die te maken hebben met internet. Begrippen die te maken hebben met de computer zelf (de hardware) moet je ook leren. Je vindt deze begrippen in de Powerpointpresentatie

Nadere informatie

Introduktie: Wireless Knowhow (Zie voor daadwerkelijke Wireless Sophisti netwerk koppeling de laatste 2 pagina s)

Introduktie: Wireless Knowhow (Zie voor daadwerkelijke Wireless Sophisti netwerk koppeling de laatste 2 pagina s) Introduktie: Wireless Knowhow (Zie voor daadwerkelijke Wireless Sophisti netwerk koppeling de laatste 2 pagina s) Om een apparaat als Sophisti op een beveiligd draadloos netwerk te kunnen gebruiken, moet

Nadere informatie

Veilig e-mailen. Waarom e-mailen via een beveiligde verbinding? U vertrouwt de verbinding met de e-mailserver van InterNLnet niet

Veilig e-mailen. Waarom e-mailen via een beveiligde verbinding? U vertrouwt de verbinding met de e-mailserver van InterNLnet niet Veilig e-mailen E-mail heeft zich inmiddels ruimschoots bewezen als communicatiemiddel. Het is een snelle en goedkope manier om met anderen waar ook ter wereld te communiceren. Als gevolg hiervan vindt

Nadere informatie

Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie

Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie Naast de mogelijkheden om uw programmatuur en gegevens bij Drie-O via Evy 2.0 in de cloud te hosten hebt u ook de mogelijkheid om uw ICT omgeving bij u

Nadere informatie

Klas : 5 Industriële ICT Herhalingsvragen reeks 1 PC-techniek

Klas : 5 Industriële ICT Herhalingsvragen reeks 1 PC-techniek Klas : 5 Industriële ICT Herhalingsvragen reeks 1 PC-techniek VTI St.- Laurentius Neem eerst de tekst in het boek door, doe dit enkele keren en probeer uiteraard te onthouden wat je leest. Los nadien de

Nadere informatie

Configureren van de Wireless Breedband Router.

Configureren van de Wireless Breedband Router. Configureren van de Wireless Breedband Router. 1.1 Opstarten en Inloggen Activeer uw browser en de-activeer de proxy of voeg het IP-adres van dit product toe aan de uitzonderingen. Voer vervolgens het

Nadere informatie

Hoofdstuk 15. Computernetwerken

Hoofdstuk 15. Computernetwerken Hoofdstuk 15 Computernetwerken 1 Figuur 15.1 Bustopologie Figuur 15.2 Stertopologie Figuur 15.3 Ringtopologie isolatie kern afscherming Figuur 15.4 Coaxkabel Figuur 15.5 Tweeaderige UTP Coating Core Cladding

Nadere informatie

Internet: hoe werkt het?

Internet: hoe werkt het? a Iedereen gebruikt internet. Bijvoorbeeld voor: het zoeken van informatie het zoeken van muziek het versturen van mailtjes. Hoe werkt het Internet eigenlijk? In het filmpje van Schooltv zag je veel computers.

Nadere informatie

Plugwise binnen de zakelijke omgeving

Plugwise binnen de zakelijke omgeving Plugwise binnen de zakelijke omgeving Plugwise is een gebruiksvriendelijk energiemanagementsysteem voor de zakelijke markt. Per stopcontact wordt er gemeten hoeveel elektriciteit er verbruikt wordt en

Nadere informatie

Les A-09 Communicatie

Les A-09 Communicatie Les A-09 Communicatie 9.1 Basisprincipes van communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Daarbij maken we gebruik van het basismodel voor communicatie: figuur 9.1 basismodel voor communicatie

Nadere informatie

4IP = Internet Protocol 4Protocol gebruikt op netwerk laag in het internet 4Geen betrouwbaarheid

4IP = Internet Protocol 4Protocol gebruikt op netwerk laag in het internet 4Geen betrouwbaarheid Internet Protocol Telematica Quality Of Service (Netwerk laag) Hoofdstuk 5 4IP = Internet Protocol 4Protocol gebruikt op netwerk laag in het internet 4Geen betrouwbaarheid n Pakketten kunnen verloren raken

Nadere informatie

b-logicx handleiding INHOUDSOPGAVE Toegang op afstand via extern IPadres UG_NoIP.pdf

b-logicx handleiding INHOUDSOPGAVE Toegang op afstand via extern IPadres UG_NoIP.pdf Toegang op afstand via extern IPadres INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 2 2. Werking 3 2.1 Systeemvereisten 3 2.2 Werkwijze 3 3. DNS Service 4 3.1 No-IP aanmelden en registreren 4 3.2 Software 5 4. Routeren van

Nadere informatie

Thema: Multimedia. Het internet

Thema: Multimedia. Het internet Het internet OPDRACHTKAART MM-05-01-01 Voorkennis: Je moet om kunnen gaan met een computer. Je moet kunnen zoeken op het internet. Intro: Het internet is een computernetwerk dat miljoenen computers met

Nadere informatie

Lezing. Routers. Bron afbeeldingen en kennis c t magazine voor computertechniek. Rein de Jong

Lezing. Routers. Bron afbeeldingen en kennis c t magazine voor computertechniek. Rein de Jong Lezing Routers Rein de Jong Bron afbeeldingen en kennis c t magazine voor computertechniek Wat is een router? Verkeersregelaar op het netwerk Op basis van TCP/IP Netwerkinformatie Wat is intern Wat moet

Nadere informatie

Ethernet-verbinding. Klik op een van de volgende onderwerpen voor meer informatie over de ethernet-functie van de printer: Ethernet-lichtjes

Ethernet-verbinding. Klik op een van de volgende onderwerpen voor meer informatie over de ethernet-functie van de printer: Ethernet-lichtjes Ethernet-inhoudsopgave Ethernet-verbinding Met de ingebouwde ethernet-functie van de printer kunt u de printer rechtstreeks aansluiten op een ethernet-netwerk zonder een externe afdrukserver te gebruiken.

Nadere informatie

voorbeeldvragen Informatietechnologie Foundation ITF.NL editie april 2011 inhoud inleiding 2 voorbeeldexamen 3 antwoordindicatie 8 evaluatie 19

voorbeeldvragen Informatietechnologie Foundation ITF.NL editie april 2011 inhoud inleiding 2 voorbeeldexamen 3 antwoordindicatie 8 evaluatie 19 voorbeeldvragen Informatietechnologie Foundation ITF.NL editie april 2011 inhoud inleiding 2 voorbeeldexamen 3 antwoordindicatie 8 evaluatie 19 EXIN Hét exameninstituut voor ICT ers Janssoenborch, Hoog

Nadere informatie

Les D-03 Internet. 2011, David Lans

Les D-03 Internet. 2011, David Lans Les D-03 Internet In deze les staan we stil bij internet. Het gebruik van internet met al haar mogelijkheden is niet meer weg te denken in ons dagelijks leven. We verzamelen informatie, leren, communiceren

Nadere informatie

Verbeter je draadloze netwerk. Het wifi-signaal krachtiger en in een groter gebied beschikbaar maken.

Verbeter je draadloze netwerk. Het wifi-signaal krachtiger en in een groter gebied beschikbaar maken. Verbeter je draadloze netwerk Het wifi-signaal krachtiger en in een groter gebied beschikbaar maken. Johan Boer, 4 november 2015 Programma Wat is eigenlijk het probleem? Een paar definities Oorzaken Meten

Nadere informatie

NAT (Network Address Translation)

NAT (Network Address Translation) Technical Note #019 Auteur: Olaf Suchorski Gemaakt op: 11 juli 2000 Bijgewerkt op: 11 juli 2000 NAT (Network Address Translation) In deze Technical Note worden de meest voorkomende situaties met NAT doorgelicht.

Nadere informatie

Inhoudsopgave. File: Project_01.doc 20 maart 2015

Inhoudsopgave. File: Project_01.doc 20 maart 2015 Inhoudsopgave File: Project_01.doc 20 maart 2015 1 PROBLEEM... 2 1.1 HUIDIGE SITUATIE... 2 1.2 GEWENSTE APPARATUUR... 2 1.3 GEWENSTE TOEPASSINGEN... 2 1.4 GEWENSTE SNELHEDEN... 2 2 PLANNEN... 3 2.1 PLAN

Nadere informatie

DSLSTL. Handleiding Copyright 2008. Handleiding DSLSTL Pagina 1 of 11

DSLSTL. Handleiding Copyright 2008. Handleiding DSLSTL Pagina 1 of 11 DSLSTL Handleiding Copyright 2008 Handleiding DSLSTL Pagina 1 of 11 1 Versie beheer...3 2 Algemene omschrijving DSLSTL...4 3 Gebruik achter een router en/of firewall...5 4 Installeren van de software...6

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF JULI 2009

NIEUWSBRIEF JULI 2009 NIEUWSBRIEF JULI 2009 Graag willen wij u op de hoogte houden rondom ons softwarepakket. Controle database Om op een eenvoudige wijze te controleren of uw database foutieve of dubbel ingevoerde gegevens

Nadere informatie

Handleiding DSL Access Versatel

Handleiding DSL Access Versatel Handleiding DSL Access Versatel INHOUDSOPGAVE 1. 1.1. INSTALLATIE...3 Installatie door monteur...3 1.2. Doe-het-zelf installatie...3 1.2.1 Het doe-het-zelf pakket... 3 1.2.2 Installatie splitter... 4 1.2.3

Nadere informatie

Goedkope DSL aansluitingen hebben voor de bewaking op afstand een belangrijk nadeel:

Goedkope DSL aansluitingen hebben voor de bewaking op afstand een belangrijk nadeel: Wereldwijd beelden beschikbaar Kosteloze service Goedkope DSL aansluitingen hebben voor de bewaking op afstand een belangrijk nadeel: Wisselende IP adressen. Alleen via een dynamische nameserver kunt u

Nadere informatie

Handleiding Cable Access

Handleiding Cable Access Handleiding Cable Access INHOUDSOPGAVE 1. INSTALLATIE... 3 1.1. Minimale systeemeisen... 3 1.2. Installatie kabelmodem... 3 2. CONFIGURATIE CABLE ACCESS... 4 2.1. Windows 98 & Me... 4 2.2. Windows 2000...

Nadere informatie

Instellen Zyxel modem als stand-alone ATA

Instellen Zyxel modem als stand-alone ATA Instellen Zyxel modem als stand-alone ATA In dit document wordt stap voor stap uitgelegd hoe je een Zyxel ADSL modem als SIP ATA kunt configureren, zonder gebruik te maken van de DSL aansluiting op het

Nadere informatie

Vervolg: Uw Machines integreren in een bestaand netwerk?

Vervolg: Uw Machines integreren in een bestaand netwerk? Vervolg: Uw Machines integreren in een bestaand netwerk? Op 26 maart jl. heb ik tijdens het Industrial Ethernet Event in het Evoluon een presentatie mogen geven over hoe je op een veilige en efficiënte

Nadere informatie

ICT Infrastructuren. VZI studiedag 21 mei 2015 J.A. van Delft Arne.van.delft@deerns.com

ICT Infrastructuren. VZI studiedag 21 mei 2015 J.A. van Delft Arne.van.delft@deerns.com ICT Infrastructuren VZI studiedag 21 mei 2015 J.A. van Delft Arne.van.delft@deerns.com Agenda 1. TRENDS 2. BEDRADE INFRASTRUCTUREN 3. DRAADLOZE INFRASTRUCTUREN 4. MEDISCHE NETWERKEN 5. BEVEILIGING TRENDS

Nadere informatie

Thuis het beste beeld en geluid?

Thuis het beste beeld en geluid? www.hcc.nl/home-entertainment Syllabus home entertainment Thuis het beste beeld en geluid? Deze syllabus geeft achtergrondinformatie over de lezing home entertainment. De onderwerpen die aan bod komen

Nadere informatie

GEAVANCEERDE NETWERK BEWAKING- EN KOEPELCAMERA

GEAVANCEERDE NETWERK BEWAKING- EN KOEPELCAMERA GEAVANCEERDE NETWERK BEWAKING- EN KOEPELCAMERA INSTALLATIEGIDS Lees deze instructies voor gebruik zorgvuldig door en bewaar het voor later naslag. 1. OVERZICHT 1.1 Inhoud verpakking Netwerkcamera Installatiegids

Nadere informatie

100 % Draadloos? De kans dat er een breedband / kabel of ADSL aansluiting ligt in de kamer, waar je computer staat opgesteld, is zeer klein.

100 % Draadloos? De kans dat er een breedband / kabel of ADSL aansluiting ligt in de kamer, waar je computer staat opgesteld, is zeer klein. 100 % Draadloos? De kans dat er een breedband / kabel of ADSL aansluiting ligt in de kamer, waar je computer staat opgesteld, is zeer klein. Er zijn dan 2 dingen die je kunt doen: 1). meters lange kabel(s)

Nadere informatie

Installatiehandleiding. Optibel telefonie. Optibel adapter Sipura 2102

Installatiehandleiding. Optibel telefonie. Optibel adapter Sipura 2102 Installatiehandleiding Optibel telefonie Optibel adapter Sipura 2102 Inhoudsopgave 1 Het Optibel pakket 2 2 De Optibel adapter aansluiten 2 3 Vragen over uw aansluiting 6 4 Probleemwijzer 7 5 Mijn Optibel

Nadere informatie

Telenet Home Gateway. Instellingen, portforwarding. Instellen van de Home Gateway Docsis 3.0 Telenet met verbinding naar eigen router.

Telenet Home Gateway. Instellingen, portforwarding. Instellen van de Home Gateway Docsis 3.0 Telenet met verbinding naar eigen router. Telenet Home Gateway Instellingen, portforwarding Instellen van de Home Gateway Docsis 3.0 Telenet met verbinding naar eigen router. Ignace 31-1-2011 Home Gateway Telenet... 3 Aanpassing thuisrouter...

Nadere informatie