Advies Normering Regionale Wateroverlast. Adviesgroep Normering Wateroverlast

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Advies Normering Regionale Wateroverlast. Adviesgroep Normering Wateroverlast"

Transcriptie

1 Advies Normering Regionale Wateroverlast Adviesgroep Normering Wateroverlast

2 Inhoud 1 Inleiding Voorgeschiedenis Opdracht aan de Adviesgroep normering wateroverlast 3 2 Doel en reikwijdte van de normering Doel van de normering Reikwijdte van de normering Normen, zorgplicht, verzekerbaarheid 5 3 Advies Normering Regionale Wateroverlast Normering en de invulling van de zorgplicht Landelijke basisnormen Gemotiveerd afwijken van de basisnormen Inrichting van het gebiedsproces Bestuurlijk-juridische verankering Kwaliteit van het normeringproces Periodieke toetsing Communicatie 11 TOELICHTING BIJ HET ADVIES 13 A Leeswijzer 13 B De normering wateroverlast als proces 13 B.1. Rollen en verantwoordelijkheden 13 B.2. De uitvoering van het toets- en planproces 17 C De toepassing van de basisnormen 22 C.1 De basisnormen 22 C.2 Landgebruik 23 C.3 Het gebruik van aanvullende criteria 24 C.4 Het stand-still beginsel 25 C.5 Gemotiveerd afwijken van de basisnormering 26 C.6 Flankerend beleid acceptatie van wateroverlast 27 D Samenhang met andere normeringstelsels en ruimtelijk beleid 29 Referenties 31 Bijlage 1 Samenstelling van de Adviesgroep 32 2

3 1 Inleiding 1.1 Voorgeschiedenis Langdurige en overvloedige regenval confronteerde Nederland in 1998 met aanzienlijke wateroverlast. Dat vormde voor de rijksoverheid de aanleiding om de vraag te stellen of het watersysteem onder zeer natte omstandigheden nog wel voldoet aan de eisen die het landgebruik stelt. En ook of in Nederland wel voldoende rekening wordt gehouden met de beperkingen die het watersysteem oplegt aan het gebruik van de ruimte. In het verlengde daarvan rees de vraag of Nederland wel voldoende is voorbereid op de gevolgen die de verwachte klimaatverandering en bodemdaling hebben voor het waterbeheer en het landgebruik. De noodzaak diende zich aan om in beeld te brengen wat moet worden verstaan onder een goed functionerend watersysteem, welke inspanningen nodig zijn om het systeem op orde te krijgen en hoe de verdeling van taken over de verschillende overheden geregeld moet worden. Tevens vond men het noodzakelijk de burger te kunnen uitleggen tot op welke hoogte de overheid zorgt voor bescherming tegen wateroverlast en met welke risico s de burger zelf rekening moet houden. Om tegemoet te komen aan bovengenoemde behoefte, heeft de regering de Commissie Waterbeheer 21 ste eeuw ingesteld, die in 2000 heeft geadviseerd een landelijk normeringstelsel uit te werken voor de regionale watersystemen. Dit heeft geleid tot de instelling van de toenmalige Kerngroep Normering, die in 2002 een voorstel heeft uitgewerkt voor wateroverlast die ontstaat door inundatie vanuit oppervlaktewater ten gevolge van lokale neerslag (ref.1). Er is sprake van inundatie als oppervlaktewater buiten de oevers treedt. Omdat niet alle consequenties van het voorgestelde normeringstelsel op voorhand konden worden overzien, is in het Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW) van 2003 overeengekomen het voorgestelde normeringstelsel op bruikbaarheid te toetsen. Dit heeft geleid tot de afspraak om in een eerste toetsingsronde ervaring met deze voorlopige werknormen op te doen en tegelijkertijd meer duidelijkheid te krijgen over de omvang van de wateropgave. Gedurende de periode hebben de waterschappen de regionale watersystemen getoetst aan deze NBW-werknormen en is in kaart gebracht welke inspanning nodig is om het regionale systeem in 2015 te laten voldoen aan deze werknormen. Daarbij is uitgegaan van het landgebruik zoals in vigerende ruimtelijke plannen is neergelegd en er is rekening gehouden met de verwachte klimaatsveranderingen op langere termijn: het middenscenario De uitkomsten van dit zogenaamde Iteratief proces Toetsing Werknormen zijn in oktober 2005 door de waterschappen gerapporteerd (ref. 2). 1.2 Opdracht aan de Adviesgroep Normering Wateroverlast Ter voorbereiding van de definitieve besluitvorming over de invoering van de normering, heeft het Landelijk Bestuurlijk Overleg (LBOW) in augustus 2004 de Adviesgroep Normering Wateroverlast (verder te noemen: de adviesgroep) ingesteld. De adviesgroep is gevraagd een advies op te stellen over de normering voor regionale wateroverlast vanuit oppervlaktewater en de bestuurlijk-juridische verankering daarvan. De leden van de adviesgroep zijn werkzaam bij het Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen, agrarische sector en natuurterreinbeheerders en hebben op persoonlijke titel deelgenomen (zie bijlage 1). 3

4 Dit rapport presenteert de bevindingen van de adviesgroep. De kern van het advies betreft de aanbeveling om landelijke normen voor regionale wateroverlast in te voeren. Uit het Iteratief proces Toetsing Werknormen is gebleken dat de NBW-werknormen daarvoor goed bruikbaar zijn. De werknormen zoals opgenomen in het NBW, vormen een goede maatstaf voor de beoordeling van het functioneren van het watersysteem in het landelijk en het stedelijk gebied (ref. 2). Bij toepassing ervan is gebleken dat behoefte bestaat aan gebiedsgericht maatwerk en de mogelijkheid om beargumenteerd te kunnen afwijken. De maatregelen worden in de praktijk bepaald in een interactief beleidsproces, waarbij ook andere opgaven voor het watersysteem worden betrokken, zoals waterkwaliteit en watertekort. Al met al vormt het toetsproces vanuit landelijk perspectief een goede basis voor meer transparantie over het functioneren van het regionale watersysteem. Bij de samenstelling van dit rapport zijn de zienswijzen betrokken die zijn ingebracht tijdens de in januari 2006 gehouden consultatieronde. Tevens zijn de opmerkingen van de Cluster Ruimte verwerkt ten behoeve van de behandeling in de Regiegroep LBOW op 4 april Het rapport wordt aangeboden aan het Landelijk Bestuurlijk Overleg Water (LBOW). Leeswijzer De adviesgroep constateert verschillende verwachtingen bij bestuurders, burgers, overheden en belanghebbenden over het doel en de reikwijdte van normering. Hoofdstuk 2 gaat daar op in en geeft een toelichting op de betekenis van bedoelde normen en de wijze waarop deze in de praktijk te gebruiken om tot gebiedsgericht maatwerk te komen. In hoofdstuk 3 volgt het advies. De toelichting bij het advies belicht in deel B de meer procesmatige en organisatorische aspecten. Vervolgens gaat deel C in op de inhoudelijke toepassing van de basisnormen. Deel D geeft een toelichting op de samenhang van de normering met andere normeringstelsels en met ruimtelijk beleid. 4

5 2 Doel en reikwijdte van de normering 2.1 Doel van de normering Het doel van de normering voor regionale wateroverlast is duidelijkheid te verschaffen over de invulling van de verantwoordelijkheid van de overheid in de uitoefening van haar publieke taak. De normering bakent de zorgplicht af die de waterbeheerder heeft op het vlak van het voorkómen, dan wel beperken van ontoelaatbare wateroverlast door inundatie vanuit oppervlaktewater en geeft daarmee tevens helderheid voor burgers en bedrijven over het restrisico en hun eigen verantwoordelijkheid ten aanzien van hun roerende en onroerende zaken. 2.2 Reikwijdte van de normering Wateroverlast treedt op in verschillende gedaanten: bijvoorbeeld overlast door te hoge grondwaterstanden, hemelwater dat niet snel genoeg kan worden afgevoerd, of te hoge waterstanden in het oppervlaktewater (sloten, vaarten en kanalen). Voor de burger is dit alles letterlijk een pot nat en is het onderscheid theoretisch. Toch valt niet te ontkomen aan het onderscheiden van verschillende vormen van wateroverlast, omdat het voorkomen van overlast voor iedere component een specifieke aanpak vraagt. Die aanpak is afhankelijk van de fysieke beïnvloedingsmogelijkheden van het systeem en ook van de wettelijke toedeling van bestuurlijke verantwoordelijkheden en bevoegdheden. De sturingsinstrumenten waarmee de verschillende vormen van wateroverlast kunnen worden aangepakt, zijn in handen van verschillende actoren. De waterschappen zijn verantwoordelijk voor kwantitatief beheer van oppervlaktewater. Dat omvat het netwerk van waterlopen waarmee het water dat afstroomt van nabijgelegen gronden wordt opgevangen en afgevoerd. De gemeenten zijn verantwoordelijk voor een goede ontwatering van de openbare ruimte, waaronder de afvoer van het overtollige hemel- of grondwater. De burgers (particuliere eigenaren van gronden en gebouwen) zijn in principe zelf verantwoordelijk voor de ontwatering en de drainage van hun percelen. Dit advies beperkt zich tot de normering van wateroverlast die ontstaat door inundatie uit oppervlaktewater ten gevolge van lokale neerslag. Het waterschap heeft een zorgplicht voor het voorkomen dan wel beperken van wateroverlast door inundatie uit oppervlaktewater onder (zeer) natte omstandigheden. Er is sprake van wateroverlast als de kans op inundatie groter is dan volgens de normering aanvaardbaar wordt geacht. Wateroverlast als gevolg van te hoge grondwaterstanden of onvoldoende capaciteit van riolering valt dus buiten dit advies. 2.3 Normen, zorgplicht, verzekerbaarheid Normen voor wateroverlast Om te kunnen vaststellen wanneer sprake is van wateroverlast, heeft de voormalige Kerngroep Normering een normeringstelsel voorgesteld (ref.1). Dat voorstel gaat uit van een economische optimalisatie van enerzijds de schade die ontstaat bij inundatie en anderzijds de kosten die gemaakt moeten worden om die schade te voorkomen. De schadegevoeligheid is afhankelijk van het type landgebruik. Hoe hoger de schadegevoeligheid, hoe hoger het beschermingsniveau dat geboden moet worden. Er zijn vier beschermingsniveaus onderscheiden, ieder kenmerkend voor een bepaald type landgebruik. Elk niveau markeert de toelaatbare kans op inundatie uit oppervlaktewater voor dat 5

6 gebruikstype. Deze normen zijn dus functiegericht. Deze waarden, in het NBW werknormen genoemd, worden in dit advies de basisnormen genoemd, gelijk aan het voorstel van de Kerngroep Normering. De waarden van de basisnormen zijn gepresenteerd en nader toegelicht in paragraaf C.1 (zie tabel 1). Schatting van de kans op inundatie De schatting van de kans op inundatie komt tot stand door middel van modelmatige analyse van het watersysteem. De kans op inundatie is afhankelijk van een samenloop van omstandigheden, waaronder de hoeveelheid neerslag, het bergend vermogen van de bodem als het begint te regenen, belemmeringen in de afvoer en opstuwing door wind. De uitkomst wordt zo goed mogelijk gecontroleerd aan de hand van de gebiedskennis over het functioneren van het watersysteem. Deze uitkomst brengt risico s, kansen en onzekerheden in beeld, maar is niet meer dan een zo goed mogelijke schatting van de frequentie waarmee inundatie in werkelijkheid zal optreden. Maatregelenpakket als toetssteen voor zorgplicht Om te kunnen beoordelen of het waterschap aan zijn zorgplicht voor het tegengaan van wateroverlast heeft voldaan, is een directe, feitelijk waarneembare toetssteen nodig. De schatting van de kans op inundatie voldoet niet aan dat criterium, omdat pas achteraf, na vele jaren kan blijken of de geschatte kans overeenkomt met de werkelijkheid. Het maatregelenpakket dat het waterschap nodig acht om het gewenste beschermingsniveau te realiseren, voldoet wel aan het criterium. Als de benodigde en geaccordeerde maatregelen tijdig worden uitgevoerd, dan heeft de betrokken overheid aan haar zorgplicht voldaan. Tijdig wil zeggen: binnen de termijnen die in beheerplannen zijn overeengekomen. Zorgplicht Artikel 21 van de Grondwet bepaalt dat de overheid zorg draagt voor de bewoonbaarheid van en de verbetering van het leefmilieu in Nederland. Het waterbeheer is, naast de zorg voor de ruimtelijke ordening en die voor het milieu, onderdeel van de hier bedoelde overheidszorg voor de fysieke leefomgeving. In verschillende wetten is vastgelegd welke rollen, taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden de verschillende overheden daarbij hebben. Die overheden moeten hun handelen specificeren in plannen met concrete uitvoeringsmaatregelen, waarin zij zichzelf binden aan te behalen resultaten. In het Nederlandse bestel is de zorg voor (onder meer) het kwantitatieve beheer van oppervlaktewater in het regionale systeem toebedeeld aan de functionele democratie van het waterschap. Het waterschap specificeert zijn handelen in het waterbeheerplan met daarin het programma van maatregelen dat nodig is om gestelde doelen te halen. In het waterbeheerplan legt het waterschap als het ware verantwoording af over de uitvoering van zijn publieke taak: de zorgplicht. Die zorgplicht van het waterschap laat onverlet dat ook andere overheden (met name provincie en gemeente) vanuit hun eigen verantwoordelijkheden taken hebben, opdat het waterschap aan zijn zorgplicht kan voldoen. In dit advies omschrijft de adviesgroep deze gedeelde verantwoordelijkheid, afgeleid vanuit de eigen taken, als de zorgplicht van de overheid. Werking zorgplicht waterbeheerder De zorgplicht van het waterschap betreft de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de beheerstaak. Van een verantwoordelijkheid wordt gesproken bij een taak of plicht om voor iets of iemand te zorgen (zorgplicht). De bestaande zorgplichten op het gebied van water zijn inspanningsverplichtingen. 6

7 Verantwoordelijkheid is iets anders dan aansprakelijkheid. Het waterschap kan pas aansprakelijk gesteld worden voor schade als het zijn verantwoordelijkheid niet heeft genomen en toerekenbaar nalatig is geweest bij de uitvoering van de beheerstaak, in strijd met die zorgplicht. Dat wil zeggen, als het waterschap niet of niet tijdig de bestuurlijk afgesproken en in beheerplannen vastgelegde maatregelen heeft uitgevoerd, zonder daarvoor een steekhoudende reden te kunnen aanvoeren. Bij nalatigheid kan de rechter dit beschouwen als een onrechtmatige overheidsdaad en de waterbeheerder veroordelen tot betaling van een vergoeding van de door het onrechtmatig handelen veroorzaakte schade. In aansprakelijkheidskwesties zorgen normen ervoor dat de stelplicht van degene die schade heeft geleden lichter wordt en die van het verantwoordelijke overheidslichaam zwaarder. Verzekerbaarheid De normering voor wateroverlast biedt duidelijkheid over het beschermingsniveau waarvoor de overheid zorg draagt. Op basis van de gebiedsnormering kunnen verzekeraars hun financieel risico beter inschatten. Overigens heeft de Kerngroep Normering al geconstateerd dat normering geen voorwaarde is voor een verzekeringsstelsel. Het Verbond van verzekeraars heeft in 2000 een richtlijn uitgebracht aan zijn aangesloten leden om wateroverlast door neerslag via de opstal/inboedelverzekering verzekerbaar te maken. Dankzij dat advies, kan nu het risico door huiseigenaren en bedrijven afgedekt worden (zie NBW artikel 12). Voor de agrarische sector is een oogstschadeverzekering beschikbaar. De adviesgroep constateert dat onderzoek loopt naar de mogelijke hiaten tussen normering en de verzekeringen die beschikbaar zijn. Dit leidt naar alle waarschijnlijk tot verbeteringen met betrekking tot de inzet van het instrument verzekeren in relatie tot het optredend van wateroverlast bij (zeer) natte situaties. De adviesgroep acht het niet tot haar opdracht om daarover aanvullende adviezen uit te brengen. 7

8 3 Advies Normering Regionale Wateroverlast De Adviesgroep Normering Regionale Wateroverlast adviseert het Landelijk Bestuurlijk Overleg Water het volgende. 3.1 Normering en de invulling van de zorgplicht Overwegingen De adviesgroep concludeert dat normen voor regionale wateroverlast zoals door de Kerngroep Normering in 2001 geïntroduceerd en als werknormen opgenomen in het NBW in 2003, goed bruikbaar zijn als referentiekader om te toetsen of regionale watersystemen op orde zijn onder (zeer) natte omstandigheden. Dat is gebleken uit het Iteratief Proces Toetsing Werknormen. Die normen geven aan welke kans op inundatie uit oppervlaktewater aanvaardbaar wordt geacht, rekening houdend met landgebruik en de daaraan gekoppelde schadeverwachting. Uit het gewenste beschermingsniveau worden de dimensionering, de inrichting en het beheer van het watersysteem afgeleid. De bepaling van de kans op inundatie berust op een zo goed mogelijke schatting van het gedrag van het watersysteem en komt door middel van kansberekening tot stand. De tijdige uitvoering van de nodige maatregelen vormt de uiteindelijke toetssteen, die bepaalt of de overheid aan haar zorgplicht heeft voldaan. De adviesgroep is van mening dat genoemde normering beantwoordt aan de doelstelling om de burger duidelijkheid te verschaffen over wat hij van de overheid mag verwachten. De adviesgroep ziet normering mede als een instrument om te anticiperen op toekomstige ontwikkelingen. Het is dus niet alleen een toetsingsinstrument, maar ook een planningsinstrument. Door modelmatig en periodiek te schatten wat de effecten zijn van veranderende omstandigheden, zoals klimaatverandering, bodemdaling of veranderend landgebruik, kan tijdig op de toekomst worden geanticipeerd. Advies De adviesgroep beveelt aan een normeringstelsel voor regionale wateroverlast uit oppervlaktewater in te voeren met functiegerichte normen, te weten basisnormen. 3.2 Landelijke basisnormen Overwegingen De adviesgroep constateert dat het voor de normering van watersystemen van belang is een aantal landelijk uniforme referenties te hanteren. Verankering van de normen in landelijke regelgeving heeft tot doel de belangen van burgers in geheel Nederland op gelijke wijze te beschermen. Landelijke basisnormen zorgen er bovendien voor dat regionale uitwerkingen op vergelijkbare wijze tot stand komen en bieden een blijvend ijkpunt om het functioneren van watersystemen aan af te meten. Op basis van een landelijk normeringstelsel kunnen betrokken overheden verantwoording afleggen over de wijze waarop in de regio afwegingen zijn gemaakt. Uit het Iteratief proces Toetsing Werknormen is gebleken dat geen behoefte bestaat aan verfijning van het normenstelsel. Het stelsel biedt voldoende mogelijkheden landgebruikfuncties die niet expliciet zijn benoemd, in te passen. Dit geldt onder andere voor de functies natuur en recreatie. Tot de uniforme referenties behoort ook het klimaatscenario. Tot op heden is dat het middenscenario

9 Advies De adviesgroep beveelt aan de werknormen van het NBW over te nemen als landelijke basisnormen (referentiewaarden) en deze te verankeren in landelijke regelgeving, bij voorkeur bij of krachtens een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB). De basisnormen zijn in beginsel van toepassing op alle regionale watersystemen van Nederland. 3.3 Afwijken van de basisnormen Overwegingen De landelijke basisnormen zijn afgeleid uit een economische kosten-batenanalyse voor een aantal watersystemen. Lokaal kan die balans van kosten en baten verschillen van het landelijk gemiddelde. Daarom is het gewenst lokaal af te kunnen wijken van de basisnormen, in de vorm van een scherpere of soepelere norm. Er zijn ook andere geldige overwegingen om van de basisnormen af te wijken. Deze overwegingen hebben betrekking op de gebiedsspecifieke eigenschappen van het watersysteem, de historische situatie en de integrale afweging van belangen. Het is belangrijk daarbij aan te geven welke aannamen en uitgangspunten zijn gekozen in het toetsproces, zoals toetspeil en neerslagtoename. Dit gezien de invloed op de probleemstelling en de rol daarvan in het bestuurlijke afwegingsproces. De besluitvorming om af te wijken van de basisnormen komt tot stand in een interactief beleidsproces waarbij de belanghebbenden worden betrokken. Dit wordt het gebiedsproces genoemd (zie 3.4). Voorafgaand aan dat gebiedsproces kan de provincie, in overleg met het waterschap besluiten voor bepaalde gebieden af te zien van het systematisch doorlopen van het normeringproces, als a-priori vaststaat dat er geen sprake is van een (potentieel) wateroverlastprobleem. Dat kan gelden voor de hogere zandgronden, waar inundatie nooit optreedt of (zeer) natte gebieden, waar periodieke inundatie tot de reguliere situatie behoort. Advies De adviesgroep beveelt aan dat van de basisnormen kan worden afgeweken. De besluitvorming die leidt tot een scherpere of soepelere normstelling, dient te worden gemotiveerd volgens helder geformuleerde overwegingen die door derden (medeoverheden en belanghebbenden) te verifiëren zijn. 3.4 Inrichting van het gebiedsproces Overwegingen De besluitvorming die leidt tot de uiteindelijke toekenning van het aanvaardbaar geachte beschermingsniveau, komt stapsgewijs tot stand in een gebiedsproces, dat wil zeggen het gestructureerde overleg tussen provincie, waterschappen en gemeenten, en met inbreng van belanghebbenden. De uiteindelijke vaststelling van deze gebiedsnormering is de resultante van een bestuurlijk proces, en niet het begin ervan. Het eindresultaat van het proces is een set van kaarten en rapporten die laat zien welk beschermingsniveau wordt geboden en tot welke maatregelen de overheid zich verplicht (dus een gebiedsnormering en een maatregelenpakket). Advies De adviesgroep beveelt aan een omschrijving van het gebiedsproces op te nemen in de toelichting bij de landelijke regelgeving (AMvB) voor de basisnormen. Het is van belang met deze procesvoorwaarden rekening te houden bij de keuzes die door de wetgever gemaakt worden bij de vormgeving van de bestuurlijk-juridische verankering van de normering. 9

10 3.5 Bestuurlijk-juridische verankering Overwegingen De taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van betrokken overheden bij de totstandkoming van de normering worden afgeleid uit bestaande wettelijke kaders: de vigerende Wet op de waterhuishouding (Whh) of de toekomstige Waterwet. Deze laten zich als volgt schetsen. Het Rijk draagt zorg voor verankering van de landelijke basisnormen. De provincie is vanuit haar normerende bevoegdheid verantwoordelijk voor de initiële ruimtelijke toedeling van basisnormen aan (delen van) haar provinciaal gebied. Vanuit de kaderstellende rol en bevoegdheden in het regionale omgevingsbeleid, bepaalt de provincie tevens de overige uitgangspunten voor de watersysteemtoetsing, na consultatie van de waterschappen. In de provinciale verordening kan de provincie regels stellen met betrekking tot de organisatie van de regionale uitwerkingen in het gebiedsproces. Het waterschap stelt binnen de door de provincie gestelde kaders het maatregelenpakket vast dat nodig is om de watersystemen aan de normen te laten voldoen. Het waterschap kan daarbij voorstellen uitwerken om gemotiveerd van de basisnormen af te wijken. De adviesgroep ziet het waterschap als trekker van het gebiedsproces. In het stedelijke gebied kan overeengekomen worden dat de betreffende gemeente het proces te trekt. De uitkomst van het gebiedsproces is de gebiedsnormering en het maatregelenpakket. De gebiedsnormering wordt door de provincie goedgekeurd, dan wel vastgesteld. De adviesgroep is van mening dat de normerende bevoegdheid, dan wel het stellen van kaders daarvoor, ten principale ligt bij de algemene democratie, zijnde het Rijk en de provincie. Er zijn verschillende manieren om die normerende bevoegdheid van de provincie bij de vaststelling van het eindresultaat vorm te geven. De wetgever zou kunnen volstaan met de regeling in de huidige Wet op de waterhuishouding, waarbij het bestuur van het waterschap de uitkomst van het gebiedsproces integraal vaststelt als onderdeel van het waterbeheerplan, met vervolgens goedkeuring door de provincie. De wetgever zou er in de nieuwe Waterwet ook voor kunnen kiezen de normerende bevoegdheid van de provincie meer gewicht te geven door de provincie de uiteindelijke gebiedsnormering te laten vaststellen, zoals weergegeven op kaarten, impliciet met alle bijbehorende motiveringen. Het waterschapbestuur stelt in dat geval alleen het maatregelenprogramma vast, als onderdeel of uitwerking van het waterbeheerplan. Deze laatste variant heeft de voorkeur van de adviesgroep. Advies De adviesgroep beveelt aan de provincie de gebiedsnormering te laten vaststellen. 3.6 Kwaliteit van het normeringproces Overwegingen De kwaliteit van het normeringproces wordt bepaald door 1) de inrichting van het gebiedsproces en 2) het technische instrumentarium dat bij de watersysteemtoetsing wordt ingezet. De inzet van het technisch instrumentarium verschilt per waterschap. De keuze van de methode van modellering en statistiek hangt af van de aard van het watersysteem, de beschikbaarheid van de benodigde basisgegevens en de mate van uitwerking die nodig wordt geacht om het functioneren van het watersysteem te analyseren. Iedere modelmatige 10

11 systeemanalyse is omgeven met onzekerheidsmarges. Daarom is een goede inrichting van het gebiedsproces van belang, om te bereiken dat de probleemanalyse wordt gedeeld en de uiteindelijke gebiedsnormering wordt geaccepteerd door betrokken overheden en belanghebbenden. Nadere beschouwing van de verschillende werkwijzen leert dat de betrouwbaarheid van de uitkomsten van de watersysteemtoetsing van meerde factoren afhangt dan alleen de keuze van het model of de rekentechniek. Daarom ziet de adviesgroep geen aanleiding om tot strakke uniformering van de technische uitvoering van de toetsing te komen. Niettemin wordt het gewenst geacht om validatie en calibratie van het technische instrumentarium te verbeteren en convergentie na te streven in de toe te passen methodieken van modellering en statistiek. Advies De adviesgroep beveelt aan een technische leidraad te ontwikkelen ten behoeve van de kwaliteitszorg in het toepassen van technisch instrumentarium. Het is raadzaam dat waterschappen de toepassing van hun technisch instrumentarium periodiek aan een externe audit onderwerpen, ter versterking van transparantie en vertrouwen. 3.7 Periodieke toetsing Overwegingen Om tijdig te kunnen waarnemen of watersystemen op orde zijn en blijven, is het noodzakelijk dat de toetsing van het watersysteem periodiek wordt herhaald. Zodoende voldoet de overheid aan haar verantwoordingsplicht jegens burgers. Bij de toetsing wordt nagegaan of de vigerende gebiedsnormering nog voldoet. Waar nodig wordt de toetsing aan de basisnormen herhaald, omdat voortschrijdend inzicht tot andere afwegingen kan leiden. De periodieke toetsing zou ingebed kunnen worden in het proces van totstandkoming van de stroomgebiedbeheersplannen. Dat wil zeggen, eens per twaalf jaar een volledige toetsronde, met in het tussenliggende zesde jaar een herziening van de normering voor zover daar aanleiding voor is, bijvoorbeeld vanwege gebiedsontwikkelingen of nieuwe inzichten in te verwachten klimaatsverandering. De cyclus voor het vaststellen van peilbesluiten kan hierop aanhaken. Een hogere toetsfrequentie dan twaalf jaar is voor de normering niet aan te raden, vanwege de doorlooptijd die nodig is voor de cyclus van besluitvorming naar uitvoering van maatregelen. Advies De adviesgroep beveelt aan het toetsingsproces periodiek te herhalen en de toetsfrequentie te koppelen aan de cyclus van de stroomgebiedbeheersplannen. 3.8 Communicatie Overwegingen De normering bakent de publieke taak en verantwoordelijkheid af van de private verantwoordelijkheid en verschaft inzicht in de risico s waar burgers en bedrijven rekening mee moeten houden. Ook als de overheid aan haar zorgplicht heeft voldaan, kunnen burgers en bedrijven nog steeds te maken krijgen met wateroverlast. De normering en de daarop volgende uitvoering van maatregelen sluiten wateroverlast niet uit, maar brengen wateroverlast terug tot een maatschappelijk aanvaardbaar risico. 11

12 Advies: De adviesgroep beveelt aan in de communicatie over normering het aspect van risicomanagement te benadrukken. In dat kader is het van belang dat betrokken overheden bij de implementatie van de normering een communicatieplan opstellen en uitvoeren, opdat burgers en bedrijven weten wat zij van de overheid kunnen verwachten en voor welke risico s zij zelf voorzieningen kunnen treffen. 12

13 TOELICHTING BIJ HET ADVIES A Leeswijzer In het advies van hoofdstuk 3 heeft de Adviesgroep Normering Wateroverlast naar voren gebracht dat de normering die aan gebieden wordt toegekend, stapsgewijs tot stand komt in een gebiedsproces, dat wil zeggen het gestructureerde overleg tussen provincie, waterschappen en gemeenten, en met inbreng van belanghebbenden. Om het belang hiervan voor het voetlicht te brengen, gaat deze toelichting in op de aard van het gebiedsproces en de afwegingen die daarin gemaakt worden. Deel B schetst de procesmatige en organisatorische aspecten. Vervolgens gaat deel C in op de inhoudelijke toepassing van de basisnormen, inclusief de overwegingen die kunnen leiden tot een soepeler of scherper gebiedsnormering. Deel D gaat in op de samenhang met andere normeringstelsels, waaronder andere vormen van wateroverlast, en op de relatie met het ruimtelijk beleid. De adviesgroep bouwt hiermee voort op de uitkomsten en ervaringen van het Iteratief proces Toetsing Werknormen, dat in de herfst van 2005 is afgerond met een rapportage van de waterschappen aan het LBOW (ref.2). B De normering wateroverlast als proces De kwaliteit van het toetsproces is in de eerste plaats afhankelijk van de wijze waarop het proces wordt georganiseerd. De meerwaarde van het toetsproces zit in de stapsgewijze aanpak van de watersysteemanalyse, probleemdefiniëring en belangenafweging. Essentieel is de wijze waarop interactie tussen deskundigen, belanghebbenden en bestuurders vorm krijgt. De acceptatie van de uitkomsten is grotendeels daarvan afhankelijk. Modellering en statistiek zijn daarbij niet meer dan een ondersteunend instrument. De waterschappen maken gebruik van twee verschillende methoden van toetsing: de tijdreeksmethode en stochastenmethode. De Unie van Waterschappen heeft een onderzoek laten uitvoeren naar de effecten van beide methoden op de uitkomsten van het toetsproces. Beide methoden blijken even bruikbaar te zijn; de keuze hangt mede af van de aard van het watersysteem. Wel is het nodig dat validatie en calibratie van modellen verbetert. Maar ook dan blijft gebiedskennis van grote betekenis. Paragraaf B.1 gaat in op de rollen en verantwoordelijkheden van verschillende bestuursorganen in het normeringproces. Paragraaf B.2 schetst de technisch-inhoudelijke kanten van de gebiedsnormering. B.1 Rollen en verantwoordelijkheden Kaderstelling Rijk Dit advies stelt voor het stelsel van basisnormen landelijk vast te leggen als uniforme referenties. Deze basisnormen worden door het Rijk vastgesteld, bij voorkeur bij of krachtens AMvB. In de toelichting bij de AMvB kan ingegaan worden op de inrichting van het proces, waarmee de gebiedsnormering tot stand komt (zie figuur 1). 13

Handreiking stedelijke wateropgave VNG-UvW. Ledenbrief van de VNG behorend bij de presentatie van Evert van der Meide op de RIONED-dag 2006, sessie 3

Handreiking stedelijke wateropgave VNG-UvW. Ledenbrief van de VNG behorend bij de presentatie van Evert van der Meide op de RIONED-dag 2006, sessie 3 Handreiking stedelijke wateropgave VNG-UvW Ledenbrief van de VNG behorend bij de presentatie van Evert van der Meide op de RIONED-dag 2006, sessie 3 Brief aan de leden T.a.v. het college frontoffice tel.

Nadere informatie

Visie Water en Ruimtelijke Ontwikkeling bijlage 1

Visie Water en Ruimtelijke Ontwikkeling bijlage 1 Visie Water en Ruimtelijke Ontwikkeling bijlage 1 Kaarten Waterbelangen DM: 303052 1 Wateropgaven 2015 / 2027 Kaart 1. Gebieden met een WB21 wateropgave In 2005 is een studie wateropgave uitgevoerd (conform

Nadere informatie

Maatstaf Effectiviteit Watertoets

Maatstaf Effectiviteit Watertoets Maatstaf Effectiviteit Watertoets Doelstelling van de Watertoets SMART geïnterpreteerd voor de Evaluatie Watertoets Advies van de Werkgroep Watertoets aan de Werkgroep Evaluatie Watertoets Den Haag, 19

Nadere informatie

Waterschap De Dommel. Waterberging. De visie tot 2050 op hoofdpunten

Waterschap De Dommel. Waterberging. De visie tot 2050 op hoofdpunten Waterschap De Dommel Waterberging De visie tot 2050 op hoofdpunten Inhoud 2 De waterbergingsvisie van Waterschap De Dommel; doel, kader en status 4 Werknormen wat zijn dat? 5 Waterschap De Dommel kan niet

Nadere informatie

Nota Relatie provincie Utrecht met de waterschappen. Deel 3: Provinciaal toezichtkader

Nota Relatie provincie Utrecht met de waterschappen. Deel 3: Provinciaal toezichtkader 1 INLEIDING Op grond van verschillende regelgeving is de provincie Utrecht belast met het toezicht op de op haar grondgebied gelegen waterschappen. In dit deel van de nota wordt een overzicht gegeven van

Nadere informatie

Samenvatting leerpunten uit online-enquête werksessie

Samenvatting leerpunten uit online-enquête werksessie 24 Resultaten peiling Samenvatting leerpunten uit online-enquête werksessie De 32 auteurs en redactieleden die aan dit boek hebben meegewerkt, hadden als voorbereiding op de werksessie van 7 november 2013

Nadere informatie

Bijlage VI. Handreiking uitwerking kostenveroorzakingsbeginsel ex Nationaal Bestuursakkoord water

Bijlage VI. Handreiking uitwerking kostenveroorzakingsbeginsel ex Nationaal Bestuursakkoord water Bijlage VI Handreiking uitwerking kostenveroorzakingsbeginsel ex Nationaal Bestuursakkoord water 1 Inleiding In het Nationaal Bestuursakkoord Water (medio 2003) zijn de volgende afspraken overeengekomen

Nadere informatie

Advies. Advies van de Adviescommissie Water inzake Verzekeren en Wateroverlast.

Advies. Advies van de Adviescommissie Water inzake Verzekeren en Wateroverlast. Advies AcW2004/32 Advies van de Adviescommissie Water inzake Verzekeren en Wateroverlast. 1. Inleiding In het Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW) is in artikel 12 een strategie opgenomen met betrekking

Nadere informatie

Bestuursrechtelijke rechtsbescherming Opmerkingen

Bestuursrechtelijke rechtsbescherming Opmerkingen Factsheet: rechtsbescherming tegen besluiten op grond van de Omgevingswet Bij het vormgeven van de rechtsbescherming onder de Omgevingswet is aangesloten bij het bestaande wettelijke stelsel. Onderstaande

Nadere informatie

versie 16 aug 2011 2. HOOFDLIJNEN GEBIEDSPROCESSEN 3. Fase 1: UITWERKING VOORVERKENNING 4. Fase 2: UITWERKING VERKENNING

versie 16 aug 2011 2. HOOFDLIJNEN GEBIEDSPROCESSEN 3. Fase 1: UITWERKING VOORVERKENNING 4. Fase 2: UITWERKING VERKENNING Orchideeën kunnen alleen op een plaats groeien als voor de kieming noodzakelijke schimmel aanwezig is. Zonder schimmel kan het zaad niet uitgroeien. Ze leven in mutualistische symbiose (een interactie

Nadere informatie

Controleprotocol Werkorganisatie Duivenvoorde

Controleprotocol Werkorganisatie Duivenvoorde Controleprotocol Werkorganisatie Duivenvoorde Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Doelstelling... 3 3. Wettelijk kader... 3 4. Algemene uitgangspunten voor de controle (getrouwheid en rechtmatigheid)... 3 4.1

Nadere informatie

Bestuursrapportage 2014 waterschap Vechtstromen Versie 24 november 2015

Bestuursrapportage 2014 waterschap Vechtstromen Versie 24 november 2015 Bestuursrapportage 204 Vechtstromen Versie 24 november 205 Deze rapportage bevat een overzicht op hoofdlijnen van de voortgang van de uitvoering van het waterbeleid en dient als basis voor jaarlijks bestuurlijk

Nadere informatie

Voorstel aan de commissie Integraal Waterbeheer van 30 november 2011:

Voorstel aan de commissie Integraal Waterbeheer van 30 november 2011: Datum: 16-11-2011 Voorstelnummer: I8025 Onderwerp: voorstel peilgestuurde drainage Voorstel aan de commissie Integraal Waterbeheer van 30 november 2011: 1. het dagelijks bestuur te adviseren over bijgevoegd

Nadere informatie

Informatieve presentatie Waterplan Land van Cuijk

Informatieve presentatie Waterplan Land van Cuijk Waterplan Land van Cuijk 1 Inhoud Waterplan land van Cuijk: 1. Waarom het 2. Wat is het 3. Totstandkoming 4. Communicatie over 5. Uitvoeringsprogramma 6. Vragen 2 1 Raad gemeente Heeft u nog iets te kiezen?

Nadere informatie

ALGEMENE VERGADERING. Relevante kaders - Waterwet - Verordening voor de Fysieke Leefomgeving Flevoland (VFL) Lelystad, 21 maart 2013

ALGEMENE VERGADERING. Relevante kaders - Waterwet - Verordening voor de Fysieke Leefomgeving Flevoland (VFL) Lelystad, 21 maart 2013 VERGADERDATUM 23 april 2013 SSO SECTOR/AFDELING STUKDATUM NAAM STELLER 3 april 2013 R.J.E. Peeters ALGEMENE VERGADERING AGENDAPUNT 12 Voorstel Kennisnemen van het projectplan voor Waterbeheerplan 3 waarin

Nadere informatie

Vigerend beleid voor ruimtelijke onderbouwingen

Vigerend beleid voor ruimtelijke onderbouwingen B i j l a g e 2 : G e l d e n d w a t e r b e l e i d Vigerend beleid voor ruimtelijke onderbouwingen Inhoudsopgave Vigerend beleid voor ruimtelijke onderbouwingen 1 Inhoudsopgave 1 1 Europees Waterbeleid

Nadere informatie

Stedelijke Wateropgave

Stedelijke Wateropgave Stedelijke Wateropgave Vergelijking normen voor water op straat en inundatie Stichting RIONED Voorwoord Er is een norm voor het optreden van water op straat in relatie tot de capaciteit van de riolering

Nadere informatie

Controleprotocol voor de jaarrekening Getrouwheid en rechtmatigheid. Gemeente IJsselstein

Controleprotocol voor de jaarrekening Getrouwheid en rechtmatigheid. Gemeente IJsselstein Controleprotocol voor de jaarrekening Getrouwheid en rechtmatigheid Gemeente IJsselstein INHOUD 1. INLEIDING... 3 2. ALGEMENE UITGANGSPUNTEN CONTROLE... 4 3. GOEDKEURINGS- EN RAPPORTERINGSTOLERANTIES...

Nadere informatie

Hellendoom. Aan de raad. III II III IIII IIII III III II (code voor postverwerking)

Hellendoom. Aan de raad. III II III IIII IIII III III II (code voor postverwerking) Punt 11. : Controleprotocol jaarrekeningen G 6 m 6 6 R T 6 2011 tot en met 2014 _- sa. Hellendoom Aan de raad Samenvatting: De accountant geeft bij de jaarrekening een controleverklaring af waarin zowel

Nadere informatie

Inleiding. Hoofdlijnen Omgevingswet. Nu al Eenvoudig Beter. Vragen

Inleiding. Hoofdlijnen Omgevingswet. Nu al Eenvoudig Beter. Vragen Inleiding Hoofdlijnen Omgevingswet Nu al Eenvoudig Beter Vragen 1 Inzichtelijkheid Minder regels en plannen, meer bij elkaar Integrale aanpak - samenwerking Omgevingsvisie, omgevingsverordening, omgevingsplan

Nadere informatie

Water in Tiel. 1 Naast regionale wateren die in beheer zijn bij de waterschappen, zijn er rijkswateren (de hoofdwateren

Water in Tiel. 1 Naast regionale wateren die in beheer zijn bij de waterschappen, zijn er rijkswateren (de hoofdwateren Water in Tiel Waterbeleid Tiel en Waterschap Rivierenland Water en Nederland zijn onafscheidelijk. Eigenlijk geldt hetzelfde voor water en Tiel, met de ligging langs de Waal, het Amsterdam Rijnkanaal en

Nadere informatie

Het horen van de huiseigenaar in de bezwaarprocedure van de huurder Dienst Belastingen Gemeente Amsterdam

Het horen van de huiseigenaar in de bezwaarprocedure van de huurder Dienst Belastingen Gemeente Amsterdam Rapport Gemeentelijke Ombudsman Het horen van de huiseigenaar in de bezwaarprocedure van de huurder Dienst Belastingen Gemeente Amsterdam 14 februari 2007 RA0612500 Samenvatting Verzoeker is eigenaar van

Nadere informatie

Opheffen verbod op het toepassen Nr. RMW-634 van secundaire grondstoffen in integrale milieubeschermingsgebieden Vergadering 16 oktober 1998

Opheffen verbod op het toepassen Nr. RMW-634 van secundaire grondstoffen in integrale milieubeschermingsgebieden Vergadering 16 oktober 1998 Opheffen verbod op het toepassen Nr. RMW-634 van secundaire grondstoffen in integrale milieubeschermingsgebieden Vergadering 16 oktober 1998 Agenda nr. Commissie: Milieu Gedeputeerde met de verdediging

Nadere informatie

VERORDENING TEGENPRESTATIE PARTICIPATIEWET GEMEENTE ASSEN 2015

VERORDENING TEGENPRESTATIE PARTICIPATIEWET GEMEENTE ASSEN 2015 VERORDENING TEGENPRESTATIE PARTICIPATIEWET GEMEENTE ASSEN 2015 Wetstechnische informatie 1. Gegevens van de regeling Overheidsorganisatie gemeente Officiële naam regeling Verordening tegenprestatie participatiewet

Nadere informatie

Controleprotocol Het Waterschapshuis vanaf boekjaar 2013

Controleprotocol Het Waterschapshuis vanaf boekjaar 2013 Controleprotocol Het Waterschapshuis vanaf boekjaar 2013 Versie 1.1 21 mei 2013 Adrie-Jan de Korte Kenmerk: V0050/H1516 Inhoud 1. Inleiding 3 1.1 Doelstelling 3 1.2 Wettelijk kader 3 2. Algemene uitgangspunten

Nadere informatie

Controleprotocol Jaarrekening Gemeente De Bilt 2014

Controleprotocol Jaarrekening Gemeente De Bilt 2014 Behoort bij raadsbesluit d.d. 29 januari 2015 tot vaststelling van het 'Controleprotocol 2014'. Controleprotocol Jaarrekening 2014 Inhoudsopgave 1. Samenvatting... 3 2. Inleiding... 3 2.1 Doelstelling...

Nadere informatie

Notitie. Beleid ten behoeve van. Ontheffingen in het kader van de Wet ruimtelijke ordening

Notitie. Beleid ten behoeve van. Ontheffingen in het kader van de Wet ruimtelijke ordening Notitie Beleid ten behoeve van Ontheffingen in het kader van de Wet ruimtelijke ordening Gemeente Bussum Afdeling Ruimtelijke Inrichting September 2009 1 1. AANLEIDING De gemeente Bussum heeft in het jaar

Nadere informatie

Document:13IT Controleprotocol voor de accountantscontrole op de jaarrekening van het Waterschap Brabantse Delta

Document:13IT Controleprotocol voor de accountantscontrole op de jaarrekening van het Waterschap Brabantse Delta Document:13IT021860 Controleprotocol voor de accountantscontrole op de jaarrekening van het Waterschap Brabantse Delta vanaf jaarrekening 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding...3 1.1 Algemeen...3 1.2 Doelstelling...3

Nadere informatie

Controleprotocol voor de jaarrekening Getrouwheid en rechtmatigheid

Controleprotocol voor de jaarrekening Getrouwheid en rechtmatigheid Controleprotocol voor de jaarrekening Getrouwheid en rechtmatigheid INHOUD 1. INLEIDING... 3 2. ALGEMENE UITGANGSPUNTEN CONTROLE... 4 3. GOEDKEURINGS- EN RAPPORTERINGSTOLERANTIES... 5 4. RECHTMATIGHEID...

Nadere informatie

Controleprotocol jaarrekening 2016

Controleprotocol jaarrekening 2016 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Wettelijk kader 3 1.2 Doel 4 2. Accountantscontrole 5 2.1 Controle getrouwheid en rechtmatigheid in het algemeen 5 2.2 Controle rechtmatigheid in het bijzonder 5 2.3 Controletoleranties

Nadere informatie

Gelezen het voorstel van het college van gedeputeerde staten van Flevoland MPV/ /A;

Gelezen het voorstel van het college van gedeputeerde staten van Flevoland MPV/ /A; CRU05.005 Provinciale Staten van Flevoland, Gelezen het voorstel van het college van gedeputeerde staten van Flevoland MPV/04.031361/A; Gelet op artikel 14 van de Wet op de waterkering en op de Provinciewet;

Nadere informatie

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer 1. Inleiding Zoetermeer wil zich de komende jaren ontwikkelen tot een top tien gemeente qua duurzaam leefmilieu. In het programma duurzaam Zoetermeer

Nadere informatie

Impressie(informatieavond(rioolvervanging(Straatweg( Datum:(8(september(2015( Opstelling(verslag:(Tineke(van(Oosten(en(Sieb(de(Jong((cgOH)(

Impressie(informatieavond(rioolvervanging(Straatweg( Datum:(8(september(2015( Opstelling(verslag:(Tineke(van(Oosten(en(Sieb(de(Jong((cgOH)( Impressie(informatieavond(rioolvervanging(Straatweg( Datum:(8(september(2015( Opstelling(verslag:(Tineke(van(Oosten(en(Sieb(de(Jong((cgOH)( Indeling(van(de(avond:(van(19.00(uur(tot(21.00(uur(konden(bewoners(van(de(Straatweg(informatie(

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD. Waterverordening Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden 2009, wijziging

PROVINCIAAL BLAD. Waterverordening Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden 2009, wijziging PROVINCIAAL BLAD Officiële uitgave van provincie Utrecht. Nr. 3961 8 juli 2016 Waterverordening Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden 2009, wijziging Besluit van provinciale staten van Utrecht van 6

Nadere informatie

Bijlage bij uitnodiging regiogesprekken nwro

Bijlage bij uitnodiging regiogesprekken nwro Bijlage bij uitnodiging regiogesprekken nwro Statengriffie Provinciehuis Zuid-Hollandplein 1 Postbus 90602 2509 LP Den Haag Telefoon 070-441 82 38 Website www.pzh.nl Zoals ook voor andere spelers binnen

Nadere informatie

: Schoon en gezond water in Noord Nederland. Adviesnota 2007 Kaderrichtlijn Water/Water Beheer 21 e eeuw.

: Schoon en gezond water in Noord Nederland. Adviesnota 2007 Kaderrichtlijn Water/Water Beheer 21 e eeuw. Nummer Onderwerp : B-3.01.2008 : Schoon en gezond water in Noord Nederland. Adviesnota 2007 Kaderrichtlijn Water/Water Beheer 21 e eeuw. Korte inhoud : Voorgesteld wordt: 1. In te stemmen met de verwoorde

Nadere informatie

Naar een Duurzaam en Veilig Meppelerdiep. Naar een Duurzaam en Veilig Meppelerdiep. Inhoudsopgave

Naar een Duurzaam en Veilig Meppelerdiep. Naar een Duurzaam en Veilig Meppelerdiep. Inhoudsopgave 74OF86 RWD rapporten.indd 1 23-10-2007 14:23:15 74OF86 RWD rapporten.indd 2 23-10-2007 14:23:21 Naar een Duurzaam en Veilig Meppelerdiep Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 3 Inleiding... 4 Het watersysteem...

Nadere informatie

Methode berekenen onzekerheid in wateropgave nu beschikbaar

Methode berekenen onzekerheid in wateropgave nu beschikbaar Methode berekenen onzekerheid in wateropgave nu beschikbaar Hans Hakvoort 1, Joost Heijkers 2, Kees Peerdeman 3 en Michelle Talsma 4 Samenvatting In opdracht van de STOWA heeft HKV lijn in water een methode

Nadere informatie

1. Samenvatting In dit voorstel wordt ingegaan op de reactie van de provincie bij de ingediende begroting 2013.

1. Samenvatting In dit voorstel wordt ingegaan op de reactie van de provincie bij de ingediende begroting 2013. RAADSVOORSTEL Besluitvormend Aan de Raad Instemmen met reactie provincie op programmabegroting 2013. Agenda nr.6 1. Samenvatting In dit voorstel wordt ingegaan op de reactie van de provincie bij de ingediende

Nadere informatie

17 Peilafwijking 17.1 Inleiding

17 Peilafwijking 17.1 Inleiding 17 Peilafwijking 17.1 Inleiding Rijnland is als waterbeheerder verantwoordelijk voor het beheer van het waterpeil. In peilbesluiten legt Rijnland vast welk peil in het betreffende gebied door Rijnland

Nadere informatie

Collegevoorstel. Advies: Wij stellen u voor bijgaand besluit vast te stellen

Collegevoorstel. Advies: Wij stellen u voor bijgaand besluit vast te stellen College Onderwerp: V200700988 aanvraag van verklaring van geen bezwaar bij Gedeputeerde Staten met betrekking tot de vrijstellingsprocedure ten behoeve van de uitbreiding van de woning aan de Inlaagdijk

Nadere informatie

Controleprotocol Gemeente Loon op Zand

Controleprotocol Gemeente Loon op Zand Controleprotocol 2016 Gemeente Loon op Zand Financien & Belastingen Oktober 2016 1. Inleiding De gemeente Loon op Zand geeft ieder jaar opdracht om de accountantscontrole als bedoeld in artikel 213 GW

Nadere informatie

REACTIENOTA ZIENSWIJZEN BESTEMMINGSPLAN HARLINGEN - LUDINGA

REACTIENOTA ZIENSWIJZEN BESTEMMINGSPLAN HARLINGEN - LUDINGA REACTIENOTA ZIENSWIJZEN BESTEMMINGSPLAN HARLINGEN - LUDINGA Reactienota Zienswijzen Bestemmingsplan Harlingen - Ludinga Code 071905 / 19-11-14 GEMEENTE HARLINGEN 071905 / 19-11-14 REACTIENOTA ZIENSWIJZEN

Nadere informatie

Startnotitie procedure bestemmingsplan Brediusgronden

Startnotitie procedure bestemmingsplan Brediusgronden Startnotitie procedure bestemmingsplan Brediusgronden Startnotitie procedure bestemmingsplan Brediusgronden 1. Inleiding Het college heeft op 17 juli 2013 besloten om een intentieoverkomst met Rijkswaterstaat

Nadere informatie

VERORDENING TEGENPRESTATIE PARTICIPATIEWET GEMEENTE ASSEN 2015

VERORDENING TEGENPRESTATIE PARTICIPATIEWET GEMEENTE ASSEN 2015 VERORDENING TEGENPRESTATIE PARTICIPATIEWET GEMEENTE ASSEN 2015 Wetstechnische informatie 1. Gegevens van de regeling Overheidsorganisatie gemeente Officiële naam regeling Verordening tegenprestatie participatiewet

Nadere informatie

BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN

BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN Aanpak De opdracht Afstemmen investeringen is voortvarend opgepakt door de werkgroep, bestaande uit vertegenwoordigers van de Gelderse waterschappen en

Nadere informatie

Onderzoek Milieuruimte

Onderzoek Milieuruimte projectnr. 237096 revisie 00 maart 2011 Auteur: ing. F.A.M. Kriellaars Opdrachtgever VORM Ontwikkeling B.V. Postbus 16 3350 AA, Papendrecht datum vrijgave beschrijving revisie 00 goedkeuring vrijgave 18-3-2011

Nadere informatie

Controleprotocol subsidies gemeente Alkmaar voor verantwoording subsidies > 250.000

Controleprotocol subsidies gemeente Alkmaar voor verantwoording subsidies > 250.000 Controleprotocol subsidies gemeente Alkmaar voor verantwoording subsidies > 250.000 1 Algemeen Op grond van de Kaderverordening Subsidieverstrekking van de gemeente Alkmaar kunnen subsidies worden verstrekt.

Nadere informatie

REGLEMENT DIRECTIE/RAAD VAN BESTUUR FONDS VOOR CULTUURPARTICIPATIE

REGLEMENT DIRECTIE/RAAD VAN BESTUUR FONDS VOOR CULTUURPARTICIPATIE REGLEMENT DIRECTIE/RAAD VAN BESTUUR FONDS VOOR CULTUURPARTICIPATIE Vastgesteld door het bestuur op: 4 juni 2014 Goedgekeurd door de raad van toezicht op: 4 juni 2014 HOOFDSTUK I. ALGEMEEN Artikel 1. Begrippen

Nadere informatie

Beleidsnota Plattelandswoning

Beleidsnota Plattelandswoning Beleidsnota Plattelandswoning Hoofdstuk 1. 1.1. Aanleiding Op 1 januari 2013 is de wet plattelandswoning in werking getreden. Deze wet biedt de mogelijkheid om als 'burger' in (voormalige) agrarische bedrijfswoningen

Nadere informatie

Tubbergen o. gemeente. Aan de gemeenteraad. Vergadering: 8 september 2014. Nummer: Tubbergen, 28 augustus 2014

Tubbergen o. gemeente. Aan de gemeenteraad. Vergadering: 8 september 2014. Nummer: Tubbergen, 28 augustus 2014 gemeente Tubbergen o Aan de gemeenteraad Vergadering: 8 september 2014 Nummer: 9A Tubbergen, 28 augustus 2014 Onderwerp: Vaststellen verordening op de afvoer van hemelwater en grondwater. Samenvatting

Nadere informatie

12 Hemelwateruitlaat of riooloverstort

12 Hemelwateruitlaat of riooloverstort 12 Hemelwateruitlaat of riooloverstort 12.1 Inleiding Gemeenten hebben de taak om hemelwater en afvalwater in te zamelen. Het hemelwater wordt steeds vaker opgevangen in een separaat hemelwaterriool. Vanuit

Nadere informatie

Welke informatie wordt bij het risico-oordeel getoond?

Welke informatie wordt bij het risico-oordeel getoond? Welke informatie wordt bij het risico-oordeel getoond? Het risico-oordeel richt zich op primaire en regionale waterkeringen. Primaire waterkeringen beschermen tegen een overstroming uit zee, de grote meren

Nadere informatie

Gemeente. Schijndel. Beleidsnotitie indieningsvereisten. Voor aanvragen omgevingsvergunning als bedoeld in artikel 2.12, lid 1, onder a.

Gemeente. Schijndel. Beleidsnotitie indieningsvereisten. Voor aanvragen omgevingsvergunning als bedoeld in artikel 2.12, lid 1, onder a. Gemeente Schijndel Voor aanvragen omgevingsvergunning als bedoeld in artikel 2.12, lid 1, onder a., sub 2 Wabo 2 3 bij verzoeken om afwijken van het bestemmingsplan Inleiding Op 24 september 2014 is het

Nadere informatie

Artikel 1. Definities

Artikel 1. Definities Pagina 1 van 5 Artikel 1. Definities Onder a van dit artikel wordt aangegeven wat daarin wordt verstaan onder het begrip accountant. Een bevoegd account voor de controle van de gemeentelijke jaarrekening

Nadere informatie

Verordening cliëntenparticipatie gemeentelijk integraal gehandicaptenbeleid Maasbree 2007

Verordening cliëntenparticipatie gemeentelijk integraal gehandicaptenbeleid Maasbree 2007 Verordening cliëntenparticipatie gemeentelijk integraal Wetstechnische informatie Gegevens van de regeling Overheidsorganisatie Officiële naam regeling Citeertitel Besloten door Deze versie is geldig tot

Nadere informatie

Ruimtelijke onderbouwing

Ruimtelijke onderbouwing Ruimtelijke onderbouwing Project: Vergroten woning Oudelandseweg 6 te Sint-Maartensdijk September 2010 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Projectbeschrijving 2 3. Vigerend bestemmingsplan 3 4. Omgevingsplan

Nadere informatie

Bekendmaking van het besluit van de gemeenteraad d.d. 16 december 2013, nr. 11B, tot vaststelling de Beleidsnota Plattelandswoning.

Bekendmaking van het besluit van de gemeenteraad d.d. 16 december 2013, nr. 11B, tot vaststelling de Beleidsnota Plattelandswoning. Gemeenteblad Elektronisch uitgegeven van de gemeente Tubbergen Jaargang: 2013 Nummer: 33 Uitgifte: 24 december 2013 Bekendmaking van het besluit van de gemeenteraad d.d. 16 december 2013, nr. 11B, tot

Nadere informatie

Herziening PIP Greenportlane: Uitwerking nadere inzichten inzake nationale buisleidingenstrook Rotterdam - Ruhrgebied.

Herziening PIP Greenportlane: Uitwerking nadere inzichten inzake nationale buisleidingenstrook Rotterdam - Ruhrgebied. Herziening PIP Greenportlane: Uitwerking nadere inzichten inzake nationale buisleidingenstrook Rotterdam - Ruhrgebied. 1. Inleiding Deze Toelichting baseert zich op het inpassingsplan Greenportlane, zoals

Nadere informatie

ANTICIPEREN OP DE OMGEVINGSWET (BOUWRECHT 2016/49)

ANTICIPEREN OP DE OMGEVINGSWET (BOUWRECHT 2016/49) ANTICIPEREN OP DE OMGEVINGSWET (BOUWRECHT 2016/49) Door C.M.P. Julicher Zegers en B. Weekers is een artikel geschreven voor het tijdschrift Bouwrecht. Gemeenten krijgen te maken met een nieuwe actualisatieronde

Nadere informatie

Onderwerp: Beschikking op bezwaarschrift tegen afwijzing verzoek ligplaatsvergunning voor het woonschip "Annemarij"

Onderwerp: Beschikking op bezwaarschrift tegen afwijzing verzoek ligplaatsvergunning voor het woonschip Annemarij CONCEPT afdeling Stedelijke Ontwikkeling De heer E.P. Blaauw Postbus 10075 1001 EB AMSTERDAM ambtenaar : Mw. A. van Kruijssen uw brief d.d. : doorkiesnr : 0180 451 222 uw kenmerk : fax : ons kenmerk :

Nadere informatie

Bijlage 14-1: Stedelijke wateropgave Kern Emmen

Bijlage 14-1: Stedelijke wateropgave Kern Emmen Bijlage 14-1: Stedelijke wateropgave Kern Emmen Situatie Kern Emmen Kern Emmen omvat het centrumgebied van Emmen en de wijken Emmermeer, Hoge Loo en Spoorzijde. Het bestaat overwegend uit dicht bebouwd

Nadere informatie

De Waterwet in het kort De Waterwet. in het kort

De Waterwet in het kort De Waterwet. in het kort De Waterwet in het kort De Waterwet in het kort Waarom een nieuwe Waarom een nieuwe Waterwet? Waterwet? Klimaatverandering Nederland is een waterland. Dat een groot deel van ons land onder de zeespiegel

Nadere informatie

Ad a. Algemeen belang Elke handeling met een publieke grondslag wordt geacht genomen of gedaan te zijn in het algemeen belang.

Ad a. Algemeen belang Elke handeling met een publieke grondslag wordt geacht genomen of gedaan te zijn in het algemeen belang. Toelichting Algemene toelichting Inleiding Artikel 7.14 van de Waterwet bevat een algemene regeling die voorziet in de vergoeding van schade als gevolg van de rechtmatige uitoefening van een taak of bevoegdheid

Nadere informatie

Resultaten verantwoordingsonderzoek

Resultaten verantwoordingsonderzoek Resultaten verantwoordingsonderzoek 2014 hoofdstuk de Koning (I) 20 mei 2015 Dit document bevat alle resultaten van ons Verantwoordingsonderzoek 2014 bij zoals gepubliceerd op www.rekenkamer.nl/verantwoordingsonderzoek.

Nadere informatie

RUD Utrecht. Procedureregeling functiebeschrijving en waarderingrud Utrecht

RUD Utrecht. Procedureregeling functiebeschrijving en waarderingrud Utrecht RUD Utrecht Procedureregeling functiebeschrijving en waarderingrud Utrecht 1 Regeling functiebeschrijving en -waardering RUD Utrecht Het dagelijks bestuur van de RUD Utrecht Overwegende - dat de RUD Utrecht

Nadere informatie

Toepassen gebiedsgerichte grondwaterbescherming voor bestemmingsplan locatie Hongerdijk 16 te Bruchterveld

Toepassen gebiedsgerichte grondwaterbescherming voor bestemmingsplan locatie Hongerdijk 16 te Bruchterveld Notitie Contactpersoon Cor Lont Datum 27 juli 2012 Kenmerk N001-1208828CNL-afr-V01-NL Toepassen gebiedsgerichte grondwaterbescherming voor bestemmingsplan locatie Hongerdijk 16 te Bruchterveld Voor een

Nadere informatie

Conserverend Drijber, 8 nieuwe woningen

Conserverend Drijber, 8 nieuwe woningen WATERTOETSDOCUMENT Conserverend Drijber, 8 nieuwe woningen Doel en inhoud van het document Het watertoetsdocument is opgesteld op basis van het door u op 20 mei 2010 ingediende digitale formulier. Op 6

Nadere informatie

1) Gaat het om een ruimtelijk plan dat uitsluitend een functiewijziging van bestaande bebouwing inhoudt? nee

1) Gaat het om een ruimtelijk plan dat uitsluitend een functiewijziging van bestaande bebouwing inhoudt? nee datum 16-5-2013 dossiercode 20130516-34-6989 Tekenen: Heeft u een beperkingsgebied geraakt? Welke gemeente omvat het grootste deel van het door u getekende plangebied? Winsum Vragen: 1) Gaat het om een

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD. Waterverordening Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden 2009

PROVINCIAAL BLAD. Waterverordening Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden 2009 PROVINCIAAL BLAD Officiële uitgave van provincie Zuid-Holland. Nr. 4097 15 juli 2016 Waterverordening Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden 2009 Provinciale Staten van Zuid-Holland; Gelet op de artikelen

Nadere informatie

Voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten van Groningen over de wijziging van het Waterschapsreglement van het Wetterskip Fryslân.

Voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten van Groningen over de wijziging van het Waterschapsreglement van het Wetterskip Fryslân. 13 mei 2014 Corr.nr. 2014-19.288, LGW Nummer 24/2014 Zaaknr. 516732 Voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten van Groningen over de wijziging van het Waterschapsreglement van het Wetterskip

Nadere informatie

CONTROLEPROTOCOL VOOR DE ACCOUNTANTSCONTROLE OP DE JAARREKENING 2016 VAN DE GEMEENTE TEN BOER.

CONTROLEPROTOCOL VOOR DE ACCOUNTANTSCONTROLE OP DE JAARREKENING 2016 VAN DE GEMEENTE TEN BOER. CONTROLEPROTOCOL VOOR DE ACCOUNTANTSCONTROLE OP DE JAARREKENING 2016 VAN DE GEMEENTE TEN BOER. --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Projectnummer 111769 Bedrijventerrein Smilde aspect Water"

Projectnummer 111769 Bedrijventerrein Smilde aspect Water Memo Ter attentie van Gemeente Midden-Drenthe Datum 4 december 2012 Opgesteld door Maarten van Vierssen Projectnummer 111769 Onderwerp Bedrijventerrein Smilde aspect Water" In deze memo zijn de watertoetsen

Nadere informatie

Nummer 2013.0052 Sittard, 30 augustus 2013

Nummer 2013.0052 Sittard, 30 augustus 2013 BESLUIT INGEVOLGE DE WATERWET Nummer 2013.0052 Sittard, 30 augustus 2013 1 Onderwerp Toepassen van artikel 4.7, lid 1 van de Keur van het Waterschap Roer en Overmaas met betrekking tot het vrijstellen

Nadere informatie

Berekening hwa-riool Oranjebuurt te Riel

Berekening hwa-riool Oranjebuurt te Riel Berekening hwa-riool Oranjebuurt te Riel Gemeente Goirle projectnr. 219713 revisie 3.0 12 juli 2010 Opdrachtgever Gemeente Goirle Afdeling Realisatie en beheer Postbus 17 5050 AA Goirle datum vrijgave

Nadere informatie

Provinciale Normenkader Rechtmatigheid 2015(aangepast)

Provinciale Normenkader Rechtmatigheid 2015(aangepast) Provinciale Normenkader Rechtmatigheid 2015(aangepast) Inleiding Met ingang van 2004 moeten alle provinciale jaarrekeningen worden voorzien van een accountantsverklaring met betrekking tot de financiële

Nadere informatie

Water in Bebouwd gebied

Water in Bebouwd gebied Presentatie 20-06 - 2007 1 Water in Bebouwd gebied (relatie gemeente en waterschap) Judith Calmeyer Meijburg-Van Reekum Wat wil ik u vertellen? 2 Status Quo Aa en Maas De stip op de horizon Voorbeeld Geerpark

Nadere informatie

In opdracht van de gemeente Hattem heeft Tauw een bodemfunctiekaart opgesteld. Deze notitie vormt de toelichting bij de gemaakte keuzes.

In opdracht van de gemeente Hattem heeft Tauw een bodemfunctiekaart opgesteld. Deze notitie vormt de toelichting bij de gemaakte keuzes. Notitie Contactpersoon Mirjam Bakx - Leenheer Datum 18 september 2009 Kenmerk N001-4598028LNH-cmn-V01-NL In opdracht van de gemeente Hattem heeft Tauw een bodemfunctiekaart opgesteld. Deze notitie vormt

Nadere informatie

Reglement Raad van Bestuur Stichting Koninklijke Visio. 1 De bestuurstaak. 2 Verantwoording en verantwoordelijkheid

Reglement Raad van Bestuur Stichting Koninklijke Visio. 1 De bestuurstaak. 2 Verantwoording en verantwoordelijkheid Reglement Raad van Bestuur Stichting Koninklijke Visio 1 De bestuurstaak 1.1 Ingevolge de statuten bestuurt de Raad van Bestuur de stichting onder toezicht van de Raad van Toezicht. 1.2 De Raad van Bestuur

Nadere informatie

een veelzijdige aak Stansvorm

een veelzijdige aak Stansvorm S c h o o n d r i n k w at e r een veelzijdige aak Stansvorm Schoon drinkwater, een veelzijdige taak Oppervlaktewater speelt een belangrijke rol in vele economische en maatschappelijke facetten van onze

Nadere informatie

Afwijkingenbeleid Kruimelgevallen

Afwijkingenbeleid Kruimelgevallen Afwijkingenbeleid Kruimelgevallen ex artikel 2.12, lid 1, onder a, onder 2, Wet algemene bepalingen omgevingsrecht j o artikel 4 van bijlage II Besluit omgevingsrecht Gemeente Barneveld maart 2013 Afwijkingenbeleid

Nadere informatie

Ruimte voor water. in het rivierengebied

Ruimte voor water. in het rivierengebied Ruimte voor water in het rivierengebied Het rivierengebied bestaat bij de gratie van de grote rivieren met daarlangs de zich eindeloos voortslingerende dijken. Daartussen vruchtbare klei, groene weilanden

Nadere informatie

Alblasserdam. Bedrijventerrein Jonker. nota zienswijzen 102.13942.00 01-09-2009. identificatiecode:

Alblasserdam. Bedrijventerrein Jonker. nota zienswijzen 102.13942.00 01-09-2009. identificatiecode: Alblasserdam Bedrijventerrein Jonker nota zienswijzen identificatie planstatus identificatiecode: datum: 102.13942.00 01-09-2009 opdrachtleider: opdrachtgever: mr. S. Lamkadmi gemeente Alblasserdam A.005/02

Nadere informatie

Notitie. 1. Beleidskader Water

Notitie. 1. Beleidskader Water Notitie Ingenieursbureau Bezoekadres: Galvanistraat 15 Postadres: Postbus 6633 3002 AP Rotterdam Website: www.gw.rotterdam.nl Van: ir. A.H. Markus Kamer: 06.40 Europoint III Telefoon: (010) 4893361 Fax:

Nadere informatie

Advies over juridische consequenties verlenging/overschrijding vastgelegde normtijden voor opkomst van de brandweer

Advies over juridische consequenties verlenging/overschrijding vastgelegde normtijden voor opkomst van de brandweer Advies over juridische consequenties verlenging/overschrijding vastgelegde normtijden voor opkomst van de brandweer 14 februari 2011 A.M. Hol, Universiteit Utrecht 1 Vraagstelling: Heeft overschrijding

Nadere informatie

Controleprotocol jaarrekening gemeente Heerenveen

Controleprotocol jaarrekening gemeente Heerenveen gemeente Heerenveen Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Wettelijk kader... 3 1.2 Doel... 4 2 Accountantscontrole... 5 2.1 Controle getrouwheid en rechtmatigheid in het algemeen... 5 2.2 Controle rechtmatigheid

Nadere informatie

Controleprotocol jaarrekening gemeente Heerenveen

Controleprotocol jaarrekening gemeente Heerenveen gemeente Heerenveen Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Wettelijk kader... 3 1.2 Doel... 4 2 Accountantscontrole... 5 2.1 Controle getrouwheid en rechtmatigheid in het algemeen... 5 2.2 Controle rechtmatigheid

Nadere informatie

OMGEVINGSVERGUNNING Datum: 6 augustus 2015

OMGEVINGSVERGUNNING Datum: 6 augustus 2015 OMGEVINGSVERGUNNING Datum: 6 augustus 2015 Burgemeester en wethouders hebben op 16-1-2015 een aanvraag voor een omgevingsvergunning ontvangen voor het dempen en realiseren van water. De aanvraag gaat over

Nadere informatie

Verordening tegenprestatie Participatiewet, IOAW en IOAZ 2015

Verordening tegenprestatie Participatiewet, IOAW en IOAZ 2015 Verordening tegenprestatie Participatiewet, IOAW en IOAZ 2015 Definitieve versie 30-10-2014 Verordening tegenprestatie Participatiewet, IOAW en IOAZ 2015 De raad van de gemeente Montferland; Gelezen het

Nadere informatie

Deltaprogramma Nieuwbouw en Herstructurering en Veiligheid. Waterveiligheid buitendijks

Deltaprogramma Nieuwbouw en Herstructurering en Veiligheid. Waterveiligheid buitendijks Deltaprogramma Nieuwbouw en Herstructurering en Veiligheid Waterveiligheid buitendijks In ons land wonen ruim 100.000 mensen buitendijks langs de rivieren, de grote meren en de kust. Zij wonen aan de waterzijde

Nadere informatie

PROVINCIALE COMMISSIE LEEFOMGEVING (PCL) UTRECHT

PROVINCIALE COMMISSIE LEEFOMGEVING (PCL) UTRECHT 1 PROVINCIALE COMMISSIE LEEFOMGEVING (PCL) UTRECHT Aan: Gedeputeerde Staten van Utrecht en Provinciale Staten van Utrecht Pythagoraslaan 101 3508 TH Utrecht Datum: 1 oktober 2009 Ons kenmerk: PCL 2009/05

Nadere informatie

Uitvoeringsbesluit regionale waterkeringen West-Nederland 2014

Uitvoeringsbesluit regionale waterkeringen West-Nederland 2014 Besluit van gedeputeerde staten van Noord-Holland van 8 juli 2014, van Zuid- Holland van 15 juli 2014 en van Utrecht van 1 juli 2014 houdende nadere regels met betrekking tot regionale waterkeringen (Uitvoeringsbesluit

Nadere informatie

Zoals aangegeven zijn de gemeente Lelystad en het havenbedrijf Amsterdam de ontwikkelaars van het bedrijventerrein.

Zoals aangegeven zijn de gemeente Lelystad en het havenbedrijf Amsterdam de ontwikkelaars van het bedrijventerrein. Notitie Contactpersoon Jeroen Lasonder Datum 24 mei 2013 Kenmerk N008-1213242JLO-gdj-V022 Flevokust: Watertoets 1 Inleiding De gemeente Lelystad en Havenbedrijf Amsterdam ontwikkelen samen bedrijventerrein

Nadere informatie

Grondwater in Delfland

Grondwater in Delfland Grondwater in Delfland Wie doet wat? 1 Wat is grondwater? Grondwater is de naam zegt het al water onder het grondoppervlak. Normaal gesproken is het dus niet zichtbaar. Maar door een te hoge of te lage

Nadere informatie

Naar een nieuw Omgevingswet proof LIB. 9 november 2015, secretarissenoverleg AM Esther van der Klis

Naar een nieuw Omgevingswet proof LIB. 9 november 2015, secretarissenoverleg AM Esther van der Klis Naar een nieuw Omgevingswet proof LIB 9 november 2015, secretarissenoverleg AM Esther van der Klis Lobby LIB Schiphol (Beleids-)inhoudelijke spoor (Bestuurlijk ) juridische spoor Hoofdlijnen beleidsinhoudelijke

Nadere informatie

KlimaatAdaptieve Drainage

KlimaatAdaptieve Drainage FutureWater Onderzoek en advies gericht op de duurzame toekomst van ons water KlimaatAdaptieve Drainage Innovatieve en duurzame techniek voor actieve samenwerking tussen agrariër en waterbeheerder 14-3-2013

Nadere informatie

Bomenbeleidsplan Sliedrecht

Bomenbeleidsplan Sliedrecht Bomenbeleidsplan Sliedrecht Bomenbeleidsplan Sliedrecht Afdeling Plantsoenen en Reiniging Sliedrecht, 2009 Inhoud 1. Inleiding 1 2. Definiëring boomcategorieën en status 2 3. Herplant- en compensatiebeleid

Nadere informatie

gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 13 januari 2011;

gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 13 januari 2011; De raad van de gemeente Schiermonnikoog; overwegende, dat het noodzakelijk is het verstrekken van toeslagen en het verlagen van uitkeringen van bijstandsgerechtigden jonger dan 65 jaar bij verordening

Nadere informatie

CONTROLEPROTOCOL voor de accountantscontrole op de jaarrekening 2013 van de gemeente Hengelo

CONTROLEPROTOCOL voor de accountantscontrole op de jaarrekening 2013 van de gemeente Hengelo CONTROLEPROTOCOL voor de accountantscontrole op de jaarrekening 2013 van de gemeente Hengelo 0 Inleiding De Gemeentewet(GW), art. 213, schrijft voor dat de gemeenteraad één of meer accountants aanwijst

Nadere informatie

Bestemmingsplan 1e partiële herziening BP Oosteindsepolder en Warmoeziersweg (caravanstalling Oosteindseweg 155b)

Bestemmingsplan 1e partiële herziening BP Oosteindsepolder en Warmoeziersweg (caravanstalling Oosteindseweg 155b) Bestemmingsplan 1e partiële herziening BP Oosteindsepolder en Warmoeziersweg (caravanstalling Oosteindseweg 155b) 29 juli 2014 ontwerp Gemeente Lansingerland Bestemmingsplan 1e partiële herziening BP

Nadere informatie