waarbij meisjes wordt geleerd dat zorgen voor anderen en op de achtergrond blijven het mooiste is wat je op deze aardbol kunt beleven, en jongens te

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "waarbij meisjes wordt geleerd dat zorgen voor anderen en op de achtergrond blijven het mooiste is wat je op deze aardbol kunt beleven, en jongens te"

Transcriptie

1 Wij en de politiek" Na de verkiezingen schreef een boze partijgenote een brief aan de redactie van PK** waarin zij haar misnoegen uitte over het feit dat zo weinig vrouwen waren gekozen. De brief werd geplaatst met als redactioneel commentaar dat men wel anders zou willen, maar dat vrouwelijke kandidaten zo moeilijk te vinden waren. Dit antwoord was niet onjuist, maar wel onvolledig. Als het volledig was geweest had er bij gestaan dat de partij nooit serieuze pogingen had ondernomen om de maatschappij zo in te richten dat vrouwen zich kandidaat konden stellen en evenmin ooit ernstig had nagedacht over de vraag hoe vrouwelijke kandidaten konden worden opgekweekt. De inspanningen van onze partij (en de andere) beperken zich er meestal toe dat beoordelingscommissies hun best doen uit de groslijst enkele acceptabele vrouwspersonen op te diepen die dan met een aanmoedigend praatje van de voorzitter, al of niet vergezeld van wat emancipatiekreten, worden gepresenteerd. In dergelijke situaties krijg je meestal drie soorten reacties: 1 Als vrouwen het dan zo graag anders willen hebben moeten ze het zelf maar opknappen. 2 Het doet er niet toe of het een man is of een vrouw, het enige wat telt is de bekwaamheid van de kandidaat. 3 Waarom zouden mannen de belangen van vrouwen niet evengoed kunnen behartigen als vrouwen zelf? De eerste reactie is er één van ergernis: vrouwen hebben altijd wat te mopperen, maar als puntje bij paaltje komt laten ze verstek gaan. Deze reactie is begrijpelijk maar kortzichtig. Want ze houdt geen rekening met het feit dat er tussen vrouwen en mannen een rol- en taakverdeling bestaat in onze maatschappij, met een opvoeding die hierop voorbereidt, * Geschreven najaar Gepubliceerd in Socialisme en Democratie, 29ste jaargang, nr. 3, maart 1972, themanummer 'Feminisme nu', pp (red.) ** Maandblad voor leden van de Partij van de Arbeid, (red.) 112

2 waarbij meisjes wordt geleerd dat zorgen voor anderen en op de achtergrond blijven het mooiste is wat je op deze aardbol kunt beleven, en jongens te verstaan wordt gegeven dat je je in het strijdgewoel hoort te mengen wil je een echte man zijn. Die reactie houdt, anders gezegd, geen rekening met het feit dat vrouwen een reeks extra psychologische en materiële barrières moeten nemen. Het merkwaardige is dat die reactie achterwege blijft als er sprake is van vergelijkbare situaties of groepen. Over ontwikkelingslanden wordt niet gezegd dat ze het zelf maar moeten zien te klaren en wie taaiprogramma's en extra leerkrachten voor kinderen in rotbuurten onzin vindt is een reactionaire schoft. De eerste reactie berust op een misvatting: het idee dat vrouwen en mannen op voet van gelijkheid in de wereld bezig zouden zijn. Nog duidelijker komt dat tot uiting in de tweede reactie: wij willen een bekwame kandidaat. Mensen die zoiets zeggen trekken altijd een verlicht gezicht: zij zijn over die onbelangrijke onderscheidingen heen. Het gevolg van die verlichtheid is dat de zwakkere groep moet meedoen op de condities van de sterkere groep: als je even goed bent mag je ook. Wie stelt dat mannen evengoed vrouwenbelangen kunnen behartigen als vrouwen heeft in principe geen ongelijk. Alleen, er zitten wat haken en ogen aan. Het kost energie en tijd nieuwe ideeën om te zetten in beleid. In fase 1 is degene die ze verkondigt een roepende in de woestijn. In fase 2 is men voor het idee gewonnen en wordt het eindeloos en in alle toonaarden gepredikt, maar pas in fase 3 wordt het uitgevoerd. Tussen fase 1 en fase 3 kunnen heel wat jaren liggen. Het bovenstaande geldt voor 'neutrale' ideeën, dat wil zeggen ideeën wier verwezenlijking geld kost, denkwerk en overleg en een grotere of kleinere verschuiving van machtsposities. Daarnaast bestaat een ander soort ideeën: de ideeën met een extra lading. Dat zijn ideeën die verband houden met de seksualiteit, het gezin en de rang- en rolverdeling tussen de seksen, en vaak bestaat er een samenhang tussen de drie. De lading is die van het taboe en daardoor is degene die begint met ze te verkondigen niet alleen een roepende in de woestijn maar ook iemand die zichzelf in een kwalijk daglicht plaatst, die griezelreacties van de anderen op zichzelf geprojecteerd 113

3 ziet. Wie lang geleden overspel geen grond voor echtscheiding vond was vast niet zuiver op de graat, wie - korter geleden ijverde voor seksuele voorlichting had vast een snaakse levenswandel, wie nog korter geleden openlijk zei dat homofilie als iets doodgewoons moest worden beschouwd had zelf natuurlijk van die neigingen en de vrouw die pleitte voor crèches was (is?) ergens een ontaarde moeder. Niet dat zoiets openlijk wordt uitgesproken of zelfs maar bewust gevoeld, behalve als de dingen uit de hand lopen, maar het speelt wel een rol en het heeft tot gevolg dat politici meestal pas met dit type ideeën kunnen werken wanneer ze al een heel eind in fase 2 zijn, wanneer het midden dat zichzelf altijd ziet als de verlichte voorhoede, al druk bezig is ze te verteren. Wanneer een man in het openbaar pleit voor de belangen van vrouwen krijgen we een variant van de vorige situatie. Ook dan keren taboes, die verband houden met de onderscheidingen tussen de seksen onderscheidingen die worden verdoezeld maar desondanks bestaan - zich licht tegen de pleitbezorger. Nu is er met die sekse-onderscheidingen iets merkwaardigs aan de hand. Ze berusten op overduidelijke lichamelijke verschillen, zegt men. Maar het opvallende daaraan is dat ze niet belangrijk hoeven te zijn. Soms krijgen ze een sociale betekenis, soms niet. Er lopen in Nederland mensen rond met blond en met donker haar, maar alleen in de oorlog was dat onderscheid van belang, ervoeren joden blonde landgenoten als 'behorend tot het andere kamp'. Het verschil blond-donker had een tijdelijke 'zij' en 'wij' functie; het verschil blankzwart heeft een veel duurzamer 'zij' en 'wij' functie. Desondanks duurt het enige tijd eer blanke en zwarte kinderen elkaar als anders gaan zien. Nu zitten sekse-onderscheidingen nog veel sterker in sociale structuren ingebakken dan onderscheidingen naar huidskleur. De eerste mededeling die over een baby wordt gedaan is dat het een jongen is of een meisje, en terwijl het onderscheid blank-zwart alleen bestaat in enkele uithoeken van de taal is het onderscheid hij-zij een element dat men door het hele taalsysteem terugvindt. Wanneer nu een man publiekelijk opkomt voor de belangen 114

4 van de vrouwengroep is er kans dat hij als een afvallige wordt ervaren. 1 Dat is een bedreiging voor hemzelf en voor de groep. Een vrouw die zich in mannenkleding steekt wordt niet serieus genomen, maar een jongetje moet het stiften van zijn lippen ijlings afleren, een homo dient niet met zijn heupen te wiegen en laat die knaap in godsnaam geen balletdanser worden, want anders accentueren zij hun lichamelijkheid, alsof zij vrouw waren, en zetten zij de groep voor schut. Wanneer een man opkomt voor de belangen van vrouwen kan hij op een andere manier aan status inboeten. Hij wekt licht de indruk dat hij zich door de lagere groep laat commanderen: het Jan Hen effect. Vandaar dat mannen die hun rechtvaardigheidsgevoel toch willen laten spreken proberen zich veilig te stellen. Ze doen wat agressief tegen vrouwen in de buurt of beginnen met grapjes. Maar er blijven risico's en daarom kunnen mannen het zich vaak pas permitteren voor de belangen van vrouwen op te komen of te pleiten voor verandering van de rolverdeling tussen de seksen als het gaat om zaken die al bij de nobele stokpaarden zijn ondergebracht. En dat geldt in het bijzonder voor de politiek. Want de politiek is een terrein waar de mannelijkheidshiërarchie en het kerelschap helaas nog altijd zeer belangrijk zijn. De moeilijkheid is dat het voor vrouwen die in een mannengroep zitten ook niet eenvoudig is. Een vrouw mag daarin best meedoen, op voorwaarde dat ze het spel meespeelt, dat ze zich opstelt als een fidele meid. Als ze nu over sekse-ongelijkheden gaat praten is ze een spelbreekster, legt ze verschillen bloot die men graag toegedekt wil houden en zo bedreigt ze de samenhang van de groep. De reacties liegen er dan meestal ook niet om. Ze variëren van rechtstreekse agressie tot grappen en spot. De fidele meid wordt een zure tante. Dat leidt gemakkelijk tot een zelfcensuur die je ook vindt bij de media in landen met een lichtgeraakte overheid. Dat is het eerste mechanisme dat maakt dat vrouwenbelangen in de politiek zo weinig aandacht krijgen. Het leven is voor alle betrokkenen veel gemakkelijker als er gezwegen wordt. 1 In de bres springen voor één vrouw kan geen kwaad, dat is ridderlijk gedrag. 115

5 Het tweede mechanisme heeft een historische oorsprong. Toen vrouwen als afgevaardigden konden worden gekozen moesten zij zich waarmaken, laten zien dat zij buiten het getto konden optreden. De neiging bestond immers vrouwen op te bergen in het vrouwenhoekje. Toen Rosa Luxemburg in Duitsland aankwam en de socialisten aldaar haar diensten aanbood wilde men haar naar het vrouwenwerk afschuiven. Rosa weigerde, ze had geen zin in een tweederangsrol. De eerste generaties vrouwen in de politiek moesten hun volwaardigheid bewijzen en dat vereiste dat ze zich bezighielden met de algemene politiek. Ze leefden trouwens in de gedachte dat zij een voorhoede vormden met een heel leger achter zich: als er één schaap over de dam is volgen er meer. Dus hoefden zij de politiek en wat voor de politiek gold gold ook voor andere sectoren van de maatschappij niet te gebruiken om een beleid uit te stippelen ten behoeve van hun seksegenoten (al roerden zij zich wel wanneer daar aanleiding toe was), maar zagen zij die als een middel om te bewijzen dat vrouwen het evengoed konden als mannen. Als dat bewijs geleverd was zou de weg naar de volwaardigheid geëffend zijn. Vijftig jaar later is duidelijk dat het niet gewerkt heeft. We zitten nog steeds met dat ene schaap, in de wandeling symbolische vertegenwoordiging geheten. Dat komt doordat wij behoren tot een minderheidsgroep. En daarvoor geldt: als iemand het goed doet dan is hij/zij de uitzondering die de regel bevestigt, als iemand het slecht doet dan klinkt het 'zie je wel'. Positief materiaal telt niet mee, negatiefmateriaal heeft de volle bewijskracht. Het enige waar een lid van een minderheidsgroep die het 'maakt' op kan rekenen is dat tegen hem of haar gezegd wordt: ja, maar jij bent anders. Vijftig jaar hebben vrouwen in de politiek en elders hun goede wil getoond. Vijftig jaar lang hebben ze meegedaan op de voorwaarden van het 'vak'. Het resultaat is dat vrouwen in hogere regionen nog altijd ontbreken of uitzonderingen zijn. Dat meisjes nog altijd de volwassenheid ingaan met een fikse onderwijsachterstand. Dat vrouwen nog altijd kunnen worden ontslagen wegens huwelijk of zwangerschap (over benoemen spreken we nu maar niet.) * Dat door het Nederlandse parlement een anti-discriminatiewet wordt aangenomen waarin de woorden sekse en burgerlijke staat niet wor- 116

6 den aangetroffen. 2 Dat programmapunten vrouwen betreffende sneuvelen als er geregeerd moet worden (VVD en abortus) of papieren kreten blijven als er geld op tafel moet komen (progressieve concentratie en kinderopvang). Kortom, dat vrouwen nog altijd de sluitpost vormen op de begroting, gesteld al dat ze erin voorkomen. 'Jij bent anders'. Die uitlating is bedoeld als een compliment, maar de boodschap ervan is: jij hoort niet bij dat stel. En hier komen we terecht bij een derde mechanisme dat maakt dat vrouwen vaak zulke slechte pleitbezorgers zijn voor hun eigen sekse: het mechanisme van de wankelende loyaliteit. Vrouwen die enigszins meetellen hebben dikwijls een leerschool achter de rug die andere vrouwen missen: zij weten meer, kunnen meer, begrijpen meer, raken dus van hun eigen groep vervreemd en gaan zich ergeren aan het onbenul, de beperktheid, de klungeligheid van andere vrouwen. Daardoor ontstaat de neiging zich af te zetten tegen de eigen groep, de minderheidspositie te ontkennen (ik heb nooit iets van discriminatie gemerkt), op hun eigen status te reageren met een mengsel van nederigheid en hoogmoed en van daaruit de groepsgenoten vermanend toe te spreken: als jullie nu maar net zo goed je best doen als ik zijn we van het gezanik af. Maar om bij de andere groep te kunnen horen moet je niet alleen je groepsgenoten aanraden zich 'goed' te gedragen, je moet zelf ook bewijzen leveren van goed gedrag. Vandaar dat 'symboolvrouwen' licht gaan overcompenseren, royalistischer optreden dan de koning. Leden van minderheidsgroepen hebben de reputatie dat ze rancuneus zijn, dat ze overdrijven, dat ze kleinigheden zo geweldig opblazen. Dus laten de 'uitzonderingen' zien dat ze redelijk zijn, dat ze verheven zijn * Pas in 1976 werd in het Burgerlijk Wetboek een verbod opgenomen op ontslag wegens het sluiten van een huwelijk, gedurende de zwangerschap en wegens de bevalling, (red.) 2 Seksuele geaardheid evenmin: homofielen hebben blijkbaar ook nergens last van. (Deze opmerking van de auteur had betrekking op de wijziging in 1971 van het Wetboek van Strafrecht, waarbij strafbepalingen werden ingevoerd tegen discriminatie wegens ras, godsdienst en levensovertuiging red.) 117

7 boven dat soort kinderachtig gedrag, dat ze de proporties in het oog weten te houden. Mannelijke volksvertegenwoordigers die over vrouwenproblemen komen spreken 3 geven daarover hun standpunt; sommige vrouwelijke volksvertegenwoordigers kunnen dat niet doen zonder de toevoeging dat er nog andere problemen zijn en dat die wellicht hogere prioriteit genieten. Daarmee plaatsen ze zichzelf op gods troon, een ongeschikte plaats voor leden van minderheidsgroepen, en in het bijzonder voor vrouwen. Vrouwen in hogere regionen, en dus in politieke lichamen, zijn niet automatisch een zegen voor hun seksegenoten, integendeel. Want aan de ene kant doen ze dienst als excuus - we hebben er toch een vrouw bij, aan de andere kant worden ze door de hierboven beschreven mechanismen vaak gedwongen de eigen groep te verloochenen en versterken zij de meerderheidsgroep in de houding dat er toch eigenlijk niets aan de hand is. Ze leveren het alibi waarmee het systeem in stand wordt gehouden. Vandaar mijn stelling dat 'een vrouw' op de lijst of in de commissie geen goed uitgangspunt is. Als het ons doel is dat mannen en vrouwen in de samenleving op voet van gelijkheid verkeren en dus dat er een soort maatschappij ontstaat waarin dat mogelijk is en als wenselijk wordt gezien dan heb je in de politiek en in de beleidsorganen feministen nodig, vrouwen die zichzelf beschouwen als afgezanten van de slecht vertegenwoordigde groep en die ook als zodanig welkom zijn. Wat zijn feministen? Vrouwen die weten dat ze tot een tweederangsgroep behoren en die daar niet als individu onderuit proberen te komen. Die zich solidair voelen met de eigen groep. Die de prioriteiten, de proporties, de spelregels van de andere groep niet als vanzelfsprekend aanvaarden en die zich niet laten gebruiken als hun partij of het lichaam waarin zij zitting hebben - met woorden denkt te kunnen volstaan. Die de politiek openlijk beschouwen als een middel om gelijke kansen te scheppen voor de helft. Die weten dat in toekomst- 3 Hetgeen ze meestal weigeren, en als ze het doen blijken ze vaak slecht op de hoogte. Ze kennen het doen en laten van hun eigen fractie soms niet eens. Daarmee onthullen ze duidelijk hoe serieus ze hun vrouwelijke kiezers wel nemen. 118

8 modellen of die nu reformistisch zijn of revolutionair de belangen van hun seksegenoten plegen te worden vergeten en die eisen dat daarover wordt nagedacht. Die als ze constateren dat andere vrouwen zich voor de zoveelste maal hebben laten beetnemen denken: hoe lang nog laten wij dit met ons doen. Vrouwen die weten dat ze in de politiek tweederangspersonen zullen blijven. Want sinds de dag waarop Rosa Luxemburg de burelen van de Duitse socialisten binnenstapte is er wel iets veranderd, maar niet dit. Wie zich met vrouwenzaken inlaat is tweederangs. Bij Indira Ghandi en Golda Meir moet je niet met feminisme aankomen. Niet alleen tweederangs, maar ook lachwekkend. Want je hebt de nobele tweederangsburgers, het proletariaat of de negers en die welke altijd bruikbaar zijn voor een goede grap. De Amerikaanse senator Smith diende bij de behandeling van de anti-discriminatiewetten als cabaretnummer een sekseamendement in.* Biesheuvel deed hetzelfde met de benoeming van een vrouw in zijn kabinet.* * Want politiek is mannenterritorium, dus een gebied waar mannen elkaar knipogend grappen toewerpen over de hoofden van het vrouwvolk heen. Slaven hebben immers geen ogen en geen oren. 4 Feministen zijn vrouwen die dit alles met opgeheven hoofd trotseren. Die het, om met Sartre te spreken, wagen authentiek te zijn. En die als zodanig welkom zijn. Dat betekent dat zij psychisch en materieel de ruimte krijgen. Psychisch doordat van hen initiatieven op dit gebied worden verwacht in plaats van * In 1964 stelde hij bij de behandeling van de Equal Employment Opportunity Act (tegen discriminatie op grond van ras) als grap voor, de woorden 'en op grond van sekse' aan de wetstekst toe te voegen. Zijn bedoeling was, het wetsontwerp belachelijk te maken, maar het werd mèt zijn toevoeging aangenomen, (red.) ** Mr B.W. Biesheuvel was op dat moment sinds enkele maanden minister-president van een vijfpartijenkabinet (confessionelen, DS'70 en WD), en daarin zat één vrouw, S. van Veenendaal-van Meggelen, als staatssecretaris van CRM. (red.) 4 Men leze maar eens na wat Biesheuvel tegen de Dolle Mina's zei toen ze bij hem kwamen protesteren. Het was een stroom van geintjes van mannen onder elkaar, bestemd voor luisterende journalisten. 119

9 getolereerd. Materieel doordat zij de tijd krijgen aan een beleid te werken. Dat beleid ontbreekt op 't ogenblik volkomen. Wie Kamer- of commissiehandelingen uitvlooit komt daarin bijzonder weinig tegen over vrouwen. En om aan dat beleid te werken is het nodig heen en weer te pendelen tussen politiek en achterland. Daarvoor moet tijd worden vrijgemaakt, want onder het regime van de algemeenheid is die er niet. De algemeenheid levert al een overvolle werkweek op. De consequentie daarvan is dat andere taken drastisch moeten worden beperkt. En de consequentie daarvan is weer dat er meer hulpkrachten aangetrokken zullen moeten worden. Gelijkheid kost geld. Maar wat is dat achterland? Op het eerste gezicht is het antwoord duidelijk: andere vrouwen en de vrouwengroepen binnen de eigen partij. Maar bij nader inzien ligt het niet zo eenvoudig. Want niet alleen in de binnenste kringen van de politiek, maar ook in de buitengewesten wordt de mythe van de algemeenheid aangehangen. Het is immers aangenamer te doen of je een mens bent waar niets mee aan de hand is dan de angel van het vrouw zijn te voelen. Deze struisvogelpolitiek heeft tot gevolg dat de meeste vrouwen geen notie hebben van de situatie en als ze dan eens boos worden zich laten afschepen met dooddoeners. En als het over andere categorieën vrouwen gaat die duidelijk in het verdomhoekje zitten zal het ergens wel hun eigen schuld zijn. De eerste taak van de pendelaars is dus het achterland wakker te schudden, duidelijk te maken dat hier geen sprake is van persoonlijke fouten, maar van een foute structuur. Daarbij kunnen de vrouwenorganisaties van politieke partijen een nuttig instrument zijn. Maar hier komen we terecht bij een nieuw probleem. Want die vrouwenorganisaties zijn niet opgezet om de belangen van vrouwen een kans te geven via de politiek, maar om de politiek een kans te geven bij de vrouw. Met het gevolg dat zij een subcultuur vormen, zonder de geruchtmakende hobby's en het lastigheidseffect waarmee jongerenorganisaties nog wel eens iets voor elkaar krijgen. Onder het algemeenheidsregime zijn al wel eens stemmen opgegaan die voorstelden de vrouwengroeperingen op te heffen. En voor algemene problemen is dat terecht, omdat daarbij de 120

10 taboe-effecten niet werken, althans niet hoeven te werken. Zodra wij van onze minderheidsstatus verlost zullen zijn worden vrouwenorganisaties overbodig. Maar voorlopig hebben we ze nog hard nodig. Wanneer wij besluiten voorshands onze eigen minderheidspositie als uitgangspunt te nemen voor het bedrijven van politiek is de weg vrij om naar vrouwen en vrouwengroepen in andere partijen toe te stappen en gezamenlijk een pakket van eisen te formuleren en een termijn waarbinnen dat dient te worden gerealiseerd. Want welke ideologische en politieke verschillen er ook zijn, naar mijn ervaring liggen ze niet zozeer op dit terrein. Als die samenwerking tot stand komt ontstaat de mogelijkheid wensen in beleidsvoorstellen te vertalen. Want verlangens van vrouwelijke zijde worden altijd onder de tafel gewerkt met de argumenten 'het kan niet' of 'vertel me dan maar eens hoe dat moet'. Het gebrek aan economische, juridische en algemeen-maatschappelijke kennis is een factor die ons steeds opnieuw parten speelt. Maar kennis is te koop of zelfs gratis te krijgen als er gewerkt kan worden aan een project dat zinvol is en gedragen wordt door genoeg groepen om een kans van slagen te hebben. Wanneer het de vrouwengroepen in de politiek zou lukken een gezamenlijk eisenpakket te formuleren is de volgende stap de fracties daarop vast te pinnen en een interdepartementale coördinatiegroep te eisen die een meerjarenplan gaat opstellen. Als die groepen zoiets gezamenlijk doen en bereid zijn daaraan consequenties te verbinden wordt het voor een regeringscombinatie, hoe die dan ook mag zijn samengesteld, wat minder eenvoudig verlangens van vrouwelijke zijde over het hoofd te zien. Dit betekent dat er gezamenlijk en systematisch gewerkt wordt aan een onderhandelingspositie, zoals de vakbeweging die ook heeft opgebouwd. Dat is niet alleen politiek belangrijk, maar ook psychologisch. Want het hoort bij de vrouwenrol te denken dat macht 'vies' is, iets voor een smeerlap als Nixon of zo. Streven naar macht is niet netjes voor mensen wier taak in het leven het is te zorgen dat de anderen aan hun trekken komen. Het gevolg is dat we in de politiek uitermate ondoeltreffend plegen op te 121

11 treden. Dat we voorzichtig mompelen 'het zou toch eigenlijk zo moeten zijn dat', op 't laatste ogenblik een telegram sturen en vervolgens teleurgesteld zijn dat het weer niet is gelukt. Politiek bedrijven betekent dat je tijdig aan blokvorming doet, een strategie uitstippelt en gezamenlijk afspreekt wat je sancties zijn. Dat je bereid bent publiekelijk boos te worden op je eigen partij. Dat je aankondigt seksesolidariteit zo nodig hoger te stellen dan partijsolidariteit. Want politieke partijen zijn een middel tot een rechtvaardiger samenleving, niet een doel op zich. In die gedachtengang past dat het 'vrouwen stemt op vrouwen' in ere wordt hersteld. Onder het regime van de algemeenheid was dat een verdachte leus geworden, en gezien de inkapselingseffecten van dat regime had het stemmen op vrouwen meestal ook weinig zin. Maar als wij ons erop toeleggen feministen op te kweken voor de politiek wordt het wél belangrijk. Tenslotte kan het nodig zijn gebruik te maken van de macht van het getal. Maar daarvoor is weer nodig dat lang van te voren zorgvuldig en gezamenlijk een campagne wordt gepland. Want de leus moet worden verkocht. En op het 'vrouwelijk element' is men uitgekeken, figuurlijk althans. Dat is overigens maar een deel van het verhaal. Politieke partijen mogen de verwezenlijking van hun gelijkheidsidealen in dit vlak niet overlaten aan hun vrouwelijk kader. Zij dienen als partij met voortvarendheid te werken aan afbraak van de rolverdeling en aan een betere toerusting van de vrouw. In de eng-politieke sector moet men ophouden gods water over gods akker te laten lopen. Vrouwelijke volksvertegenwoordigers worden niet vanzelf gekozen, alle opbouwende taal van vooraanstaande personen ten spijt. De partij zou zich daarom moeten uitspreken voor een geleidelijkaan op te voeren streefpercentage vrouwelijke kandidaten op een verkiesbare plaats. Een streefpercentage van een kwart voor '74-'75 kan waarschijnlijk niet; voor '78-'79 moet het te doen zijn.* Als nu onmiddellijk op basisniveau met het ploegwerk wordt be- * In 1977 nam de partijraad van de PvdA in de partijreglementen op dat minstens vij fentwintig procent van de mensen op kandidatenlij s- ten vrouwen moeten zijn. (red.) 122

12 gonnen. En dat ploegwerk zou kunnen inhouden: Een systematische campagne om kadercursussen van de partij voor de helft door vrouwen te laten bezoeken; er voor zorgen dat vrouwen tijdens die cursussen even goed leren hun stem te verheffen als mannen; zorgvuldige evaluatie na afloop samen met vrouwelijke cursisten (waar zitten de drempels, waar zitten de lacunes in kennis). Een goed voorbereide enquête onder vrouwelijke partijleden om er achter te komen waar hun weerstanden tegen het politieke bedrijf nu precies zitten. Het zou wel eens zo kunnen zijn dat de uitkomsten van deze enquête de partij ertoe zouden nopen na te gaan denken over haar eigen model van politieke organisatie. Want daarin wordt op 't ogenblik ontstellend ondoelmatig omgesprongen met menselijke energie en enthousiasme. In de huidige organisatie wordt de dienst uitgemaakt door afdelingen en gewesten, door algemene lichamen, wier vergaderpraktijk wordt beheerst door oudere of jongere mannen die nooit volwassen zijn geworden, die nog altijd het spel spelen van de tegen elkaar opbiedende jongetjes die erop uit zijn zoveel mogelijk plaats in te nemen met behulp van woorden. Het gevolg is dat politieke bijeenkomsten vaak verworden tot een spel van emoties dat uitmondt in een spel van moties. Daar knappen vrouwen vaak op af. Want voor vrouwen zijn woorden in het openbare leven een functioneel artikel dat je gebruikt om kwijt te raken wat je op je hart hebt. Vrouwen spreken dan ook meestal kort op mannencongressen moet de voorzitter de afgevaardigden voortdurend aan hun spreektijd herinneren, op vrouwencongressen hoeft dat zelden of nooit. Vrouwen, ook al zijn ze zo politiek geïnteresseerd, knappen dus vaak af op de officiële vergaderpraktijk. Die staat hun tegen, zij kunnen niet met twinkelende oogjes meegenieten van het 'spel'. Maar datzelfde geldt voor een heleboel mannen die wél in de volwassenheid zijn beland. Dat zijn mannen die de politiek zien als een middel om de wereld te veranderen of te verbeteren en nu - gedeeltelijk terecht - constateren dat je daarvoor niet bij de politieke partijen moet zijn (de afkeer die actiegroepen hebben van de officiële politiek is in dit ver- 123

13 band onthullend) en mannen die graag hun kennis en interesse willen inbrengen, maar die zich ergeren aan discussies waarin domheid en kreten het toneel beheersen. Enkelen houden het uit terwille van de goede zaak, maar de meesten verdwijnen weer snel. Er is in de politiek een ontstellend verloop van mensen. De oplossing zou wel eens kunnen zijn dat in de partij-organisatie meer de nadruk wordt gelegd op werkgroepachtige verbanden. In goed functionerende werkgroepen bestaat een evenwicht tussen geven en ontvangen. Ze zijn een zegen voor volksvertegenwoordigers die van allerlei markten thuis moeten zijn en dus dringend behoefte hebben aan informatie en ideeën en mensen die helpen bij het vorm geven daaraan. Ze zijn ook een zegen voor de andere deelnemers die zien dat er met hun ideeën iets gebeurt. Een zaak die verdere studie verdient zou zijn hoe die werkgroepen een stem te geven bij het nemen van beslissingen en het kiezen van kandidaten. Op 't ogenblik beschikken zij daarover niet. Op 't ogenblik wordt de dienst uitsluitend uitgemaakt door de leutercolleges. En dat betekent dat het stemrecht is voorbehouden aan drukteschoppers en aan mensen die in staat zijn een grote hoeveelheid ergernis en verveling te verdragen. Het lijkt mij een onjuiste selectie. 124

PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER. Interviewernummer : INTCODE. Module INTIMITEIT. (bij de vragenlijst volwassene lente 2002)

PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER. Interviewernummer : INTCODE. Module INTIMITEIT. (bij de vragenlijst volwassene lente 2002) PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER Interviewernummer : INTCODE WZARCH INDID Module INTIMITEIT (bij de vragenlijst volwassene lente 2002) Personen geboren vóór 1986. Betreft persoonnummer : P09PLINE (zie

Nadere informatie

Workshop Seksuele opvoeding een gave (op) gave

Workshop Seksuele opvoeding een gave (op) gave Workshop Seksuele opvoeding een gave (op) gave Seksuele opvoeding l 18-22 jaar oud Wat is de bagage die uw kind meegekregen moet hebben rond sekuele vorming als hij/zij volwassen is geworden? uw kind als

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren over

Nadere informatie

Handboek Politiek deel 2

Handboek Politiek deel 2 Handboek Politiek deel 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren

Nadere informatie

De schaduwzijde van de spotlights

De schaduwzijde van de spotlights De schaduwzijde van de spotlights Deze lesbundel hoort bij de training Omgaan met agressie in het politieke ambt, van het Periklesinstituut. Eerste druk, mei 2015 Aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

Stemmen Europese verkiezingen 2014

Stemmen Europese verkiezingen 2014 Stemmen Europese verkiezingen 2014 2 Voorwoord Dit boek gaat over de verkiezingen voor het Europees Parlement van 22 mei 2014. Het boek is gemaakt door de medewerkers van het Educatief Centrum voor Cliënten,

Nadere informatie

PESTPROTOCOL DE SCHELP

PESTPROTOCOL DE SCHELP PESTPROTOCOL DE SCHELP Pestprotocol De Schelp Dit pestprotocol heeft als doel voor de De Schelp: Alle kinderen moeten zich op school veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door

Nadere informatie

Peer to peer interventie copyright Marieke Kroneman les 3 van 4 debat

Peer to peer interventie copyright Marieke Kroneman les 3 van 4 debat 3. Derde bijeenkomst over gender stereotype verwachtingen Gender stereotype verwachtingen zijn een belangrijke determinant voor een homonegatieve houding. KERNBOODSCHAP van deze les: je hoeft niet je houding

Nadere informatie

GEDRAGSCODE Samuëlschool ( mei 2013)

GEDRAGSCODE Samuëlschool ( mei 2013) GEDRAGSCODE Samuëlschool ( mei 2013) Deze gedragscode is opgesteld omdat de Samuelschool een veilige school wil zijn. Een school waarin de identiteit en het unieke van iedere persoon uitgangspunt is van

Nadere informatie

PESTPROTOCOL DE BOOG. Koudenhovenseweg Zuid 202 5641 AC Eindhoven T: 040-2811760 E: deboog@skpo.nl

PESTPROTOCOL DE BOOG. Koudenhovenseweg Zuid 202 5641 AC Eindhoven T: 040-2811760 E: deboog@skpo.nl PESTPROTOCOL DE BOOG Pestprotocol De Boog Dit pestprotocol heeft als doel voor De Boog: Alle kinderen moeten zich op school veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels

Nadere informatie

Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)?

Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)? Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)? Chris Aalberts Internet en sociale media hebben de wereld ingrijpend veranderd, dat weten we allemaal. Maar deze simpele waarheid zegt maar weinig

Nadere informatie

6.21. Gedragscode THUIS met zorg Zaanstreek B.V.

6.21. Gedragscode THUIS met zorg Zaanstreek B.V. 6.21. Gedragscode THUIS met zorg Zaanstreek B.V. Inleiding Wij willen graag dat de cliënten van THUIS met zorg Zaanstreek thuiszorg tevreden zijn over de zorg die aan hen wordt geboden. Ook vinden we het

Nadere informatie

Didactisch partnerschap

Didactisch partnerschap Didactisch partnerschap Vijf routekaarten om lastige situaties in het samenwerken met ouders te hanteren Het klinkt zo mooi: didactisch partnerschap. Zie daar als leraar maar eens een goede invulling aan

Nadere informatie

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer

Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer Inleiding In de komende maanden willen we als kerkenraad een beleidsplan opstellen voor de komende vijf jaar. Iedereen die op dit moment op de één of andere manier

Nadere informatie

Mijn gelijk en ons geluk

Mijn gelijk en ons geluk 1 Mijn gelijk en ons geluk Een model voor bezinning op het omgaan met verscheidenheid in de gemeente Als de kerkenraad besluit tot het starten van een bezinningsproject over omgaan met verscheidenheid,

Nadere informatie

Seksuele vorming: gave (op-)gave

Seksuele vorming: gave (op-)gave Seksuele vorming: gave (op-)gave De Wegwijzer Oosterwolde, 28 januari 2016 Mieneke Aalberts-Vergunst Programma Introductie Stellingen De wereld om ons heen Onze opvoeding Seksualiteit Het Bijbelse beeld

Nadere informatie

Elk kind heeft het recht om...

Elk kind heeft het recht om... Elk kind heeft het recht om... Rechten is hetgeen je mag doen en mag hebben. Je hoeft er niet eerst iets anders voor te doen. Rechten heb je gewoon. Ook jij hebt rechten. Iedereen heeft ze. Kinderrechten

Nadere informatie

Toespraak 4 mei 2010 dodenherdenking Ds. A.J. Haak 1

Toespraak 4 mei 2010 dodenherdenking Ds. A.J. Haak 1 Toespraak 4 mei 2010 dodenherdenking Ds. A.J. Haak 1 Beste mensen, De meimaand is een mooie maand. Mei betekent zon en voorjaar, het betekent weer buiten kunnen zitten. Maar de maand mei betekent ook denken

Nadere informatie

e Kamer Derde Kamer Handboek Politiek 2 der Staten-Generaal

e Kamer Derde Kamer Handboek Politiek 2 der Staten-Generaal erde Kamer Derde Kamer e Kamer Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben

Nadere informatie

STATUTEN STEDELIJKE RAAD VOOR PERSONEN MET EEN HANDICAP

STATUTEN STEDELIJKE RAAD VOOR PERSONEN MET EEN HANDICAP STAD BRUGGE MAATSCHAPPELIJKE BEGELEIDING STATUTEN STEDELIJKE RAAD VOOR PERSONEN MET EEN HANDICAP ARTIKEL 1: De Stedelijke Raad voor Personen met een Handicap heeft als doel: 1. A. op te treden als volwaardig

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten Doortje Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten isbn: 978-90-484-0769-9 nur: 344 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgenomen

Nadere informatie

De Hoeksteen 8 september 2013 Maurits de Ridder. Marcus 10 : 13-16. Gemeente van Christus Jezus onze Heer,

De Hoeksteen 8 september 2013 Maurits de Ridder. Marcus 10 : 13-16. Gemeente van Christus Jezus onze Heer, De Hoeksteen 8 september 2013 Maurits de Ridder Marcus 10 : 13-16 Gemeente van Christus Jezus onze Heer, Het is vandaag toch best wel een heel bijzondere zondag voor Félice en Emma, die hier net voorin

Nadere informatie

Tijd rijp voor verplichte scheidingsbemiddeling

Tijd rijp voor verplichte scheidingsbemiddeling Tijd rijp voor verplichte scheidingsbemiddeling Nieuwsbrief NGR 14.03.03 De Nederlandse Gezinsraad (NGR) constateert dat er een breed maatschappelijk draagvlak is voor verplichte scheidingsbemiddeling.

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

De meeste kinderen worden vanzelf droog zonder dat je er als ouder een inspanning voor moet leveren. Plots komen ze zeggen ik moet pipi.

De meeste kinderen worden vanzelf droog zonder dat je er als ouder een inspanning voor moet leveren. Plots komen ze zeggen ik moet pipi. 1 De meeste kinderen worden vanzelf droog zonder dat je er als ouder een inspanning voor moet leveren. Plots komen ze zeggen ik moet pipi. Je zet ze op het potje en daarna heb je nooit meer een natte broek.

Nadere informatie

Gedragscode Raad & Daad Den Haag

Gedragscode Raad & Daad Den Haag Gedragscode Raad & Daad Den Haag Inleiding Wij willen graag dat de cliënten aan wie Raad & Daad Den Haag thuiszorg verleent, daarover tevreden zijn. Ook vinden we het belangrijk dat onze medewerkers met

Nadere informatie

Enquête stichting Parentes Zoetermeer

Enquête stichting Parentes Zoetermeer Enquête stichting Parentes Zoetermeer In de afgelopen weken hebt u de mogelijkheid gehad om d.m.v. onze enquête uw stem te laten horen over diverse punten die spelen binnen onze stichting Parentes. In

Nadere informatie

jij Allochtone en autochtone jongeren over partnerkeuze en seksualiteit

jij Allochtone en autochtone jongeren over partnerkeuze en seksualiteit Wat vind jij daar van? nou Allochtone en autochtone jongeren over partnerkeuze en seksualiteit De Rutgers Nisso Groep ontwikkelt in opdracht van ZonMw een website voor en met jongeren met een Turkse, Marokkaanse

Nadere informatie

Het Groninger Stadspanel over LGBT. Meningen over bi- en homoseksualiteit en transgender in Groningen stad

Het Groninger Stadspanel over LGBT. Meningen over bi- en homoseksualiteit en transgender in Groningen stad Het Groninger Stadspanel over LGBT Meningen over bi- en homoseksualiteit en transgender in Groningen stad Onderzoek en Statistiek Groningen heeft als kernactiviteiten instrumentontwikkeling voor en uitvoering

Nadere informatie

Juf Brenda s verlof komt tot langzaam tot een eind; in november zal zij haar taken weer hervatten.

Juf Brenda s verlof komt tot langzaam tot een eind; in november zal zij haar taken weer hervatten. De Scheepsbel Schooljaar 2015/2016, nummer 1, september 2015 Belangrijke data 30 september Playbackshow (alleen voor de kinderen) 2 oktober Weeksluiting groep 8 7 oktober Start Kinderboekenweek 14 oktober

Nadere informatie

Slavernij vroeger en nu

Slavernij vroeger en nu Slavernij vroeger en nu Symposium College voor de Mensenrechten mr. J.E. Overdijk-Francis 26 November 2013 Geachte aanwezigen Slavernij ontmenselijkt. Slavernij neemt iets van mensen af dat alleen aan

Nadere informatie

Homoseksuelen in Amsterdam

Homoseksuelen in Amsterdam Homoseksuelen in Amsterdam Projectnummer 9150 In opdracht van de Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling Marlon Nieuwenhuis drs. Marcel Janssen dr. Willem Bosveld Oudezijds Voorburgwal 300 Postbus 658 1012

Nadere informatie

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten De gelijkenis van de twee zonen Lees : Mattheüs 21:28-32 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Beleidsplan Leerlingenraad o.b.s. de Schuthoek 2012-2013

Beleidsplan Leerlingenraad o.b.s. de Schuthoek 2012-2013 Document leerlingenraad Beleidsplan Leerlingenraad o.b.s. de Schuthoek 2012-2013 Inhoud: 1. wat verstaan we onder een leerlingenraad? 2. opzet en organisatie van een leerlingenraad a. samenstelling van

Nadere informatie

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant KaartjesspeL voorkant Kaartjesspel achterkant Wat betekent LHBT? Ben je in de war als je bi bent? Hoe word je homo? Wat is coming out? Op welke leeftijd ontdek je dat je homo of lesbisch bent? Op welke

Nadere informatie

WEEK 1. we zetten de deur open voor onze vrienden. sleutel van. gastvrijheid. Godsdienst OV 1 - advent 2008 - LC

WEEK 1. we zetten de deur open voor onze vrienden. sleutel van. gastvrijheid. Godsdienst OV 1 - advent 2008 - LC WEEK 1 we zetten de deur open voor onze vrienden sleutel van gastvrijheid WEEK 1 Het verhaal van de oude poortwachter laat de sleutel blinken zoals die van Simeon zo kan je de deur openen om Jezus welkom

Nadere informatie

40 jaar Vlaams parlement

40 jaar Vlaams parlement Hugo Vanderstraeten 40 kaarsjes eenheidsstaat of een unitaire staat: één land met één parlement en één regering. De wetten van dat parlement golden voor alle Belgen. In de loop van de 20ste eeuw hadden

Nadere informatie

Hartstocht voor je financiën

Hartstocht voor je financiën INHOUDSOPGAVE 1. Hartstocht voor je financiën................................ 5 2. Geld!...................................................... 7 3. De wet van de geleidelijke groei............................

Nadere informatie

Toespraak CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de opening van het Hogeschooljaar van Saxion op 2 september 2014 in Deventer

Toespraak CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de opening van het Hogeschooljaar van Saxion op 2 september 2014 in Deventer Toespraak CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de opening van het Hogeschooljaar van Saxion op 2 september 2014 in Deventer Geacht College van Bestuur, geachte docenten en medewerkers, geachte studenten, geachte

Nadere informatie

Training. Vergaderen

Training. Vergaderen Training Vergaderen Halide Temel 1-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Opdracht Luciferspel 6 Theorie 7 Opdracht - Vergaderen 12

Nadere informatie

Zelfonderzoek voor de Groep met behulp van de tradities

Zelfonderzoek voor de Groep met behulp van de tradities Zelfonderzoek voor de Groep met behulp van de tradities De Twaalf Tradities zijn voor de groep wat de stappen zijn voor het individu. De tradities helpen om het programma van herstel levend en succesvol

Nadere informatie

Opvoeding in Afro Surinaamse Creoolse gezinnen

Opvoeding in Afro Surinaamse Creoolse gezinnen Opvoeding in Afro Surinaamse Creoolse gezinnen Het verhaal van Idrith Ik ben geboren in Nederland, maar zoals u ziet ben ik van allochtone afkomst. Mijn opvoeding verschilt in wezen niet zoveel van een

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

J=Joris K=Karin. K: Je schrijft dat je licht autistisch bent. Kun je hier iets meer over vertellen?

J=Joris K=Karin. K: Je schrijft dat je licht autistisch bent. Kun je hier iets meer over vertellen? J=Joris K=Karin K: Je schrijft dat je licht autistisch bent. Kun je hier iets meer over vertellen? J: Een diagnose die ik kreeg als kleuter. Wat ik zelf niet wist in de lagere school en het begin van het

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Inleiding 11 1 Eerste verkenning 15 1.1 Waarom is kennis van religie belangrijk voor journalisten? 16 1.2 Wat is religie eigenlijk? 18 1.2.1 Substantieel en functioneel 18 1.2.2

Nadere informatie

Auteur(s) Henk Ferwerda, Ilse van Leiden en Frank Willemsen

Auteur(s) Henk Ferwerda, Ilse van Leiden en Frank Willemsen Auteur(s) Henk Ferwerda, Ilse van Leiden en Frank Willemsen Uitgave Artikel in tijdschrift Bij de les nummer 5, jaargang 2, mei 2006 In samenwerking met het WODC Eergerelateerd geweld Soms worden we opgeschrikt

Nadere informatie

Stelling Wanneer een man met een ander geloof, of zonder geloof, in de synagoge komt, moet ook hij een keppeltje opzetten.

Stelling Wanneer een man met een ander geloof, of zonder geloof, in de synagoge komt, moet ook hij een keppeltje opzetten. Opdracht Bespreek met je klas deze stellingen. Dit kan met alle leerlingen tegelijkertijd of jullie kunnen in groepjes antwoord geven, deze opschrijven en ze kort presenteren voor de klas. Bedenk in ieder

Nadere informatie

Op zoek naar de vrouw áchter de lesbo

Op zoek naar de vrouw áchter de lesbo LANG LEVE DE DI VER SI TEIT tekst Saskia Doorschodt fotografie Dorien Grötzinger Op zoek naar de vrouw áchter de lesbo Ik ben lesbisch. Velen van ons hebben dit wel eens hardop tegen iemand anders gezegd.

Nadere informatie

2010D02442. Lijst van vragen totaal

2010D02442. Lijst van vragen totaal 2010D02442 Lijst van vragen totaal 1 In hoeverre heeft de staatssecretaris jongerenorganisaties betrokken bij de totstandkoming en uitvoering van haar beleid? 2 Welke verband ligt er tussen de brief over

Nadere informatie

12. 12. Heeft u nog een algemene opmerkingen, gedachte, of wilt u anderszins nog iets aan ons doorgeven, vul dat dan svp hieronder in. De code zoals deze er nu al ligt in concept had veel om de nemer te

Nadere informatie

6 maart 2015 TOESPRAAK VAN BIANCA DEBAETS STAATSSECRETARIS VOOR VERKEERSVEILIGHEID, GELIJKE KANSEN, DIERENWELZIJN & ONTWIKKELINGSSAMENWERKING

6 maart 2015 TOESPRAAK VAN BIANCA DEBAETS STAATSSECRETARIS VOOR VERKEERSVEILIGHEID, GELIJKE KANSEN, DIERENWELZIJN & ONTWIKKELINGSSAMENWERKING 6 maart 2015 TOESPRAAK VAN BIANCA DEBAETS STAATSSECRETARIS VOOR VERKEERSVEILIGHEID, GELIJKE KANSEN, DIERENWELZIJN & ONTWIKKELINGSSAMENWERKING Wereldvrouwenmars Centraal Station Dames en heren, (En ik zeg

Nadere informatie

Plak jij een etiket op mensen?

Plak jij een etiket op mensen? Plak jij een etiket op mensen? Een vooroordeel is erger dan je denkt 1 Iedereen ziet er verschillend uit. Er zijn geen twee mensen precies hetzelfde. Iedereen is anders Iedereen is anders. Bekijk de kinderen

Nadere informatie

Pestprotocol Prakticon

Pestprotocol Prakticon Pestprotocol Prakticon Pesten op school Hoe ga je er mee om? Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien en op onze school serieus aan willen pakken.

Nadere informatie

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld?

Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld? Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld? ARTIKEL - 30 OKTOBER 2015 Het Platform Eer en Vrijheid organiseerde op 8 oktober een landelijke bijeenkomst over eergerelateerd geweld. Hilde Bakker (Kennisplatform

Nadere informatie

RESULTATEN VAN DE ENQUETE 'GELOVEN IN BENNEKOM' - eerste wijk - Inleiding. Resultaten. 1. Kerklidmaatschap en kerkbezoek

RESULTATEN VAN DE ENQUETE 'GELOVEN IN BENNEKOM' - eerste wijk - Inleiding. Resultaten. 1. Kerklidmaatschap en kerkbezoek RESULTATEN VAN DE ENQUETE 'GELOVEN IN BENNEKOM' - eerste wijk - Inleiding De enquête waarvan de resultaten hier gepresenteerd worden, is georganiseerd door de Christelijke Gereformeerde Kerk en de Vrije

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

Dank u wel kolonel Lambrichts, mevrouw Sybilla Dekker, Generaal, geachte aanwezigen,

Dank u wel kolonel Lambrichts, mevrouw Sybilla Dekker, Generaal, geachte aanwezigen, Spreekpunten staatssecretaris De Vries van Defensie ter gelegenheid van de eerste deeltijdopleiding Middelbare Defensie Vorming te Den Haag. Let op: Alleen gesproken woord geldt! Dank u wel kolonel Lambrichts,

Nadere informatie

JEUGDBESCHERMING NOORD. Ondertoezichtstelling (OTS)

JEUGDBESCHERMING NOORD. Ondertoezichtstelling (OTS) JEUGDBESCHERMING NOORD Ondertoezichtstelling (OTS) Deze brochure bestaat uit twee delen. Het eerste deel is geschreven voor kinderen, maar zeker ook handig voor ouders om te lezen. Het tweede deel is speciaal

Nadere informatie

Bijlage 1: Opdrachten bij het boek Identiteitsontwikkeling en leerlingbegeleiding. Per groepje van 2/3 uitwerken.

Bijlage 1: Opdrachten bij het boek Identiteitsontwikkeling en leerlingbegeleiding. Per groepje van 2/3 uitwerken. Bijlage 1: Opdrachten bij het boek Identiteitsontwikkeling en leerlingbegeleiding. Per groepje van 2/3 uitwerken. Hoofdstuk 1: Opdracht 1: Groepsprofiel en de puberteit Bespreek en noteer kort: Hoe je

Nadere informatie

DE NO BLAME-METHODE VOORAF

DE NO BLAME-METHODE VOORAF DE NO BLAME-METHODE VOORAF Omdat mijn school probeert te werken met de No Blame-Methode heb ik deze hier in kaart gebracht. Het is een manier om met kinderen in gesprek te gaan en zo ook de waarheid te

Nadere informatie

TOT HIER EN NIET VERDER! OVER ONGEWENSTE OMGANGSVORMEN OP HET WERK EN WAT JE ER TEGEN KUNT DOEN DE KLACHTENREGELING VAN WSD (VEREENVOUDIGDE VERSIE)

TOT HIER EN NIET VERDER! OVER ONGEWENSTE OMGANGSVORMEN OP HET WERK EN WAT JE ER TEGEN KUNT DOEN DE KLACHTENREGELING VAN WSD (VEREENVOUDIGDE VERSIE) TOT HIER EN NIET VERDER! OVER ONGEWENSTE OMGANGSVORMEN OP HET WERK EN WAT JE ER TEGEN KUNT DOEN DE KLACHTENREGELING VAN WSD (VEREENVOUDIGDE VERSIE) Inhoud Algemeen 2 Seksuele intimidatie 4 Agressie en

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

Discriminatie op de werkvloer:

Discriminatie op de werkvloer: Discriminatie op de werkvloer: herkennen, oplossen en voorkomen Discriminatie op de werkvloer: herkennen, oplossen en voorkomen Inhoudsopgave Inleiding 5 Problemen herkennen, oplossen en voorkomen Hoe

Nadere informatie

Mannen in de kinderopvang

Mannen in de kinderopvang Mannen in de kinderopvang Onderzoek naar ongelijke behandeling van mannelijke werknemers in de kinderopvang in de regio Gelderland-Zuid W.R.L.M. van Nieuwenhuyzen Assistent consulent klachtbehandeling,

Nadere informatie

Vandalisme: Het met opzet vernielen of schade toebrengen aan andermans bezittingen

Vandalisme: Het met opzet vernielen of schade toebrengen aan andermans bezittingen Gedragsprotocol 1. achtergrond en doelstellingen 2. definiëring van begrippen 3. de schoolregels 4. categorieën van ongewenst gedrag 5. verplichte en mogelijke acties bij de vijf categorieën. 1. Achtergrond

Nadere informatie

Taghon Geert Oktober 2009

Taghon Geert Oktober 2009 Taghon Geert Oktober 2009 Agressie een nieuw fenomeen? Vroeger Zichtbaar Nu Onzichtbaar POSITIEF: 80%!! 20 % => 5% problematisch Agressie = Communicatie Kanalen Bestaande kennis en ervaring, normen vooroordelen,

Nadere informatie

Pestprotocol PCBS Willem van Oranje

Pestprotocol PCBS Willem van Oranje Pestprotocol PCBS Willem van Oranje Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en

Nadere informatie

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool NAAM September 2009 In september en oktober 2009 was de Levend evangelie Gemeente bezig met het onderwerp 40 DAGEN GEBED. Om gemeente breed

Nadere informatie

Is een klas een veilige omgeving?

Is een klas een veilige omgeving? Is een klas een veilige omgeving? De klas als een vreemde sociale structuur Binnen de discussie dat een school een sociaal veilige omgeving en klimaat voor leerlingen moet bieden, zouden we eerst de vraag

Nadere informatie

Uitkomst van de Enquête

Uitkomst van de Enquête Uitkomst van de Enquête Naar aanleiding van het rapport tussen leden en leiders heeft de commissie Noten een enquête uit gestuurd waarin de aanbevelingen worden voorgelegd aan leden en sympathisanten van

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

Relevant zijn als christen

Relevant zijn als christen Relevant zijn als christen Eén van de mooiste teksten uit de Bijbel; Gods kernboodschap voor een verlost volk! Geen schoner spreuk en meer van kracht, dan Micha zes en wel vers acht! Micha 6:8 Er is jou,

Nadere informatie

Pesten binnen een Vreedzame school

Pesten binnen een Vreedzame school Pesten binnen een Vreedzame school Inleiding ICBS Statenkwartier wil de leerlingen een veilig pedagogisch klimaat bieden, waarin zij zich op een prettige en positieve wijze kunnen ontwikkelen. De leerkrachten

Nadere informatie

Pestprotocol de Esdoorn

Pestprotocol de Esdoorn Pestprotocol de Esdoorn Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen November 2009 Door regels en

Nadere informatie

5.4 Praten met ouders

5.4 Praten met ouders seksualiteit. Bespreek daarom ook eens met je Turkse of Marokkaanse collega s welke waarden jullie samen belangrijk vinden in de seksuele ontwikkeling. Verschillende meningen zijn geen probleem, zolang

Nadere informatie

Gemeenteviering rond Jesaja 9:5b

Gemeenteviering rond Jesaja 9:5b Gemeenteviering rond Jesaja 9:5b 1 Verkondiging Enkele kinderen vragen in de kerk: waarom vieren we kerst? En wat betekent het voor u? Reactie op de antwoorden Ja, waarom vieren we kerst? En wat betekent

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

GENDERGELIJKHEID SOLIDARITEIT ACTIE. De werkzaamheden van GUE/NGL in de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid van het Europees Parlement

GENDERGELIJKHEID SOLIDARITEIT ACTIE. De werkzaamheden van GUE/NGL in de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid van het Europees Parlement GENDERGELIJKHEID SOLIDARITEIT ACTIE De werkzaamheden van GUE/NGL in de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid van het Europees Parlement Gendergelijkheid, solidariteit, actie Voor politieke

Nadere informatie

Kindergemeenteraad 2016. Leerlingenboek

Kindergemeenteraad 2016. Leerlingenboek Kindergemeenteraad 2016 Leerlingenboek Inhoudsopgave 3 Voorwoord van de Burgemeester 4 Les 1: Democratie 6 Les 2: Politiek in Nederland 8 Les 3: Politieke Partijen 10 Les 4: De Gemeente 12 Les 5: Politiek

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen vandaag wil ik dit gebod toepassen op het geloofsgesprek onderwerp van de gemeenteavond komende week onze overtuiging is dat zulke gesprekken hard nodig zijn voor de opbouw van onze gemeente tegelijk is

Nadere informatie

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel:

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

waar heb jij op de basisschool gezeten?

waar heb jij op de basisschool gezeten? ouderavond Even voorstellen? waar heb jij op de basisschool gezeten? even nummers een stap naar voren tweetal gesprek hoe zat het met pesten op jouw basisschool? iedereen een stap naar links nieuw tweetal

Nadere informatie

Vragenlijst Uw mening over gelijkheid tussen mannen en vrouwen

Vragenlijst Uw mening over gelijkheid tussen mannen en vrouwen Vragenlijst Uw mening over gelijkheid tussen mannen en vrouwen Deze vragenlijst is bestemd voor: «AANHEF1» «VOORNM» «ACHTERNM» Geboren op: «P_GEBDAT» Panelnr: «HHNR» 1 2 HOE MOET U DEZE VRAGENLIJST INVULLEN?

Nadere informatie

Hoe lang duurt geluk?

Hoe lang duurt geluk? Hoe lang duurt geluk? Op dit moment ben ik gelukkig. Na veel pech ben ik dan eindelijk een vrolijke schrijver. Mijn roman is goed gelukt. En ik verdien er veel geld mee. En ik heb ook nog eens een mooie,

Nadere informatie

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Relationele vorming De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Programma Introductie relationele- en seksuele vorming Inventarisatie van vragen De seksuele ontwikkeling van kinderen

Nadere informatie

Vragen Hoe kan je veiligheid inbouwen zodat je alle leerlingen kan betrekken? Vraag Hoe kan je de ideeënbus actief en betekenisvol maken?

Vragen Hoe kan je veiligheid inbouwen zodat je alle leerlingen kan betrekken? Vraag Hoe kan je de ideeënbus actief en betekenisvol maken? Methodiek Kringgesprek Beter samen leven en meer leren in de klas. Een participatieve sfeer in de klas of op de school kan men op verschillende manieren bewerkstelligen. Werken met kringgesprekken is hierbij

Nadere informatie

BESCHERMING TEGEN DISCRIMINATIE VOOR Ú

BESCHERMING TEGEN DISCRIMINATIE VOOR Ú BESCHERMING TEGEN DISCRIMINATIE VOOR Ú De Socialistische Fractie in het Europees Parlement streeft naar de garantie dat iedereen zich volledig aanvaard voelt zoals hij of zij is, zodat we in onze gemeenschappen

Nadere informatie

Wat is een depressie?

Wat is een depressie? 01 Wat is een depressie? Je moet weten dat Een depressie is een stoornis in iemands stemming. Het gaat meestal om gevoelens van somberheid, een gebrek aan fysieke en geestelijke energie en een gebrek aan

Nadere informatie

Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld

Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld Hieronder vindt u de praatplaten die u zelf kunt afdrukken. Druk het document recto-verso af (afdrukken vanaf pagina 2 - omdraaien langs korte zijde)

Nadere informatie

PESTPROTOCOL CBS De Borgh

PESTPROTOCOL CBS De Borgh PESTPROTOCOL CBS De Borgh Doel van dit pestprotocol: -Dat alle kinderen zich in hun basisschoolperiode vrij en veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. -Door regels en afspraken

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie