ALS JE WORDT BUITENGESLOTEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ALS JE WORDT BUITENGESLOTEN"

Transcriptie

1 Geachte ouder(s), Waarom zou u zich verdiepen in pesten op school? Uw kind wordt immers niet gepest, heeft dus geen probleem in de klas, en daarom hebt u toch ook geen probleem? Dan hoop ik u duidelijk te maken dat dit onderwerp om meer dan één reden belangrijk is voor alle ouders, dus ook voor u: 1. Wist u dat ongeveer 75% van de kinderen het thuis niet vertelt dat ze worden gepest? Zo komt het dat de meeste ouders het niet eens weten. En van de resterende 25% hebben de meeste ouders vaak nauwelijks een idee wat hun kind allemaal meemaakt op school. 2. Maar ook als uw kind niet wordt gepest, is dit onderwerp voor u van belang, want het is bewezen dat in klassen met een prettige sfeer, waar leerlingen op een positieve manier met elkaar omgaan, de leerlingen hogere cijfers halen. Om optimaal te kunnen presteren, hebben onze kinderen een veilige omgeving nodig op school. Daarom is pesten niet alleen schadelijk voor het slachtoffer, maar voor alle leerlingen. 3. Uw kind wordt niet gepest, maar een andere leerling in de klas van uw kind wel? Dan is het juist uw verantwoordelijkheid om (samen met de andere ouders en leraren) daar een einde aan te maken. 4. Het onderwerp is ook belangrijk voor alle ouders, omdat de staatssecretaris van onderwijs binnenkort alle scholen een verplichte anti-pestmethode gaat opleggen. Dat lijkt misschien een stap vooruit in de strijd tegen pesten, maar is in feite een stap achteruit, want dit plan van de staatssecretaris betekent dat scholen straks moeten kiezen uit enkele anti-pestmethoden die door het ministerie zijn goedgekeurd. Deze verplichting is een aantasting van de vrijheid van onderwijs. Diverse antipestmethoden blijken in strijd met de Bijbel, en kunnen schadelijk zijn voor onze kinderen. 5. Bijna iedere basisschool in Nederland heeft inmiddels een SoVa-training (=sociale vaardigheden) en een pestprotocol om een einde te maken aan pesten. Ouders kunnen dus gerust gaan slapen, want kinderen zijn tegenwoordig veilig op school. Denkt u dat? Onderzoek laat zien dat de pestproblematiek wat betreft omvang en intensiteit alleen maar erger wordt. Het wordt dus tijd voor een radicaal andere aanpak, en daarbij hebt u als ouder(s) een cruciale rol. Onlangs mocht ik een boek presenteren met als titel Als je wordt buitengesloten. Hoe ouders en leraren een einde kunnen maken aan pesten op school. Een boek dat trouwens niet alleen gaat over pesten op school, maar ook over het welbevinden van onze kinderen thuis. Met het oog op de leesbaarheid gebruiken we in dit artikel de mannelijke persoonsvorm. De vrouwelijke persoonsvorm is daarbij uiteraard ingesloten.

2 Wat is pesten? Pesten is synoniem met buitensluiten, want de boodschap aan het slachtoffer is altijd dezelfde: Jij hoort er niet bij; voor jou is hier geen plaats. Dat voelt alsof ze je dood wensen, en soms is dat ook letterlijk zo bedoeld. Buitensluiten kan gepaard gaan met verbaal of fysiek geweld, maar dat hoeft lang niet altijd zo te zijn. Pesten moeten we goed onderscheiden van plagen, want: 1. In tegenstelling tot plagen, is pesten bedoeld als buitensluiten. 2. In de tweede plaats is pesten altijd langdurig, en houdt het eigenlijk nooit zomaar vanzelf op. 3. In de derde plaats is er bij pesten altijd sprake van een verstoord machtsevenwicht, waarbij het slachtoffer steeds de spreekwoordelijke verliezer is. 4. Tot slot is pesten erop gericht om schade toe te brengen. Dat kan materieel of fysiek zijn, maar altijd is het doel om iemand psychisch te beschadigen. Pesten kan ook zonder iemand met een vinger aan te raken, zonder een woord te zeggen, gewoon door iemand dood te zwijgen, oftewel: buitensluiten! Gevolgen van pesten Pesten is de afgelopen decennia een groot probleem geworden. Een onderzoek ruim 20 jaar geleden bracht al aan het licht dat circa leerlingen er het slachtoffer van waren. En in de jaren daarna is het alleen maar omvangrijker en agressiever geworden, ook door de invloed van internet. Toch worden de gevolgen van pesten helaas nog steeds onderschat. Wat doet pesten eigenlijk met je? 1. De eerste gevolgen zijn angst en stress. Angst: als je wordt buitengesloten kan het bijvoorbeeld zomaar gebeuren dat je na schooltijd wordt opgewacht. Het kan ook zijn dat ze je een hele tijd met rust laten. Maar altijd is er die onzekerheid dat je niet weet wat je te wachten staat. Voor zo n leerling is meestal wel één ding zeker: als ze je weer opnieuw aanvallen, is er niemand die je kan of wil helpen. 2. Wanneer stress en angst te lang duren, leidt dat tot psychische schade. Veel leerlingen worden er depressief door, gaan lijden aan een beschadigd zelfbeeld, en krijgen psychosomatische klachten zoals hoofdpijn, buikpijn, vaak verkouden, huiduitslag, enz. Veel gepeste leerlingen hebben zelfmoordgedachten. 3. We zien bij veel van deze leerlingen dat de cijfers op school geleidelijk of abrupt verslechteren. 4. Wat gebeurt er met een leerling die voortdurend met angst en stress naar school gaat en die daardoor psychisch beschadigd is geraakt? Die zal zich steeds vreemder in de klas gaan gedragen. Sociaal onhandig gedrag is meestal een gevolg van pesten. Leerlingen die langdurig zijn gepest kunnen gekke dingen gaan doen, en dat komt niet omdat ze gek zijn, maar omdat ze beschadigd zijn.

3 5. Deze leerling krijgt vervolgens steeds meer te maken met onbegrip van klasgenoten, maar helaas meestal ook van de leraren. Want de leraren merken doorgaans weinig of niets van het pesten, omdat dit in het geniep gebeurt, maar ze zien wel die ene leerling die steeds meer moeite heeft om zich te handhaven in de groep. Wanneer het pesten dan uiteindelijk - soms pas na een lange tijd - aan het licht komt, denken leraren vaak dat het slachtoffer dit zelf heeft uitgelokt. 6. Zo raakt een gepeste leerling gevangen in een vicieuze cirkel, waar je op eigen kracht niet meer uitkomt. Erger nog: het wordt een neerwaartse spiraal, want de pesterijen leiden tot steeds meer psychische schade, de leerling zal daardoor steeds meer vervreemden van de rest, het onbegrip neemt toe, de pesterijen worden agressiever, enzovoorts. Signalen van pesten Kinderen vertellen het meestal niet dat ze worden gepest. Hoe kunt u dan toch merken dat het niet goed gaat met uw kind op school? Hierboven hebben we al enkele signalen genoemd, zoals psychosomatische klachten. Er kunnen ook andere signalen zijn. Zo kan het zijn dat uw kind slecht slaapt, nachtmerries of blauwe plekken heeft, kapotte of zoekgeraakte spullen, zichzelf niet goed verzorgt, neerslachtig of huilerig is, snel geïrriteerd, weinig eetlust of juist overmatig, terugval naar gedrag van een jongere leeftijd (regressie) zoals duimen, enzovoorts. Het is echter ook mogelijk dat al deze signalen ontbreken. Hoe u het pesten dan toch zichtbaar kunt maken, zullen we hieronder aangeven. De SoVa- of weerbaarheidstraining Op veel scholen is het inmiddels zo dat ze een gepeste leerling een zogenaamde SoVatraining geven (SoVa = sociale vaardigheden). U vindt in mijn boek een aantal bezwaren tegen dit soort trainingen. Eén daarvan is dat dit soort trainingen uitgaan van het vooroordeel dat de leerling het pesten zelf uitlokt, en daarom zelf moet meewerken aan de oplossing. En daarom krijgt de gepeste leerling de opdracht: Verander je gedrag, word weerbaar, en het pesten zal stoppen. Dit legt echter nog meer druk op een leerling die al onder zware stress staat. Er zijn tal van SoVa-trainingen. We bespreken hier twee populaire trainingen, namelijk de Rots en water- en de Kanjertraining. Rots en watertraining Ogenschijnlijk lijkt de Rots en water-training op judo of karate. Schijn bedriegt, want in de rots en watertraining komen we begrippen tegen zoals: centreren, gronden, zoeken naar je innerlijk kompas, enzovoorts. Wanneer we dat nader onderzoeken, blijkt dat we hier te maken hebben met een methode die ook wel bekend staat als Aikido. De geestelijke vader daarvan is de Japanse sekteleider Takedu Sokaku. Aikido is geen vechtsport, maar een Zenboeddhistische techniek, waarbij het de bedoeling is dat de beoefenaar een goddelijke

4 uitstraling krijgt - namelijk dat je onaantastbaar bent - zodat niemand het in zijn hoofd zal halen om je aan te vallen. Het Aikido symbool Voor haar aanhangers is Aikido een religie, een manier van leven. Het centrale begrip in Aikido is ki en dat staat voor goddelijke of kosmische energie. Datzelfde begrip ki komen we ook tegen in Reiki, dat is handoplegging met de bedoeling om deze vermeende goddelijke energie door te stralen naar een ander. Volgens het Zenboeddhisme bestaat ki uit 2 tegenpolen, namelijk yin en yang die in evenwicht moeten zijn. Problemen ontstaan er zodra het evenwicht verstoort raakt. Dat geldt voor ziekte, oorlogen en ook voor pesten, want ook dan is er sprake van een verstoring van dit evenwicht en moet de balans binnen de groepsdynamiek worden hersteld. De Rots en watertraining is nadrukkelijk bedoeld om kinderen in contact te brengen met de vermeende kosmische of goddelijke energie. Dat zie je bijvoorbeeld als jongeren wordt geleerd hoe ze energieballen kunnen maken, dat is het aan den lijve ervaren van deze bovennatuurlijke kracht, en dat maakt veel indruk op leerlingen. Rots en water is daarom niet te vergelijken met Judo, maar is een opstartcursus Zenboeddhisme. Er zijn in ons land inmiddels trainers opgeleid om onze kinderen een Rots en watertraining te geven, en dit wordt voor 50% gesubsidieerd door de overheid.

5 Kanjertraining De Kanjertraining wordt op het moment al gebruikt door ongeveer 2000 basisscholen, en dat aantal neemt snel toe. Nederland is dus in de ban van de Kanjertraining. Maar is dat wel terecht? De Kanjertraining kent een rollenspel, waarbij een kind dat wordt gepest midden in de klas wordt gezet. Vervolgens wordt dat kind uitgescholden door andere leerlingen, met de bedoeling dat dit kind zich leert verdedigen. Het motto van de Kanjertraining is: Je mag niet zielig doen. Wat bedoelt men daarmee? Het Instituut voor Kanjertrainingen zegt er het volgende over: Slachtoffers worden vertroeteld en gesteund. Daders worden verguisd en aangepakt. ( ) Vergeten wordt hoe slachtoffers de kunst verstaan van het uitlokken. ( ) Slachtoffers hebben de neiging zichzelf buitengewone rechten toe te kennen, die de rechten van anderen schaden. ( ) Er is soms een zekere rivaliteit tussen slachtoffers over wie het meest heeft geleden. ( ) Natuurlijk mag jij je zielig en verdrietig voelen. Maar of jij werkelijk zielig bent? Als mens? Echt waar? Alle hoop is voor jou verloren? Het zijn vragen die de Kanjertraining stelt. Niet als waarheid, maar als herinnering aan kracht. ( ) Kinderen worden herinnerd aan hun kracht als zij in de put zitten. U vindt dat kwalijk? Kies dan niet voor de Kanjertraining. ( ) Bevestig uw kind niet in zijn slachtofferschap. Anders gezegd: herinner uw kind aan zijn innerlijke kracht en bevestig het niet in zijn zwakte. Een moeilijk en gevoelig punt in dit thema is het gegeven dat een enkele ouder veel aandacht weet te genereren als het lukt zijn/haar kind te positioneren als slachtoffer. ( ) Een nog moeilijker punt is het feit dat ook kinderen enorm veel ziektewinst kunnen halen uit het feit dat zij zich presenteren als slachtoffer. (Bron: Leiderschap nieuwe stijl). Wat het Instituut voor Kanjertrainingen hierboven beweert, is ronduit kwetsend voor leerlingen die gepest worden én voor hun ouders. Volgens hen zijn slachtoffers aanstellers, die het pesten zelf uitlokken. Het is trouwens ook vreemd dat de Kanjertraining kinderen sociale vaardigheden wil bijbrengen door schelden, door anti-sociaalgedrag. We zouden onze kinderen toch juist moeten leren dat schelden nooit mag, ook niet als spel. Volgens de kanjertrainers moet een kind dat gepest wordt, leren dat hij de kracht in zichzelf vindt om zich uit zijn slachtofferrol te bevrijden. Met die gedachte is werkelijk van alles mis, bijvoorbeeld dat deze is gebaseerd op het vooroordeel dat slachtoffers het pesten zelf uitlokken, en dus ook zelf moeten meewerken aan de oplossing. Er zijn meer bezwaren tegen de Kanjertraining. Bijvoorbeeld dat deze gebruik maakt van sensitivity training, ook wel genoemd de intensieve groepservaring. Sensitivity training wordt gebruikt om de kracht van de groepsdynamiek zo te benutten, dat mensen veranderen, en dat er een sterke cohesie binnen de groep ontstaat. Het is niet zonder reden dat veel sekten graag gebruik maken van sensitivity training. Dit is echter niet zonder

6 gevaren, want de deelnemer heeft 2 mogelijkheden: je gaat mee in de groepsdynamiek, of je knapt af. Toch zijn veel schoolleiders en leraren enthousiast over de Kanjertraining, Want, zo zeggen ze, we zien dat de kinderen er door veranderen, en we merken dat het de groepscohesie bevordert. Maar de Kanjertraining is een geneesmiddel met gevaarlijke nevenwerkingen. Bovendien is onder meer de theoretische achtergrond van deze training in strijd met de Bijbel, zoals drs. J.G. Hoekstra aantoont in zijn boek De Kanjertraining op de korrel (verschijnt eind maart 2014). En minstens zo belangrijk: een aanpak van pesten gebaseerd op de Bijbel, is bewezen vele malen effectiever dan Rots en water- of de Kanjertraining. Het is in de tweede plaats ook veel goedkoper, want praktisch gratis. En, in de derde plaats, bestaat er geen gevaar dat deze aanpak kinderen nog meer beschadigt. Integendeel, deze aanpak is uitsluitend heilzaam. Laten we vooral niet vergeten: als er één boek over pesten (buitensluiten!) gaat, dan is dat de Bijbel wel. De Bijbel is het boek over de zondebok, over de Heere Jezus die zowel door Zijn Vader als door de mensen werd buitengesloten, vanwege. het kwaad - de zonde - in ons hart. En als er één boek is dat de remedie heeft tegen dit kwaad, dan zeker de Bijbel. Als u zich wel eens in het onderwerp pesten op school hebt verdiept, kent u ongetwijfeld de naam van onderwijspsycholoog Bob van der Meer. In ons land dé deskundige bij uitstek op dit gebied. Van der Meer heeft er herhaaldelijk op gewezen dat christelijke scholen een uitstekende basis hebben voor een goed anti-pestbeleid - namelijk de Bijbel - en dat ze daarom niet zouden moeten werken met anti-pestmethoden zoals Rots en water of de Kanjertraining. Van der Meer heeft ook bij herhaling gewaarschuwd tegen de gevaren van dit soort trainingen. Wie wil er nu geen kanjer zijn? Maar de Heere Jezus zegt: Mijn kracht wordt in zwakheid volbracht. Wat Christus bedoelt te zeggen: dat Hij kwetsbare en feilbare mensen gebruikt in Zijn dienst. Dit is toch ook wat we onze kinderen moeten leren, en niet dat ze kanjers moeten zijn?! Kanjer- en Rots en Watertraining gaan vrijwel zeker deel uitmaken van de methoden die de staatssecretaris van onderwijs verplicht gaat stellen voor alle scholen. Vorig jaar april heb ik hierover een open brief gestuurd aan de staatssecretaris, omdat we nu al kunnen weten dat dit plan van de staatssecretaris niet gaat werken, eerder zelfs averechts. U vindt deze open brief ook in de bijlagen van het boek en op de website Waarom gepeste leerlingen meestal zwijgen De meeste leerlingen die op school gepest worden, vertellen dat thuis niet, en als ze het wel vertellen, zullen ze vaak lang niet alles zeggen. Zeker als ze in de puberteit komen, zwijgen ze er bijna altijd over. Zo komt het dat de meeste ouders het niet eens weten dat hun kind op school wordt buitengesloten.

7 Maar waarom vertellen leerlingen meestal niet dat ze worden gepest? 1. De eerste reden is angst. Stel je vertelt het thuis. Vervolgens gaan je ouders naar school. Daarna krijgen je klasgenoten het te horen. Grote kans dat het pesten daarna erger wordt, want je wordt door de rest van de klas gezien als een klikspaan. 2. Veel leerlingen die gepest worden schamen zich ervoor dat het hen niet lukt om aansluiting te vinden, en daarom praten ze er liever niet over. 3. Uiteindelijk zoek je de oorzaak bij jezelf als je wordt buitengesloten. Waarom zou je hulp zoeken als je bent gaan geloven dat het aan jezelf ligt? Groepsdynamiek Pesten is altijd een groepsgebeuren, zelfs al is er maar één pester en één slachtoffer, want de andere klasgenoten zijn dan betrokken als omstanders. En het is vooral omdat die omstanders niets doen dat het pesten ongehinderd verder kan gaan. Voor een slachtoffer is dit meestal nog veel erger dan wat de pester doet: dat niemand in de klas iets voor je wil doen. Dat is pas echt traumatisch. Pesten heeft ook alles te maken met het proces van groepsvorming. Het is een feit dat de groep waarin we verkeren meestal een sterke invloed op ons uitoefent. Die groepsdruk kan er toe leiden dat we dingen doen die we normaal nooit zouden doen. Het verlangen om bij een groep te horen kan zelfs zo groot zijn, dat mensen er alles voor willen opofferen, zelfs hun geweten. En zo zijn er voorbeelden van voorbeeldige huisvaders die veranderd zijn in verschrikkelijke kampbeulen We moeten onze kinderen er daarom bewust van maken dat ze ingrijpen of hulp zoeken als een ander onheus wordt bejegend. Ook dit hoort bij de gewetensontwikkeling en de normen en waarden die we overdragen aan onze kinderen. We moeten onze kinderen ook leren dat ze het gedrag of de mening van een ander mogen afwijzen, dat ze een eigen mening durven te hebben in de groep, ook als ze helemaal alleen staan. Maar de mening of het gedrag van een ander afwijzen mag er nooit toe leiden dat we de ander als persoon afwijzen. De Bijbel stelt heel duidelijk dat we ieder mens moeten respecteren als beeld van God. Waarom wordt een leerling eigenlijk gepest? Een leerling wordt gepest omdat hij anders is. Met dit antwoord zijn we eigenlijk nog niets wijzer, want ieder mens is anders. De vraag is dus: anders dan wat? Anders dan de groepsnorm voorschrijft. Maar wie bepaalt eigenlijk die groepsnorm? Meestal is dat de meest dominante leerling in de klas. Dit betekent dat deze leerling zijn norm oplegt aan de rest. Vaak wordt gedacht dat sociaal zwakke leerlingen het slachtoffer worden van pesten. Inderdaad, ook sociaal zwakke leerlingen kunnen het slachtoffer worden. Maar het zijn

8 meestal juist de sociaal sterke leerlingen die worden buitengesloten! Want het zijn juist deze leerlingen die zich niet conformeren aan de negatieve norm van de pester, en dat kan van alles zijn, bijvoorbeeld dat je mee moet doen met roken om er bij te horen. Weet u wat sociaal zwakke leerlingen meestal doen? Dat worden veelal de meelopers van de pester. Sociaal zwakke leerlingen hebben daarom doorgaans geen probleem in de klas. Maar een leerling die tegen een negatieve groepsnorm durft te zeggen: Stop! Hou op!, loopt grote kans om te worden buitengesloten. Het is echt een hardnekkige mythe dat leerlingen gepest worden omdat ze sociaal zwak zijn en dat een SoVa- of weerbaarheidstraining voor hen de oplossing is om een einde te maken aan pestgedrag. De groepsdynamiek in goede banen leiden Het kan ook anders, want ouders en leraren kunnen voorkomen dat de meest negatieve leerling zijn norm oplegt aan de rest, door direct in het begin van het schooljaar een duidelijke streep te trekken, met als boodschap aan de leerlingen: Wij willen dat jullie op een goede manier met elkaar omgaan, wij zullen daarop toezien, en wij accepteren het niet wanneer er iemand wordt buitengesloten. Stel je een school voor waar alle ouders en leraren dat doen. Dan is het pesten voor 100% opgelost. Dan is het ondenkbaar dat nog één leerling langdurig wordt buitengesloten. Is het dan zó simpel? Nee, het is zó ingewikkeld, want op veel scholen zal het al praktisch onmogelijk zijn om 10% van de ouders hier achter te krijgen. En dan zijn er ook nog veel leraren die het niet interesseert. Kortom; het pestprobleem op veel scholen vindt haar oorzaak in een mentaliteitsprobleem van volwassenen. Hoe komt het dat pestsituaties vaak maanden- of zelfs jarenlang doorgaan? In de eerste plaats omdat de leraar het niet ziet, want pesten gebeurt bijna altijd in het geniep. En wat de leraar wel ziet, is meestal plagen. Maar toch moet een leraar het kunnen merken als er iets niet goed zit in een klas. Vooral op de basisschool, waar de groepsleerkracht de klas de hele week ziet. In de tweede plaats gebeurt het ook regelmatig dat de leraar het wel ziet, maar niet ingrijpt. Meestal omdat leraar vaak denkt dat het slachtoffer het zelf uitlokt. In de derde plaats: Als de leraar wel ingrijpt, zijn er twee mogelijkheden: het is opgelost, of het wordt erger, maar vaak nog meer verborgen, nog subtieler. Helaas is de aanpak door de leraar lang niet altijd even tactvol. Pesten zichtbaar maken en voorkomen Pesten blijft vaak verborgen. Eén van de belangrijkste conclusies van mijn boek is echter dat je het relatief eenvoudig zichtbaar kunt maken, en dat je ook betrekkelijk eenvoudig kunt voorkomen dat een leerling er het slachtoffer van wordt. Het zijn vooral de ouders die dat

9 kunnen doen. En dan bedoel ik niet de ouders van het slachtoffer, want die zijn vaak net zo machteloos als hun kind. Nee, het zijn de ouders van de leerlingen uit middengroep - van de omstanders dus - die het verschil kunnen maken. Als zij willen, is het praktisch uitgesloten dat een leerling langdurig wordt buitengesloten. Positieve betrokkenheid van de ouders is de sleutel is om pestgedrag te voorkomen en te stoppen. Ons probleem is een mentaliteitskwestie, namelijk dat volwassen mensen het zomaar toelaten dat je als leerling bent overgeleverd aan de wetten van groep. Anders gezegd: dat het recht van de brutaalste leerling geldt. Betrokkenheid van de ouders heeft meer voordelen: het leidt tot een betere sfeer in de klas, een beter welbevinden van alle leerlingen, met als bijkomstig voordeel: leerlingen halen hogere cijfers. Weet u wat belangrijk is? Dat we regelmatig aan onze kinderen vragen hoe het gaat op school. Open vragen zoals: Met wie je fiets je naar school, met wie speel je in de pauze? Zo krijgen we een goed beeld van wat er op school gebeurt. Vraag daarna ook hoe het met de andere leerlingen in de klas gaat. Hebben die het allemaal naar hun zin? Wie wordt er nooit uitgenodigd voor verjaardagsfeestjes? Worden er leerlingen getreiterd? Dat soort vragen. Zo kunnen ouders te weten komen wat er achter de schermen van de klas gebeurt, en zo kunnen dingen zichtbaar worden die de leraar ontgaat. Stel dat we van ons kind horen dat het met een ander kind in de klas misschien niet zo goed gaat. Dan kunnen we 2 dingen doen: in de eerste plaats kunnen we ons kind er op wijzen dat buitensluiten nooit goed is. In de tweede plaats kunnen we de telefoon pakken, en even naar school bellen. Dus niet alleen als het om ons eigen kind gaat, maar ook als het gaat om het kind van een ander. Ouders zouden moeten waken over het welbevinden van elkaars kinderen. Bij voorkeur beginnen we er direct mee. Breng het onderwerp ter sprake. U kunt bijvoorbeeld aan de keukentafel vertellen - of als u uw kind naar bed brengt - dat u het heel erg vindt als een kind wordt gepest. Vraag daarna aan uw kind of het bij hem in de klas ook gebeurt. Stel je voor dat de school van 4 verschillende ouders een telefoontje krijgt dat het misschien niet zo gaat met Jan uit groep 5. Weet u wat er dan gebeurt? Zodra zowel de pesters als de leerlingen uit de middengroep merken dat zowel leraren als ouders hier stelling tegen nemen, komt er een omslag in klas. De (on)gevoelige leerling In het hart van ieder mens schuilt volgens de Bijbel ergens een pester. Daarom kan ieder kind zich wel eens schuldig maken aan pesten. Zo kan trouwens ook ieder kind het slachtoffer worden. Maar hiermee is niet alles gezegd. Er zijn nu eenmaal kinderen die een grote kans lopen om zich te ontwikkelen tot notoire pestkoppen, terwijl andere kinderen juist extra risico lopen om gepest te worden. Je zou een lijn kunnen tekenen met aan de ene kant hoogsensitief, en aan de andere kant ongevoelig. In de regel geldt: hoe gevoeliger een

10 kind, des te groter de kans dat hij slachtoffer wordt, en hoe ongevoeliger een kind, des te groter de kans dat hij een pestkop wordt. Eerst iets over hoogsensitiviteit. In onze cultuur wordt deze eigenschap niet zo gewaardeerd. Volgens gedragswetenschappers is het echter geen afwijking, maar valt het binnen de spreiding van het normale menselijk temperament. Het is een aangeboren eigenschap, waardoor hoogsensitieve kinderen dingen veel beter kunnen aanvoelen. Dat is een gave, maar soms ook lastig in drukke groepen met een onveilige sfeer. Een hoogsensitief kind neemt veel meer dingen op, en zal daardoor eerder overprikkeld raken. Daardoor trekken ze zich eerder terug uit het sociale leven van de klas, en juist dit maakt ze extra kwetsbaar. Maar in een klas met een veilige sfeer is er bijna nooit een probleem, en kunnen ze gewoon functioneren. Het zal u misschien zijn opgevallen dat ik eerder opmerkte dat vooral leerlingen worden buitengesloten die zich niet conformeren aan een negatieve groepsnorm, terwijl ik nu stel dat dit vooral hoogsensitieve leerlingen zijn. Van hoogsensitieve leerlingen is echter bekend dat ze eerder trouw zullen blijven aan de normen en waarden die ze van huis uit meekrijgen, en daarom een negatieve groepsnorm eerder zullen afwijzen. Het ene spreekt het andere dus niet tegen. De notoire pestkop Ieder kind kan zich wel eens schuldig maken aan pesten, maar dat maakt nog niet van ieder kind een notoire pester. Wat weten we eigenlijk over die notoire pesters? Meestal gaat het om leerlingen die niet de kans hebben gekregen om zich veilig te hechten aan hun ouders. Nu zal niet iedere kind dat niet veilig gehecht is een notoire pester worden. We zien dit vooral bij kinderen van het ontremde type. Ze hebben al jong de ervaring opgedaan dat anderen hun grenzen niet respecteren, en daarom respecteren ze ook de grens van een ander niet. De oorzaken van hun pestgedrag zijn frustratie en vooral ook jaloezie. Jaloers, omdat een ander iets heeft wat zij niet hebben, en meestal zijn dat immateriële dingen zoals sensitiviteit, en levensgeluk. We moeten geen begrip hebben voor het gedrag van een notoire pester, maar het is wel belangrijk dat we beseffen dat deze kinderen doorgaans iets missen, waar ieder kind eigenlijk recht op heeft: een veilige plek thuis. Verder weten we uit onderzoek dat de meesten van de notoire pesters al op relatief jeugdige leeftijd een strafblad hebben. Kinderen die notoire pesters blijken, ontwikkelen een antisociale gedragsstoornis. In de OG Heldringstichting heeft men hier onderzoek naar gedaan. Zoals u waarschijnlijk weet, is dat een gesloten inrichting voor jongeren met ernstige gedragsproblemen. Daaruit bleek dat 93% van de jongeren die daar vastzitten niet veilig gehecht is aan hun ouders. De resterende 7% die wel veilig gehecht is, laat zien dat veilige hechting niet altijd een garantie is dat die jongeren wel op het rechte pad blijven, maar de kans dat ze ontsporen is statistisch gezien veel kleiner.

11 Veilige hechting Er hangt onze samenleving een groot gevaar boven het hoofd, namelijk onthechting. Een voorbeeld: volgens de kinderbescherming zijn jaarlijks ongeveer kinderen er getuige van dat hun ouders gaan scheiden. Onthechting is synoniem met ontbinding. Met goede en stabiele gezinnen bouw je een samenleving op. Het gezin is de hoeksteen van de samenleving, en dat betekent: het fundament. Sloop het fundament, en je krijgt het dak op je hoofd. Vooral het ontbreken van veilige hechting is een ernstig maatschappelijk probleem, dat helaas vaak niet wordt onderkend. Uit onderzoek blijkt dat circa 40% van de kinderen niet veilig gehecht is. Veilige hechting is de intieme band die je met een ander opbouwt, en dat is van levensbelang voor ieder mens. Er gelden 3 voorwaarden wil een kind zich veilig kunnen hechten: 1. Toegang tot het hart van de ouders. Dit lijkt vanzelfsprekend, maar dat is het helaas lang niet altijd. Een ander toegang geven tot je hart betekent ook: tot het diepste van je gevoelsleven. Als je je zo openstelt, dan kun je je kwetsbaar voelen, en dat niet altijd eenvoudig. Lang niet iedere ouder is in staat om zijn kind toegang te geven tot zijn hart. Kinderen die geen toegang krijgen tot het hart van hun ouders, hebben hun gevoelens nooit kunnen uiten en verwerken. En om niet opnieuw gekwetst te worden, sluiten ze hun gevoel af voor de buitenwereld. Daardoor raken ze in een emotioneel isolement. Maar daardoor ontwikkelen ze ook geen invoelend vermogen, en dat is nu juist belangrijk voor een goede gewetensontwikkeling: dat je je kunt verplaatsen in een ander. 2. Sensitief-responsief opvoedingsgedrag. Dit klink misschien ingewikkeld, maar betekent eenvoudig: ouders die niet alleen goed kunnen aanvoelen wat een kind nodig heeft, maar die dat vervolgens ook geven. Sensitief-responsief, dat vereist aanwezig ouders en niet teveel wisselende verzorgers, vooral tijdens de eerste twee levensjaren. Een te lange scheiding verstoort de hechting. Verder is het van groot belang om veel te communiceren met een kind. Zeker bij baby s zie je dat ouders dat wel eens nalaten, omdat ze denken dat de baby het toch niet begrijpt. Maar dan wordt vergeten dat deze kleine kinderen wel uitzonderlijk gevoelig zijn voor alles wat er om hen heen gebeurt. Wat kleine kinderen niet begrijpen met hun verstand, kunnen ze vaak des te beter aanvoelen. Kleine kinderen zijn uiterst gevoelig voor het al dan niet sensitiefresponsief opvoedingsgedrag van hun ouders. Als ouders dat niet zijn of niet voorspelbaar zal de hechting uiteindelijk verstoord raken. Wanneer de hechting verstoord is, ligt dat meestal aan de ouders. Niet altijd. Je ziet dat bijvoorbeeld bij adoptiekinderen die in de eerste maanden van hun leven te maken hebben gehad met ernstige fysieke of emotionele verwaarlozing. Het vermogen om zich te hechten kan bij deze kinderen zo erg beschadigd zijn, dat

12 het nooit meer goed komt. Maar meestal is ook voor deze kinderen nog herstel mogelijk. 3. Het kind begrenzen. Dit klinkt misschien tegenstrijdig, maar grenzen geven een kind ruimte en veiligheid, namelijk een veilig territorium. Volgens de Bijbel bedoelen deze grenzen dat je een ander moet behandelen zoals je zelf behandeld wilt worden. Zonder deze grens kan een kind zich onmogelijk veilig voelen. Intergenerationele overdracht Uit onderzoek blijkt dat kinderen die niet veilig gehecht zijn aan hun ouders, later meestal ook kinderen krijgen die niet veilig gehecht zijn. Gedragswetenschappers noemen dit intergenerationele overdracht. Bewust of onbewust dragen we veel van onze eigen opvoeding over op onze kinderen. Dan zijn er ook ouders die boos zijn over hun eigen opvoeding, en die zich voornemen om het totaal anders te doen. Dat zie je bijvoorbeeld bij mensen die vroeger heel streng zijn opgevoed en die nauwelijks liefde hebben ervaren. Uit reactie nemen ze zich voor om hun kind veel vrijheid te geven, en ze stellen nauwelijks grenzen. In het licht van het voorgaande kunnen we begrijpen wat er misgaat: ze krijgen daardoor meestal ook kinderen die zich niet veilig kunnen hechten. De band versterken U zult na dit alles misschien het idee hebben gekregen dat een kind bijna perfecte ouders nodig heeft om zich veilig te hechten. Maar als er één ding gevaarlijk is in de opvoeding, dan is dat wel perfectie. Niemand is perfect, en in een sfeer van kunstmatige perfectie kan geen kind gelukkig zijn. Specialisten in hechting stellen bovendien dat zelfs de beste ouders in 70% van de gevallen onvoldoende sensitief-responsief zijn. Laten we er a.u.b. niet naar streven om de perfecte ouders te zijn. Weet u wat wel belangrijk is: dat onze kinderen het gezin ervaren als een warm nest, en dat kan alleen in een sfeer waarin je kunt leren van je eigen fouten en die van anderen. Dat is belangrijk, óók als we bedenken dat notoire pestkoppen bijna altijd deze nestwarmte hebben moeten missen. Hechting is een wederzijdse en intieme vertrouwensband die levenslang blijft bestaan. Het is dus van groot belang dat we die band met onze kinderen proberen te versterken. Met enkele eenvoudige dingen kunnen we al veel bereiken. Zoals het benoemen van gedrag en gevoelens van uw kind. Bijvoorbeeld: Jij maakt een mooie tekening, of: Jij bent verdrietig. Daardoor merkt het kind dat hij door u wordt gezien en dat u aandacht hebt voor zijn gevoelens. Verder is het belangrijk om iedere dag een moment van exclusieve aandacht voor uw kind te hebben. Dat kan bijvoorbeeld gecombineerd worden met voorlezen. Neem uw kind op schoot, of dicht tegen u aan. Voorlezen is niet alleen goed voor de taalontwikkeling, maar - omdat het kind door de verhalen leert om zich in een ander te verplaatsen - ook goed voor de gewetensontwikkeling. En als u aan de hand van het verhaal verder praat met uw kind, kan hij zijn gevoelens leren uiten en verwerken. Het is daarbij belangrijk dat u ook spreekt over uw eigen gevoelens, zodat uw kind ontdekt dat hij toegang heeft tot uw hart.

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL Stationsstraat 81 3370 Boutersem 016/73 34 29 www.godenotelaar.be email: directie.nobro@gmail.com bs.boutersem@gmail.com HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL 1. Het standpunt van de school: Pesten is geen

Nadere informatie

13 Jij en pesten. Ervaring

13 Jij en pesten. Ervaring 82 13 Jij en pesten Wat doe ik hier vandaag? P Ik word me ervan bewust hoe erg het is om iemand te pesten en gepest te worden. P Ik leer dat ik met anderen steeds weer respectvol moet omgaan. P Ik ken

Nadere informatie

Aanpak pesten. Een definitie van pesten. De pesters. Signalen van een pestkop

Aanpak pesten. Een definitie van pesten. De pesters. Signalen van een pestkop Aanpak pesten Pesten of treiteren is antisociaal gedrag waarbij het slachtoffer herhaaldelijk en langdurig negatieve handelingen van materiële, fysieke of psychische aard moet ondergaan door één of meerdere

Nadere informatie

Achtergrond informatie:

Achtergrond informatie: Pestprotocol Inleiding Voor u ligt het pestprotocol van de Koningin Wilhelminaschool. Met behulp van dit protocol willen wij het pestgedrag binnen de school voorkomen en indien nodig aanpakken. In onze

Nadere informatie

Beleid basisschool Bösdael

Beleid basisschool Bösdael Pestprotocol Bösdael Onze principes: In de missie en visie van de school hebben we aangegeven dat we het van groot belang vinden dat alle mensen binnen onze school zich veilig en geborgen voelen. We hebben

Nadere informatie

PESTPROTOCOL DE BOOG. Koudenhovenseweg Zuid 202 5641 AC Eindhoven T: 040-2811760 E: deboog@skpo.nl

PESTPROTOCOL DE BOOG. Koudenhovenseweg Zuid 202 5641 AC Eindhoven T: 040-2811760 E: deboog@skpo.nl PESTPROTOCOL DE BOOG Pestprotocol De Boog Dit pestprotocol heeft als doel voor De Boog: Alle kinderen moeten zich op school veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels

Nadere informatie

Op De Schuthoek weten we hoe het hoort, daar doet niemand iets wat een ander stoort.

Op De Schuthoek weten we hoe het hoort, daar doet niemand iets wat een ander stoort. Pestprotocol Pestprotocol o.b.s. De Schuthoek Ieder kind heeft liefde en begrip nodig voor de volledige en harmonische ontplooiing van zijn persoonlijkheid. Beginsel 6 van de Universele Verklaring van

Nadere informatie

1 Voorwoord. Beste ouders. Beste leerlingen

1 Voorwoord. Beste ouders. Beste leerlingen 1 Voorwoord Beste ouders Beste leerlingen Dit is het antipestplan van WICO campus Sint-Jozef. Het draaiboek pesten is geschreven voor de leerlingen, ouders en medewerkers van de school. Het geeft het beleid

Nadere informatie

Protocol gedrag. Recht op veiligheid Iedere leerling heeft recht zich veilig te voelen in de klas en in de school.

Protocol gedrag. Recht op veiligheid Iedere leerling heeft recht zich veilig te voelen in de klas en in de school. Protocol gedrag Een goede school heeft geen pestprojecten nodig, of anders gezegd: doet dagelijks een pestproject, mits zij zich er steeds van bewust blijft welke processen in de groepsvorming een belangrijke

Nadere informatie

t Kompas School met de Bijbel Westbroek

t Kompas School met de Bijbel Westbroek t Kompas School met de Bijbel Westbroek Het protocol sociaal gedrag Het pestprotocol is een belangrijk onderdeel van het beleid van onze school. We hebben dan ook een protocol opgesteld dat op de hele

Nadere informatie

Pestprotocol It Twaspan

Pestprotocol It Twaspan Pestprotocol It Twaspan It Twaspan wil de kinderen een omgeving bieden waarin zij zich op een prettige en positieve wijze kunnen ontwikkelen. De leerkrachten willen deze ontwikkeling bevorderen door het

Nadere informatie

Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014

Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014 Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014 Het pestprotocol vormt de verklaring van de vertegenwoordiging van de school en de ouders waarin is vastgelegd dat we pestgedrag op school

Nadere informatie

Het kinderprotocol. Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5.

Het kinderprotocol. Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5. Het kinderprotocol Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5. Slot 1. Het kinderprotocol: Op de Flamingoschool vinden we het erg

Nadere informatie

PESTPROTOCOL DE SCHELP

PESTPROTOCOL DE SCHELP PESTPROTOCOL DE SCHELP Pestprotocol De Schelp Dit pestprotocol heeft als doel voor de De Schelp: Alle kinderen moeten zich op school veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door

Nadere informatie

Pestprotocol Prakticon

Pestprotocol Prakticon Pestprotocol Prakticon Pesten op school Hoe ga je er mee om? Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien en op onze school serieus aan willen pakken.

Nadere informatie

Voel je veilig of: je-mag-niet-pesten-protocol. CHR. BASISSCHOOL De Kraanvogel

Voel je veilig of: je-mag-niet-pesten-protocol. CHR. BASISSCHOOL De Kraanvogel Voel je veilig of: je-mag-niet-pesten-protocol CHR. BASISSCHOOL De Kraanvogel Inleiding Pesten is een wezenlijk en groot probleem. Pestgedrag is schadelijk tot zeer schadelijk voor kinderen, zowel voor

Nadere informatie

Bijlage 2: protocol pesten. Plagen of pesten?

Bijlage 2: protocol pesten. Plagen of pesten? Bijlage 2: protocol pesten Plagen of pesten? We plagen allemaal wel eens of we worden geplaagd. Plagerijen zijn niet kwaad bedoeld. Plager en geplaagde zijn aan elkaar gewaagd; ze houden elkaar over en

Nadere informatie

PESTPROTOCOL (versie april 2014)

PESTPROTOCOL (versie april 2014) PESTPROTOCOL (versie april 2014) Op de Lispeltuut willen wij de kinderen een veilige leeromgeving bieden. Kinderen moeten zich op een prettige en positieve manier kunnen ontwikkelen. Een gevoel van veiligheid

Nadere informatie

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is Beste ouders en verzorgers. Voor de vakantie zijn we begonnen met een aanpak om het op en rond onze school voor kinderen nog veiliger te maken. Nu, na de vakantie, pakken we de draad met veel élan weer

Nadere informatie

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU????

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? In het kort Als je gepest wordt ga dan naar je mentor. Als je het moeilijk vindt je mentor in vertrouwen te nemen, ga dan naar je favoriete docent, juniormentor of de vertrouwenspersoon

Nadere informatie

Wij werken aan Allemaal Maatjes!

Wij werken aan Allemaal Maatjes! Wij werken aan Allemaal Maatjes! Op school werken wij elke maand aan een ander puntje om Allemaal maatjes te zijn! Zo proberen wij het pesten op onze school te voorkomen. Om het puntje van de maand duidelijk

Nadere informatie

Pestprotocol BS de Kersenboom

Pestprotocol BS de Kersenboom Pestprotocol BS de Kersenboom Doel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS WWW.PESTWEB.NL DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS Kinderen en jongeren willen je hulp, als je maar (niet)... Wat kinderen zeggen over pesten Kinderen gaan over het algemeen het liefst met hun probleem naar hun

Nadere informatie

Pestprotocol Mariaschool

Pestprotocol Mariaschool Pestprotocol Mariaschool Wat is pesten? Pesten is (psychisch, fysiek of seksueel) systematisch geweld van een leerling of een groep leerlingen ten opzichte van 1 of meer klasgenoten, die niet (meer) in

Nadere informatie

Pestprotocol de Esdoorn

Pestprotocol de Esdoorn Pestprotocol de Esdoorn Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen November 2009 Door regels en

Nadere informatie

Alle kinderen mogen zich in onze vereniging veilig voelen, zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen.

Alle kinderen mogen zich in onze vereniging veilig voelen, zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen. Pestprotocol. Dit pestprotocol heeft als doel: Alle kinderen mogen zich in onze vereniging veilig voelen, zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen kinderen

Nadere informatie

PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD. Pestprotocol obs de Bongerd

PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD. Pestprotocol obs de Bongerd PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD Pestprotocol obs de Bongerd Pesten is een probleem dat in alle geledingen van de maatschappij voorkomt. Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem

Nadere informatie

Pestprotocol. Inleiding

Pestprotocol. Inleiding Pestprotocol Inleiding Definitie van pesten Pesten is het systematisch uitoefenen van psychische- en/of fysieke mishandeling door een kind of een groep kinderen van 1 kind dat niet in staat is zichzelf

Nadere informatie

GEDRAGSPROTOCOL. (anti pestgedrag) Basisschool De Boomgaard Dieren

GEDRAGSPROTOCOL. (anti pestgedrag) Basisschool De Boomgaard Dieren GEDRAGSPROTOCOL (anti pestgedrag) Basisschool De Boomgaard Dieren Mei 2014 Gedragsprotocol de Boomgaard I. Doel van dit gedragsprotocol: Alle kinderen van De Boomgaard moeten zich veilig voelen, zodat

Nadere informatie

Er is geen slachtoffer en dader; beide partijen zijn even sterk. Plagen kan de sociale weerstand van kinderen vergroten. Vaak speelt humor een rol.

Er is geen slachtoffer en dader; beide partijen zijn even sterk. Plagen kan de sociale weerstand van kinderen vergroten. Vaak speelt humor een rol. PESTPROTOCOL Doel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen kinderen en volwassenen,

Nadere informatie

Hoe maak ik mijn kind weerbaar? Saskia de Ridder, MSc Kinder-& Jeugdpsycholoog

Hoe maak ik mijn kind weerbaar? Saskia de Ridder, MSc Kinder-& Jeugdpsycholoog Hoe maak ik mijn kind weerbaar? Saskia de Ridder, MSc Kinder-& Jeugdpsycholoog 1 Vragen Wie vindt dat zijn kind voldoende weerbaar is? Wie zou graag zien dat zijn kind wat weerbaarder is? 2 Wat is weerbaar?

Nadere informatie

plagen Pest protocol obs Jules Verne 2012 Inleiding.

plagen Pest protocol obs Jules Verne 2012 Inleiding. Pest protocol obs Jules Verne 2012 Inleiding. Onze school is een Vreedzame school. Dit houdt in dat in alle groepen heldere afspraken zijn gemaakt over hoe we met elkaar om gaan. Ook worden kinderen d.m.v.

Nadere informatie

Pesten is nooit de schuld van het slachtoffer.

Pesten is nooit de schuld van het slachtoffer. Pesten is nooit de schuld van het slachtoffer. Als het evenwicht binnen de groep verstoord is, is het mogelijk dat enkele kinderen pestgedrag laten zien. Zij kiezen een zondebok op school. Wist u dat:

Nadere informatie

1. Pesten of plagen... De omschrijving die het woordenboek geeft van pesten is:

1. Pesten of plagen... De omschrijving die het woordenboek geeft van pesten is: Pestprotocol Waarom dit pestprotocol? Pesten is geen spelletje. Het is ontoelaatbaar en wordt bij ons op school niet geaccepteerd. Wanneer er zich op onze school pestsituaties voordoen, willen we hier

Nadere informatie

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje.

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. 1-1. HET PROBLEEM Pesten en plagen worden vaak door elkaar gehaald! Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. Als je gepest bent, heb je ervaren dat pesten

Nadere informatie

Vertel aan je kind dat het nodig is de school in te lichten om het pesten te laten stoppen;

Vertel aan je kind dat het nodig is de school in te lichten om het pesten te laten stoppen; Pesten op school Veel gestelde vragen Wat doe je als je kind gepest wordt? Maak voldoende tijd voor een gesprek; laat je kind vertellen wat er zich afspeelt en hoe het zich voelt; Neem het verhaal van

Nadere informatie

We onderscheiden 5 betrokkenen en gaan daarom uit van de vijf-sporen-aanpak.

We onderscheiden 5 betrokkenen en gaan daarom uit van de vijf-sporen-aanpak. Het Pestprotocol Inleiding Op onze school proberen we voor de kinderen een veilig klimaat te scheppen. De kinderen moeten zich geborgen weten op onze school. Toch komt pesten regelmatig voor, ook bij kinderen

Nadere informatie

Pestprotocol. Om pesten goed aan te kunnen pakken is een duidelijk protocol nodig. Dit protocol valt uiteen in 5 stappen:

Pestprotocol. Om pesten goed aan te kunnen pakken is een duidelijk protocol nodig. Dit protocol valt uiteen in 5 stappen: Pestprotocol Inleiding Pesten is een probleem dat in alle geledingen van de maatschappij voorkomt. Pesten is niet leuk, zeker niet voor degene die gepest wordt. Als volwassene kun je je daar makkelijker

Nadere informatie

pesten Waarover gaat het?

pesten Waarover gaat het? Als je iemands GSM afpakt, dan kan dat plagen zijn, maar ook pesten. Als je aan elkaar gewaagd bent, kan je het als plagen beschouwen. Het is dan een spelletje. Niet altijd leuk, maar nooit echt bedreigend.

Nadere informatie

Protocol Goed gedrag is onze zorg. Onderdeel: Anti pestbeleid.

Protocol Goed gedrag is onze zorg. Onderdeel: Anti pestbeleid. Protocol Goed gedrag is onze zorg. Onderdeel: Anti pestbeleid. Een onderwijsprotocol tegen pesten houdt in dat door samenwerking het probleem van het pestgedrag bij kinderen wordt aangepakt. Hiermee willen

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

Pestprotocol obs De Meerwaarde

Pestprotocol obs De Meerwaarde 1 Pestprotocol obs De Meerwaarde Dit pestprotocol heeft als doel: Alle kinderen mogen zich in hun basisschoolperiode veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken

Nadere informatie

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Pestprotocol PCBS Willem van Oranje

Pestprotocol PCBS Willem van Oranje Pestprotocol PCBS Willem van Oranje Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en

Nadere informatie

PROTOCOL TEGEN PESTEN

PROTOCOL TEGEN PESTEN PROTOCOL TEGEN PESTEN Voorwoord: Pesten komt helaas op iedere school voor. Het zou apart zijn als dat niet op de Zevensprong zou gebeuren. We hebben een protocol hiervoor opgesteld om ons in staat te stellen

Nadere informatie

Pestbeleid op school

Pestbeleid op school Pestbeleid op school Pesten wordt niet aangepakt en opgelost door projecten. Het vereist attitudeverandering. Een zaligmakende oplossing voor pestproblemen bestaat helaas niet. Bob van der Meer Natuurlijk

Nadere informatie

Pestprotocol. 1.3 Hoe pakken wij het pesten aan?

Pestprotocol. 1.3 Hoe pakken wij het pesten aan? Pestprotocol BMS 1.1 Inleiding In dit hoofdstuk komt de aanpak van het pestprobleem op onze school aan de orde. Er wordt eerst ingegaan op het onderscheid tussen pesten en plagen. Daarna wordt de vijfsporen

Nadere informatie

Iedereen is hier oké!

Iedereen is hier oké! INLEIDING PESTPROTOCOL Iedereen is hier oké! alle kinderen moeten zich in onze basisschool veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

BURG. DE RUITERSCHOOL

BURG. DE RUITERSCHOOL BURG. DE RUITERSCHOOL Pestprotocol Een samenvatting van dit protocol hangt zichtbaar in de school. Dit protocol is vastgesteld op 14 maart 2013 Vastgesteld door team Burg. De Ruiterschool: 4 maart 2013

Nadere informatie

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel:

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Protocol pesten Eigenaar : Intern Begeleider Vastgesteld: september 2012 Herzien: september 2016. Een stappenplan bij pesten op school

Protocol pesten Eigenaar : Intern Begeleider Vastgesteld: september 2012 Herzien: september 2016. Een stappenplan bij pesten op school Protocol pesten Eigenaar : Intern Begeleider Vastgesteld: september 2012 Herzien: september 2016 Een stappenplan bij pesten op school Wat is pesten? Pesten is een verschijnsel dat op elke school en in

Nadere informatie

Anti Pest protocol Almere College Dronten 2014-2016

Anti Pest protocol Almere College Dronten 2014-2016 Anti Pest protocol Almere College Dronten 2014-2016 1 Inhoudsopgave: 1. Kernwaarden Almere College Dronten 3 2. Pesten wat is dat? 4 3. Signalen bij pesten 5 4. Het vijf sporen beleid van het Almere College

Nadere informatie

Anti pestprotocol OBS DE BOUWSTEEN

Anti pestprotocol OBS DE BOUWSTEEN Anti pestprotocol OBS DE BOUWSTEEN Anti pestprotocol Pagina 1 Dit pestprotocol heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen.

Nadere informatie

Weerbaarheid en zelfsturing voor particulieren. Bouwen aan zelfvertrouwen. Jeugd

Weerbaarheid en zelfsturing voor particulieren. Bouwen aan zelfvertrouwen. Jeugd Weerbaarheid en zelfsturing voor particulieren Bouwen aan zelfvertrouwen Jeugd 1. Weerbaarheidstrainingen voor kinderen Heeft uw kind moeite met voor zichzelf op te komen? Of is uw kind wellicht te weerbaar?

Nadere informatie

Pestprotocol Deventerleerschool

Pestprotocol Deventerleerschool 2015 Pestprotocol Deventerleerschool 06TU Deventer Leerschool 30-6-2015 Pesten Pesten is een probleem dat in alle geledingen van de maatschappij voorkomt. Pesten komt helaas op iedere school voor, ook

Nadere informatie

Inleiding Pesten hoe ga je er mee om blz. 2 1 Wat verstaan wij onder (digitaal) pesten blz. 3

Inleiding Pesten hoe ga je er mee om blz. 2 1 Wat verstaan wij onder (digitaal) pesten blz. 3 PESTPROTOCOL Inhoudsopgave Inleiding Pesten hoe ga je er mee om blz. 2 1 Wat verstaan wij onder (digitaal) pesten blz. 3 1.1 Kenmerken van pesten 1.2 Digitaal pesten 1.3 Oorzaken van pestgedrag 2 Signalen

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

Pestprotocol De Tandem

Pestprotocol De Tandem Pestprotocol De Tandem Inleiding Op De Tandem wordt gewerkt met de methode Leefstijl. Een methode voor de sociaalemotionele ontwikkeling van de leerlingen. In de methode ontwikkelen leerlingen opbouwend

Nadere informatie

PROTOCOL TEGEN PESTEN

PROTOCOL TEGEN PESTEN PROTOCOL TEGEN PESTEN Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien en op onze school serieus aan willen pakken. Het probleem dat pesten heet: De piek

Nadere informatie

Pestprotocol. OBS De Zandberg. Pestprotocol OBS De Zandberg Pagina 1

Pestprotocol. OBS De Zandberg. Pestprotocol OBS De Zandberg Pagina 1 Pestprotocol OBS De Zandberg Pestprotocol OBS De Zandberg Pagina 1 Pestprotocol OBS De Zandberg Dit pestprotocol is opgesteld om goed te kunnen reageren op situaties waarin een kind gepest wordt. Wij vinden

Nadere informatie

Pestprotocol De Leemstee. Inleiding

Pestprotocol De Leemstee. Inleiding Pestprotocol De Leemstee Inleiding Op onze school proberen we voor de kinderen een veilig klimaat te scheppen. Een veilig klimaat waarin kinderen zich optimaal kunnen ontwikkelen. Pesten vormt een bedreiging

Nadere informatie

Pestprotocol van de Simon Havingaschool:

Pestprotocol van de Simon Havingaschool: Pestprotocol van de : Voorwoord: Pesten op school kan een complex probleem zijn. Als school zul je hier op een goede manier mee om moeten gaan. In de eerste plaats moet het als een probleem worden gezien

Nadere informatie

Pestprotocol OBS IJsselhof

Pestprotocol OBS IJsselhof Pesten op school Hoe ga je er mee om? Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien en op onze school serieus aan willen pakken. Daar zijn wel enkele

Nadere informatie

Pesten Informatie voor ouders

Pesten Informatie voor ouders Pesten Informatie voor ouders Kinderen groeien met elkaar op tot volwassenen en dat gaat niet altijd even soepel. Ruzie maken en oplossen hoort daar ook bij. Volwassenen hoeven zich daar meestal niet mee

Nadere informatie

Het doel van dit protocol is om duidelijk te maken wat wij onder pesten en/of plagen verstaan en wat wij hier mee moeten doen.

Het doel van dit protocol is om duidelijk te maken wat wij onder pesten en/of plagen verstaan en wat wij hier mee moeten doen. Inleiding Als vereniging heeft Scouting Jutters Willemsoord te maken met omgangsvormen tussen leden, menselijk gedrag in al zijn voorkomen en met alle facetten van de opvoeging en het opgroeien van haar

Nadere informatie

Pesten wordt in geen enkele vorm geaccepteerd. We gaan op school respectvol met elkaar om!

Pesten wordt in geen enkele vorm geaccepteerd. We gaan op school respectvol met elkaar om! PESTEN Pesten wordt in geen enkele vorm geaccepteerd. We gaan op school respectvol met elkaar om! Pestregels leerlingen Maak aan de leerlingen duidelijk dat signalen van pesten (iets anders dan plagen!)

Nadere informatie

Pestprotocol O.B.S. Giessen-Oudekerk

Pestprotocol O.B.S. Giessen-Oudekerk Pestprotocol O.B.S. Giessen-Oudekerk Pesten op school. Hoe ga je er mee om? Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien en op onze school serieus

Nadere informatie

1. Voorwaarden voor het aanpakken van pesten.

1. Voorwaarden voor het aanpakken van pesten. Protocol pesten 1 Voorwoord Pesten is een probleem dat in alle geledingen van de maatschappij voorkomt. Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien

Nadere informatie

Pestprotocol Het Mozaïek

Pestprotocol Het Mozaïek Pestprotocol Het Mozaïek Een leerling wordt gepest als hij of zij geregeld en voor een langere periode wordt blootgesteld aan negatieve acties van welke soort dan ook door één of meerdere leerlingen, een

Nadere informatie

Pestprotocol ICBS de Tweemaster, Naarden

Pestprotocol ICBS de Tweemaster, Naarden Inleiding: Hoe gaan we om met pesten en agressief gedrag? Wij beseffen dat het klimaat van de school grote invloed heeft op de ontwikkeling van het kind. Wij stellen daarom een vriendelijk en veilig klimaat

Nadere informatie

Project voor een verdraagzame school

Project voor een verdraagzame school Project voor een verdraagzame school Engagement van Toverveld: Wij tolereren pesten NIET!! 1. Wat is pesten? Je hebt plagen en pesten. Kinderen die elkaar plagen kunnen elkaar aan. Na een tijdje maken

Nadere informatie

Gedrag- en pestprotocol Pater Eymardschool Stevensbeek

Gedrag- en pestprotocol Pater Eymardschool Stevensbeek Gedrag- en pestprotocol Pater Eymardschool Stevensbeek 1 Inhoudsopgave: Doelstelling van het gedrag- en pestprotocol. Pesten op school Signalen van pesterijen Hoe gaan wij op de Pater Eymardschool met

Nadere informatie

Kanjerprotocol hoe gaan we om met elkaar

Kanjerprotocol hoe gaan we om met elkaar Inleiding Kanjerprotocol hoe gaan we om met elkaar We hebben ons als doel gesteld: Kinderen in een veilige, vertrouwde omgeving begeleiden bij de ontwikkeling van hun eigen mogelijkheden. Goed onderwijs

Nadere informatie

Pestprotocol basisschool Eben-Haëzer

Pestprotocol basisschool Eben-Haëzer Pestprotocol basisschool Eben-Haëzer 1.Plagen of pesten? Plagen is niet hetzelfde als pesten. De verschillen zou je zo kunnen aangeven: Plagen af en toe wisselend slachtofferschap humoristisch gelijkwaardigheid

Nadere informatie

PESTPROTOCOL. Zaanlands Lyceum

PESTPROTOCOL. Zaanlands Lyceum PESTPROTOCOL Zaanlands Lyceum Zaandam, 2013 Inhoud 1. Inleiding 2. Pesten 2.1 Wat is pesten? 2.2 Hoe wordt er gepest? 2.3 De gepeste leerling 2.4 De pester 2.5 De meelopers en andere leerlingen 2.6 Het

Nadere informatie

Anti-pestbeleid OBS De Schakel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen

Anti-pestbeleid OBS De Schakel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Anti-pestbeleid OBS De Schakel Dit ANTI-PESTBELEID heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken

Nadere informatie

Pestprotocol Informatie over pesten Signalen Hoe merk je dat een kind gepest wordt

Pestprotocol Informatie over pesten Signalen Hoe merk je dat een kind gepest wordt Pestprotocol Door het aanbod sociale emotionele vorming wordt een veilige sfeer bevorderd op school en in de klas en pesten tegengegaan. De school zorgt voor toezicht in de klas, op het schoolplein en

Nadere informatie

Pesten hoort er niet bij! Informatie voor ouders over pesten

Pesten hoort er niet bij! Informatie voor ouders over pesten Jeugdgezondheidszorg Pesten hoort er niet bij! Informatie voor ouders over pesten Wat is pesten? Dat kinderen elkaar soms plagen is heel gewoon. Maar bij pesten is er een slachtoffer waarover andere kinderen

Nadere informatie

Pesten heeft veel te maken met de verhoudingen binnen een groep. Daarom is het niet eenvoudig om er een eind aan te maken. Als de leerkracht schelden

Pesten heeft veel te maken met de verhoudingen binnen een groep. Daarom is het niet eenvoudig om er een eind aan te maken. Als de leerkracht schelden Pesten heeft veel te maken met de verhoudingen binnen een groep. Daarom is het niet eenvoudig om er een eind aan te maken. Als de leerkracht schelden verbiedt, zoeken de kinderen andere manieren en andere

Nadere informatie

Pestprotocol. 4. Alle kinderen hebben met pesten te maken De kinderen die gepest worden De kinderen die pesten De meelopers en de toeschouwers.

Pestprotocol. 4. Alle kinderen hebben met pesten te maken De kinderen die gepest worden De kinderen die pesten De meelopers en de toeschouwers. Pestprotocol 1. Wat is pesten? Iemand wordt getreiterd of is het mikpunt van pesterijen als hij of zij herhaaldelijk en langdurig blootstaat aan negatieve handelingen verricht door één of meerdere personen.

Nadere informatie

Prins Willem Alexanderschool

Prins Willem Alexanderschool Prins Willem Alexanderschool Pesten komt helaas op ieder school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien en op onze school serieus aan willen pakken. 1. Wat is pesten? Plagen mag,

Nadere informatie

Pestprotocol Bavinckschool

Pestprotocol Bavinckschool Pestprotocol Bavinckschool Alle kinderen mogen zich in hun basisschoolperiode veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen kinderen en volwassenen,

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Omdat wij veiligheid en respect voor elkaar zo belangrijk vinden

Omdat wij veiligheid en respect voor elkaar zo belangrijk vinden Omdat wij veiligheid en respect voor elkaar zo belangrijk vinden 1. Wij gaan heel zorgvuldig met elkaar om Alle geledingen binnen de school worden geacht respectvol met elkaar om te gaan. Als team hebben

Nadere informatie

We hebben respect voor elkaar: elkaars denken, elkaars uiterlijk, voor de verschillen tussen elkaar.

We hebben respect voor elkaar: elkaars denken, elkaars uiterlijk, voor de verschillen tussen elkaar. Omgangsprotocol Waarom een omgangsprotocol? Een veilig gevoel bij kinderen is ontzettend belangrijk. Alleen als kinderen zich op hun gemak voelen en met plezier naar school gaan, zullen ze zich op een

Nadere informatie

Pestactieplan Sint-Amandusschool. Anti-pestcontract op onze school

Pestactieplan Sint-Amandusschool. Anti-pestcontract op onze school Pestactieplan Sint-Amandusschool Anti-pestcontract op onze school Ik houd me aan de leefregels op onze school: Eerlijkheid bovenal! Agressie en geweld bannen we uit onze school! We tonen respect voor ieders

Nadere informatie

pest eruit? De baas spelen

pest eruit? De baas spelen Hoe ziet iemand die een ander pest eruit? Waarschijnlijk heb je wel gemerkt dat het ontzettend moeilijk is om zo n beschrijving te geven. Dat is logisch want er bestaat niet iemand die eruit ziet als een

Nadere informatie

OBS De Vogels Jac.P. Thijsselaan 69 2341 PM Oegstgeest. PESTPROTOCOL De Vogels

OBS De Vogels Jac.P. Thijsselaan 69 2341 PM Oegstgeest. PESTPROTOCOL De Vogels OBS De Vogels Jac.P. Thijsselaan 69 2341 PM Oegstgeest PESTPROTOCOL De Vogels We willen graag dat alle kinderen op De Vogels zich in hun basisschoolperiode veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen

Nadere informatie

Verbaal - voortdurend plagen, kleineren, uitschelden, uitlachen, roddelen.

Verbaal - voortdurend plagen, kleineren, uitschelden, uitlachen, roddelen. PESTEN Pesten komt veel voor onder kinderen in de basisschoolleeftijd. Ongeveer één op de vijf kinderen wordt minstens eenmaal per week gepest en maar liefst 60% van alle kinderen krijgt vroeg of laat

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Pestprotocol OBS Mathenesse Januari 2010

Pestprotocol OBS Mathenesse Januari 2010 Pestprotocol OBS Mathenesse Januari 2010 Doelstelling Alle leerlingen moeten zich in hun basisschoolperiode vrij en veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken

Nadere informatie

Deel 1 - Achtergrondinformatie over pesten 11. 1 Pesten, plagen en ruzie 13. Definities 13 Pesten in soorten en maten 18

Deel 1 - Achtergrondinformatie over pesten 11. 1 Pesten, plagen en ruzie 13. Definities 13 Pesten in soorten en maten 18 Inhoud Deel 1 - Achtergrondinformatie over pesten 11 1 Pesten, plagen en ruzie 13 Definities 13 Pesten in soorten en maten 18 2 De pester, het slachtoffer en de andere betrokkenen 22 De pester 23 Het slachtoffer

Nadere informatie

P E S T P R O T O C O L

P E S T P R O T O C O L P E S T P R O T O C O L 1. VOORAF Het doel van dit Pestprotocol: Alle leerlingen horen zich in hun schoolperiode veilig te voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door afspraken te maken kunnen

Nadere informatie

Pestprotocol OBS Het Klokhuis

Pestprotocol OBS Het Klokhuis Pestprotocol OBS Het Klokhuis Op OBS Het Klokhuis vinden wij het belangrijk om kinderen een veilig pedagogisch klimaat te bieden, waarin zij zich harmonieus en op een prettige en positieve wijze kunnen

Nadere informatie

4. Wanneer pesten ondanks alle inspanningen toch weer de kop opsteekt, beschikt de school over een directe aanpak. (Zie verderop in dit protocol)

4. Wanneer pesten ondanks alle inspanningen toch weer de kop opsteekt, beschikt de school over een directe aanpak. (Zie verderop in dit protocol) ANTI PEST PROTOCOL Er gelden drie uitgangspunten: n 1. Wij gaan met respect met elkaar om. 2. Wij pesten niet. 3. Wij accepteren niet dat er gepest wordt. Pesten op school. Hoe gaan we hier mee om? Pesten

Nadere informatie

PESTPROTOCOL CBS De Borgh

PESTPROTOCOL CBS De Borgh PESTPROTOCOL CBS De Borgh Doel van dit pestprotocol: -Dat alle kinderen zich in hun basisschoolperiode vrij en veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. -Door regels en afspraken

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Brief voor ouder over thema 1

Brief voor ouder over thema 1 Brief voor ouder over thema 1 Steeds meer scholen besteden aandacht aan sociaal-emotionele vaardigheden en gezondheidsvaardigheden. Niet alleen om probleemgedrag te bestrijden en om ongewenst gedrag te

Nadere informatie