FACTSHEET TRANSSEKSUEEL/TRANSGENDER/INTERSEKSUEEL

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "FACTSHEET TRANSSEKSUEEL/TRANSGENDER/INTERSEKSUEEL"

Transcriptie

1 FACTSHEET TRANSSEKSUEEL/TRANSGENDER/INTERSEKSUEEL Transseksueel Transgender Travestiet Interseksueel Gaan uit van m/v ja nee ja varieert model Geboren als biologisch m/v ja meestal ja nee (tijdstip van ontdekking varieert) Concept van soms altijd nee soms sekse/gender tweedeling politiek betwist Zwaartepunt medisch politiek? (mogelijk medisch sociaal?) Voorkomen homoseksualiteit In eigen perceptie voor GAB: Moeilijk te zeggen In eigen perceptie na GAB: Waarschijnlijk meer dan aan behandelaars wordt gerapporteerd en meer dan in de algemene bevolking. In perceptie van meeste anderen voor GAB: De meeste anderen (incl. behandelaars) nemen als uitgangspunt het biologische geslacht van de betrokkene en zien vanuit die blik ook homoseksuelen onder nog onbehandelde transseksuelen. Over de percentages is weinig bekend. In perceptie van meeste anderen na GAB: Is weinig over bekend. Sommige transseksuelen rapporteren dat er in deze groep veel homo- en biseksuelen zijn, die dit niet aan hun behandelaars vertellen. Dit omdat de behandelaars de homoseksualiteit dan mogelijk als tegenargument tegen de diagnose transseksualiteit zouden gebruiken en daarom de behandelmogelijkheden zouden beperken. In eigen perceptie: Daar de m/v categorieën niet erkend worden, is het concept homoseksualiteit niet van toepassing. In perceptie van meeste anderen: Afhankelijk van hoe anderen de sekse van de betrokkene en diens partners waarnemen In eigen perceptie: Komt even veel voor als in algemene bevolking. In perceptie van meeste anderen: Komt even veel voor als in algemene bevolking. In eigen perceptie: Niet bekend (afhankelijk van hoe eigen sekse/gender wordt gezien) In perceptie van meeste anderen: NB:De categorie homoseksualiteit is in deze alleen van toepassing door interseksuelen toch als man of vrouw waar te nemen. Het is discutabel of dit passend is. Daar de meeste interseksuelen zich wel als man of vrouw presenteren (en mogelijk zien), wordt dit onderwerp hier toch opgenomen. Per type interseksconditie varieert het aandeel homoseksuelen. Bij sommige soorten komen meer lesbische vrouwen voor, bij andere soorten is het parallel aan de algemene bevolking. Er is weinig over bekend. Soms ondergaan interseksuelen een GAB. Dit heeft dan zijn weerslag in de perceptie van de seksuele geaardheid (mogelijk door de betrokkene zelf en waarschijnlijk zeker bij de meeste anderen)

2 Definities In deze factsheet gaat het om een viertal verschijnselen, die niet zozeer met seksuele oriëntatie maar met genderidentiteit te maken hebben. Bij travestie/transgender/ transseksualiteit kan men spreken van een continuüm, met variërende maten van een stoornis in de genderidentiteit. Voor dit verschijnsel bestaat tot op heden geen medische verklaring, en diagnose geschiedt vooralsnog aan de hand van zelfbenoeming. Bij interseksualiteit gaat het om een twintigtal bekende genetische, endocrinologische of fysieke tussenvormen tussen mannelijk en vrouwelijk (volgens de definities van de van Intersex Society of North America). Dit is een medische conditie, die volgens de gangbare diagnostische criteria zelfs een uitsluiting vormt voor de diagnose genderidentiteitsstoornis (GIS). Over interseksualiteit is weinig bekend in Nederland. De relatie tussen de verschillende condities staat hierboven in een matrix. Deze condities hebben met elkaar gemeen dat zij met genderidentiteit te maken hebben eerder dan met seksuele voorkeur. Daarnaast is er een nadrukkelijke relatie met homoseksualiteit. Veel van deze condities worden (door de buitenwereld maar ook door de betrokkenen zelf) verward met homoseksualiteit vanuit de gedachte dat er een gemeenschappelijke basis ligt in het verstoorde genderperspectief. Veel transseksuelen zijn hetzij voor hetzij na een geslachtsaanpassende behandeling (GAB) homoseksueel, al is dat een onderwerp waarover weinig bekend is. Het % mensen van wie de seksuele voorkeur gelijk blijft dan wel wisselt na de operatie is niet bekend. Waardoor ontstaat verwarring In het denken over gender dient een onderscheid te worden gemaakt tussen vier begrippen: genderidentiteit, genderrolgedrag, lichamelijk geslacht en seksuele oriëntatie. Mensen kunnen op al deze dimensies verschillende posities innemen en in de praktijk zijn tal van combinaties mogelijk. Er zijn zowel biologische als culturele factoren die bijdragen tot de wording van mannen en vrouwen met diverse seksuele voorkeuren. In de westerse wereld wordt al zeker sinds de 19 e eeuw vooropgesteld dat er een strikte tweedeling tussen de seksen zou bestaan bij een veronderstelde heteroseksualiteit. Deze strikte tweedeling is vooral een probleem voor mensen die om welke reden dan ook niet in dit patroon willen/kunnen passen. Vooral in de Verenigde Staten neemt het genderactivisme toe: mensen die zich niet aan een van de twee seksen willen conformeren. Analyse van de problematiek: Medisch Tot nu toe kan een GIS niet medisch worden vastgesteld: men gaat uit van zelfmelding 1. Bij de daaropvolgende diagnose speelt de DSM IV (1994) een belangrijke rol. De diagnose dient vooral om vast te stellen dat de vraag om behandeling NIET uit een psychologische stoornis en niet uit een medische conditie als interseksualiteit voorkomt. Daarnaast zijn er nog drie criteria voor vaststelling: een sterke en aanhoudende genderidentificatie met het andere geslacht, zich voortdurend niet op haar/zijn gemak voelen met zijn of haar sekse en/of het gevoel te hebben dat het niet juist is zich volgens deze sekse te gedragen. De stoornis veroorzaakt in significante mate lijden of beperkingen in het sociaal of beroepsmatig functioneren of functioneren op andere belangrijke terreinen. Interseksualiteit is slechts onder specifieke omstandigheden bij de geboorte vast te stellen, nl. bij de geboorte van een kind met een zichtbare stoornis in de geslachtsdiffentiatie. Er is geen medisch protocol met betrekking tot de behandeling van deze kinderen; er is ook 1 Er zijn volgens de hersenbiologen ook hier aanwijzingen dat mogelijkerwijs sprake is van een biologische oorzaak van transseksualiteit, waar in de hersenen van enkele MV transseksuelen de seksueel dimorfe kern als die van vrouwen is gevonden. Transseksuelen schizofreen? Psychiater haalde hiermee het nieuws, maar het wordt niet uit onderzoek bevestigd. Transseksualiteit hoeft niet noodzakelijk gepaard te gaan met psychopathologie.

3 verwarring in Nederland over wat de beste gang van zaken is, al zal een interdisciplinair team van artsen zo snel mogelijk zeggen of het kind beter een meisje of beter een jongetje zou kunnen zijn. De gevolgen van deze behandeling wordt niet altijd aan de betrokkenen verteld. Als de keuze is gemaakt, worden de uiterlijke kenmerken operatief hieraan aangepast. Bij veel interseksuelen wordt hun conditie pas in of zelfs na de puberteit duidelijk. Ook hier zijn de betrokkenen vaak onwetend over de gevolgen. De behandeling Het is mogelijk om medisch (operatief of hormonaal) correcties aan te brengen die verlichting van de GIS of interseksualiteit kunnen brengen, al zal niet iedereen dat willen. Sinds de eerste geslachtsaanpassende behandeling (GAB) bij transseksualiteit aan het eind van de jaren veertig, zijn in de wereld in toenemende mate behandelingen uitgevoerd. Voor het medische traject bestaat een internationaal behandelingstraject, de zgn. Standards of Care (SOC) van de HBIGDA (International Harry Benjamin Gender Dysphoria Association), dat met kleine aanpassingen door de gezondheidsraad, ook in Nederland wordt gevolgd. Het traject bestaat uit twee fasen: in de eerste wordt een diagnose gesteld op basis van formele psychiatrische criteria; in de tweede fase wordt de sterkte van de wens tot geslachtsaanpassing getest (onder meer door psychotherapie en de zgn. Real life test). Dan volgt eventueel een behandeling met hormonen en een operatieve behandeling. Behandeling in Nederland kan uitsluitend via het Gender Centrum van de Vrije Universiteit te Amsterdam. Jaarlijks melden zich ruim 200 mensen; hiervan worden 80 niet behandeld, 20 vallen af; en per jaar beginnen met behandeling. Omdat er maar één centrum is waar deze behandelingen worden uitgevoerd, is er een lange wachtlijst, die kan oplopen tot een jaar. Het totale proces duurt ook lang. Na aanvang duurt de psychologische screening 4 7 maanden; de zgn. real life test (waarin men als het gewenste geslacht moet leven) duurt in Nederland 18 maanden; de wachttijd voor chirurgie is dan nog 10 tot 12 maanden. In totaal is men dan dus minstens vier jaar verder. Er zijn twee wetenschappelijke onderzoeken in Nederland gedaan naar de effecten van de GAB (Kuiper 1991; Smith 2003). Uit beide onderzoeken blijkt het succes van de behandeling. Genderdysforie bij kinderen De laatste jaren is een discussie ontstaan over genderdysforie bij kinderen, dat is het feit dat kinderen ongelukkig zijn met het geboortegeslacht. Er is een vraag in hoeverre bij deze kinderen al vroeg (vanaf 12 jaar) met puberteitsremmende hormoonbehandelingen moet worden begonnen, ten einde een eventuele latere GAB makkelijker te laten verlopen. Het is niet bekend bij hoeveel kinderen dit voorkomt. De meeste kinderen met een GIS zullen zich als volwassenen niet ontwikkelen tot transseksuelen. Bij GISjongens is dit vooral gerelateerd aan latere homoseksualiteit Bij een weloverwogen diagnostische procedure en strenge selectiecriteria kunnen adolescenten worden gekozen bij wie vroege hormoonbehandeling zin heeft. Zij kunnen vanaf de leeftijd van 12 jaar een puberteitsremmende hormoonbehandeling krijgen, die omkeerbaar is. Momenteel zijn circa 30 jonge kinderen en pubers behandeld. De behandeling heeft grote positieve gevolgen: de genderdysforie verdween, de subjecten waren tevreden en psychisch stabiel. Transgenders Een toenemend aantal mensen kiest ervoor om geen (totale) GAB te ondergaan. Daarvoor kunnen ideologische en sociale redenen zijn, omdat zij zich niet thuis voelen in een strikt geslachtelijke dichotomie en omdat zij graag hun vruchtbaarheid willen behouden. Een (gedeeltelijke) behandeling van transgenders is in Nederland niet mogelijk; allereerst omdat het behandelingsprotocol van de gezondheidsraad uit 1984 dat niet mogelijk maakt; deels omdat er een weerstand bij de genderteams bestaat om hermafrodieten te maken.

4 Toch wensen veel transgenders juist een gedeeltelijke behandeling. Verwacht mag worden dat door de komst van Internet het mogelijk is om hormonen te importeren uit het buitenland, met alle gevolgen voor de gezondheid van dien. Sociaal Sociale tolerantie ten aanzien van transseksualiteit neemt in Nederland toe. De tolerantie ten aanzien van transgenders is minder, omdat zij veel mensen in verwarring brengen. Travestieten zijn de laatste jaren uit de kast gekomen en worden meer geaccepteerd dankzij de publieke optredens van show drag queens en bekende personen. In het verleden werden mensen met een GIS vaak niet toegelaten tot homoseksuele communities. Met transgenders speelt dit nog steeds. Veel mensen hebben behoefte aan contact met anderen die zijn zoals zijzelf. Daarnaast heeft men behoefte aan contact met gelijkgestemden. Een actieve transbeweging ontbreekt echter in Nederland. Wel is er een informeel circuit van sociale en zelfhulpgroepen. Wegens de onzichtbaarheid van interseksualiteit ondervinden interseksuelen vrijwel geen sociale steun. Psychosociaal In case studies (overgenomen in de DSM) zijn verschillende psychosociale problematieken beschreven die het gevolg zijn van de afwijkende positie van mensen met een GIS, zoals depressiviteit, negatief zelfbeeld, suicidegedachten als gevolg van de onvrede met het eigen lichaam, sociaal isolement/marginalisatie en relatieproblemen. Veel mensen met GIS raken sociaal geïsoleerd. Kinderen met een GIS ontwikkelen vaak angststoornissen en depressie. Adolescenten : suicide en suicidepogingen. Volwassenen: angst en depressieve symptomen. Ook zelfcastratie komt voor. Uit de literatuur blijkt dat over het geheel genomen VM-transseksuelen (van vrouw naar man) tijdens en na een geslachtsaanpassende behandeling (GAB) beter functioneren dan MV (van man naar vrouw). Dit heeft diverse oorzaken. Allereerst is de sociale positie van mannen in de maatschappij beter dan die van vrouwen. VM transseksuelen zijn gemiddeld jonger wanneer zij een GAB krijgen dan MV. MV hebben daarom behalve een verder ontwikkeld lichaam ook vaak kinderen uit een heteroseksuele relatie. Na de GAB blijkt de genderdysforie afwezig, de tevredenheid met de lichaamskenmerken is toegenomen, de uiterlijke verschijning past beter bij het gewenste geslacht, men functioneert goed op sociaal en seksueel gebied en heeft geen spijt. Suïcidepogingen komen zowel voor als na een GAB aanzienlijk vaker voor bij MV dan bij VM; MV haken vaker af tijdens de real life test, aangezien de eisen van de test voor hen veel zwaarder uitvallen, omdat zij maatschappelijk meer zichtbaar zijn. Smith (2003) onderzocht de gegevens die konden voorspellen wanneer mensen de GAB met succes zullen afronden en welke risico lopen de behandeling voortijdig af te breken. Degenen met hogere mate van genderdysforie, psychische stabiliteit en een bijpassende lichamelijke verschijning waren het meest succesvol. Het postoperatieve functioneren kan voorspeld worden aan de hand van de seksuele oriëntatie (waarbij degenen die na de operatie heteroseksueel zijn beter zouden functioneren dan degenen die na de operatie homoseksueel zijn), het psychisch functioneren en het lichaamsbeeld. Er bestaat een weerstand bij veel transen tegen de verplichte psychotherapie. Veel mensen construeren een verhaal tijdens de verplichte psychotherapeutische behandeling, om de kans op een operatie niet te verkleinen. Anderen verwachten dat al hun problemen na de operatie zullen verdwijnen en menen dat zij geen hulp nodig hebben. Na de GAB kunnen er nog diverse problemen bestaan. De nieuwe geslachtsdelen voldoen niet altijd aan de verwachtingen, dit kan gevolgen hebben voor de identiteitsvorming. Ook zijn er verschillende seksuele problemen: MV transseksuelen kunnen een verminderd vermogen tot bevrediging hebben; omdat de vagina niet vochtig wordt is er een groter risico

5 op hiv. Het openhouden van de vagina vereist veel energie. Voor VM is het nog steeds onmogelijk een goed functionerende penis te krijgen. Spijtoptanten: spijt van de GAB komt een enkele keer voor. Dit is meestal ten gevolge van sociale en maatschappelijke intolerantie ten opzichte van vrouwen in het algemeen en transseksuelen in het bijzonder. Homoseksualiteit speelt in dit verhaal een merkwaardige rol, al was het maar omdat in de literatuur mensen met een GIS Homoseksueel worden genoemd die op hun eigen biologische geslacht vallen. Deze zijn dus (tenzij de seksuele voorkeur wisselt) na de GAB heteroseksueel. Dat gaat om te beginnen voorbij aan de zelfexpressie van de mensen met GIS. Het suggereert dat homoseksualiteit na de GAB dus een probleem is. Bekend is dat veel mensen met een GIS niet over homoseksualiteit willen praten, uit angst dat hen de behandeling wordt geweigerd. Post-operatieve transseksuelen kunnen soms tot hun verbazing merken dat zij na de operatie homoseksueel zijn. Zij hadden zich ingesteld op een leven als het andere geslacht, maar worden geconfronteerd met maatschappelijke en geïnternaliseerde beelden over homoseksualiteit. Dit vraagt om extra inspanning van de hulpverlening. Juridisch Nederland: Het Burgerlijk Wetboek (Boek 1, titel 4, artikel 28) van Nederland geeft de mogelijkheid aan iedereen die lichamelijk aan het verlangde geslacht is aangepast voorzover dit uit medisch of psychologisch oogpunt mogelijk en verantwoord is, de mogelijkheid om aan de rechtbank wijziging van het geboortegeslacht aan te vragen in de geboorteakte. De persoon moet dan wel bewijzen niet meer in staat te zijn kinderen te verwekken of te baren. Hiertoe moet een verklaring van deskundigen worden overlegd. In principe worden alle kosten door het ziekenfonds vergoed, maar: met ingang van 2004 wil de Minister de kosten van ontharing niet langer vergoeden, omdat het volgens de minister geen noodzakelijke zorg betreft. Ook de kosten van cosmetische gezichtsoperaties worden niet door alle ziekenfondsen (en particuliere verzekeringen) vergoed. In de AWGB valt transseksualiteit expliciet onder discriminatie op grond van geslacht, maar voor transgenders bestaat geen wettelijke bescherming. De mogelijkheid tot wettelijke geslachtsverandering vinden we niet in de meeste Europese landen. Bij de strijd om toenemende rechten wordt een belangrijke rol gespeeld door het Europees Hof. Het Europese Hof voor de Mensenrechten heeft in 2002 geconstateerd dat de gebrekkige erkenning van het postoperatieve geslacht van transseksuelen strijdig is met het recht op eerbiediging van het privé-leven en met het recht op huwelijk. Het Europese Hof voor Justitie heeft deze uitspraak overgenomen.transseksuelen mogen thans huwen in de EU. Het Hof verplicht de ziektekostenverzekeraars om bij lange wachttijden een operatie binnen de EU te vergoeden. Ook in het maatschappelijk leven neemt de tolerantie toe. Zo heeft het IOC bepaald dat geopereerde transseksuelen met ingang van 2004 aan de Olympische spelen kunnen meedoen. Ook hier wordt een uitzondering gemaakt voor transgenders en mensen die net met de transitie begonnen zijn. Medische gevolgen op langere termijn Worden genoemd als gevolg van de langdurige hormoonbehandeling: MVn met medische problemen of een aanleg voor hart-en vaatziekten kunnen negatieve effecten verwachten, vooral wanneer ze roken en te zwaar zijn; daarnaast trombose, ontwikkeling van goedaardige melkkliertumoren, onvruchtbaarheid, gewichtstoename, emotionele labiliteit, leverziekte, galstenen, slaapzucht, hypertensie en diabetes. VMn onvruchtbaarheid, acne, emotionele labiliteit, hart en vaatziekten en leverproblemen. Omvang van de problematiek. Volgens recente studies komt GIS in Nederland voor bij 1 op de mannen; 1 op de vrouwen (dat klopt niet met het totaal aantal in

6 Nederland behandelde mensen dat op ongeveer 2000 wordt geschat (kom je op 1 op de 5000 mannen en 1 op de vrouwen). Er zijn circa 500 transgender prostituees in Nederland. De omvang van het aantal is onbekend. Afhankelijk van de definitie van interseksualiteit worden getallen genoemd van 1 op de 100 tot 1 op de Transgender prostitutie Een specifiek probleem vormen de vele met name buitenlandse transgenders (Latijns Amerika, vooral Ecuador; en Brazilië en Oost-Europa, vooral Roemenië). Ze zijn veelal illegaal in Nederland en hebben geen andere mogelijkheden dan in de prostitutie werken. Om diverse redenen is de hiv-prevalentie onder transgender prostituees bijzonder hoog.(veel anaal contact zonder condoom) Uit buitenland onderzoek komen cijfers tot 68% naar voren, en hoewel de zorg (via de huiskamers) in Nederland beter is (de Stichting Soabestrijding heeft een voorlichtingsboekje uitgegeven) lopen transgender prostituees in Nederland aanzienlijke risico s. Hun slechte verhouding met hun lichaam maakt dat ze slecht over seksuele gezondheid nadenken en er slecht over kunnen onderhandelen. Ze werken meestal als straatprostituee. Daarnaast zijn veel transgender prostituees wel homoseksueel, door ander seksueel gedrag ook weer andere risico s voor hiv (meer dan homomannen). Over de kosten is niets bekend. Aanbevelingen Er moeten meer mogelijkheden komen voor psychosociale hulpverlening aan transseksuelen etc. buiten het Gendercentrum om, mede vanwege de monopoliepositie van dit centrum, die door voor patiënten lastig kan zijn. De meeste hulpverleners kunnen slecht uit de voeten met genderidenteitsproblemen. Problemen moeten beter in kaart worden gebracht en op basis daarvan moeten hulpverleners worden bijgeschoold. Dat geldt zeker ook ten aanzien van het geven van alternatieve oplossingen (naast een volledige transitie). De hulpverleningsmogelijkheden voor transseksuelen die na een GAB homoseksueel blijken te zijn, moeten verder worden geëxploreerd en uitgebreid. De behandelingsmogelijkheden voor transgenders moeten verder worden uitgebreid. Veel trangender prostituees kunnen zich niet of moeilijk identificeren met op homo s of hetero s afgestemd voorlichtingsmateriaal, omdat dit niet aansluit bij de betekenis die seksualiteit voor transgenders heeft in relatie tot hun genderidentiteit. Er moet betere voorlichting over verschillende vormen van interseksualiteit worden ontwikkeld, met nadruk op verschillende vormen van behandeling, gevolgen van behandeling, psychotherapie ten aanzien van man/vrouw aspecten. Literatuur: The Harry Benjamin International Gender Dysphoria Association s Standards of care for Gender Identity Disorders, 6 th version. ( ) Cohen-Kettenis, Peggy : Transseksualiteit: een overzicht. Ts. Voor seksuologie 24/2, 2000,pp Diagnostic and Statistic Manual, IV ISNA, Intersex Society of North America, Jong, Tim de: Man of vrouw, min of meer Gesprekken over een niet-gangbare sekse. Schorer Boeken Kuiper, Bram: Transseksualiteit, evaluatie van de geslachtsaanpassende behandeling. Amsterdam 1991 Smith, Yolanda: Sex reassignment: predictors and outcomes of treatment for transsexuals. Diss. Utrecht, Steinberger, R. Van vrouw naar man meer en meer. Tijdschrift voor seksuologie, 24/2, 2000, pp Ven, Arianne van der: Brochure Diagnosestelling en hulpverlening bij transseksuele en transgender cliënten Vennix, Paul: Kanttekeningen bij 25 jaar hulp aan transseksuelen. (www.nisso.nl/ncolu1.htm#kantt ) Vennix, P. e.a. Klanten van Transgenders. Hiv-preventie, seksueel gedrag en seksuele netwerken van klanten van transgenders op de tippelzones van Amsterdam en Rotterdam. NISSO, Utrecht 2001.

De transgenderzorg voor kinderen en adolescenten in Nederland Winst voor de één, verlies voor de ander

De transgenderzorg voor kinderen en adolescenten in Nederland Winst voor de één, verlies voor de ander Over een zoektocht, acceptatie en weer verder gaan De transgenderzorg voor kinderen en adolescenten in Nederland Winst voor de één, verlies voor de ander Kennis- en Zorgcentrum voor Genderdysforie Maryse.

Nadere informatie

Thomas Wormgoor (Transvisie Zorg) m.v.v. Hanneke Felten (Movisie), 2015

Thomas Wormgoor (Transvisie Zorg) m.v.v. Hanneke Felten (Movisie), 2015 Naam Te gebruiken bij Inleiding Lesvorm Tijdsinvestering Doelgroep/niveau Benodigdheden Voorbereiding Lesopzet De T-quiz: feiten en cijfers over transgenders Feitelijke kennis bieden Een quiz is een speelse

Nadere informatie

Algemene informatie genderdysforie Adolescenten

Algemene informatie genderdysforie Adolescenten Algemene informatie genderdysforie Adolescenten Je hebt samen met je ouders een afspraak met het genderteam kinderen en adolescenten. Dit team is onderdeel van van het kennis- en zorgcentrum voor genderdysforie

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Intro. Intro 3

Inhoudsopgave. Intro. Intro 3 Inhoudsopgave Intro 3 Is het normaal dat mijn kind zich niet thuis voelt in zijn of haar lichaam? 5 Wat is genderdysforie? 5 Hoe vaak komt dit voor? 5 Hoe herken ik genderdysforie bij een meisje? 6 Hoe

Nadere informatie

HANDREIKING. Huiselijk geweld. partnerrelaties. in homoseksuele en lesbische. Huiselijk geweld Informatie voor professionals

HANDREIKING. Huiselijk geweld. partnerrelaties. in homoseksuele en lesbische. Huiselijk geweld Informatie voor professionals HANDREIKING MOVISIE LESBISCH EN HOMOBELEID www.movisie.nl Huiselijk geweld Informatie voor professionals Huiselijk geweld in homoseksuele en lesbische partnerrelaties De afgelopen jaren is er veel verbeterd

Nadere informatie

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29%

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29% 26 DISCRIMINATIE In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het vóórkomen en melden van discriminatie in Leiden en de bekendheid van en het contact met het Bureau Discriminatiezaken. Daarnaast komt aan de orde

Nadere informatie

Wat is Transseksualiteit?

Wat is Transseksualiteit? Wat is Transseksualiteit? Een transseksueel persoon is iemand die zich psychisch, sociaal en seksueel beleeft als behorende tot de andere sekse en er in feite van overtuigd is in een - wat het geslacht

Nadere informatie

Autisme en Genderdysforie een bijzonder paar

Autisme en Genderdysforie een bijzonder paar Autisme en Genderdysforie een bijzonder paar Annelou L.C. de Vries, kinder en jeugdpsychiater, Anouk Balleur- van Rijn, klinisch psycholoog Genderteam Kinderen en Adolecenten VU medisch centrum www.vumc.nl/afdelingen/zorgcentrum-voor-gender/

Nadere informatie

3 achterhalen of er sprake is van cultuurverschillen ten aanzien van de antwoorden in de Klein grid

3 achterhalen of er sprake is van cultuurverschillen ten aanzien van de antwoorden in de Klein grid Presentatie cijfers onderzoek - Hoe bi ben jij? 1 onderdelen van de presentatie -het onderzoek Erwin Heyl -international perspective Ron Fox -de toekomst Leo Goetstouwers 2 achtergrond en doel onderzoek

Nadere informatie

Ethiek Naam: Saskia Heyman en Laura Buizert Klas: H4B Docente: mevrouw Fixe Vak: Ethiek Datum: 27 maart 2002

Ethiek Naam: Saskia Heyman en Laura Buizert Klas: H4B Docente: mevrouw Fixe Vak: Ethiek Datum: 27 maart 2002 Ethiek Naam: Saskia Heyman en Laura Buizert Klas: H4B Docente: mevrouw Fixe Vak: Ethiek Datum: 27 maart 2002 Wij gaan het in dit werkstuk houden over de Ethische vraag: "Travestie, mag dat?" We hebben

Nadere informatie

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Dit document beschrijft kort de bevindingen uit het onderzoek over biseksualiteit van het AmsterdamPinkPanel.

Nadere informatie

Feiten over transgender mensen

Feiten over transgender mensen Paula Vennix m.m.v. Evelien Snel Feiten over transgender mensen 2013 Werkgroep Voorlichting LKG T & T Wie en wat zijn transgenders? Trans betekent aan gene zijde (Van Dale), aan de andere kant, over de

Nadere informatie

Diagnosestelling en hulpverlening bij transseksuele en transgender cliënten

Diagnosestelling en hulpverlening bij transseksuele en transgender cliënten Diagnosestelling en hulpverlening bij transseksuele en transgender cliënten 2003 Drs. Arianne van der Ven Inleiding 2 1- Leeswijzer 2 2- Voor wie is deze brochure geschreven? 2 3- Verschuivingen in het

Nadere informatie

Hoe?Zo! Radio 13 januari 2009 interview met Julie Bakker

Hoe?Zo! Radio 13 januari 2009 interview met Julie Bakker Dé Nederlandstalige site voor vrouw-naar-man transseksuelen en transgenders Hoe?Zo! Radio 13 januari 2009 interview met Julie Bakker Karin van den Boogaart Goeienavond. Het lijkt heel simpel. Een vrouw

Nadere informatie

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant KaartjesspeL voorkant Kaartjesspel achterkant Wat betekent LHBT? Ben je in de war als je bi bent? Hoe word je homo? Wat is coming out? Op welke leeftijd ontdek je dat je homo of lesbisch bent? Op welke

Nadere informatie

MAINLINE en P&G292 * NATIONAAL CONGRES SOA-HIV-SEKS * AMSTERDAM * 1 DECEMBER 2014

MAINLINE en P&G292 * NATIONAAL CONGRES SOA-HIV-SEKS * AMSTERDAM * 1 DECEMBER 2014 MAINLINE en P&G292 * NATIONAAL CONGRES SOA-HIV-SEKS * AMSTERDAM * 1 DECEMBER 2014 Druggebruik MSM en sekswerkers (Leon) Mannelijke en transgender sekswerkers Amsterdam (Sjaak) Interview ervaringsdeskundige

Nadere informatie

Biseksualiteit en onderzoek. Een categorie die zich niet zomaar in een hokje laat plaatsen

Biseksualiteit en onderzoek. Een categorie die zich niet zomaar in een hokje laat plaatsen Biseksualiteit en onderzoek Een categorie die zich niet zomaar in een hokje laat plaatsen Overzicht Waarom? Identiteit Gender Gezondheid 2 Waarom aandacht voor biseksualiteit? Categorische dogma s (verlichtingsdenken)

Nadere informatie

De Vlaamse overheid b(r)ouwt een diverse werkvloer

De Vlaamse overheid b(r)ouwt een diverse werkvloer De Vlaamse overheid b(r)ouwt een diverse werkvloer Holebi s & transgenders als collega s DIENST DIVERSITEITSBELEID Resultaten online enquête Om de situaties van homo s, lesbiennes, biseksuelen (holebi

Nadere informatie

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131 chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 132 Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 133 Zaadbalkanker wordt voornamelijk bij jonge mannen vastgesteld

Nadere informatie

Charlotte Penders, Verpleegkundig Specialist Marc Kamps, Medisch Maatschappelijk Werker 17 december 2014

Charlotte Penders, Verpleegkundig Specialist Marc Kamps, Medisch Maatschappelijk Werker 17 december 2014 Charlotte Penders, Verpleegkundig Specialist Marc Kamps, Medisch Maatschappelijk Werker 17 december 2014 Zorgpad Casus Cervixcarcinoom Follow up Supportive care Soorten zorg in de psychosociale ondersteuning

Nadere informatie

Seks en relaties Woordenlijst

Seks en relaties Woordenlijst Seks en relaties Woordenlijst Inhoud Vriendschappen en relaties 3 Lichaamsdelen 4 Seksualiteit 6 Seks en masturbatie 8 Veilige seks en voorbehoedsmiddelen 10 Misbruik 12 2 Vriendschappen en relaties Vriendje

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

Een depressie. P unt P. kan u helpen. volwassenen

Een depressie. P unt P. kan u helpen. volwassenen Een depressie P unt P kan u helpen volwassenen Iedereen is wel eens moe, somber en lusteloos. Het is een normale reactie op tegenvallers, een verlies en andere vervelende gebeurtenissen. Wanneer dit soort

Nadere informatie

Hij, Zij of Anders Gender in de Beeldende Kunst. Inleiding Relevantie Colofon

Hij, Zij of Anders Gender in de Beeldende Kunst. Inleiding Relevantie Colofon Hij, Zij of Anders Gender in de Beeldende Kunst Inleiding Relevantie Colofon Hij, Zij of Anders Gender in de beeldende kunst INLEIDING Gender in de beeldende kunst!, via deze lessenserie vormt de leerling

Nadere informatie

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting Inleiding Depressie en angst zijn veel voorkomende psychische stoornissen. Het ontstaan van deze stoornissen is gerelateerd aan een breed scala van risicofactoren, zoals genetische kwetsbaarheid, neurofysiologisch

Nadere informatie

Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen

Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen FACTSHEET Thema: Veiligheid, Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen Publicatiedatum: oktober 2010 Bron: Bureau O+S Toelichting Ingevoegd rapport geeft goed weer hoe Amsterdammers

Nadere informatie

Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld

Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld Hieronder vindt u de praatplaten die u zelf kunt afdrukken. Druk het document recto-verso af (afdrukken vanaf pagina 2 - omdraaien langs korte zijde)

Nadere informatie

Wat is Altrecht? centrum seksuologie

Wat is Altrecht? centrum seksuologie centrum seksuologie Centrum Seksuologie Seksualiteit is een belangrijk thema in het leven van ieder mens. 2 Inhoud Algemene informatie 4 Problemen 4 Aanmelding 4 Behandeling 5 Behandelteam 7 Ontwikkeling

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

Onzichtbare Ouderen. "Nee, ik ken geen homo's, alleen van tv"

Onzichtbare Ouderen. Nee, ik ken geen homo's, alleen van tv Onzichtbare Ouderen "Nee, ik ken geen homo's, alleen van tv" 2 Het Nationaal Ouderenfonds Wie zijn onzichtbare ouderen? Het Nationaal Ouderenfonds en Het Blauwe Fonds inventariseren sinds 2012 of woonzorginstellingen

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Vandaag gaan we het hebben over homoseksualiteit en biseksualiteit. Homoseksualiteit heeft te maken met mensen die zich seksueel aangetrokken voelen tot iemand

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling

Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling 5. Determinanten van seksuele gezondheid-aanbevelingen Om kinderen en jongeren te kunnen ondersteunen in hun seksuele ontwikkeling is het van belang om de

Nadere informatie

DE SEKSUELE LEVENSLOOP

DE SEKSUELE LEVENSLOOP DE SEKSEE EVENSOOP Aart Beekman Polikliniek Psychosomatische gynaecologie en Seksuologie Keuzevak seksuologie 2008-2009 Psycho-seksuele anamnese Invloed van de persoonlijke geschiedenis op seksuele betekenisgeving

Nadere informatie

PSYCHOLOGIE. Stichting Kwaliteitscentrum Schoonheidsverzorging Utrecht

PSYCHOLOGIE. Stichting Kwaliteitscentrum Schoonheidsverzorging Utrecht PSYCHOLOGIE EXAMENEISEN THEORIE SCHOONHEIDSVERZORGING B VERSIE JULI 2010 STICHTING KWALITEITSCENTRUM SCHOONHEIDSVERZORGING Exameneisen STRUCTUUR THEORIE-EXAMEN: PSYCHOLOGIE Examen Psychologie Structuur

Nadere informatie

Astma of COPD en seksualiteit

Astma of COPD en seksualiteit Astma of COPD en seksualiteit Astma of COPD en seksualiteit Astma of COPD kan invloed hebben op uw seksleven. Dat kan door de ziekte zelf komen, maar ook door medicijnen of door de manier waarop u ermee

Nadere informatie

Een depressie. PuntP kan u helpen. groep: volwassenen

Een depressie. PuntP kan u helpen. groep: volwassenen Een depressie PuntP kan u helpen groep: volwassenen Iedereen is wel eens moe, somber en lusteloos. Het is een normale reactie op tegenvallers, een verlies en andere vervelende gebeurtenissen. Wanneer dit

Nadere informatie

Huidig beeld casus 1: X. Autisme en Genderidentiteitsproblemen. X en Y. Huidig beeld casus 2:Y. Behandeldomein: diagnostiek X

Huidig beeld casus 1: X. Autisme en Genderidentiteitsproblemen. X en Y. Huidig beeld casus 2:Y. Behandeldomein: diagnostiek X Autisme en Genderidentiteitsproblemen Hoe verhouden ASD en GID zich met elkaar in de klinische behandelsetting? Huidig beeld casus 2:Y 14 jarige jongen, geboren als jongen Speelt als kind met meisjesspeelgoed

Nadere informatie

Transvisie zorg biedt hulp

Transvisie zorg biedt hulp Transvisie zorg biedt hulp Hulpverlening bij genderidentiteitsvragen Transvisie Zorg is een landelijke organisatie die psychosociale hulpverlening biedt aan mensen met genderidentiteitsvragen en hun omgeving.

Nadere informatie

over? referatenagz @referatenagz

over? referatenagz @referatenagz Durf jij de drempel over? referatenagz @referatenagz referatenagz @referatenagz Agenda Referaten AGZ referatenagz @referatenagz WIFI WIFI 1. Inlognaam: g110621 Wachtwoord: XPZ3VKO 2. Inlognaam: g110641

Nadere informatie

Nierfalen en Seksualiteit

Nierfalen en Seksualiteit Nierfalen en Seksualiteit 1 Inhoudsopgave Inleiding Seksuele problemen bij nierfalen Bij mannen en vrouwen Factoren die het seksueel functioneren kunnen beïnvloe- den Bespreekbaar maken Maatschappelijk

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Genderdysforie in kinderen: Oorzaken en Gevolgen Chapter ELEVEN De studies, beschreven in dit proefschrift, richten zich op vier thema s. De eerste hoofdstukken beschrijven twee

Nadere informatie

HOOFDSTUK 3 SEKSUEEL GEDRAG, SEKSUELE BELEVING EN SEKSUELE PROBLEMEN VAN HOMO- EN BISEKSUELE MANNEN EN LESBISCHE EN BISEKSUELE VROUWEN

HOOFDSTUK 3 SEKSUEEL GEDRAG, SEKSUELE BELEVING EN SEKSUELE PROBLEMEN VAN HOMO- EN BISEKSUELE MANNEN EN LESBISCHE EN BISEKSUELE VROUWEN HOOFDSTUK 3 SEKSUEEL GEDRAG, SEKSUELE BELEVING EN SEKSUELE PROBLEMEN VAN HOMO- EN BISEKSUELE MANNEN EN LESBISCHE EN BISEKSUELE VROUWEN 3.1 Inleiding Hanneke de Graaf en Charles Picavet Seksueel gedrag

Nadere informatie

Transgenders en de gemeente

Transgenders en de gemeente Transgenders en de gemeente Transgender gaat over mensen van wie de genderidentiteit niet (geheel) samenvalt met het geboortegeslacht. Sommige transgenders hebben de wens om lichamelijk en juridisch van

Nadere informatie

Ongemerkt problematisch. Marieke Zwaanswijk (onderzoeker NIVEL) Marijke Lutjenhuis (huisarts)

Ongemerkt problematisch. Marieke Zwaanswijk (onderzoeker NIVEL) Marijke Lutjenhuis (huisarts) Ongemerkt problematisch Marieke Zwaanswijk (onderzoeker NIVEL) Marijke Lutjenhuis (huisarts) Kijk, als een kind zich opzettelijk uit de auto gooit, dan is het vrij duidelijk dat er iets mis is. Dan heb

Nadere informatie

Operatie geslaagd! Patiënt tevreden?

Operatie geslaagd! Patiënt tevreden? Operatie geslaagd! Patiënt tevreden? Gerbrand van Hout klinisch psycholoog waarom zoveel bariatrische ingrepen? omdat het aantal morbide obese patienten toeneemt de vraag groter is dan het aanbod het effect

Nadere informatie

Transgender Netwerk Nederland TRANSGENDER OP DE WERKVLOER EEN FOLDER VOOR WERKGEVERS EN HUN TRANSGENDER WERKNEMERS

Transgender Netwerk Nederland TRANSGENDER OP DE WERKVLOER EEN FOLDER VOOR WERKGEVERS EN HUN TRANSGENDER WERKNEMERS Transgender Netwerk Nederland TRANSGENDER OP DE WERKVLOER EEN FOLDER VOOR WERKGEVERS EN HUN TRANSGENDER WERKNEMERS 1 JEZELF ZIJN. DÁT WERKT! Hoe vreemd is het als een vertrokken mannelijke collega wordt

Nadere informatie

Erectiestoornissen: wat vrouwen moeten weten.

Erectiestoornissen: wat vrouwen moeten weten. Erectiestoornissen: wat vrouwen moeten weten. Erectiestoornissen: wat vrouwen moeten weten. Inleiding Erectiestoornissen zijn min of meer bespreekbaar geworden, hoewel het onderwerp toch nog een beetje

Nadere informatie

De overheid beslist wie ik ben

De overheid beslist wie ik ben AMNESTY INTERNATIONAL TRANSGENDERS IN EUROPA ONVOLDOENDE ERKEND De overheid beslist wie ik ben Inleiding Een officiële erkenning van mijn genderidentiteit is belangrijk voor me, want het is een erkenning

Nadere informatie

Waarom stigma rondom AD(H)D bestaat

Waarom stigma rondom AD(H)D bestaat Waarom stigma rondom AD(H)D bestaat N.B.: de inhoud van dit programma is slechts van adviserende aard en dient niet als vervanging voor professioneel en/of medisch advies. Als u verdere consultatie wenst,

Nadere informatie

Etnische en generatieverschillen in lekenopvattingen over internaliserende problemen

Etnische en generatieverschillen in lekenopvattingen over internaliserende problemen Etnische en generatieverschillen in lekenopvattingen over internaliserende problemen Esmée E. Verhulp Ontwikkelingspsychologie - Universiteit Utrecht Met dank aan: Gonneke Stevens, Wilma Vollebergh, Trees

Nadere informatie

Veel gestelde vragen / Biseksualiteit en biseksuelen

Veel gestelde vragen / Biseksualiteit en biseksuelen Veel gestelde vragen / Biseksualiteit en biseksuelen Maggi Rohde / Vereniging Bi-kring de Samenkomst 7 april 2004 c T.H. Dit document is afgeleid van de soc.bi FAQ van januari 1996 Inhoudsopgave 1 Wat

Nadere informatie

Lesbische en biseksuele vrouwen & homoseksuele mannen in Amsterdam: gezond en wel?

Lesbische en biseksuele vrouwen & homoseksuele mannen in Amsterdam: gezond en wel? Lesbische en biseksuele vrouwen & homoseksuele mannen in Amsterdam: gezond en wel? Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 Kernpunten 1. Minder lichamelijke problemen bij homomannen De gezondheidsverschillen

Nadere informatie

Het Groninger Stadspanel over LGBT. Meningen over bi- en homoseksualiteit en transgender in Groningen stad

Het Groninger Stadspanel over LGBT. Meningen over bi- en homoseksualiteit en transgender in Groningen stad Het Groninger Stadspanel over LGBT Meningen over bi- en homoseksualiteit en transgender in Groningen stad Onderzoek en Statistiek Groningen heeft als kernactiviteiten instrumentontwikkeling voor en uitvoering

Nadere informatie

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Nederlandse samenvatting INLEIDING Mensen met een mogelijk verhoogde kans op kanker kunnen zich

Nadere informatie

Welke hulpverleners en instellingen komen in aanmerking voor opname?

Welke hulpverleners en instellingen komen in aanmerking voor opname? CRITERIA ROZEHULPVERLENING.NL Welke hulpverleners en instellingen komen in aanmerking voor opname? 1. Hulpverleners, vrijgevestigd en/of werkzaam binnen instellingen, met een beroepsopleiding (HBO of academisch)

Nadere informatie

College voor zorgverzekeringen t.a.v. mevrouw mr. J.M. van Diggelen Postbus 320 1110 AH DIEMEN. Wormerveer, 3 juni 2013

College voor zorgverzekeringen t.a.v. mevrouw mr. J.M. van Diggelen Postbus 320 1110 AH DIEMEN. Wormerveer, 3 juni 2013 NVVS Secretariaat - Status Plus Postbus 94 1520 AB Wormerveer Tel.: 075-6476374 Fax: 075-6476371 Mail: info@nvvs.info Web: www.nvvs.info College voor zorgverzekeringen t.a.v. mevrouw mr. J.M. van Diggelen

Nadere informatie

Transgender is een overkoepelende term die. Transgenders in Nederland: prevalentie en attitudes Lisette Kuyper. Onderzoek

Transgender is een overkoepelende term die. Transgenders in Nederland: prevalentie en attitudes Lisette Kuyper. Onderzoek Tijdschrift voor Seksuologie (2012) 36-2, 129-135 129 Onderzoek Transgenders in Nederland: prevalentie en attitudes Lisette Kuyper Rutgers WPF, Utrecht Samenvatting Transgender is een overkoepelende term

Nadere informatie

Homoseksueel ouder worden Charles Picavet

Homoseksueel ouder worden Charles Picavet Homoseksueel ouder worden Charles Picavet Homoseksualiteit is in de Nederlandse samenleving steeds minder een probleem. Sinds de jaren 70 is er veel gewonnen op het terrein van gelijkberechtiging. Veel

Nadere informatie

Homoseksuelen in Amsterdam

Homoseksuelen in Amsterdam Homoseksuelen in Amsterdam Projectnummer 9150 In opdracht van de Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling Marlon Nieuwenhuis drs. Marcel Janssen dr. Willem Bosveld Oudezijds Voorburgwal 300 Postbus 658 1012

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

Geboren in het verkeerde lichaam

Geboren in het verkeerde lichaam Geboren in het verkeerde lichaam 'Sommige mensen geloven niet dat ik vroeger een meisje was' Weg met nagellak, jurkjes en poppen. Freddie (17), Melvin (17) en Sean (20) zijn geboren als meisje, maar hebben

Nadere informatie

Internetseksverslaving. G.Gielen

Internetseksverslaving. G.Gielen Internetseksverslaving G.Gielen Internet heeft seks toegankelijker gemaakt De media hebben wereldwijd een enorme impact op de sociale constructie van seksualiteit. Onder meer film, televisie, radio en

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 99 Nederlandse Samenvatting Depressie is een veel voorkomend en ernstige psychiatrisch ziektebeeld. Depressie komt zowel bij ouderen als bij jong volwassenen voor. Ouderen en jongere

Nadere informatie

Relaties en seksualiteit

Relaties en seksualiteit Seksualiteit ontwikkelt zich vanaf de geboorte en is een wezenlijk onderdeel van het mens-zijn gedurende het hele leven. Seksualiteit wordt geuit en ervaren in gevoelens, gedachten, opvattingen, rollen

Nadere informatie

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode:

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Groep 1-2 Hierbij zijn de kinderen bezig met specifieke lichaamskenmerken van zichzelf en van anderen. Ook gaan ze op zoek naar onderlinge overeenkomsten.

Nadere informatie

Is het belangrijk om seksualiteit te bespreken?

Is het belangrijk om seksualiteit te bespreken? GGD Limburg Noord Hilda Miedema en Riet Mertens Vakgroep Verpleegkundigen Seksuele gezondheid Hoe belangrijk is het om seksualiteit bespreekbaar te maken? Is het belangrijk om seksualiteit te bespreken?

Nadere informatie

* Verplicht veld? Pleidooi voor verkennen van mogelijkheden voor afschaffen van geslacht als juridisch onderscheid FEMNET

* Verplicht veld? Pleidooi voor verkennen van mogelijkheden voor afschaffen van geslacht als juridisch onderscheid FEMNET * Verplicht veld? Pleidooi voor verkennen van mogelijkheden voor afschaffen van geslacht als juridisch onderscheid FEMNET Colofon: Auteur: Hanneke Felten, in nauwe samenwerking met Geerte Slappendel Met

Nadere informatie

Aandachtspunten en tips voor gesprekken met ouders en kinderen 7

Aandachtspunten en tips voor gesprekken met ouders en kinderen 7 Bijlage 4 Aandachtspunten en tips voor gesprekken met ouders en kinderen 7 Richtlijnen Jeugdhulp / KOPP / richtlijn / pagina 69 Deze bijlage geeft hulpverleners tips en suggesties voor het gesprek met

Nadere informatie

Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen

Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen Een instrument voor de analyse van hoe seksualiteit en seksuele diversiteit voorkomt in leermiddelen voor leerlingen van 4 tot 15 jaar Inleiding

Nadere informatie

Inleiding. 1 Diversiteit

Inleiding. 1 Diversiteit Verslag Expertmeeting Seksuele gezondheid en weerbaarheid van transgenders Expertmeeting over het onderzoek naar seksualiteit, seksuele beleving en ervaringen met seksueel geweld van transgenders Datum:

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek onder mensen met een manisch depressieve stoornis en hun betrokkenen

Tevredenheidsonderzoek onder mensen met een manisch depressieve stoornis en hun betrokkenen Tevredenheidsonderzoek onder mensen met een manisch depressieve stoornis en hun betrokkenen Patiënt redelijk tevreden, maar snelheid en betrokkenheid bij behandeling kan beter Index 1. Inleiding 2. Onderzoeksmethode

Nadere informatie

Zijn roze gezinnen welkom op uw school?

Zijn roze gezinnen welkom op uw school? Zijn roze gezinnen welkom op uw school? Met succes werken aan een diverse school! Tips voor basisscholen die open willen staan voor lesbische, homoseksuele, biseksuele en transseksuele ouders en hun kinderen

Nadere informatie

Ontwikkelingspsychologie en psychopathologie. Dr. Martine F. Delfos PICOWO

Ontwikkelingspsychologie en psychopathologie. Dr. Martine F. Delfos PICOWO Ontwikkelingspsychologie en psychopathologie Dr. Martine F. Delfos PICOWO Informatie voor de cursus op de vrijdagen 18 december 2009; 8 en 22 januari; 12 en 26 februari en 12 maart 2010 1 1 Algemene informatie

Nadere informatie

Chapter 10 Nederlandse Samenvatting

Chapter 10 Nederlandse Samenvatting Chapter 10 Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 159 Samenvatting Van gendervariantie tot genderdysforie: de psychoseksuele ontwikkeling van gender a-typische kinderen en adolescenten Kinderen

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De nadelige gezondheidsrisico s/gevolgen van roken en van depressie en angststoornissen zijn goed gedocumenteerd, en deze aandoeningen doen zich vaak tegelijkertijd voor. Het doel

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Cannabisgebruik en stoornissen in het gebruik van cannabis in de adolescentie en jongvolwassenheid. Cannabis is wereldwijd een veel gebruikte drug. Het gebruik van cannabis is echter niet zonder consequenties:

Nadere informatie

Hoe blijf ik (psychisch) gezond?! Simone Traa Klinisch psycholoog psychotherapeut Medische Psychologie, Máxima Medisch Centrum

Hoe blijf ik (psychisch) gezond?! Simone Traa Klinisch psycholoog psychotherapeut Medische Psychologie, Máxima Medisch Centrum Hoe blijf ik (psychisch) gezond?! Simone Traa Klinisch psycholoog psychotherapeut Medische Psychologie, Máxima Medisch Centrum Inhoud Definitie gezond Biopsychosociaal model Psychische gezondheid Stress

Nadere informatie

Chapter 9 CHAPTER 9. Samenvatting

Chapter 9 CHAPTER 9. Samenvatting CHAPTER 9 Samenvatting 115 Kanker en behandelingen voor kanker kunnen grote invloed hebben op de lichamelijke gezondheid en het psychisch functioneren van mensen. Er is veel onderzoek gedaan naar de effectiviteit

Nadere informatie

Gebrekkige emancipatie in Nederland cijfers en kosten

Gebrekkige emancipatie in Nederland cijfers en kosten Gebrekkige emancipatie in Nederland cijfers en kosten Seksueel geweld en intimidatie Respect4women heeft een factsheet gemaakt over enkele aspecten waar vrouwen in Nederland mee te maken krijgen en enkele

Nadere informatie

1. Inleiding 2. 2. Wat is transseksualiteit? 2. 3. De geslachtsoperatie in het kort 4. 4. De ethische beoordeling van de geslachtsverandering 5

1. Inleiding 2. 2. Wat is transseksualiteit? 2. 3. De geslachtsoperatie in het kort 4. 4. De ethische beoordeling van de geslachtsverandering 5 Transseksualiteit M.A. van Leeuwen 1. Inleiding 2 2. Wat is transseksualiteit? 2 3. De geslachtsoperatie in het kort 4 4. De ethische beoordeling van de geslachtsverandering 5 5.Transseksualiteit

Nadere informatie

Jaarcijfers 2012. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland. GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid

Jaarcijfers 2012. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland. GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid Juni 2013 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en Gezondheid

Nadere informatie

Transgenders binnen de politieorganisatie

Transgenders binnen de politieorganisatie Transgenders binnen de politieorganisatie Ferry Keijzer 209461 Leergang Vakmanschap 9102404 Voorwoord Vanuit de opleiding Multicultureel Vakmanschap 'leren' wij om te gaan met diversiteit. Diversiteit

Nadere informatie

Testen op HIV, ja of nee?

Testen op HIV, ja of nee? Afdeling Verloskunde, locatie AZU Testen op HIV, ja of nee? Informatie voor zwangere vrouwen Wat is HIV, wat is aids en wat zijn de gevolgen tijdens de zwangerschap. HIV is het virus dat de ziekte aids

Nadere informatie

Inleiding. (leerlingbegeleider op een vmbo-school)

Inleiding. (leerlingbegeleider op een vmbo-school) 9 1 Inleiding Er was eens een meisje Zij klopte op mijn deur. Ik deed open en zij zei: Ik heb een eetprobleem. Kom binnen, zei ik, wat moedig dat je hier komt om hulp te vragen. Dat is de eerste stap.

Nadere informatie

Lost in transgender 1.1. SEKSUELE IDENTITEIT. De RoSa-factsheets maken u wegwijs in het gelijke kansenlandschap

Lost in transgender 1.1. SEKSUELE IDENTITEIT. De RoSa-factsheets maken u wegwijs in het gelijke kansenlandschap Lost in transgender De RoSa-factsheets maken u wegwijs in het gelijke kansenlandschap in Vlaanderen. Telkens wordt er op een bepaald terrein nagegaan wat de situatie is. Zowel bredere thema s als meer

Nadere informatie

Ghapro. Newsflash. In dit nummer. Juni 2015 Jaargang 1, nr.1. Nieuwsbrief voor Gerantes. Sekswerkers in Vlaanderen. Medische resultaten

Ghapro. Newsflash. In dit nummer. Juni 2015 Jaargang 1, nr.1. Nieuwsbrief voor Gerantes. Sekswerkers in Vlaanderen. Medische resultaten Ghapro Newsflash Juni 2015 Jaargang 1, nr.1 Nieuwsbrief voor Gerantes In dit nummer Sekswerkers in Vlaanderen Een diverse groep Medische resultaten Wat zijn de trends? Gonorroe in de keel Wat zijn de risico

Nadere informatie

Ontwikkelingspsychologie en psychopathologie

Ontwikkelingspsychologie en psychopathologie Ontwikkelingspsychologie en psychopathologie Dr. Martine F. Delfos PICOWO Algemene informatie voor de cursus Ontwikkelingspsychologie en psychopathologie op de vrijdagen 10 en 24 juni 2011; 8 juli, 9 en

Nadere informatie

Gewoon homo in Lelystad?

Gewoon homo in Lelystad? Gewoon homo in Lelystad? 20 Belevingsonderzoeken onder homoseksuele Lelystedelingen Bureau Gelijke Behandeling Flevoland November 2010 Inhoudsopgave Blz. 1 Inleiding Blz. 2 Wat homoseksuele Lelystedelingen

Nadere informatie

Jaarrapport Het Voorbeeld BV 2007

Jaarrapport Het Voorbeeld BV 2007 Jaarrapport Het Voorbeeld BV 2007 Copyright Niets uit deze uitgave mag zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Cenzo worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt. Voor het gebruik van

Nadere informatie

Voorkomen van. bij suïcidaliteit. Rol huisar ts. Vervolg Trimbos, Preventie. Voorkomen van suïcide

Voorkomen van. bij suïcidaliteit. Rol huisar ts. Vervolg Trimbos, Preventie. Voorkomen van suïcide Suïcidaliteit Voorkomen van suïcidaliteit Remco de Winter: introductie Bert van Hemert: workshop met mindmapping mindmapping Voorkomen van suïcidaliteit Trimbos instituut iov Min. VWS Vermindering van

Nadere informatie

Congresverslag. Genderteam VUMC roept op tot samenwerking met GGz. Verslag Symposium Genderdysforie en de GGZ d.d. 23 maart 2007.

Congresverslag. Genderteam VUMC roept op tot samenwerking met GGz. Verslag Symposium Genderdysforie en de GGZ d.d. 23 maart 2007. 146 Egbert Kruijver,Congresverslag Genderdysforie. TvS (2007) 31, 146-150 Congresverslag Genderteam VUMC roept op tot samenwerking met GGz Verslag Symposium Genderdysforie en de GGZ d.d. 23 maart 2007

Nadere informatie

Door Herman Boers en Hanneke Felten (Movisie), 2015. De LHB-quiz

Door Herman Boers en Hanneke Felten (Movisie), 2015. De LHB-quiz Naam Te gebruiken bij Bewustwording van verschil Inleiding is een speelse en interactieve wijze manier om kennis en informatie over LHB-ers te presenteren. Lesvorm Quiz met meerkeuzevragen Tijdsinvestering

Nadere informatie

Factoren in de relatie tussen angstige depressie en het risico voor hart- en vaatziekten

Factoren in de relatie tussen angstige depressie en het risico voor hart- en vaatziekten Factoren in de relatie tussen angstige depressie en het risico voor hart- en vaatziekten In dit proefschrift werd de relatie tussen depressie en het risico voor hart- en vaatziekten onderzocht in een groep

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender SAMENVATTING Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender In de jaren negentig werd duidelijk dat steeds meer werknemers in Nederland, waaronder in

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Biseksueel in het (gemeente)beleid. Erwin Heyl Landelijk Netwerk Biseksualiteit met hulp van Èmiel Maliepaard Onderzoeker

Biseksueel in het (gemeente)beleid. Erwin Heyl Landelijk Netwerk Biseksualiteit met hulp van Èmiel Maliepaard Onderzoeker Biseksueel in het (gemeente)beleid Erwin Heyl Landelijk Netwerk Biseksualiteit met hulp van Èmiel Maliepaard Onderzoeker inhoud Het LNBi Definitie Onderzoek Oorzaken Aan de slag Wat wel en niet te doen

Nadere informatie

I Inleiding 7. 1 Uitgangspunten 7 2 Wat is seksualiteit? 10 3 Seksuele ontwikkeling 18. II Theoretische achtergrond van seksualiteit 24

I Inleiding 7. 1 Uitgangspunten 7 2 Wat is seksualiteit? 10 3 Seksuele ontwikkeling 18. II Theoretische achtergrond van seksualiteit 24 Inhoud I Inleiding 7 1 Uitgangspunten 7 2 Wat is seksualiteit? 10 3 Seksuele ontwikkeling 18 II Theoretische achtergrond van seksualiteit 24 4 Factoren die seksualiteit beïnvloeden: een biopsychosociaal

Nadere informatie