Hiv en seks Nederlands Eerste uitgave 2010

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "www.aidsmap.com Hiv en seks Nederlands Eerste uitgave 2010"

Transcriptie

1 Hiv en seks Nederlands Eerste uitgave 2010

2 Colofon en verantwoording Tekst: Michael Carter Eerste Nederlandstalige uitgave Overgenomen van de vierde Engelstalige uitgave Vertaling: Claudius Translations, Amsterdam Inhoud & vormgeving gefinancierd door het Britse NHS Pan-London HIV Prevention Programme en het Britse Ministerie van Volksgezondheid Vertaling gefinancierd door Merck, Sharp and Dohme Deze gids kan ook in grote letters gelezen worden via de PDF-file op onze website De inhoud van deze gids komt overeen met de voorgeschreven handelswijze met betrekking tot de behandeling van en de zorg voor hivpatiënten in Europa.

3 Hiv en seks Deze gids is bedoeld als inleiding tot de seksuele gezondheid van mensen met hiv. Het eerste deel van deze gids kijkt naar seksuele gezondheid in het algemeen en legt uit waarom een hiv-infectie niet betekent dat je geen seks meer kunt hebben of niet van seks zou kunnen genieten. Seksueel genot en een goede relatie zijn goed voor je algehele gezondheid. Deze gids beschrijft de verschillende manieren waarop hiv van invloed kan zijn op je seksleven en geeft oplossingen voor problemen en angsten waarmee je te maken zou kunnen hebben. In het tweede deel wordt uitgelegd waarom een goede fysieke gezondheid belangrijk is voor mensen met hiv en wat je zelf kunt ondernemen om je eigen gezondheid en die van anderen te beschermen. Hier vind je ook informatie over de impact van de behandeling tegen hiv en het risico op overdracht van hiv op anderen. Deze gids is niet bedoeld ter vervanging van de dialoog tussen jou en je hiv-behandelaar, maar kan een hulpmiddel zijn in het formuleren van vragen waar je graag een antwoord op zou willen hebben. Het is misschien ook een goed idee om een aantal onderwerpen die in deze gids aan de orde komen te bespreken met je partner, vrienden of een zorg- of hulpinstelling.

4 Inhoud Deel I: Hiv, seks en jij 1 OOHiv, seks en vervolging 3 OOJe houding ten aanzien van seks na een hiv-diagnose 5 OOOmgaan met seksuele stoornissen 8 OOEen relatie met een hiv-negatieve partner 16 Deel II: Hiv en het voorkomen van overdracht 19 OOAnale seks 19 OOVaginale seks 20 OOOrale seks 21 OOOverige seksuele activiteiten 22 OOCondooms 23 OOOndetecteerbare viral load en besmettelijkheid 27 OOHerinfectie 29 OOHiv-remmers om infectie te voorkomen: PEP en PREP 30 OOAnticonceptie en zwangerschap 32

5 Deel III: Hiv en andere seksueel overdraagbare aandoeningen 34 OOSoa-tests 35 OOSeksueel overdraagbare aandoeningen 37 OOChlamydia 37 OOGenitale en anale wratten 40 OOGonorroe 42 OOHepatitis A 45 OOHepatitis B 47 OOHepatitis C 50 OOHerpes 53 OOLGV 56 OONiet-specifieke urethritis (NSU) 59 OOSchaamluis 60 OOSchurft 62 OOSyfilis 63 OOTrichomonas 67 OOOverige infecties 68 Samenvatting 69

6 Deel I: Hiv, seks en jij Goed omgaan met je seksuele gezondheid als je hiv hebt betekent meer dan alleen voorkomen dat je het virus op iemand anders overdraagt. Ook is het meer dan het voorkomen van een nieuwe seksueel overdraagbare aandoening. Een goede seksuele gezondheid houdt meer in dan alleen je fysieke gezondheid. Mensen met hiv hebben dezelfde verlangens als ieder ander persoon: liefde, affectie en het plezier en de voldoening die je via seks kunt ontvangen (en geven). Seksualiteit is een deel van je persoonlijkheid; een deel van wat je tot mens maakt. De meeste mensen beschouwen seks en relaties als twee Deel I: Hiv, seks en jij 1 belangrijke aspecten in hun leven. Gezond leven met hiv betekent goed voor jezelf zorgen, ook op emotioneel gebied. Jezelf afsluiten van het geven en ontvangen van plezier of van menselijk contact en interactie is niet goed voor je. Je kunt hierdoor geïsoleerd en depressief raken en dit kan je gezondheid op een negatieve manier beïnvloeden. Het is prima om ervoor te kiezen om single te zijn of je geheel van seks te onthouden, maar dit moet wel een keuze zijn die je uit een positieve overweging hebt gemaakt. Ook hoeft dit geen blijvende keuze te zijn. Je kunt er bijvoorbeeld voor kiezen tijdelijk geen seks te hebben, totdat je een manier hebt gevonden om met je hiv-diagnose te leren leven.

7 Deel I: Hiv, seks en jij Sommige mensen hebben het gevoel dat ze beter geen seks kunnen hebben, omdat ze bang zijn iemand anders met hiv te besmetten of omdat ze denken dat ze niet aantrekkelijk meer zijn. Je hoeft je echter niet van seks te onthouden omdat je hiv hebt. Onthou dat hiv slechts een infectie is: een virus net als bijvoorbeeld het griepvirus. Het moet niet gezien worden als een morele veroordeling of bestraffing. Seks kan je een goed gevoel geven. Het kan je dichter bij anderen brengen en een sterk verlangen bevredigen. Dit is reden genoeg om ervan te blijven genieten zo vaak als je wilt. Maar uit talloze studies blijkt dat seks ook andere voordelen voor je gezondheid heeft: het helpt je beter te ontspannen, beter te slapen en het kan een uitstekende lichaamsoefening zijn. Daarnaast kan seks een pijnverlagend effect hebben, de bloedsomloop bevorderen en het cholesterolgehalte verlagen. Om al deze redenen is het belangrijk eventuele problemen die te maken hebben met seksualiteit zo vroeg mogelijk te bespreken. Dit soort problemen kun je bespreken met je hiv-behandelaar of een andere medewerker van je hiv-behandelcentrum. Misschien ben je bang dat ze gechoqueerd of teleurgesteld reageren als je ze bijvoorbeeld vertelt dat je onbeschermde seks hebt gehad. Ze zijn er echter om hulp te bieden met dit soort kwesties, informatie te verlenen en als ze niet in staat zijn je op adequate wijze te helpen je door te verwijzen 2

8 Deel I: Hiv, seks en jij naar de juiste deskundige. Je kunt ook voor advies over seksuele stoornissen terecht bij een zorg- of hulpinstelling of praat met je partner, vrienden of anderen die dezelfde problemen hebben gehad. Hiv, seks en vervolging Het is van belang te weten dat in sommige gevallen justitie een onderzoek heeft ingesteld naar mensen met hiv voor het besmetten van anderen met het hiv-virus en dat een aantal van hen hiervoor is veroordeeld. Wetgeving hierover is in elk land anders en kan in de loop van de tijd veranderen. Het is dan ook belangrijk dat je via je hiv-behandelcentrum of een belangenvereniging voor mensen met hiv erachter komt hoe de situatie is in het land waar jij je bevindt. Deze kwestie kan van invloed zijn op de manier waarop je inhoud geeft aan je seksleven na een hiv-diagnose. Wanneer je weet dat je hiv-positief bent én je hebt onbeschermde seks zonder je partner over je hiv-status te vertellen én je partner raakt als gevolg hiervan besmet, kun je in veel landen aangeklaagd worden. In sommige landen kun je zelfs aangeklaagd worden wanneer je onbeschermde seks hebt gehad zonder je partner over je hiv-status te vertellen, terwijl hij of zijn niet besmet is geraakt ( blootstelling aan hiv ). Een justitieel onderzoek kan maanden duren en kan een grote impact hebben op zowel het leven van de beklaagde als dat van degene die aangifte deed. Het is goed je ervan bewust te zijn dat condooms, zolang je deze op de juiste manier 3

9 Deel I: Hiv, seks en jij gebruikt, uitstekende bescherming bieden tegen hiv en andere seksueel overdraagbare aandoeningen. Uiteindelijk is het aan jou of je je sekspartner(s) vertelt dat je hiv hebt. Als je besluit je sekspartner(s) hierover te vertellen, denk dan goed na hoe en wanneer je dit doet. Medewerkers van je hiv-behandelcentrum of hiv-belangenvereniging kunnen je helpen technieken te ontwikkelen om voor je hiv-status uit te komen. Je kunt ook met andere mensen met hiv praten over hoe zij het hun partner vertelden en hoe ze omgingen met reacties. Vaak komt het voor dat je in het heetst van de strijd met iemand seks hebt. Misschien denk je dat dit niet het juiste moment is om te vertellen dat je hiv hebt of misschien heeft je partner geen zin het hier over te hebben. Ook kan het voorkomen dat je partner het initiatief neemt om onveilige seks te hebben. Bedenk dus vooraf over hoe je het best op dit soort situaties kunt reageren. Als je partner bereid is onveilige seks met je te hebben, of dit zelfs probeert af te dwingen, ga er dan niet zomaar van uit dat hij of zij hiv-positief is. Veel hiv-negatieve mensen (of mensen die onbekend zijn met hun hiv-status) verwachten dat iemand met hiv dit zal vertellen voordat hij of zij onveilige seks heeft. Omdat hij of zij het niet over hiv heeft gehad en er toch sprake is van onveilige seks, gaan ze ervan uit dat hun partner ook hiv-negatief is. Zoals hiv-positieve mensen een verantwoordelijkheid hebben op hun 4

10 Deel I: Hiv, seks en jij gezondheid te letten en ervoor te zorgen dat ze het hiv-virus niet overdragen, zo hebben hiv-negatieve mensen en mensen die onbekend zijn met hun hiv-status een verantwoordelijkheid op hun gezondheid te letten en zichzelf te beschermen tegen hiv. De huidige wetgeving heeft er echter voor gezorgd dat deze verantwoordelijkheid voornamelijk op de schouders van mensen met hiv rust. Als er een onderzoek tegen je wordt ingesteld of je denkt dat iemand aangifte tegen je kan doen, is het van belang dat je advies en ondersteuning krijgt van een belangenvereniging voor mensen met hiv. Ook moet je onmiddellijk, in ieder geval voordat je een verklaring aflegt, contact opnemen met een ervaren advocaat. Om deze te vinden kun je terecht bij een hivbelangenvereniging bij jou in de buurt (kijk op om een belangenvereniging bij jou in de buurt te vinden). Als je er zelf over nadenkt aangifte tegen iemand te doen, is het misschien ook verstandig met een belangenvereniging contact op te nemen. Je houding ten aanzien van seks na een hiv-diagnose Hoewel dit niet voor iedereen geldt, kan het zijn dat je houding ten aanzien van seks verandert nadat je te horen kreeg dat je hiv hebt. Misschien neemt je interesse in seks af of verdwijnt deze tijdelijk of helemaal. Aan de andere kant kan het zijn dat je interesse in seks juist toeneemt, intenser wordt. Beide veranderingen kunnen het gevolg zijn van natuurlijke fluctuaties in je behoefte aan seks, of de gelegenheid die je hebt 5

11 Deel I: Hiv, seks en jij om seks te hebben natuurlijk. Zulke veranderingen van je behoefte aan seks kunnen echter problemen veroorzaken, vooral als deze je ongelukkig maken of in botsing komen met andere aspecten van je leven. Erachter komen dat je hiv-positief bent kan ervoor zorgen dat je een ander beeld van jezelf krijgt. Een hiv-diagnose kan hard aankomen en sommige mensen sluiten zich althans tijdelijk af voor seks. Een aantal mensen met hiv zegt zich fysiek en seksueel minder aantrekkelijk te voelen dan daarvoor en minder zelfverzekerd te zijn ten opzichte van hun sekspartner(s). Als je hiv hebt kan het zijn dat je jezelf en seks in een negatief daglicht zet. Het kan je een slecht gevoel geven over het soort seks dat je hebt of hebt gehad, of boos maken op jezelf of de persoon of personen die je besmet zouden kunnen hebben. Een hiv-diagnose kan negatieve gevoelens die je over jezelf hebt verder aanwakkeren. In het verleden werd hiv onder andere gebruikt om bevolkingsgroepen die in Europa het zwaarst getroffen werden nog meer te stigmatiseren: mannen die seks hebben met mannen, migranten en drugsgebruikers. Het kan zijn dat je bang bent je sekspartner(s) met hiv te besmetten. Dit kan ervoor zorgen dat je behoefte aan seks of je seksuele prestaties afnemen. 6

12 Deel I: Hiv, seks en jij Ook kan het beangstigend zijn je te realiseren dat je misschien je voormalige, huidige en potentiële sekspartners moet vertellen dat je hiv hebt. Je moet voor jezelf een afweging maken welke sekspartner(s) je hierover vertelt. Hoewel veel hiv-positieve mensen vaste of wisselende relaties hebben met iemand die hiv-negatief is, komt het voor dat sommigen afgewezen worden omdat ze hiv hebben. Dit kan veel pijn doen (en kan in sommige gevallen zelfs je eigen veiligheid in gevaar brengen). Misschien ben je ook bang dat de persoon waaraan je het vertelt je hiv-status doorvertelt aan anderen. Je kunt deze problemen bespreken met een medewerker van je hiv-behandelcentrum, zoals een medisch adviseur of een consulent, maar je kunt ook terecht bij een andere hulp- of zorginstelling. Zij kunnen je helpen na te denken over hoe en wanneer je vertelt dat je hiv hebt en wat je kunt doen wanneer iemand negatief reageert. Goede vrienden kunnen je ook helpen een doordacht plan te maken. Sommige hiv-positieve mensen kiezen ervoor alleen seks te hebben met andere mensen met hiv. Een aantal van hen doet dit om geen enkel risico te nemen iemand anders te besmetten. Een andere reden kan zijn dat ze seks willen hebben zonder condoom. Dit kan bevredigend en intiem zijn, maar het brengt wel een aantal gezondheidsrisico s met zich mee, zoals de overdracht van een andere seksueel overdraagbare aandoening en hepatitis. Deze kunnen je gezondheid, en mogelijk ook je 7

13 Deel I: Hiv, seks en jij hiv-behandeling, negatief beïnvloeden. Daarnaast bestaat er het risico opnieuw geïnfecteerd te worden met een ander subtype hiv, dat resistent kan zijn voor een aantal hiv-remmers. Het risico op dit laatste wordt echter kleiner geacht. Verderop in deze gids wordt hier dieper op ingegaan. Omgaan met seksuele stoornissen De manier waarop je over seks denkt en de mate waarin je in staat bent seks te hebben wordt bepaald door een aantal factoren. Deze factoren bestaan onder andere uit psychische problemen, bijvoorbeeld met betrekking tot je zelfbeeld, je seksualiteit, de manier waarop je denkt dat anderen tegen je aankijken, het verlangen kinderen te krijgen of angst en depressie in het algemeen. Er zijn ook fysieke factoren die van invloed kunnen zijn op je seksleven, waaronder: OOje hormoonhuishouding; OOafwijkingen die van invloed zijn op de bloedtoevoer naar de geslachtsdelen; OOhet natuurlijke verouderingsproces; OObijwerkingen die veroorzaakt worden door geneesmiddelen; OOinteractie tussen geneesmiddelen; OOzwangerschap; OOeen lichamelijke handicap. 8

14 Deel I: Hiv, seks en jij Als je last hebt van seksuele stoornissen, worden deze meestal veroorzaakt door een combinatie van de factoren die hierboven genoemd worden. Seksuele stoornissen kunnen zowel fysieke als psychische oorzaken hebben. Hoewel seksuele stoornissen (vaak ook seksuele disfuncties genoemd) voor iedereen ongeacht leeftijd een probleem kunnen vormen, kunnen mensen met hiv hier vaker last van hebben. Een afname van je behoefte aan seks (libido) kan van grote invloed zijn op de kwaliteit van je leven, je gevoel van eigenwaarde en je relatie met je partner(s). Het kan bijdragen aan psychische problemen, zoals angstaanvallen en depressie. Seksuele stoornissen ontstaan vaak wanneer je veel last hebt van stress, bijvoorbeeld vlak na een positief resultaat van een hiv-test. Dit is vaak een periode van shock, ongerustheid, angst en ongeloof. Het is dan ook niet vreemd dat dit van invloed is op je behoefte aan seks en je seksuele prestaties. Je behoefte aan seks en intimiteit kan ook beïnvloed worden omdat je bang bent je sekspartner(s) te besmetten. Op dit moment zijn drie typen seksuele stoornissen bekend. Deze zijn: OOProblemen rondom de behoefte aan seks: meestal een afname van de interesse in seks, maar het komt ook voor dat iemands behoefte aan seks juist toeneemt tot een niveau waarop dit voor problemen zorgt. 9

15 Deel I: Hiv, seks en jij OOProblemen rondom de opwinding: bij mannen bestaan deze uit geen erectie kunnen krijgen of volhouden, terwijl vrouwen moeite kunnen hebben zich te ontspannen en vochtig te worden. OOProblemen rondom het orgasme: het niet kunnen krijgen van een orgasme, pas na lange tijd een orgasme kunnen krijgen of bij mannen een voortijdige ejaculatie. Waardoor worden seksuele stoornissen veroorzaakt? De manier waarop je over seks denkt en het beeld dat je van jezelf hebt kan bijdragen aan de ontwikkeling van seksuele stoornissen. Veel mensen met hiv hebben het gevoel dat hun seksuele gedrag abnormaal of verkeerd is. Dit wordt veroorzaakt door het stigma dat op hiv rust, maar het kan ook andere oorzaken hebben, zoals homofobie of de veroordeling van seks buiten het huwelijk. De verstandhouding met je partner(s), en andere, meer algemene relatieproblemen, kunnen ook van invloed zijn op je seksuele prestaties. Fysieke problemen kunnen ook belangrijk zijn. Seksuele disfunctie bij mannen, bijvoorbeeld, is vaak het gevolg van een verminderd testosterongehalte (hypogonadisme), wat kan leiden tot vermoeidheid en het verlies van motivatie en behoefte aan seks. Bij mensen met hiv is in een aantal gevallen een lager testosterongehalte gemeten, wat een direct 10

16 Deel I: Hiv, seks en jij gevolg kan zijn van hiv of het langdurig ziek zijn. Veel mannen worden behandeld met testosteron om deze problemen te verminderen. Mannen die testosterontherapie gebruiken krijgen vaak een grotere spiermassa en ondervinden een emotionele oppepper en een toename van hun libido. Voordat je hiermee begint is het verstandig deze therapie te bespreken met je hiv-behandelaar of huisarts. Vrouwen, die hormoontherapie gebruiken als gevolg van de menopauze, ondervinden vaak een toename van hun libido. Hiv en een aantal hiv-remmers kunnen in sommige gevallen de zenuwen aantasten (neuropathie genoemd). Dit kan leiden tot erectiestoornissen. Een aantal hiv-remmers, zoals het tegenwoordig weinig gebruikte ddi (didanosine, merknamen Videx en Videx EC), kan gevoelloosheid in het genitale gebied veroorzaken en dit kan het moeilijker maken een erectie te krijgen of vol te houden. Ook is het bekend dat proteaseremmers in een enkel geval impotentie veroorzaken. Seksuele stoornissen kunnen ook een bijwerking zijn van andere geneesmiddelen. De antidepressiva die tegenwoordig het meest worden gebruikt, bijvoorbeeld fluoxetine (merknaam Prozac), kunnen erectie- of orgasmestoornissen veroorzaken. Ook gezondheidsproblemen in het algemeen kunnen voor seksuele stoornissen zorgen, wat kan leiden tot een afname van de behoefte aan seks of een vermindering van je seksuele prestaties. 11

17 Deel I: Hiv, seks en jij Overmatig alcohol- of drugsgebruik kan ook de behoefte aan en het vermogen om seks te hebben beïnvloeden. Ook roken kan leiden tot erectiestoornissen. Van megestrolacetaat (merknaam Megace), dat de eetlust bevordert, is bekend dat het een afname van het libido veroorzaakt. Misschien heb je het gevoel dat de seksuele stoornissen die je ondervindt zich altijd en in elke situatie voordoen (bijvoorbeeld zowel in het bijzijn van sekspartner(s) als alleen tijdens het masturberen). Het is dan waarschijnlijk dat fysieke factoren, zoals alcohol- of drugsgebruik of de bijwerkingen van je behandeling, hiervoor verantwoordelijk zijn. Aan de andere kant kun je het gevoel hebben dat de problemen zich alleen voordoen in bepaalde situaties, bijvoorbeeld met een bepaalde partner, of wanneer je seks hebt in bepaalde omstandigheden. In dat geval is het waarschijnlijk dat de oorzaken psychisch van aard zijn....en wat kun je eraan doen? De eerste stap is het probleem te herkennen en te accepteren dat je een probleem hebt. Je hoeft je niet te schamen als je je niet gelukkig voelt met je seksleven of je seksuele prestaties. De volgende stap kan zijn dat je met je partner of een goede vriend praat over hoe je je voelt en waar je last van hebt. Misschien kan je hivbehandelaar je helpen en als dit niet het geval is, dan kan hij of zij je doorverwijzen naar een 12

18 Deel I: Hiv, seks en jij specialist, een verpleegkundige, een medisch adviseur of een consulent. Het is ook mogelijk dat je dokter je doorverwijst naar een gespecialiseerde hiv-consulent met wie je je vragen en problemen kunt bespreken. In overige gevallen kun je via je hivbehandelcentrum doorverwezen worden naar psychoseksuele therapie of naar een gespecialiseerd centrum voor geestelijke gezondheidszorg. Om je seksuele stoornissen te helpen herkennen en op te lossen kan het zijn dat je therapeutische gesprekken moet volgen, bijvoorbeeld in de vorm van cognitieve gedragstherapie (CGT). Als je een huisarts hebt, kan deze je ook helpen, bijvoorbeeld door middel van counseling door hem- of haarzelf of door je door te verwijzen naar een zorginstelling bij jou in de buurt waar je therapeutische gesprekken kunt volgen. Belangenverenigingen voor mensen met hiv zijn ook een prima plaats om informatie en hulp te zoeken. Als je problemen hebt rondom de opwinding of de ejaculatie, dan is het belangrijk vast te stellen waar je precies last van hebt en wat de oorzaak of oorzaken hiervan kunnen zijn. Het kan zijn dat je hiervoor een aantal tests moet ondergaan (vaak niet meer dan een bloedtest om je hormoonspiegel te meten of om andere afwijkingen te vinden die problemen kunnen veroorzaken). Voor mannen met erectiestoornissen is een aantal geneesmiddelen beschikbaar die hierbij 13

19 Deel I: Hiv, seks en jij kunnen helpen. Als uit tests blijkt dat je een laag testosterongehalte hebt, dan is testosterontherapie misschien een oplossing. Voor advies hierover kun je terecht bij de meeste hiv-behandelcentra. Als je last hebt van erectiestoornissen in het algemeen, zowel in het bijzijn van sekspartner(s) als alleen, dan bieden de geneesmiddelen sildenafil (merknaam Viagra), tadalafil (merknaam Cialis) en vardenafil (merknaam Levitra) misschien de oplossing. Deze middelen bevorderen de bloedtoevoer naar de penis. Erectiepillen kunnen echter leiden tot interactie met andere geneesmiddelen. Mensen die gebruik maken van proteaseremmers, niet-nucleoside reverse transcriptaseremmers (NNRTI s), het antischimmelmiddel ketoconazol (merknaam Nizoral), itraconazol (merknaam Sporanox) of het antibioticum erytromycine moeten extra goed opletten. Mensen die de volledige dosering ritonavir (merknaam Norvir) gebruiken kunnen Levitra in zijn geheel niet gebruiken, en Viagra slechts in beperkte mate. Als een dokter je één van deze middelen voorschrijft, is het belangrijk dat je hem of haar vertelt welke andere medicatie je gebruikt. Daarnaast wordt afgeraden poppers (alkylnitriet) te gebruiken in combinatie met Viagra, Cialis of Levitra. Dit kan leiden tot een gevaarlijke daling van de bloeddruk. 14

20 Deel I: Hiv, seks en jij Een vertraagde ejaculatie of een vertraagd orgasme kan een bijwerking zijn van medicatie, met name antidepressiva. Als je hier last van hebt en je maakt je hier zorgen over, laat dit dan weten aan je dokter. Mogelijk is er een ander middel beschikbaar waarbij de kans hierop kleiner is. Voor sommige mensen is een effectieve behandeling tegen depressie belangrijker dan een afname van de behoefte aan seks. Het aantal medische oplossing voor vrouwen die last hebben van seksuele stoornissen is een stuk beperkter. Er bestaat geen Viagra, Cialis of Levitra voor vrouwen. Onderzoek wijst erop dat deze middelen ook voor vrouwen voordelen kunnen hebben, maar concrete bewijzen hiervoor ontbreken. Als je om welke reden dan ook last hebt van problemen, dan is het altijd goed om deze met je hiv-behandelaar of huisarts te bespreken. Het is mogelijk dat een fysieke afwijking (bijvoorbeeld de gevolgen van hiv, suikerziekte of gezondheidsproblemen in het algemeen) bijdraagt aan een seksuele stoornis. Maar ook andere factoren, zoals bijwerkingen, schade aan het genitale gebied of alcohol- of drugsgebruik kunnen hieraan bijdragen. Vrouwen die na de menopauze hormoontherapie gebruiken ondervinden vaak een toename van hun libido en hebben minder last van vaginale droogheid. Als je last hebt van droogheid kun je ook glijmiddel gebruiken. 15

21 Deel I: Hiv, seks en jij Seksuele stoornissen bij vrouwen met hiv hebben vaak een psychische of sociale oorzaak (een aantal van deze oorzaken kan leiden tot fysieke problemen). Deze problemen zijn vaak te behandelen via een goed gesprek, counseling, CGT of psychotherapie. Deze zijn beschikbaar via de meeste hiv-behandelcentra of je huisarts. Informeer naar alle beschikbare vormen van hulp. Een relatie met een hiv-negatieve partner Veel hiv-positieve mensen hebben een relatie met iemand die hiv-negatief is. Dit wordt soms een serodiscordante relatie genoemd. Bij een relatie tussen mensen met een verschillende hiv-status wordt soms alleen gedacht in termen van seks en het risico op overdracht van het hiv-virus. Seks is in veel relaties belangrijk, maar op de lange termijn zijn er maar weinig relaties die alleen op seks zijn gebaseerd. Het seksuele aspect van een relatie kan in de loop van de tijd sterk veranderen en de waarde die je hieraan hecht is voor iedereen verschillend. Hoe dan ook het hebben van hiv is waarschijnlijk van invloed op hoe jij en je partner over seks denken en kan gevolgen hebben voor jullie seksleven. Elke aandoening binnen een relatie kan van invloed zijn op je seksleven. Dit geldt vooral voor hiv omdat het overdraagbaar is via seksueel contact. Het is dan ook verstandig hierover met je partner te praten. Je kunt bespreken wat je ervan vind als er sprake is van een risico op overdracht van 16

22 Deel I: Hiv, seks en jij het hiv-virus en in hoeverre dit van invloed kan zijn op jullie intimiteit, verlangens en seksuele prestaties. Het is ook verstandig om te praten over hoe je kunt voorkomen dat je partner besmet raakt. Veel mensen vinden het moeilijk om over seks te praten, zelfs met de persoon waar ze het meest intiem mee zijn. Als dat het geval is, kun je een gesprek aangaan met iemand van je hivbehandelcentrum of een andere zorg- of hulpinstelling. Dit kan verhelderend werken, zodat je weet wat je graag aan je partner zou willen vertellen. Je kunt ook in relatietherapie gaan, waarbij je de mogelijkheid hebt om moeilijke zaken met je partner te bespreken onder begeleiding van een gespecialiseerde consulent. Je behandelcentrum of organisatie voor mensen met hiv bij jou in de buurt kan dit voor je regelen. Condoomgebruik is een effectieve manier om overdracht van hiv te voorkomen. Als je ze consequent en op de juiste manier gebruikt kunnen ze ook de overdracht van andere seksueel overdraagbare aandoeningen voorkomen en ongeplande zwangerschap verhinderen. Voor sommige koppels is condoomgebruik een goede oplossing. Andere koppels hebben er echter moeite mee altijd condooms te gebruiken of kiezen ervoor dit niet te doen. 17

23 Deel I: Hiv, seks en jij Een gesprek met je partner kan helpen problemen rondom condoomgebruik op te lossen. Een gesprek met iemand van je behandelcentrum kan ook verhelderend werken. Er kunnen praktische problemen zijn die condoomgebruik in de weg staan. Deze zijn echter gemakkelijk op te lossen. Bij sommige mensen scheuren ze snel omdat ze te klein zijn, terwijl ze bij anderen juist gemakkelijk afglijden om ze te groot zijn. Het uitproberen van condooms in verschillende grootten kan dit probleem verhelpen. Het vrouwencondoom (merknaam Femidom) of verschillende soorten glijmiddel kunnen variatie en verbetering aanbrengen in het condoomgebruik. Ook is het vrouwencondoom een manier waarop vrouwen meer zekerheid hebben dat er een condoom gebruikt wordt. Als je bang bent aan hiv blootgesteld te zijn (bijvoorbeeld omdat het condoom afgleed of scheurde), dan kun je gebruikmaken van Post Exposure Profylaxis (PEP). Problemen rondom condoomgebruik hebben soms meer te maken met hoe je denkt over hiv, vertrouwen en intimiteit. In dit soort situaties heb je soms veel aan een goed gesprek met je partner of een professional, zoals een medisch adviseur of een consulent. Als je geen condooms gebruikt, is het belangrijk dat jullie allebei de mogelijke risico s onderkennen en accepteren, en dat je je bewust bent van de impact die het op jullie allebei kan hebben als je partner besmet raakt. Op dit moment is er een uitgebreide discussie gaande 18

24 over de vraag hoe besmettelijk mensen met hiv zijn die hiv-remmers gebruiken en een ondetecteerbare viral load hebben. In het gedeelte over besmettelijkheid wordt hier dieper op ingegaan. Sommige hiv-behandelcentra stellen pakketten met Post Exposure Profylaxis (PEP) beschikbaar aan hiv-negatieve partners, die je kunt gebruiken als het condoom afglijdt of scheurt. In deel twee vind je meer informatie over PEP. Deel II: Hiv en het voorkomen van overdracht 19 Deel II: Hiv en het voorkomen van overdracht Anale seks De manier, waarbij het risico op overdracht van hiv het grootst is, is onbeschermde anale seks (dat wil zeggen zonder condoom). De kans dat een man het hiv-virus via onbeschermde anale seks overdraagt is het grootst wanneer hij de actieve of penetrerende partner is. Dit risico wordt verder verhoogd door een hoge viral load, een onbehandelde seksueel overdraagbare aandoening (een soa kan namelijk ontstekingen en weefselschade in het genitale gebied veroorzaken), ejaculatie in je

25 Deel II: Hiv en het voorkomen van overdracht partner of seks die weefselschade kan veroorzaken. Het gebruik van poppers tijdens seks zorgt voor een aanzienlijke verhoging van het risico dat de ontvangende partner wordt besmet. Het vermoeden bestaat dat poppers de bloedtoevoer naar weefsel in de endeldarm verhoogt. Als een hiv-negatief persoon een onbehandelde seksueel overdraagbare aandoening heeft, loopt hij evenzeer meer risico via jou het hiv-virus op te lopen tijdens onbeschermde seks. Als je de ontvangende, of passieve, sekspartner bent, dan is het risico dat je het hiv-virus overdraagt kleiner. Het risico is echter nog steeds aanwezig, vooral als je een hoge viral load hebt of een onbehandelde seksueel overdraagbare aandoening. Vaginale seks Het risico op overdracht van hiv via onbeschermde vaginale seks is zowel voor vrouwen als mannen groot. Het risico is voor vrouwen nog groter, waarschijnlijk vanwege het type weefsel aan de binnenkant van de vagina en de baarmoederhals. Het risico dat een hivpositieve vrouw het hiv-virus overdraagt aan haar mannelijke partner via onbeschermde seks is echter eveneens hoog. Dit risico wordt verder verhoogd als één van beide partners (of allebei) een seksueel overdraagbare aandoening heeft (een soa kan namelijk 20

26 Deel II: Hiv en het voorkomen van overdracht ontstekingen en weefselschade in het genitale gebied veroorzaken). Maar ook weefselschade in het genitale gebied in het algemeen kan het risico op overdracht verhogen. Het risico wordt ook verhoogd als de hiv-positieve partner een hoge viral load heeft of wanneer de hiv-positieve partner een man is en hij ejaculeert in zijn partner. Onbeschermde vaginale seks kan ook tot zwangerschap leiden. Als je onbeschermde seks hebt gehad en je bent bang dat jij of je partner misschien zwanger is, dan kun je bij een ziekenhuis of apotheek terecht voor de morningafterpil. Deze is zonder recept verkrijgbaar. Orale seks Het risico op overdracht van het hiv-virus via orale seks is een stuk onduidelijker. Het is algemeen geaccepteerd dat het risico op overdracht van hiv via orale seks veel kleiner is dan via onbeschermde anale of vaginale seks. Het risico is groter wanneer je een man orale seks geeft en kleiner wanneer je orale seks ontvangt. Vermoed wordt dat het risico op overdracht van hiv via orale seks groter is wordt wanneer: OOde persoon die orale seks ontvangt een zeer hoge viral load heeft of een onbehandelde seksueel overdraagbare aandoening; OOeen hiv-positieve man ejaculeert in de mond van de persoon die orale seks geeft; OOeen hiv-positieve man wondjes, zweertjes of uitslag op de penis heeft; 21

HET PARTNER-ONDERZOEK

HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie en geïnformeerde voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief;

Nadere informatie

Deelnemersinformatie en geïnformeerde toestemming voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK

Deelnemersinformatie en geïnformeerde toestemming voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie en geïnformeerde voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief;

Nadere informatie

Deelnemersinformatie voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK

Deelnemersinformatie voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief; (ii)

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-NEGATIEVE MAN

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-NEGATIEVE MAN Pagina van 6 AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot 6 maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

Deelnemersinformatie voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK

Deelnemersinformatie voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief; (ii)

Nadere informatie

Nierfalen en Seksualiteit

Nierfalen en Seksualiteit Nierfalen en Seksualiteit 1 Inhoudsopgave Inleiding Seksuele problemen bij nierfalen Bij mannen en vrouwen Factoren die het seksueel functioneren kunnen beïnvloe- den Bespreekbaar maken Maatschappelijk

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-NEGATIEVE VROUW

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-NEGATIEVE VROUW AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat u de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten moeten

Nadere informatie

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Vraag de onderzoeksdeelnemers na hun aanmelding om deze basisvragenlijst in te vullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE VROUW

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE VROUW Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Vraag de onderzoeksdeelnemers na hun aanmelding om deze basisvragenlijst in te vullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

Astma of COPD en seksualiteit

Astma of COPD en seksualiteit Astma of COPD en seksualiteit Astma of COPD en seksualiteit Astma of COPD kan invloed hebben op uw seksleven. Dat kan door de ziekte zelf komen, maar ook door medicijnen of door de manier waarop u ermee

Nadere informatie

S e k s u e e l S e k s u e e l S e O v e r d r a a g b a r e O v e r d A a n d o e n i n g e n A a n d o e. d r a a g b a r e O v e r d r a a g b a r

S e k s u e e l S e k s u e e l S e O v e r d r a a g b a r e O v e r d A a n d o e n i n g e n A a n d o e. d r a a g b a r e O v e r d r a a g b a r k s u e e l S e k s u e e l S e k s u e e a g b a r e O v e r d r a a g b a r e O v n i n g e n A a n d o e n i n g e n A a n s u e e l S e k s u e e l S e k s u e e l g b a r e O v e r d r a a g b a r

Nadere informatie

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Op de polikliniek van het Universitair Kinderziekenhuis St Radboud ziekenhuis willen wij je met deze folder informatie geven over seksualiteit

Nadere informatie

www.aidsmap.com Vrouwen & hiv

www.aidsmap.com Vrouwen & hiv www.aidsmap.com Vrouwen & hiv Nederlands Eerste uitgave 2010 Colofon en verantwoording Deze uitgave is herzien door Positively UK (voorheen Positively Women) Eerste Nederlandstalige uitgave - 2010 Overgenomen

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

Informatie voor patiënten. Diabetes en seksualiteit

Informatie voor patiënten. Diabetes en seksualiteit Informatie voor patiënten Diabetes en seksualiteit z Seksualiteit en diabetes mellitus 1 Over problemen met seksualiteit wordt niet zo gemakkelijk gesproken. Doordat het een beladen onderwerp is, kunnen

Nadere informatie

THEMADOSSIER CHLAMYDIA

THEMADOSSIER CHLAMYDIA THEMADOSSIER CHLAMYDIA 1. Soa s Soa s zijn seksueel overdraagbare aandoeningen. Je kan ze dus oplopen door seksueel contact of door contact met het bloed van een besmet persoon. Volgens recent onderzoek

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-POSITIEVE MAN

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-POSITIEVE MAN AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop da tu de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten moeten

Nadere informatie

Besmetting met HIV Inleiding Wat is HIV Wat is AIDS

Besmetting met HIV Inleiding Wat is HIV Wat is AIDS Besmetting met HIV Inleiding Door een ongeluk, waarbij u mogelijk in contact bent gekomen met het bloed van iemand met HIV of AIDS, loopt u kans om met HIV besmet te raken. Juist bij een ongeluk gaat alles

Nadere informatie

klaar met spelen? dat dacht je maar!

klaar met spelen? dat dacht je maar! 5 7 8 9 0 5 5 7 8 9 0 5 Dit spel is ontwikkeld om gezinnen, waarvan één of meer personen hiv+ zijn, te ondersteunen bij het praten over onderwerpen die daar direct of indirect mee te maken hebben. Mensen

Nadere informatie

Servicepunt van de Hiv Vereniging Nederland Tel. 020-689 2577 Bereikbaar van maandag t/m vrijdag, tussen 14.00 en 22.00 uur

Servicepunt van de Hiv Vereniging Nederland Tel. 020-689 2577 Bereikbaar van maandag t/m vrijdag, tussen 14.00 en 22.00 uur Nuttige adressen: Servicepunt van de Hiv Vereniging Nederland Tel. 020-689 2577 Bereikbaar van maandag t/m vrijdag, tussen 14.00 en 22.00 uur Aids SOA infolijn Tel. 0900-204 2040 (10 eurocent per minuut)

Nadere informatie

Terugkerende aanvallen

Terugkerende aanvallen Genitale herpes Herpes genitalis is een seksueel overdraagbare aandoening (soa), die wordt veroorzaakt door een virus. Dit virus zorgt voor een pijnlijke infectie van de huid en de slijmvliezen in en rond

Nadere informatie

Seksueel overdraagbare aandoeningen

Seksueel overdraagbare aandoeningen Seksueel overdraagbare aandoeningen Wat zijn soa s? Soa s zijn seksueel overdraagbare aandoeningen. Het zijn ziektes die je kunt krijgen als je onveilig vrijt. Er zijn verschillende soorten soa s. Sommige

Nadere informatie

Hoe krijg je hepatitis B?

Hoe krijg je hepatitis B? Hepatitis B Hepatitis B is een infectie van de lever, veroorzaakt door het hepatitis B-virus. In Nederland wordt dit virus vooral overgedragen door seksueel contact. Het dringt via de slijmvliezen van

Nadere informatie

Seks en relaties Woordenlijst

Seks en relaties Woordenlijst Seks en relaties Woordenlijst Inhoud Vriendschappen en relaties 3 Lichaamsdelen 4 Seksualiteit 6 Seks en masturbatie 8 Veilige seks en voorbehoedsmiddelen 10 Misbruik 12 2 Vriendschappen en relaties Vriendje

Nadere informatie

Verschil in verlangen

Verschil in verlangen Verschil in verlangen 1 Wat is normaal? Hoe vaak denk je dat mensen samen vrijen in een goede relatie? Twee keer per week, eens in de maand of alleen in de vakantie? Het antwoord op deze vraag zegt iets

Nadere informatie

Erectiestoornissen: wat vrouwen moeten weten.

Erectiestoornissen: wat vrouwen moeten weten. Erectiestoornissen: wat vrouwen moeten weten. Erectiestoornissen: wat vrouwen moeten weten. Inleiding Erectiestoornissen zijn min of meer bespreekbaar geworden, hoewel het onderwerp toch nog een beetje

Nadere informatie

Seksualiteit en diabetes mellitus. Polikliniek diabeteszorg

Seksualiteit en diabetes mellitus. Polikliniek diabeteszorg Seksualiteit en diabetes mellitus Polikliniek diabeteszorg mca.nl seksualiteit en diabetes mellitus Problemen met de seksualiteit is een onderwerp waar niet zo gemakkelijk over wordt gesproken. De beladenheid

Nadere informatie

Veel onwetendheid over baarmoederhalskanker op Curaçao zaterdag, 24 mei 2014 00:00

Veel onwetendheid over baarmoederhalskanker op Curaçao zaterdag, 24 mei 2014 00:00 Het grootste onderzoek naar baarmoederhalskanker en HPV-genotype in het Caribisch gebied tot nu toe vindt plaats op Curaçao. Bij 57.000 vrouwen op Curaçao zit een oproep in de bus om een PAP-test te doen.

Nadere informatie

COMBINATIETHERAPIE TEGEN HIV

COMBINATIETHERAPIE TEGEN HIV COMBINATIETHERAPIE TEGEN HIV Patiënteninformatie Debbie van der Meijden Iman Padmos Tweede druk November 2007 Colofon Verantwoording Deze brochure is samengesteld door Debbie van der Meijden en Iman Padmos,

Nadere informatie

Diabetes en seksualiteit

Diabetes en seksualiteit Diabetes en seksualiteit Diabetes en seksualiteit Diabetes kan invloed hebben op uw seksleven. Dat kan door de ziekte zelf komen, maar ook door de medicijnen of de manier waarop u ermee om gaat. In deze

Nadere informatie

Testen op HIV, ja of nee?

Testen op HIV, ja of nee? Afdeling Verloskunde, locatie AZU Testen op HIV, ja of nee? Informatie voor zwangere vrouwen Wat is HIV, wat is aids en wat zijn de gevolgen tijdens de zwangerschap. HIV is het virus dat de ziekte aids

Nadere informatie

Erectiestoornis. Albert Schweitzer ziekenhuis november 2014 pavo 0858

Erectiestoornis. Albert Schweitzer ziekenhuis november 2014 pavo 0858 Erectiestoornis Albert Schweitzer ziekenhuis november 2014 pavo 0858 Inleiding Uw arts heeft met u gesproken over de problemen die u heeft bij een erectie. In deze folder informeren wij u over wat een

Nadere informatie

Astma of COPD en seksualiteit

Astma of COPD en seksualiteit Astma of COPD en seksualiteit Astma of COPD kan invloed hebben op uw seksleven. Dat kan door de ziekte zelf komen, maar ook door medicijnen of de manier waarop u met uw ziekte omgaat. Deze folder gaat

Nadere informatie

Vaginale hygiëne. Wat zijn vaginale klachten?

Vaginale hygiëne. Wat zijn vaginale klachten? Vaginale hygiëne Vaginale hygiëne De vagina is een kwetsbaar lichaamsdeel. Ze is gevoelig voor vocht, warmte en knellende kleding. Deze folder geeft je beknopte informatie over goede hygiënische verzorging

Nadere informatie

Activiteit van de maand

Activiteit van de maand Activiteit van de maand Ideaal om de koude wintermaanden door te komen een activiteit om rode oortjes en warme kaken van te krijgen! De Veilig Vrijen Quiz (een uitgave van In Petto: www.jongereninformatie.be)

Nadere informatie

Hart- en vaataandoeningen en seksualiteit

Hart- en vaataandoeningen en seksualiteit Hart- en vaataandoeningen en seksualiteit Hart- en vaataandoeningen en seksualiteit Hart- en vaataandoeningen kunnen invloed hebben op uw seksleven. Dat kan door de aandoening zelf komen, maar ook door

Nadere informatie

Wat zijn erectiestoornissen Hoe komt een erectie tot stand Oorzaken erectiestoornissen

Wat zijn erectiestoornissen Hoe komt een erectie tot stand Oorzaken erectiestoornissen Erectiestoornissen Wat zijn erectiestoornissen Een erectiestoornis of erectiele dysfunctie is een voortdurend of terugkerend onvermogen een erectie te krijgen of vol te houden tot de voltooiing van de

Nadere informatie

De Hormonale anticonceptiepil

De Hormonale anticonceptiepil 1 De Hormonale anticonceptiepil Hoe werkt de pil? De pil bevat de vrouwelijke hormonen oestrogeen en progesteron. Deze voorkomen op 3 manieren zwangerschap. Wanneer je stopt met de pil zorgen je eigen

Nadere informatie

Veelgestelde vragen Hiv behandelcentrum

Veelgestelde vragen Hiv behandelcentrum - Waar kan ik me laten testen op een seksueel overdraagbare aandoening (soa)? U kunt zich via uw eigen huisarts laten onderzoeken op soa. Ook kunt u contact opnemen met de soapoli van de GGD. http://www.ggdbzo.nl/informatie/seksualiteit/paginas/soa

Nadere informatie

www.aidsmap.com Bijwerkingen Nederlands Eerste uitgave 2010

www.aidsmap.com Bijwerkingen Nederlands Eerste uitgave 2010 www.aidsmap.com Bijwerkingen Nederlands Eerste uitgave 2010 Colofon en verantwoording Tekst: Michael Carter Eerste Nederlandstalige uitgave 2010 Overgenomen van de tiende Engelstalige uitgave 2009 Vertaling:

Nadere informatie

Deze informatie is bestemd voor mensen die mee willen doen aan het AMPrEP project.

Deze informatie is bestemd voor mensen die mee willen doen aan het AMPrEP project. Deze informatie is bestemd voor mensen die mee willen doen aan het AMPrEP project. U kunt deze informatie ook vinden op de website van de soa poli van de GGD Amsterdam. Wat is het AMPrEP project? AMPrEP

Nadere informatie

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen Seksueel Overdraagbare Aandoeningen Voorkomen Testen Behandelen Inhoud Seksueel Overdraagbare Aandoeningen: 3. Wat zijn soa s? 4. Hoe kun je een soa oplopen? Voorkomen: 5. Hoe voorkom je een soa? Wat is

Nadere informatie

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 3. Veilig en onveilig vrijen: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (soa s)

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 3. Veilig en onveilig vrijen: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (soa s) Bovenbouw HAVO / VWO Onderdeel 3 Veilig en onveilig vrijen: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (soa s) 2 Toelichting onderdeel 3: De Soa-poli Het derde onderdeel van Lang Leve de Liefde Bovenbouw (LLL-BB)

Nadere informatie

Theorieboek. Je hebt verschillende voorbehoedsmiddelen. De enne is betrouwbaarder dan de andere. Love

Theorieboek. Je hebt verschillende voorbehoedsmiddelen. De enne is betrouwbaarder dan de andere. Love 4f Voorbehoedsmiddelen Je hebt verschillende voorbehoedsmiddelen. De enne is betrouwbaarder dan de andere. Hier hebt je enkele voorbehoedsmiddelen: De condoom Het vrouwencondoom De pil De prikpil Het spiraaltje

Nadere informatie

SAMENVATTING PARTNER-PROTOCOL

SAMENVATTING PARTNER-PROTOCOL SAMENVATTING PARTNER-PROTOCOL Een onderzoek naar serodiscordante stellen om het risico van overdracht van HIV in te schatten en factoren met betrekking tot condoomgebruik te bestuderen. Partners van mensen

Nadere informatie

Post Expositie Profylaxe (PEP) Centrumlocatie

Post Expositie Profylaxe (PEP) Centrumlocatie Centrumlocatie U bent doorverwezen naar de afdeling Spoed Eisende Hulp en/of de polikliniek Inwendige Geneeskunde/Infectieziekten. De medische zorg voor infectieziekten wordt verzorgd door een team van

Nadere informatie

Prod. oktober 2014, NL/TRIM/0001/14, Exp. oktober 2016. Triumeq. Starten met. Patiënteninformatie

Prod. oktober 2014, NL/TRIM/0001/14, Exp. oktober 2016. Triumeq. Starten met. Patiënteninformatie Prod. oktober 2014, NL/TRIM/0001/14, Exp. oktober 2016 Starten met Triumeq Patiënteninformatie Vooraf U krijgt deze folder omdat u Triumeq gaat gebruiken om hiv te remmen. In deze folder vindt u de belangrijkste

Nadere informatie

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen Seksueel Overdraagbare Aandoeningen Voorkomen Testen Behandelen Inhoud Seksueel Overdraagbare Aandoeningen: Wat zijn soa s? Hoe kun je een soa oplopen? 3 4 Voorkomen: Hoe voorkom je een soa? Wat is veilig

Nadere informatie

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN APRIL 213 INHOUD Het doel van de thermometer is een eerste berichtgeving over de stand van zaken in 212 over seksuele gezondheid in Nederland. De thermometer bevat nieuwe gegevens van de soa-centra, aangiftecijfers,

Nadere informatie

Resistentie tegen medicijnen. bij HIV-therapie

Resistentie tegen medicijnen. bij HIV-therapie Resistentie tegen medicijnen bij HIV-therapie Colofon De inhoud van deze brochure is met de grootst mogelijke zorg samengesteld. Aan eventuele fouten kunnen geen rechten worden ontleend. Bij gebruik van

Nadere informatie

Bij seks horen ook gevoelens. Liefde en verliefdheid. Zin hebben in seks. Opgewonden zijn of geil zijn.

Bij seks horen ook gevoelens. Liefde en verliefdheid. Zin hebben in seks. Opgewonden zijn of geil zijn. SEKS, Alle manieren waarop je kan vrijen noemen we seks hebben. Je kan seks hebben met jezelf en met iemand anders. Niet iedereen wil seks. Dat is voor iedereen anders. Seks is strelen, zoenen, knuffelen.

Nadere informatie

Communicatie, intimiteit en seksualiteit bij mensen met een nieraandoening. Niervereniging zaterdag 16 januari 2016

Communicatie, intimiteit en seksualiteit bij mensen met een nieraandoening. Niervereniging zaterdag 16 januari 2016 Communicatie, intimiteit en seksualiteit bij mensen met een nieraandoening Niervereniging zaterdag 16 januari 2016 Even voorstellen Claudia van der Wel Consulent seksuele gezondheid in Deventer Inhoud

Nadere informatie

HIV SAM AFRIKANEN TEGEN HIV. Instituut voor Tropische Geneeskunde

HIV SAM AFRIKANEN TEGEN HIV. Instituut voor Tropische Geneeskunde HIV SAM AFRIKANEN TEGEN HIV Instituut voor Tropische Geneeskunde Introductie Deze brochure geeft je informatie over HIVtesten (het Human Immunodeficiency Virus dat AIDS of Acquired ImmunoDeficiency Syndrome

Nadere informatie

De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie

De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Albert Schweitzer ziekenhuis Januari 2012 pavo 0597 Inhoudsopgave Inleiding 2 Algemeen 2 1. Het uitstrijkje 3 1a. Hoe wordt een uitstrijkje

Nadere informatie

49 Vaginale schimmelinfectie.indd 6

49 Vaginale schimmelinfectie.indd 6 Vaginale schimmelinfectie WAT IS EEN VAGINALE SCHIMMELINFECTIE WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WANNEER KUNT U BETER NAAR UW HUISARTS GAAN VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL

Nadere informatie

Wat is hiv en wat is aids?

Wat is hiv en wat is aids? Hiv en aids Wat is hiv en wat is aids? Hiv is het virus dat aids veroorzaakt. Het kan het lichaam op verschillende manieren binnendringen. Eenmaal in het lichaam begint het virus het afweersysteem af te

Nadere informatie

met liefde, geduld en begrip kan ook iemand met een longprobleem een prettige seksuele relatie hebben

met liefde, geduld en begrip kan ook iemand met een longprobleem een prettige seksuele relatie hebben Intimiteit en seksualiteit bij longziekten Inleiding Intimiteit en/of seksualiteit horen bij het leven. De een is hierin wat actiever dan de ander en in de ene periode loopt het beter dan in de andere.

Nadere informatie

Erectiestoornissen: een frequent voorkomende en behandelbare aandoening.

Erectiestoornissen: een frequent voorkomende en behandelbare aandoening. Erectiestoornissen: een frequent voorkomende en behandelbare aandoening. Erectiestoornissen: een frequent voorkomende en behandelbare aandoening. Inleiding Deze brochure wil mannen informatie verschaffen

Nadere informatie

Ghapro. Newsflash. In dit nummer. Juni 2015 Jaargang 1, nr.1. Nieuwsbrief voor Gerantes. Sekswerkers in Vlaanderen. Medische resultaten

Ghapro. Newsflash. In dit nummer. Juni 2015 Jaargang 1, nr.1. Nieuwsbrief voor Gerantes. Sekswerkers in Vlaanderen. Medische resultaten Ghapro Newsflash Juni 2015 Jaargang 1, nr.1 Nieuwsbrief voor Gerantes In dit nummer Sekswerkers in Vlaanderen Een diverse groep Medische resultaten Wat zijn de trends? Gonorroe in de keel Wat zijn de risico

Nadere informatie

Morning-afterpil VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL

Morning-afterpil VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL Morning-afterpil WAT IS DE MORNING-AFTERPIL WANNEER WEL WANNEER GEEN MORNING-AFTERPIL WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WANNEER KUNT U BETER NAAR UW HUISARTS GAAN VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL

Nadere informatie

Vaginistisch reageren

Vaginistisch reageren Vaginistisch reageren 1 Wat is het? Vaginisme wil zeggen dat het niet lukt om een penis, vingers of tampon in je vagina in te brengen. Probeer je het, dan spannen je bekkenbodemspieren zich onbewust aan.

Nadere informatie

Risicominimalisatiemateriaal voor patiënten betreffende CellCept (mycofenolaatmofetil) en Myfortic (mycofenolaatnatrium)

Risicominimalisatiemateriaal voor patiënten betreffende CellCept (mycofenolaatmofetil) en Myfortic (mycofenolaatnatrium) Risicominimalisatiemateriaal voor patiënten betreffende CellCept (mycofenolaatmofetil) en Myfortic (mycofenolaatnatrium) Dit risicominimalisatiemateriaal voor mycofenolaat-bevattende producten is beoordeeld

Nadere informatie

ORGAANTRANSPLANTATIE SEKSUALITEIT, VEILIG VRIJEN EN KINDERWENS

ORGAANTRANSPLANTATIE SEKSUALITEIT, VEILIG VRIJEN EN KINDERWENS ORGAANTRANSPLANTATIE SEKSUALITEIT, VEILIG VRIJEN EN KINDERWENS UMCG afd. Maag, Darm, Leverziekten Maart 2013 INHOUDSOPGAVE Inleiding 3 Seksualiteit na een orgaantransplantatie 3 Praten over seksualiteit

Nadere informatie

7. Wel of niet vertellen

7. Wel of niet vertellen Quizvragen hoofdstuk 6 1. Wanneer krijgt iemand een bloedtransfusie? 2. Hoe is het virus in jouw bloed terechtgekomen? 3. Komt een verkoudheid door de kou of door een virus? 4. Kan het virus in flesvoeding

Nadere informatie

Patiëntenversie Richtlijn seksueel overdraagbare aandoeningen voor de tweede lijn

Patiëntenversie Richtlijn seksueel overdraagbare aandoeningen voor de tweede lijn Patiëntenversie Richtlijn seksueel overdraagbare aandoeningen voor de tweede lijn Soorten soa s Soa s zijn seksueel overdraagbare aandoeningen. Die kun je krijgen als je zonder condoom vrijt. Er zijn verschillende

Nadere informatie

Eileiderontsteking. Afdeling Gynaecologie

Eileiderontsteking. Afdeling Gynaecologie Eileiderontsteking Afdeling Gynaecologie Inleiding Een eileiderontsteking is een ontsteking van de eileiders. Deze ontstekingen kunnen heel sluimerend verlopen met weinig klachten. Meestal heeft u acute

Nadere informatie

Hiv- en soa-adviezen voor Mannen die Seks hebben met Mannen (MSM)

Hiv- en soa-adviezen voor Mannen die Seks hebben met Mannen (MSM) Man tot Man 1, november 2015 Hiv- en soa-adviezen voor Mannen die Seks hebben met Mannen (MSM) 1 Man tot Man is een landelijk project dat aangestuurd wordt door Soa Aids Nederland, GGD Amsterdam en GGD

Nadere informatie

SOA-spreekuur. in de Academische Huisartsenpraktijk Groningen. Alie van der Heide, SOA-praktijkassistent

SOA-spreekuur. in de Academische Huisartsenpraktijk Groningen. Alie van der Heide, SOA-praktijkassistent SOA-spreekuur in de Academische Huisartsenpraktijk Groningen Alie van der Heide, SOA-praktijkassistent TRIAGE Verzoek Soa test/vraag SOA Klachten Geen Klachten Huisarts Soa spreekuur assistente Het SOA-consult

Nadere informatie

De leraar legt dit eerst uit, daarna maken de leerlingen deze vragen

De leraar legt dit eerst uit, daarna maken de leerlingen deze vragen ANTWOORDEN SEKSUALITEIT A3 Opdracht Anticonceptiepil 1,3,5 Test jezelf tijdens de les! De leraar legt dit eerst uit, daarna maken de leerlingen deze vragen OPDRACHTEN 1 tijdens de les 4 B 2 D 3 C 5 C 6

Nadere informatie

wat je zeker moet weten

wat je zeker moet weten Belgisch ontwikkelingsagentschap AIDS wat je zeker moet weten BASISPRINCIPES Respect Voor jezelf en voor de andere. Testen Stel niet uit tot morgen. Therapietrouw Voor een lang en gelukkig leven. Gelijkheid

Nadere informatie

Gynaecologie. Het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie

Gynaecologie. Het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Algemeen Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borstel of spatel cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

COMBINATIETHERAPIE TEGEN HIV

COMBINATIETHERAPIE TEGEN HIV COMBINATIETHERAPIE TEGEN HIV PATIËNTENINFORMATIE Starten met hiv-remmers Iman Padmos & Laura van Zonneveld Tweede geheel herziene uitgave Juli 2011 1 illustratie Sanne Thunnissen 17995 BI Combitherapie

Nadere informatie

Antibiotica VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL

Antibiotica VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL Antibiotica HOE GEBRUIKT U ANTIBIOTICA COMBINATIE MET ANDERE MIDDELEN BIJWERKINGEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN GEBRUIK TIJDENS ZWANGERSCHAP EN BORSTVOEDING RESISTENTIE TEGEN ANTIBIOTICA VRAAG OVER

Nadere informatie

Bijsluiter: informatie voor de gebruikster Canesten GYNO 1 Zachte Capsule capsule voor vaginaal gebruik 500 mg werkzamestof: clotrimazol

Bijsluiter: informatie voor de gebruikster Canesten GYNO 1 Zachte Capsule capsule voor vaginaal gebruik 500 mg werkzamestof: clotrimazol Bijsluiter: informatie voor de gebruikster Canesten GYNO 1 Zachte Capsule capsule voor vaginaal gebruik 500 mg werkzamestof: clotrimazol Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken

Nadere informatie

Pijn bij het vrijen 1

Pijn bij het vrijen 1 Pijn bij het vrijen 1 Wat is het? Pijn bij het vrijen is een klacht die voornamelijk bij vrouwen voorkomt. Meestal gaat het om pijn bij de geslachtsgemeenschap, maar ook andere manieren van vrijen kunnen

Nadere informatie

10 e Post O.N.S. Meeting. Jeroen-Martijn Plette oncologie verpleegkundige Gelre Apeldoorn

10 e Post O.N.S. Meeting. Jeroen-Martijn Plette oncologie verpleegkundige Gelre Apeldoorn 10 e Post O.N.S. Meeting Jeroen-Martijn Plette oncologie verpleegkundige Gelre Apeldoorn 10 e Post O.N.S. Meeting Safe seks en seksualiteit binnen de oncologische zorg Inleiding & doel presentatie Doel

Nadere informatie

www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus

www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus 4 Check this out! Baarmoederhalskanker is een veel voorkomend

Nadere informatie

Vrijen tijdens de zwangerschap

Vrijen tijdens de zwangerschap Zwanger en vrijen 1 Vrijen tijdens de zwangerschap Eerste drie maanden In de eerste drie maanden van de zwangerschap kan het zijn dat je minder zin hebt in seks. Dat heeft te maken met de hormonale veranderingen

Nadere informatie

DE SEKSUELE LEVENSLOOP

DE SEKSUELE LEVENSLOOP DE SEKSEE EVENSOOP Aart Beekman Polikliniek Psychosomatische gynaecologie en Seksuologie Keuzevak seksuologie 2008-2009 Psycho-seksuele anamnese Invloed van de persoonlijke geschiedenis op seksuele betekenisgeving

Nadere informatie

Urineweginfecties en antibiotica

Urineweginfecties en antibiotica Urologie Urineweginfecties en antibiotica www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Algemene oorzaken urineweginfecties... 3 Blaasontsteking... 4 Verschijnselen kunnen zijn:... 4 Diagnose... 4 Behandeling... 5

Nadere informatie

Intimiteit en seks bij borstkanker

Intimiteit en seks bij borstkanker Intimiteit en seks bij borstkanker Patientenvoorlichting 28 november 2013 Jurgen Knobel, GZ-psycholoog in opleiding tot klinisch psycholoog/ seksuoloog NVVS Inhoud Draaglast en draagkracht Fasen in ziekteproces

Nadere informatie

1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne

1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne VRAAG EN ANTWOORD Hepatitis B aandachtscampagne: Zeg Nee!...Tegen hepatitis B 1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne Q. Wat is het doel van de campagne? A. We willen Chinezen woonachtig in Rotterdam

Nadere informatie

CD4, viral load en andere tests

CD4, viral load en andere tests www.aidsmap.com CD4, viral load en andere tests Nederlands Eerste uitgave 2010 Colofon en verantwoording Tekst: Michael Carter Eerste Nederlandstalige uitgave 2010 Overgenomen van de tiende Engelstalige

Nadere informatie

Prednison, prednisolon (corticosteroïden)

Prednison, prednisolon (corticosteroïden) Prednison, prednisolon (corticosteroïden) Uw behandelend arts heeft u prednison voorgeschreven. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen, dan

Nadere informatie

Over het MEISJESLICHAAM op www.sense.info

Over het MEISJESLICHAAM op www.sense.info Over het MEISJESLICHAAM op www.sense.info Op Sense.info vind je allemaal informatie over seks, relaties en hulp bij problemen. Ga naar www.sense.info. In het menu zie je alle onderwerpen. -Klik op MEISJESLICHAAM

Nadere informatie

prednison bij darmziekten

prednison bij darmziekten patiënteninformatie prednison bij darmziekten Uw maag-darm-leverarts heeft u prednison voorgeschreven voor de behandeling van de ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa of auto-immuun hepatitis. Om dit medicijn

Nadere informatie

Voorwoord 11 1 Wat is een seksueel probleem en welke verschillende seksuele problemen zijn er? 13

Voorwoord 11 1 Wat is een seksueel probleem en welke verschillende seksuele problemen zijn er? 13 Omgaan met een sexprobleem.qxd 20-03-07 11:54 Pagina 5 Inhoud Voorwoord 11 1 Wat is een seksueel probleem en welke verschillende seksuele problemen zijn er? 13 Waar hebben seksuele problemen mee te maken?

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Leven met Multipele Sclerose uitgave 18. MS en seksualiteit EEN UITGAVE VAN HET NATIONAAL MS FONDS

Leven met Multipele Sclerose uitgave 18. MS en seksualiteit EEN UITGAVE VAN HET NATIONAAL MS FONDS Leven met Multipele Sclerose uitgave 18 MS en seksualiteit EEN UITGAVE VAN HET NATIONAAL MS FONDS Inleiding Seksualiteit betekent voor iedereen iets anders, maar voor de meeste mensen is het een belangrijk

Nadere informatie

Met deze brochure willen wij je informeren over de werking van Gh@pro vzw. Gh@pro staat voor Gezondheidshuis Antwerpse Prostitutie.

Met deze brochure willen wij je informeren over de werking van Gh@pro vzw. Gh@pro staat voor Gezondheidshuis Antwerpse Prostitutie. Gh@pro Met deze brochure willen wij je informeren over de werking van Gh@pro vzw. Gh@pro staat voor Gezondheidshuis Antwerpse Prostitutie. I n h o u d 1. Ontstaan van Gh@pro........................................................................................................

Nadere informatie

Veilig vrijen: hoe doe ik dat? Antwoorden

Veilig vrijen: hoe doe ik dat? Antwoorden Veilig vrijen: doe ik dat? Seks kan fijn zijn. Maar er zitten ook gevaren aan. Je kunt zwanger raken zonder dat je dat wilt. Je kunt ook een geslachtsziekte oplopen. Hoe voorkom je een zwangerschap of

Nadere informatie

Net bevallen, welke anticonceptie kies je nu?

Net bevallen, welke anticonceptie kies je nu? Net bevallen, welke anticonceptie kies je nu? Al snel na je bevalling kun je weer zwanger worden als je seks hebt. Seks is iets om van te genieten. Binnen enkele weken na de bevalling beginnen de meeste

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Seksualiteit en gynaecologische kanker

Patiënteninformatie. Seksualiteit en gynaecologische kanker Patiënteninformatie Seksualiteit en gynaecologische kanker Inleiding Deze brochure gaat over intimiteit en seksualiteit en is bedoeld voor vrouwen met kanker en hun partners. Kanker en seksualiteit is

Nadere informatie

Testen op HIV in de zwangerschap. Obstetrie

Testen op HIV in de zwangerschap. Obstetrie Testen op HIV in de zwangerschap Obstetrie Inhoudsopgave Inleiding 5 Wat is HIV, wat is AIDS? 5 Is een HIV-infectie te behandelen? 6 De HIV-test 6 Een HIV-test tijdens de zwangerschap 7 Een HIV-test ook

Nadere informatie

Onderzoek Veilig of niet?

Onderzoek Veilig of niet? Onderzoek Veilig of niet? 06 februari 2013 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 24 januari tot 04 februari 2013, deden 2.261 jongeren mee. Het onderzoek is gehouden in samenwerking

Nadere informatie

Na een keizersnede naar huis

Na een keizersnede naar huis Na een keizersnede naar huis Algemeen U bent twee tot vijf dagen geleden bevallen per keizersnede. In deze folder vindt u informatie over uw vertrek uit het ziekenhuis en kunt u de adviezen nalezen. Om

Nadere informatie