Nederlandse Samenvatting

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nederlandse Samenvatting"

Transcriptie

1 Nederlandse Samenvatting

2 NEDERLANDSE SAMENVATTING Hart- en vaatziekten zijn één van de meest voorkomende doodsoorzaken in Nederland en andere westerse landen. Een belangrijke oorzaak van hart- en vaatziekten is de vernauwing van de bloedvaten door een verdikking van de wand als gevolg van een plaatselijke ophoping van vetten. De ontwikkeling van deze vettige verdikkingen in de bloedvaten wordt atherosclerose ofwel aderverkalking genoemd. De klinische manifestaties van atherosclerose zijn het gevolg van volledige blokkade van de bloeddoorvoer van het vat. Een volledige blokkade kan veroorzaakt worden doordat een stolsel op de plaats van de atherosclerotische plak ontstaat. Plaatselijke zuurstofgebrek in de achterliggende weefsels leidt in het hart tot een myocardinfarct en in de hersenen tot een beroerte. Een belangrijke risicofactor voor het ontstaan van atherosclerose is een te hoog cholesterol gehalte. Cholesterol, één van de belangrijkste vetten in het lichaam, is niet oplosbaar in bloed en wordt daarom door het lichaam getransporteerd in bolvormige deeltjes, de lipoproteïnen. Afhankelijk van de grootte, samenstelling en dichtheid kunnen 4 verschillende soorten lipoproteïnen worden onderscheiden: chylomicronen, zeer lage dichtheids lipoproteïnen (VLDL), lage dichtheids lipoproteïnen (LDL) en hoge dichtheids lipoproteïnen (HDL). Een hoog LDL cholesterolgehalte is een belangrijke risicofactor voor het ontstaan van hart- en vaatziekten, terwijl een hoog HDL cholesterolgehalte beschermt tegen hart- en vaatziekten. Een belangrijk orgaan voor de regulatie van de concentraties cholesterol en andere vetten in het bloed is de lever. Ten eerste is de lever verantwoordelijk voor de productie van VLDL en HDL. Daarnaast kan de lever met behulp van verschillende receptoren lipoproteïnen uit het bloed opnemen om deze vervolgens uit het lichaam te verwijderen via de gal. Naast de levercellen kunnen ook andere cellen, waaronder macrofagen in de bloedvaten, deze lipoproteïnen opnemen. Als de verwijdering van cholesterol door de lever ontoereikend is zal het cholesterolgehalte in het bloed stijgen en zullen macrofagen, de opruimcellen van het lichaam, het teveel aan cholesterol gaan opnemen. Onder deze omstandigheden kunnen macrofagen de opname van cholesterol niet beperken wat zal leiden tot een ontregeling van de balans tussen de opname en verwijdering van cholesterol uit de macrofagen. Overmatige opname van cholesterol door macrofagen leidt tot transformatie van macrofagen in zogenaamde foamcellen, macrofagen gevuld met grote hoeveelheden cholesterol. Aanwezigheid van foamcellen in het bloedvat zijn de eerste tekenen van het ontstaan van een atherosclerotische lesie. Macrofagen in de atherosclerotische lesies zijn afkomstig uit beenmerg-afgeleide monocyten (voorlopers van macrofagen) die vanuit het bloed de bloedvatwand infiltreren. In dit proefschrift is o.a. de beenmergtransplantatie (BMT) techniek gebruikt om expressie van specifieke genen in macrofagen te veranderen. Door de BMT techniek te combineren met het gebruik van beenmerg van beschikbare specifieke muizen waarin een bepaald gen is uitgeschakeld (deficiënte muizen) is het effect van afwezigheid van enkele specifieke genen op de ontwikkeling van atherosclerose bestudeerd. De BMT procedure kan in 3 stappen onderverdeeld worden: 1) isolatie van beenmerg uit deficiënte muizen, die een stukje erfelijk materiaal missen, 2) uitschakeling van het beenmerg in de ontvanger muizen door een hoge dosis straling en 3) transplantatie van het donor beenmerg naar de ontvanger muizen. 300

3 De ontvanger muizen die in de BMT experimenten gebruikt worden zijn LDL receptor (LDLr)-deficiënte muizen. In tegenstelling tot mensen zijn muizen relatief ongevoelig voor de ontwikkeling van hart- en vaatziekten omdat ze meer cholesterol in HDL vervoeren dan in LDL. Door middel van genetische modificatie zijn er muizen gegenereerd die wel gevoelig zijn voor de ontwikkeling van atherosclerose, waardoor deze een goed model vormen voor de bestudering van de ontwikkeling van atherosclerose in mensen. De LDLr-deficiënte muizen vormen een goed model voor atherosclerose omdat ze het LDLr eiwit missen, een receptor die belangrijk is voor de opname van VLDL en LDL door de lever, en daardoor een hoog cholesterolgehalte in het bloed ontwikkelen. In dit proefschrift worden verschillende experimenten beschreven waarin de rol van verschillende macrofaag-eiwitten op cholesterolhuishouding en de ontwikkeling van atherosclerose door middel van de BMT techniek bestudeerd is. Daarnaast is, omdat het proces dat leidt tot de vorming van foamcellen nog lang niet volledig bekend is, de genregulatie in macrofaag foamcellen en atherosclerotische lesies geanalyseerd door middel van een microarray analyse. Als laatste wordt aandacht besteed aan de rol van scavenger receptor BI (SR-BI), een belangrijke receptor voor de selectieve verwijdering van cholesterol uit HDL, op het cholesterol metabolisme in muis en mens. ABC-transporters: belangrijke eiwitten in de cholesterolhuishouding van de macrofaag Macrofagen kunnen met behulp van verschillende receptoren lipoproteïnen uit het bloed opnemen. Dit kan leiden tot ophoping van grote hoeveelheden cholesterol in deze cellen. Aangezien macrofagen de opname van cholesterol niet kunnen beperken is verwijdering van cholesterol uit de macrofaag een belangrijk proces om de vorming van foamcellen tegen te gaan. De ABC superfamilie bevat genen die coderen voor membraaneiwitten die betrokken zijn bij energie-afhankelijk transport, via ATP, van een groot aantal substraten, zoals aminozuren, ionen, suikers, geneesmiddelen en dus ook vetten (waaronder cholesterol) over membranen. Eerdere studies hebben aangetoond dat de ATP-binding cassette transporter A1 (ABCA1) een belangrijke rol speelt bij de verwijdering van cholesterol uit de macrofaag. Het expressie niveau van ABCA1 is afhankelijk van de hoeveelheid cholesterol en geoxideerde vetten, zogenaamde oxysterolen in deze cellen. Een toename van cholesterol in de macrofaag zal dus leiden tot verhoogde expressie van ABCA1 met als doel het overmatige cholesterol uit de macrofaag te verwijderen. Eerdere studies hebben aangetoond dat de expressie van ABCG1 in de macrofaag ook gevoelig is voor de cholesterol concentraties in de cel. Het is dus hoogst waarschijnlijk dat ABCG1 ook een rol speelt bij de handhaving van cholesterol homeostase in de macrofaag. In hoofdstuk 2 van dit proefschrift is het effect van ABCG1 deficiëntie op de ontwikkeling van atherosclerose in LDLr-deficiënte muizen bestudeerd. Onze studies hebben aangetoond dat afwezigheid van ABCG1 zowel de ontwikkeling van atherosclerose kan tegen gaan als kan induceren. Een verdere conclusie van deze studie is dat het effect van ABCG1 deficiëntie afhankelijk is van het stadium van atherosclerose ontwikkeling: in vroege stadia van atherosclerose is ABCG1 anti-atherogeen, waarschijnlijk door een verminderde capaciteit van de macrofagen om het cholesterol uit te scheiden. Terwijl in de latere stadia van atherosclerose, ABCG1 pro-atherogeen is, wat waarschijnlijk een resultaat is van verhoogde apoptose van deze macrofagen of andere compenserende 301

4 mechanismen. Deze studie toont aan dat ABCG1 een belangrijke rol speelt in de ontwikkeling van atherosclerose en dus een zeer interessant therapeutische target is voor het voorkomen van de ontwikkeling van atherosclerose. Naast de ABC-transporters ABCA1 en ABCG1 zijn er ook andere ABC-transporters beschreven in macrofagen, waarvan de expressie gevoelig is voor de concentratie cholesterol in de cel. In vitro studies hebben aangetoond dat de expressie van ABCA5 gevoelig is voor veranderingen in de hoeveelheid cholesterol binnen de cel. Dit impliceert dat ABCA5, naast ABCA1 en ABCG1, mogelijk een belangrijke rol speel in de cholesterolhuishouding van de macrofaag. Data over de rol van ABCA5 in macrofagen in vivo ontbreken echter tot op heden. In hoofdstuk 3 worden studies gepresenteerd waarin de biologische rol van macrofaag ABCA5 in het lipoproteïnen metabolisme en de ontwikkeling van atherosclerotische lesies door middel van de BMT techniek is bestudeerd. Hiervoor is beenmerg van ABCA5-deficiënte muizen getransplanteerd naar LDLr-deficiënte muizen om zodoende ABCA5 specifiek in de hematopoietische cellen, waaronder macrofagen, uit te schakelen. Uit onze studies is gebleken dat ABCA5 een rol speelt in de cholesterolhuishouding van de macrofaag. Afwezigheid van ABCA5 in macrofagen had geen effect op de vorming van atherosclerotische lesies in LDLr-deficiënte mannetjes muizen. Echter in vrouwtjes muizen, die gevoeliger zijn voor het ontstaan van atherosclerotische lesies, leidde afwezigheid van ABCA5 in macrofagen tot een verhoogde gevoeligheid voor het ontstaan van atherosclerose. Aanvullende in vitro studies hebben laten zien dat ABCA1 mogelijk kan compenseren voor de afwezigheid van ABCA5 in macrofagen. Dit zou kunnen verklaren waarom slechts een klein effect op atherosclerose ontwikkeling als gevolg van de afwezigheid van macrofaag ABCA5 is gevonden. Om hier uitsluitsel over te geven is het nodig om muizen te genereren die zowel ABCA5 als ABCA1 missen. ABCA7 is een andere ABC-transporter waarvan de expressie gereguleerd wordt door het cholesterolgehalte in de cel. Dit impliceert dat ABCA7 mogelijk een rol speelt in de handhaving van cholesterol homeostase in de macrofaag. Daarnaast hebben eerdere studies aangetoond dat ABCA7 een rol speelt in fagocytose, een proces waarbij door instulpingen van het celmembraan vaste deeltjes of dode cellen in de cel worden opgenomen. ABCA7 is dus betrokken bij verschillende fysiologische processen, echter de rol van ABCA7 in de ontwikkeling van atherosclerose is nog steeds niet bekend. In hoofdstuk 4 van dit proefschrift is de rol van ABCA7 in lipoproteïnen metabolisme en de ontwikkeling van atherosclerose door middel van de BMT techniek onderzocht. De afwezigheid van ABCA7 op macrofagen had geen effect op de ontwikkeling van atherosclerotische lesies. Een interessante bevinding in deze studie was dat de mrna expressie van ABCA1 tweevoudig was verhoogd in afwezigheid van ABCA7 in macrofagen. Aangezien afwezigheid van ABCA7 in macrofagen een verhoogde expressie van ABCA1 tot gevolg had, is het effect van gezamenlijke afwezigheid van ABCA1 en ABCA7 in de macrofaag op lipoproteïnen metabolisme en atherosclerose door middel van de BMT techniek bestudeerd. Afwezigheid van ABCA7 in de macrofaag had geen effect op de vorming van foamcellen in de buikholte noch effect op de ontwikkeling van atherosclerotische lesies in getransplanteerde LDLrdeficiënte muizen. Echter afwezigheid van ABCA1 alleen of ABCA1 en ABCA7 tezamen in de macrofaag leidde tot een verhoging van de hoeveelheid foamcellen in de buikholte. Tevens was de gevoeligheid voor de ontwikkeling van atherosclerose verhoogd in LDLr-deficiënte 302

5 muizen getransplanteerd met ABCA1-deficiënt of ABCA1/ABCA7-deficiënt beenmerg. De verhoging in atherosclerotische lesie vorming is dus hoogst waarschijnlijk direct het gevolg van de afwezigheid van ABCA1 in de macrofaag. Daarnaast vertoonden ABCA1/ABCA7 getransplanteerde LDLr-deficiënte muizen een sterk vergrootte milt en een vermindering van het aantal T-cellen (ontstekingscellen) in de milt. Aangezien ABCA7 hoog tot expressie komt in macrofagen en andere lymfo-myeloïde cel typen, zouden deze data kunnen impliceren dat ABCA7 een rol heeft in hematopoiesis (productie van bloedcellen). Kortom, ABCA7 in macrofagen heeft geen effect op de ontwikkeling van atherosclerose mogelijk als een gevolg van een compenserende verhoogde expressie van ABCA1. Macrofagen brengen ook de ABC-transporter ABCB1 tot expressie, welke ook gereguleerd wordt door de cellulaire cholesterol concentratie. Een interessante bevinding is dat de expressie van ABCB1 in humane atherosclerotische lesies zeer hoog is. Bovendien wordt een rol voor ABCB1 in het transport van vrij cholesterol van het plasma membraan naar het endoplasmatische reticulum gesuggereerd, wat zal resulteren in een verhoogde mate van verestering van cholesterol. Echter tot op heden is onbekend of de expressie van macrofaag ABCB1 de pathogenese van atherosclerose kan beïnvloeden. Een BMT studie is uitgevoerd om het effect van afwezigheid van macrofaag ABCB1 op de ontwikkeling van atherosclerose in LDLr-deficiënte muizen te onderzoeken (hoofdstuk 5). Macrofaag ABCB1-deficiëntie bleek echter geen effect te hebben op de ontwikkeling van atherosclerose, ondanks dat afwezigheid van macrofaag ABCB1 tot een verhoging van de VLDL en LDL cholesterol niveaus in het bloed leidde. Kortom, ondanks een mogelijke rol voor ABCB1 in verestering van cholesterol wat een belangrijke rol speelt in atherogenese, heeft macrofaag ABCB1 geen effect op de ontwikkeling van atherosclerotische lesies. In hoofdstuk 6 hebben we nieuwe ABC-transporters geïdentificeerd die als target kunnen dienen voor de toekomstige behandeling tegen atherosclerose. Hiervoor werden twee typen macrofagen, peritoneale en beenmerg-afgeleide macrofagen, gebruikt die met behulp van verschillende pro-atherogene lipoproteïnen in vitro getransformeerd werden tot foamcellen. De genregulatie van ABC-tranporters is geanalyseerd met behulp van een microarray analyse waarbij de genexpressie niveaus van ABC-transporters in foamcellen werden vergeleken met genexpressie niveaus van gezonde macrofagen zonder vetophoping. Daarnaast werden ook de expressie niveaus van ABC-transporters in atherosclerotische lesies in de carotis vergeleken met de genexpressie niveaus in de vaatwand van de carotis van gezonde muizen. Uit onze analyses bleek dat naast ABCB1b ook de ABC-transporters ABCB2, ABCB4 en ABCB6 mogelijk een rol spelen in macrofaag cholesterol homeostase. Naast nieuwe ABCtransporters hebben we in hoofdstuk 7 ook andere nieuwe genen geïdentificeerd die gereguleerd werden tijdens de transformatie van gezonde macrofagen naar foamcellen. In deze studie hebben we 4 genen geïdentificeerd die significant gereguleerd werden: MRC1, CLEC4N, SORT1 en SCARF2. Aangezien deze genen gereguleerd worden tijdens het laden van macrofagen met pro-atherogene lipoproteïnen en dus cholesterol gevoelig zijn, zouden deze genen een belangrijke rol kunnen spelen in handhaving van cholesterol homeostase in de macrofaag en de ontwikkeling van atherosclerose. 303

6 SR-BI: belangrijk molecuul in de selectieve opname van cholesterol uit HDL SR-BI is geïdentificeerd als een receptor die beschadigde lipoproteïnen (scavenger betekent vuil verwijderaar) kan opnemen. Echter latere studies hebben aangetoond dat SR-BI in levercellen selectief cholesterol van HDL kan opnemen, waarbij de HDL deeltjes zelf niet worden geïnternaliseerd. Na opname van het cholesterol door de levercellen kan het cholesterol uit het lichaam verwijderd worden via de gal. Muizen die het functionele SR-BI eiwit missen, zogenaamde SR-BI deficiënte muizen, laten een zeer verminderde opname van HDL cholesterol in de lever zien wat tevens leidt tot een sterk geremde verwijdering van HDL cholesterol uit het bloed en een verhoogde gevoeligheid voor de ontwikkeling van atherosclerotische lesies. In dit proefschrift is beschreven dat SR-BI naast zijn rol in de selectieve opname van HDL cholesterol ook een belangrijke rol speelt bij andere fysiologische processen. In hoofdstuk 8 van dit proefschrift, wordt het effect van hoge HDL cholesterol niveaus, geïnduceerd door afwezigheid van SR-BI, op erythrocyten in muizen bestudeerd. De afwezigheid van SR-BI in muizen induceert anemie en verhoging van de aantallen reticulocyten (immature erytrocyten) in de circulatie. Bovendien vertonen deze SR-BI-deficiënte muizen een verhoogde erythropoiese (productie van erythrocyten) als direct gevolg van een verminderde levensduur van erythrocyten in SR-BI-deficiënte muizen. Deze verminderde levensduur van erythrocyten is waarschijnlijk het gevolg van een verstoorde cholesterol:fosfolipiden ratio in het membraan van de erythrocyt geïnduceerd door de verhoogde HDL cholesterol concentraties in het bloed van SR-BI-deficiënte muizen. Daarnaast resulteert SR-BI deficiëntie in muizen ook in verminderde thrombocyten functie (hoofdstuk 9). Thrombocyten van SR-BI-deficiënte muizen vertonen overmatige vrij cholesterol accumulatie en verhoogde expressie van thrombocyten activatie-eiwitten. Deze bevindingen suggereren dat de verhoogde vrij cholesterol niveaus de thrombocyten in een verhoogde geactiveerde status brengen. Verder resulteert SR-BI deficiëntie in een verlaagde capaciteit van thrombocyten tot aggregeren. Onze studies hebben aangetoond dat SR-BI niet alleen belangrijk is voor HDL cholesterol homeostase en bescherming tegen de ontwikkeling van atherosclerose, maar ook voor de handhaving van de normale functie van erythrocyten en thrombocyten. De studies beschreven in dit proefschrift laten dus zien dat SR-BI een belangrijke rol speelt in de cholesterol huishouding in muizen. Echter een belangrijke rol voor SR-BI in de mens is nog nooit aangetoond. De studie beschreven in hoofdstuk 10 is de eerste studie waarin de rol van SR-BI op de fysiologie van de mens beschreven wordt. Met behulp van een familie met een mutatie in het SR-BI gen, waardoor dit eiwit niet meer functioneel, is het effect van SR-BI op HDL cholesterol niveaus en de ontwikkeling van atherosclerose bestudeerd. Dragers van de SR-BI mutatie vertonen verhoogde HDL cholesterol niveaus en verminderde capaciteit voor het transport van cholesterol uit de macrofaag. Desalniettemin, hebben de dragers van de SR-BI mutatie geen verhoogde gevoeligheid voor het ontstaan van atherosclerotische lesies. Vergelijkbaar met de muizenstudies, hebben thrombocyten van de dragers van de SR-BI mutatie een verminderde aggregatie capaciteit en verkeren de thrombocyten in een verhoogde geactiveerde conditie. Kortom, deze studie toont voor het eerst de relevantie van SR-BI in de fysiologie van de mens aan. 304

7 Conclusies en toekomst perspectieven In de laatste 20 jaar is in kaart gebracht welke risicofactoren bijdragen aan het ontstaan van atherosclerose, waarvan verhoogde cholesterolgehaltes in het bloed, roken, hoge bloeddruk en weinig lichaamsbeweging de meest belangrijke risicofactoren zijn. De huidige therapieën spitsen zich dan ook vooral toe op het verlagen van deze risicofactoren. De afgelopen jaren hebben klinische trials met LDL cholesterol verlagende geneesmiddelen duidelijk aangetoond dat verlaging van het LDL cholesterolgehalte leidt tot een 30-40% daling van hart- en vaatziekten. Echter de ontwikkeling van hart- en vaatziekten kan nog steeds niet volledig voorkomen worden en daarom is er een sterke behoefte aan nieuwe geneesmiddelen. Export van cholesterol uit de macrofagen in de bloedvaten met atherosclerotische lesies is de eerste stap van het zogenaamde reverse cholesterol transport proces en is dus een belangrijk proces in de bescherming tegen de ontwikkeling van atherosclerose. Concluderend, verhoging van de capaciteit van macrofagen om cholesterol uit de cel te verwijderen is een aantrekkelijk nieuw aangrijpingspunt voor nieuwe geneesmiddelen voor de bescherming tegen atherosclerose. De in dit proefschrift beschreven studies hebben geleid tot een belangrijke vergroting van het inzicht in de regulatie van het cholesterol metabolisme door ABC-transporters in macrofagen en de effecten op de ontwikkeling van atherosclerotische lesies. De toegenomen kennis aangaande het effect van verschillende ABCtransporters op atherosclerose ontwikkeling kan leiden tot meer doelgerichte therapieën tegen hart- en vaatziekten. Verder zal vergroting van de kennis van het HDL cholesterol metabolisme in de toekomst kunnen leiden tot ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen die expressie van SR-BI door levercellen verhogen, de concentraties van HDL in het bloed verhogen of de eigenschappen van het circulerende HDL verbeteren zodat de beschermende functie van HDL geoptimaliseerd wordt. 305

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse Samenvatting In dit proefschrift wordt de rol en interactie van verschillende cholesterol en fosfolipiden transporters besproken. Deze transporters zijn erg belangrijk voor het bewaren van

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21025 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21025 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/21025 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Louwe, Maria Cornelia (Mieke) Title: Inflammatory mediators in diet-induced cardiac

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Hart- en vaatziekten, zoals hartinfarct of beroerte, hebben meestal atherosclerose, ook wel aderverkalking genoemd, als oorzaak. Atherosclerose is een vaak progressieve verdikking

Nadere informatie

CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING

CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING Chapter 10 156 Dit proefschrift bestaat uit een aantal studies waarin de veranderingen in het vermogen van plasma om de uitstroom (efflux) van cholesterol uit cellen

Nadere informatie

Physiological functions of biliary lipid secretion SAMENVATTING

Physiological functions of biliary lipid secretion SAMENVATTING Physiological functions of biliary lipid secretion SAMENVATTING De lever neemt een centrale plaats in in de regulering van de cholesterol huishouding. I: De lever speelt een belangrijke rol in de handhaving

Nadere informatie

Het voorkomen van (ernstig) overgewicht of obesitas neemt wereldwijd ernstige vormen aan,

Het voorkomen van (ernstig) overgewicht of obesitas neemt wereldwijd ernstige vormen aan, Samenvatting voor de geïnteresseerde leek Het voorkomen van (ernstig) overgewicht of obesitas neemt wereldwijd ernstige vormen aan, met name door het overnemen van de zogenaamde Westerse leefstijl, dat

Nadere informatie

Doel van deze studie

Doel van deze studie 141 Achtergrond Cholesterol is nodig voor de opbouw en instandhouding van de wand van de cel, het celmembraan, en voor de produktie van hormonen. In het bloed wordt cholesterol vervoerd in kleine bolletjes,

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20879 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20879 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20879 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Wong, Man Chi Title: Extravascular inflammation in experimental atherosclerosis

Nadere informatie

Nederlandse. Samenvatting

Nederlandse. Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het metabole syndroom is tegenwoordig een veel voorkomend ziektebeeld dat getypeerd wordt door een combinatie van verschillende aandoeningen. Voornamelijk in de westerse landen

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Introductie tot atherosclerose Cardiovasculaire aandoeningen zijn nog steeds de meest voorkomende als alle vormen van cardiovasculaire aandoeningen konden worden verholpen bekendste

Nadere informatie

SAMEN ME VAT A T T I T N I G

SAMEN ME VAT A T T I T N I G SAMENVATTING 186 Inleiding Het renine-angiotensine-aldosteron-systeem (RAAS) is een hormonaal systeem dat in belangrijke mate betrokken is bij de regulatie van bloeddruk en nierfunctie. Het RAAS is een

Nadere informatie

DUTCH SUMMARY NEDERLANDSE SAMENVATTING

DUTCH SUMMARY NEDERLANDSE SAMENVATTING DUTCH SUMMARY NEDERLANDSE SAMENVATTING Dutch Summary / Nederlandse Samenvatting Sinds de ontdekking van de ADAM eiwitfamilie, twee decennia geleden, heeft het ADAM onderzoek zich voornamelijk gericht op

Nadere informatie

Samenvatting. Chapter 8

Samenvatting. Chapter 8 Samenvatting Chapter 8 154 Het dopaminerge systeem is betrokken bij de controle over een heel scala aan fysiologische functies, variërend van motorische activiteit tot de productie van hormonen en het

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden. Achtergrond

Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden. Achtergrond Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden Achtergrond Het immuunsysteem beschermt ons tegen gevaarlijke virussen en bacteriën en is in staat om bedreigende veranderingen in het lichaam te detecteren.

Nadere informatie

Samenvat ting en Conclusies

Samenvat ting en Conclusies Samenvat ting en Conclusies Samenvatting en Conclusies 125 SAMENVAT TING EN CONCLUSIES In dit proefschrift werd de invloed van viscerale obesitas en daarmee samenhangende metabole ontregelingen, en het

Nadere informatie

DC-SIGN + cellen een rol spelen in de opruiming van dode thymocyten uit de cortex van de humane thymus (Hoofdstuk 2). De co-expressie van het

DC-SIGN + cellen een rol spelen in de opruiming van dode thymocyten uit de cortex van de humane thymus (Hoofdstuk 2). De co-expressie van het : Hematopoietische antigeen presenterende cellen in de cortex van de humane thymus: Aanwijzingen voor een rol in selectie en verwijdering van apoptotische thymocyten. Het immune systeem van (gewervelde)

Nadere informatie

157 De ontdekking van de natuurlijke aanwezigheid van antisense oligonucleotiden in eukaryote cellen, die de expressie van specifieke eiwitten kunnen reguleren, heeft in de afgelopen tientallen jaren gezorgd

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting. Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting. Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 145 Nederlandse samenvatting De nieren hebben een belangrijke functie in het menselijk lichaam: ze zijn onder andere verantwoordelijk voor het zuiveren

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL. GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL. GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat problemen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De rol van proteïne kinase A in de vorming van galkanaaltjes door levercellen Een mens is opgebouwd uit cellen. Iedere cel is omgeven door een membraan die de inhoud van de cel

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 169 Nederlandse samenvatting Het aantal ouderen boven de 70 jaar is de laatste jaren toegenomen. Dit komt door een significante reductie van sterfte op alle leeftijden waardoor een toename van de gemiddelde

Nadere informatie

Chapter 6. Nederlandse samenvatting

Chapter 6. Nederlandse samenvatting Chapter 6 Nederlandse samenvatting Chapter 6 122 Nederlandse samenvatting Het immuunsysteem Het immuunsysteem (of afweersysteem) beschermt het lichaam tegen lichaamsvreemde en ziekmakende organismen zoals

Nadere informatie

Niet-technische samenvatting 2015245. 1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project

Niet-technische samenvatting 2015245. 1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project Niet-technische samenvatting 2015245 1 Algemene gegevens 1.1 Titel van het project De rol van Nucleaire Hormoon Receptoren in de regulatie van het glucose- en lipidemetabolisme en de ontwikkeling van type

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Alle levende organismen zijn afhankelijk van energie; zonder energie is er geen leven mogelijk. Uit de thermodynamica is bekend dat energie niet gemaakt kan worden, maar ook niet

Nadere informatie

Chemische en fysische eigenschappen

Chemische en fysische eigenschappen Cholesterol 057 1 Cholesterol Inleiding Cholesterol is de chemische naam voor een vetachtige stof die berucht is vanwege zijn positieve relatie met het ontstaan van hart- en vaatziekten, ziekten die in

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting N EDERLANDSE SAMENVATTING Chapter 8 Nederlandse samenvatting 87 C HAPTER 8 In de prehistorie, toen er nog werd gejaagd met mes en speer, hing het leven af van een snelle reactie op eventuele verwondingen.

Nadere informatie

Chapter 10 C H A P T E R. Nederlandse Samenvatting

Chapter 10 C H A P T E R. Nederlandse Samenvatting Chapter 10 C H P R ederlandse Samenvatting 10 175 S M V I G Haemostase Hartinfarct en beroerte zijn het gevolg van trombi (bloed stolsels) die belangrijke vaten afsluiten en daardoor weefsel beschadiging

Nadere informatie

Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer

Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer Introductie onderzoeksproject De ziekte van Alzheimer De ziekte van Alzheimer is een neurologische aandoening en is de meest voorkomende vorm van dementie.

Nadere informatie

hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3

hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 In Nederland ontvangen jaarlijks vele mensen een bloedtransfusie. De rode bloedcellen (RBCs) worden toegediend om bloedarmoede, veroorzaakt door ernstig bloedverlies of een probleem in de bloedaanmaak,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Chapter 8 Niertransplantatie is de optimale therapie voor patiënten met chronische nierinsufficiëntie. Niertransplantatie kan echter leiden tot zowel acute als chronische complicaties

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Inleiding

Nederlandse samenvatting. Inleiding Nederlandse samenvatting 157 Inleiding Het immuunsysteem (afweersysteem) is een systeem in het lichaam dat werkt om infecties en ziekten af te weren. Het Latijnse woord immunis betekent vrijgesteld, een

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING 2 NEDERLANDSE SAMENVATTING VOOR NIET-INGEWIJDEN In gezonde personen is er een goede balans tussen cellen die delen en cellen die doodgaan. In sommige gevallen wordt deze balans verstoord en delen cellen

Nadere informatie

Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement. 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan

Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement. 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan Vet in Historisch Perspectief simpele vetopstapelingsziekte

Nadere informatie

SAMENVATTING Geactiveerde Zuurstoftherapie heeft een zeer positieve invloed op het cholesterolgehalte

SAMENVATTING Geactiveerde Zuurstoftherapie heeft een zeer positieve invloed op het cholesterolgehalte SAMENVATTING Geactiveerde Zuurstoftherapie heeft een zeer positieve invloed op het cholesterolgehalte In een studie van Dr. med Erich Krämer, Troisdorf uit 2001 wordt geconcludeerd dat de S(inglet)O(xygen)E(nergy)-Therapie

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING NIET-INGEWIJDEN

NEDERLANDSE SAMENVATTING NIET-INGEWIJDEN VOOR NEDERLANDSE SAMENVATTING NIET-INGEWIJDEN CHAPTER INLEIDING De nier heeft drie belangrijke functies in het menselijk lichaam: (1) het reguleren van de water- en zouthuishouding; (2) het verwijderen

Nadere informatie

Lonneke Bevers - Activity of endothelial nitric oxide synthase: substrates, modulators and products SAMENVATTING VATTING SAMEN-

Lonneke Bevers - Activity of endothelial nitric oxide synthase: substrates, modulators and products SAMENVATTING VATTING SAMEN- SAMENVATTING SAMEN- VATTING 167 Inleiding Het menselijk bloedvatenstelsel is een gesloten systeem bestaande uit ongeveer 96000 km vaten. Het bloed dat via de vaten naar de organen stroomt, zorgt voor aan-

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting CHAPTER 7

Nederlandse samenvatting CHAPTER 7 Nederlandse samenvatting CHAPTER 7 Chapter 7 Chemotherapie is naast operatieve verwijdering en/of bestraling van tumoren de meeste toegepaste methode voor de behandeling van kanker bij kinderen. Hoewel

Nadere informatie

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten Cholesterol Alles wat je ooit wilde weten Waar komt cholesterol vandaan? Het overgrote deel van de cholesterol in ons lichaam maakt ons lichaam zélf aan. Eén derde nemen we op via onze voeding. Cholesterol

Nadere informatie

Phospoinositides and Lipid Kinases in Oxidative Stress Signalling and Cancer W.J.H. Keune

Phospoinositides and Lipid Kinases in Oxidative Stress Signalling and Cancer W.J.H. Keune Phospoinositides and Lipid Kinases in Oxidative Stress Signalling and Cancer W.J.H. Keune Nederlandse samenvatting Het menselijk lichaam bestaat uit meer dan 100.000 miljard cellen die we in grote groepen

Nadere informatie

Cholesterol en andere secundaire risicofactoren van hart- en vaatziekten

Cholesterol en andere secundaire risicofactoren van hart- en vaatziekten 3 Cholesterol en andere secundaire risicofactoren van hart- en vaatziekten De feiten over cholesterol en andere risicofactoren Klinische studies Lipoproteïne(a), een secundaire risicofactor De feiten over

Nadere informatie

Samenvatting hoofdstuk 2

Samenvatting hoofdstuk 2 Samenvatting Hoewel er veel vooruitgang is geboekt op het gebied van behandeling en preventie van hart- en vaatziekten (HVZ), is HVZ-gerelateerde sterfte nog steeds een van de belangrijkste doodsoorzaken

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting 143 Nederlandse samenvatting Stamcellen zijn primitieve cellen met het vermogen zichzelf te vernieuwen en te differentiëren in andere celtypen. Ze hebben het unieke vermogen schade in weefsels te herstellen

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28726 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28726 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/28726 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Klop, Boudewijn Title: Interplay between lipoproteins, the complement system and

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het mucosale immuunsysteem Het afweersysteem beschermt het lichaam tegen infecties met bacteriën, virussen, schimmels en parasieten. De huid en de mucosale weefsels zoals bijvoorbeeld

Nadere informatie

Een gezonder leven met een lager cholesterol. Voorlichtingsmateriaal ten behoeve van patiënten met een verhoogd cholesterol

Een gezonder leven met een lager cholesterol. Voorlichtingsmateriaal ten behoeve van patiënten met een verhoogd cholesterol Een gezonder leven met een lager cholesterol Voorlichtingsmateriaal ten behoeve van patiënten met een verhoogd cholesterol Een gezonder leven met een lager cholesterol Voorlichtingsmateriaal ten behoeve

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het immuunsysteem Ons immuunsysteem beschermt ons tegen allerlei ziekteverwekkers, zoals bacteriën, parasieten en virussen, die ons lichaam binnen dringen.

Nadere informatie

Summary in Dutch (Nederlandse samenvatting voor leken)

Summary in Dutch (Nederlandse samenvatting voor leken) Summary in Dutch (Nederlandse samenvatting voor leken) 13_Smakman.indd 173 10-02-2006 11:30:37 Het menselijk lichaam bestaat uit een groot aantal organen en weefsels die zijn opgebouwd uit miljarden cellen.

Nadere informatie

Chapter 10 Samenvatting (Dutch Summary)

Chapter 10 Samenvatting (Dutch Summary) Samenvatting (Dutch Summary) Het onderzoek beschreven in dit proefschrift was erop gericht om de regulatie van de expressie van eiwitten die betrokken zijn bij het metaboliseren en het transport van geneesmiddelen

Nadere informatie

Dutch summary. Mitochondriaal dysfunctioneren in multiple sclerosis

Dutch summary. Mitochondriaal dysfunctioneren in multiple sclerosis Mitochondriaal dysfunctioneren in multiple sclerosis Multiple sclerose (MS) is een ingrijpende aandoening van het centraal zenuwstelsel en de meest voorkomende oorzaak van niet-trauma gerelateerde invaliditeit

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Faaij, Claudia Margaretha Johanna Maria Title: Cellular trafficking in haematological

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21953 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21953 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/21953 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Schalkwijk, Daniël Bernardus van Title: Computational modeling of lipoprotein

Nadere informatie

Peggy Roestenberg - The role of CTGF in diabetic nephropathy. Chapter 10. Samenvatting in het Nederlands

Peggy Roestenberg - The role of CTGF in diabetic nephropathy. Chapter 10. Samenvatting in het Nederlands Chapter 10 Samenvatting in het Nederlands Chapter 10 Peggy Roestenberg - The role of CTGF in diabetic nephropathy DIABETES MELLITUS Diabetes mellitus, in de volksmond beter bekend als suikerziekte of diabetes,

Nadere informatie

Hart- en vaatziekten: risicoprofiel en leefstijladviezen. Cardiologie Centrum Waterland

Hart- en vaatziekten: risicoprofiel en leefstijladviezen. Cardiologie Centrum Waterland Hart- en vaatziekten: risicoprofiel en leefstijladviezen Cardiologie Centrum Waterland Hart- en vaatziekten: risicoprofiel en leefstijladviezen Hart- en vaatziekten zijn de belangrijkste doodsoorzaak in

Nadere informatie

Verhoogd cholesterolgehalte. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Verhoogd cholesterolgehalte. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Verhoogd cholesterolgehalte Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Cholesterolgehalte 3 Cholesterol 3 Cholesterol in voeding 4 Verhoogd cholesterolgehalte

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting - voor niet-vakgenoten -

Nederlandse samenvatting - voor niet-vakgenoten - Nederlandse samenvatting - voor niet-vakgenoten - Nederlandse samenvatting voor niet-vakgenoten In dit proefschrift staat het metaal koper centraal. Koper komt vooral via de voeding in het lichaam van

Nadere informatie

Slagader- verkalking

Slagader- verkalking Slagaderverkalking 22 Omdat slagaderverkalking zo n grote impact heeft op de volksgezondheid, is er zowel in Nederland als wereldwijd al jaren onderzoek gaande naar de biologische processen die hieraan

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting In dit proefschrift worden diagnostische en therapeutische aspecten van acute leukemie bij kinderen beschreven, o.a. cyto-immunologische en farmacologische aspecten en allogene

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING

Samenvatting SAMENVATTING SAMENVATTING Een karakteristieke eigenschap van astma is ontsteking van de luchtwegen. Deze ontsteking wordt gekenmerkt door een toename van ontstekingscellen in het longweefsel. De overgrote meerderheid

Nadere informatie

Chapter 7. Nederlandse samenvatting

Chapter 7. Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Veel mensen kennen in hun omgeving wel iemand die lijdt aan multiple sclerose (MS). Het is een ernstige ziekte met een grillig verloop, waarbij perioden

Nadere informatie

Samenvatting proefschrift Jeroen H. Gerrits. Promotiedatum: 8 januari 2010 Erasmus Universiteit, Rotterdam. Promotor: Prof.Dr. W.

Samenvatting proefschrift Jeroen H. Gerrits. Promotiedatum: 8 januari 2010 Erasmus Universiteit, Rotterdam. Promotor: Prof.Dr. W. De publicatie van dit proefschrift werd in 2009 gesponsord met een bijdrage van de Samenvatting proefschrift Jeroen H. Gerrits Donor-reactive T-cell responses after HLA-identical living-related kidney

Nadere informatie

VIII Samenvatting voor alle anderen

VIII Samenvatting voor alle anderen VIII Samenvatting voor alle anderen Voor het bestuderen van biologische processen, zoals die plaatsvinden in alle levende cellen van zowel flora als fauna, wordt vaak gebruik gemaakt van bacteriën. Bacteriën

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting en discussie

Nederlandse samenvatting en discussie 9. Nederlandse samenvatting en discussie Chapter 9 In dit proefschrift is het onderzoek beschreven naar de hartfunctie tijdens sepsis en de invloed van beademing op het hart als de werking van het hart

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands (Dutch summary)

Samenvatting in het Nederlands (Dutch summary) Samenvatting in het Nederlands (Dutch summary) Inleiding Hart- en vaatziekten behoren tot de belangrijkste doodsoorzaken in Nederland en leiden vaak tot chronische ziekten met levenslange problemen. Het

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING 6DPHQYDWWLQJ Samenvatting Om transplantatie van een donor orgaan in een immunologisch niet-identieke ontvanger mogelijk te maken, dient de ontvanger een hoge dosis medicijnen in

Nadere informatie

Chapter 10. Samenvatting

Chapter 10. Samenvatting Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 Zijn atherosclerose en ontsteking oorzaken van cognitieve achteruitgang bij oudste ouderen? Inleiding Een achteruitgang van verstandelijke vermogens, oftewel cognitieve

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 210 Nederlandse samenvatting Zuurstofradicalen en antioxidanten in multiple sclerosis 1. Multiple sclerosis Multiple sclerose (MS) is een chronische ontstekingsziekte van het centraal

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Moleculaire en cellulaire neuroplasticiteit in diermodellen voor depressie Depressie is een veelvoorkomende psychiatrische aandoening die vaak diep in het leven van mensen ingrijpt.

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1: CELLEN VAN ONS LICHAAM

HOOFDSTUK 1: CELLEN VAN ONS LICHAAM HOOFDSTUK 1: CELLEN VAN ONS LICHAAM Cellen, weefsels en organen (grondig lezen) Cellen: Organen: Weefsel: kleinste functionele eenheden van ons lichaam zeer uiteenlopende morfologie (=vorm/bouw) die samenhangt

Nadere informatie

CHAPTER 11 SAMENVATTING

CHAPTER 11 SAMENVATTING CHAPTER 11 SAMENVATTING Chapter 11 Drugsverslaving Drugsverslaving is een wereldwijd gezondheidsprobleem dat gekarakteriseerd wordt door dwangmatig drugsgebruik en een hoge mate van terugval na afkicken.

Nadere informatie

Axonale schade in multiple sclerose De invloed van auto-immuniteit tegen neurofilament light

Axonale schade in multiple sclerose De invloed van auto-immuniteit tegen neurofilament light Axonale schade in multiple sclerose De invloed van auto-immuniteit tegen neurofilament light Multiple sclerose (MS) is een ziekte van het centrale zenuwstelsel (CZS). Het CZS bestaat uit onze hersenen,

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting 19 Introductie glutamine De toegenomen wetenschappelijke belangstelling voor het aminozuur glutamine is mogelijk het gevolg van de ontwikkeling van complete parenterale voeding in de jaren 60 van de vorige

Nadere informatie

Een voorlichtingsboekje voor patiënten met familiaire hypercholesterolemie DR. LEIV OSE

Een voorlichtingsboekje voor patiënten met familiaire hypercholesterolemie DR. LEIV OSE Een voorlichtingsboekje voor patiënten met familiaire hypercholesterolemie DR. LEIV OSE WAT KOMT U TE WETEN DOOR DIT BOEKJE TE LEZEN? INHOUDSOPGAVE Wat komt u te weten door dit boekje te lezen? DEEL 1:

Nadere informatie

Samenvatting voor niet ingewijden

Samenvatting voor niet ingewijden Samenvatting voor niet ingewijden Samenvatting voor niet ingewijden Hematopoïese Bloedcellen worden in het beenmerg gevormd waar de moedercellen, de zogenaamde stamcellen, zich bevinden. Deze stamcel kan

Nadere informatie

I Want To Live Forever

I Want To Live Forever I want to live forever... I Want To Live Forever 2c. Organen en organenstelsels Je bent onderzoeker in het LifeSpan project. Net als alle andere leerlingen in de klas doe je onderzoek naar veroudering.

Nadere informatie

Een voorlichtingsboekje voor patiënten met familiaire hypercholesterolemie DR. LEIV OSE

Een voorlichtingsboekje voor patiënten met familiaire hypercholesterolemie DR. LEIV OSE Een voorlichtingsboekje voor patiënten met familiaire hypercholesterolemie DR. LEIV OSE INHOUDSOPGAVE WAT KOMT U TE WETEN DOOR DIT BOEKJE TE LEZEN? U komt te weten wat familiaire hypercholesterolemie is

Nadere informatie

2.1 Verstoord evenwicht protease-antiprotease

2.1 Verstoord evenwicht protease-antiprotease Roken is verreweg de belangrijkste risicofactor. Andere risicofactoren zijn: beroepen of hobby s met regelmatige blootstelling aan kleine deeltjes (fijnstof ) en (zelden) een familiair voorkomend enzymtekort

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 6 78 Nederlandse samenvatting Colon kanker Colon (dikke darm) kanker is één van de meest voorkomende kankers en is de tweede doodsoorzaak door kanker in geïndustrialiseerde landen. Het voorstadium van

Nadere informatie

Glia in Alzheimer's Disease and Aging. Molecular Mechanisms Underlying Astrocyte and Microglia Reactivity A.M. Orre

Glia in Alzheimer's Disease and Aging. Molecular Mechanisms Underlying Astrocyte and Microglia Reactivity A.M. Orre Glia in Alzheimer's Disease and Aging. Molecular Mechanisms Underlying Astrocyte and Microglia Reactivity A.M. Orre Nederlandse Samenvatting De ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende vorm van dementie

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 175

Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 175 Samenvatting Chapter 11 174 Samenvatting In dit hoofdstuk worden de studies die in dit proefschrift worden beschreven samengevat en bediscussieerd. Dit proefschrift richt zich op kankercel specifieke middelen,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Dit proefschrift behandelt moleculaire veranderingen die plaatsvinden in de hersenen van de rat na blootstelling aan morfine, een verslavende stof. Dit type onderzoek is zowel

Nadere informatie

De kracht van een netwerk-gestuurde aanpak van medicijn-ontwikkeling en de interactie tussen metabolisme en gen-expressie in Trypanosoma brucei

De kracht van een netwerk-gestuurde aanpak van medicijn-ontwikkeling en de interactie tussen metabolisme en gen-expressie in Trypanosoma brucei Nederlandse samenvatting De kracht van een netwerk-gestuurde aanpak van medicijn-ontwikkeling en de interactie tussen metabolisme en gen-expressie in Trypanosoma brucei 244 Nederlandse samenvatting Voor

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Wat verandert er in het zenuwstelsel als een dier iets leert? Hoe worden herinneringen opgeslagen in de hersenen? Hieraan ten grondslag ligt het vermogen van het zenuwstelsel om

Nadere informatie

Diagnostische toets Van HIV tot AIDS?

Diagnostische toets Van HIV tot AIDS? Diagnostische toets Van HIV tot AIDS? Moleculen 1. Basenparing In het DNA vindt basenparing plaats. Welke verbinding brengt een basenpaar tot stand? A. Peptidebinding B. Covalente binding C. Zwavelbrug

Nadere informatie

hoofdstuk één hoofdstuk twee

hoofdstuk één hoofdstuk twee Dit proefschrift beschrijft onderzoek naar hemolytische foetale bloedarmoede en foetale hydrops. Hemolytische foetale bloedarmoede ontstaat door afbraak van rode bloedcellen. Foetale hydrops betreft het

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19981 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19981 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19981 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Hambach, Lothar Wolfgang Heinrich Title: The human minor histocompatibility antigen

Nadere informatie

SAMENVATTING Samenvatting Coeliakie is een genetische aandoening waarbij omgevingsfactoren en meerdere genen bijdragen aan de ontwikkeling van de ziekte. De belangrijkste omgevingsfactor welke een rol

Nadere informatie

Samenvatting 95 SAMENVATTING

Samenvatting 95 SAMENVATTING Samenvatting Samenvatting 95 SAMENVATTING Tijdens de ontwikkeling en groei van een solide tumor, staan de tumorcellen bloot aan een gebrek aan zuurstof (hypoxie). Dit is het gevolg van de snelle groei

Nadere informatie

Risicofactoren die een rol spelen in het proces van atherosclerose zijn:

Risicofactoren die een rol spelen in het proces van atherosclerose zijn: Arterieel vaatlijden Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en de behandeling van het perifeer (slagaderlijk) arterieel vaatlijden. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse samenvatting en vooruitblik

Chapter 9. Nederlandse samenvatting en vooruitblik Chapter 9 Nederlandse samenvatting en vooruitblik 137 Chapter 9 Samenvatting voor minder ingewijden Drug resistentie vormt een groot probleem in de behandeling van kanker. Tumoren kunnen van zichzelf resistent

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Samenvatting Levertransplantatie is de aangewezen behandeling voor patiënten met eindstadium leverfalen. Het succespercentage van een transplantatie is

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING (DUTCH SUMMARY)

NEDERLANDSE SAMENVATTING (DUTCH SUMMARY) NEDERLANDE AMENVATTING (DUTCH UMMARY) 189 Nederlandse amenvatting (Dutch ummary) trekking van proefschrift Patiënten met een chronische gewrichtsontsteking, waaronder reumatoïde artritis (RA), de ziekte

Nadere informatie

Samenvatting voor de geïnteresseerde leek

Samenvatting voor de geïnteresseerde leek Chapter 10 Samenvatting voor de geïnteresseerde leek Gedurende de laatste decades is diabetes mellitus type 2 (DM2) veranderd van een relatief onschuldige aandoening van de, met name de oudere, mens in

Nadere informatie

Anatomie / fysiologie. Team anatomie/fysiologie AFI1. Anatomie / fysiologie / pathologie. Cxx53 1 en 2. Milieu interieur Uitwisseling van stoffen

Anatomie / fysiologie. Team anatomie/fysiologie AFI1. Anatomie / fysiologie / pathologie. Cxx53 1 en 2. Milieu interieur Uitwisseling van stoffen Anatomie / fysiologie Cxx53 1 en 2 Milieu interieur Uitwisseling van stoffen 1 Team anatomie/fysiologie Alfabetische volgorde achternaam Matthieu Berenbroek Jan Borm Simone Egberts Eric van Roon Nol van

Nadere informatie

Chapter 8. Samenvatting. Endoplasmatisch reticulum-stress en eiwit aggregatie in de ziekte van Parkinson: de rol van weefsel transglutaminase

Chapter 8. Samenvatting. Endoplasmatisch reticulum-stress en eiwit aggregatie in de ziekte van Parkinson: de rol van weefsel transglutaminase Chapter 8 Samenvatting Endoplasmatisch reticulum-stress en eiwit aggregatie in de ziekte van Parkinson: de rol van weefsel transglutaminase De ziekte van Parkinson (zvp) is een slopende neurodegeneratieve

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28694 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28694 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/28694 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Penning, Maria Elisabeth (Marlies) Title: Issue Date: 2014-09-10 Pre-eclampsie

Nadere informatie

CHAPTER 10. Nederlandse samenvatting

CHAPTER 10. Nederlandse samenvatting CHAPTER 10 Nederlandse samenvatting Om uit te groeien tot een kwaadaardige tumor met uitzaaiïngen moeten kankercellen een aantal karakteristieken verwerven. Eén daarvan is het vermogen om angiogenese,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Chapter 9 Inleiding Het dengue virus (DENV) en het West Nijl virus (WNV) behoren tot de Flaviviridae, een familie van kleine sferische virussen met een positief-strengs RNA genoom.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Archaea en hyperthermofielen De levende organismen op onze aarde kunnen verdeeld worden in twee groepen, de prokaryoten en de eukaryoten. Eukaryote cellen hebben een celkern, een

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 8 Nederlandse samenvatting maligniteit. Van de ruim 81.000 nieuwe gevallen van kanker in 2005 waren het er 2650 in het hoofd-halsgebied. In vergelijking met andere landen vaak mond- keelholte en strottenhoofdkanker

Nadere informatie