Bronnenboek. Nijmegen, juli Buck Consultants International Postbus BL Nijmegen Tel : Fax :

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bronnenboek. Nijmegen, juli 2012. Buck Consultants International Postbus 1456 6501 BL Nijmegen Tel : 024 379 02 22 Fax : 024 379 01 20"

Transcriptie

1 Bronnenboek Nijmegen, juli 2012 Buck Consultants International Postbus BL Nijmegen Tel : Fax :

2 Inhoud 1 Inleiding en context 2 Economisch belang van Hoog Nederland 3 Relatie economie en water 4 Kansen voor water Buck Consultants International,

3 1 Inleiding en context Manifest In het manifest Water op de hoogte worden de maatschappelijke en ruimtelijkeconomische belangen & de relatie met een duurzame zoetwatervoorziening in Hoog- Nederland geïdentificeerd en beschreven. Het bronnenboek bevat achtergronden, onderbouwingen en bronvermeldingen Doel Behouden en benutten perspectieven voor economische ontwikkeling, werkgelegenheid, landschappelijke en natuurlijke kwaliteiten in Hoog Nederland, bezien in de relatie met de beschikbaarheid van zoetwater Illustratie van de problematiek van Hoog Nederland Te weinig aanvoer via rivieren, IJsselmeer, etc (circa 30% dekking) Toekomst: meer droogte, minder neerslag en meer neerslagpieken Buck Consultants International,

4 2 Economisch belang Hoog Nederland A B C D E F Afbakening Economische structuur Arbeidsmarkt en onderwijs Omgeving en landschap Terminals Parels in Hoog Nederland Buck Consultants International,

5 A Afbakening Toelichting Oranje arcering afbakening Hoog Nederland Karakteristieken: zand- en veengronden; beekdalen stuwwallen veenkoloniale ontginningen Totale grondoppervlakte : ha (exclusief water), 52,4% van Nederland totaal ha (inclusief water), 43,6% van Nederland totaal Bron: CBS, 2012 Buck Consultants International,

6 B Economische structuur Samenvattende tabel Hoog Nederland Nederland Hoog Nederland Algemeen abs abs % Totale grondoppervlakte hectare hectare 52,4% Totale werkgelegenheid banen banen 36,9% Vestigingen vestigingen vestigingen 44,0% Toegevoegde waarde (benadering) 210 miljard euro 509 miljard euro 40,0% Inwoners inwoners inwoners 44,6% Beroepsbevolking personen personen 43,1% Nationale landschappen ,0% Nationale Parken ,0% Natura 2000 gebieden ,0% Terminals ,0% Campusinitiatieven ,0% Sectoren Landbouw Werkgelegenheid Landbouw personen personen 40,1% Vestigingen Landbouw vestigingen vestigingen 55,0% Areaal landbouw hectare hectare 48,4% Recreatie Oppervlakte recreatiewater hectare hectare 45,6% Werkgelegenheid Recreatie personen personen 35,8% Vestigingen Recreatie vestigingen vestigingen 41,7% Logistiek Werkgelegenheid logistiek personen personen 38,0% Vestigingen logistiek vestigingen vestigingen 34,3% Industrie Werkgelegenheid Industrie personen personen 31,0% Vestigingen Industrie vestigingen vestigingen 50,0% Energie Werkgelegenheid Energie personen personen 6,2% Vestigingen Energie 175 vestigingen 800 vestigingen 22,0% Buck Consultants International,

7 Werkgelegenheid Totale werkgelegenheid Hoog Nederland: banen (2010) 36,9% van alle banen in Nederland Grootste sectoren Handel Zakelijke diensten Gezondheid en welzijnszorg Werkgelegenheid verdeeld naar sectoren, % 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% Bron: CBS, % Hoog Nederland Overig Nederland Nederland totaal Cultuur, sport, recreatie en overig Gezondheid en welzijnszorg Onderwijs en openbaar bestuur Diensten Horeca Vervoer en opslag Handel Bouwnijverheid Industrie & energie Landbouw, bosbouw, visserij Buck Consultants International,

8 Vestigingen In 2010 waren er vestigingen in Hoog Nederland Dat is 44,0% van alle vestigingen in Nederland 55% van de bedrijven in de sector landbouw bevinden zich in Hoog Nederland Grootste sectoren Handel Zakelijke diensten Bouw Landbouw Landbouw, bosbouw, visserij Industrie & energie Bouwnijverheid Handel Vervoer en opslag Horeca Informatie en communicatie Financiële dienstverlening Zakelijke diensten Openbaar bestuur Onderwijs Gezondheids- en welzijnszorg Cultuur, sport en recreatie Overige dienstverlening Figuur: Vestigingen verdeeld naar sectoren, 2010 Bron: CBS, % 5% 10% 15% 20% 25% Buck Consultants International,

9 Toegevoegde waarde De totale toegevoegde waarde van Hoog Nederland bedraagt circa 210 miljard euro (2009) Benadering o.b.v. gegevens COROP niveau Geen cijfers op gemeentelijk niveau beschikbaar Toegevoegde waarde Hoog Nederland in COROP Utrecht geijkt o.b.v. bedrijfsvestigingen en inwoneraantal Ongeveer 40% van de toegevoegde waarde van heel Nederland (ruim 509 miljard euro in 2009) Bron: CBS, 2012 Buck Consultants International,

10 Beeldbepalende bedrijven Hoog Nederland Buck Consultants International,

11 Meest innovatieve bedrijven 5. Sound Intelligence, Amersfoort 7. 3Dimerce Solutions, Eindhoven 8. Shuffle-Mix, Barneveld 11. Indes, Enschede 20. Clean Light, Wageningen 21. Hezemans Textiel, Eersel 22. Wallflore Systems, Rijen 26. DTILE, Arnhem 27. VDK Products, Moergestel 28. Mobihealth, Enschede 29. Scheepswerf De Kaap BV, Meppel 30. Smart Signs Solutions, Enschede 32. Catawiki (Benaulim), Assen 35. Mobillion, Ede 39. Yalp (Lappset Nederland), Goor 40. Swingseat, Tilburg 41. Go-Greener, Renswoude 42. PhoeniX Software, Enschede 44. MedicalMate, Oudenbosch 49. Herikon, Almelo 20 bedrijven uit Hoog Nederland in de top 50 meest innovatie bedrijven in Nederland Bron: MKB Innovatie Top Syntens; 2012 Buck Consultants International,

12 Snelst groeiende technologiebedrijven Ranglijst Drukwerkdeal.nl Deventer 6. OYPO Eindhoven 10. Service2Media Enschede 13. CM Groep Breda 14. Beslist.nl Arnhem 15. Liquix Terschuur 20. Enrise Amersfoort 24. Symbol Enschede 27. Advertisement Uden 28. Morphis s Hertogenbosch 37. VerzuimReductie Hengelo 43. Zero Creative - Nijmegen Benelux-ranglijst van snelstgroeiende technologiebedrijven in Nederland en België 44 in Nederland en 6 in België 12 van de 44 zijn gevestigd in Hoog Nederland Bron: Technology Fast , Deloitte; 2012 Buck Consultants International,

13 C Arbeidsmarkt en Onderwijs Kerngegevens arbeidsmarkt Hoog Nederland Inwoners: in ,6% van de totale bevolking in Nederland Beroepsbevolking (bevolking in de leeftijd van jaar): in ,1% van de totale Nederlandse beroepsbevolking Werkgelegenheidsfunctie (aantal banen ten opzichte van het aantal inwoners tussen de 15 en 65 jaar): 0,9 in Hoog Nederland (aantal banen minder groot dan beroepsbevolking) per saldo is sprake van meer uitgaande pendel dan inkomende pendel 1,0 in Nederland Bron: CBS, 2012 Buck Consultants International,

14 Prognose ontwikkeling bevolking Landelijke prognoses laten een lichte groei in bevolking zien tot 2040 Binnen Hoog Nederland flinke regionale verschillen Enkele regio s boven landelijk gemiddelde: Utrecht Veluwe Noord- en Zuidwest-Overijssel Echter ook krimpregio s Heel Limburg! Achterhoek Zuidoost-Drenthe Groei (2010=100) Noord-Drenthe 105,2 108,8 109,2 Zuidoost-Drenthe 100,2 99,6 97,2 Zuidwest-Drenthe 103,3 105,3 106 Noord-Overijssel 105,7 109,7 110,8 Zuidwest-Overijssel 104,7 109,2 110,1 Twente 102,1 102,7 101,5 Veluwe 104,1 108,5 111,8 Achterhoek 98,8 96,2 92,8 Arnhem/Nijmegen 103,5 105,1 104,3 Utrecht 108,2 114,9 119,9 West-Noord-Brabant 102,1 102,3 100,2 Midden-Noord-Brabant 103,8 106,9 107,8 NO-Noord-Brabant 102,8 103,9 102,6 ZO-Noord-Brabant 102,7 103,6 102,4 Noord-Limburg 100,3 99,3 95,9 Midden-Limburg ,5 Zuid-Limburg 95,9 90,3 82,7 Nederland 103,9 106,7 107,6 Bron: Primos, 2012 Buck Consultants International,

15 Opleidingsniveau Enkele concentraties hoger opgeleiden in Hoog Nederland Eindhoven Tilburg Arnhem-Nijmegen Zwolle 13 universiteiten in Nederland, 6 in Hoog Nederland TU Eindhoven Universiteit Twente Universiteit Maastricht Universiteit Tilburg Radboud Universiteit Nijmegen Wageningen UR 42 hogescholen in Nederland, 22 in Hoog Nederland (bron: HBO Raad, 2012) Hoogopgeleide beroepsbevolking Bron: Compendium voor de leefomgeving Buck Consultants International,

16 Het Innovatiecontract van de Topsector Watertechnologie onderscheidt de volgende kennis- en onderwijsinstellingen die actief zijn op het gebied van watertechnologie: Hoog Nederland Universiteit Twente Wageningen UR TU Eindhoven Hogeschool Van Hall Larenstein Saxion Rest van Nederland TU Delft Unesco IHE VU Amsterdam Hogeschool Zeeland Hanzehogeschool Groningen Hogeschool Utrecht STOWA Stichting RIONED TTI Watertechnologie Wetsus KWR Watercycle Research Institute TNO Deltares RIVM Technologiestichting STW Bron: Innovatiecontract Topsector Watertechnologie Buck Consultants International,

17 D Omgeving en landschap Nationale Landschappen Gebieden in Nederland waar zich een unieke combinatie van agrarisch gebied, natuur en cultuurhistorie bevindt In Hoog Nederland: 10 van de 20 Nationale Parken Bijzondere natuurgebieden in Nederland, die als Nationaal Park zijn aangewezen In Hoog Nederland: 14 van de 20 Natura2000 Europees netwerk van natuurgebieden waar belangrijke flora en fauna voorkomen In Hoog Nederland: 91 van de 160 Bron: Natura 2000, Nationale Landschappen, Nationale Parken; bewerking BCI, 2012 Buck Consultants International,

18 E Terminals in Hoog Nederland In Hoog Nederland 58% van alle Terminals (21 van 36) Alle Trimodale Inlandterminals 11 van de 17 Binnenvaartterminals (65%) Bron: BCI, 2012 Buck Consultants International,

19 F Parels in Hoog Nederland Campussen Topsectoren Economische kernregio s Greenport Venlo Brainport Eindhoven FoodValley Gelderse Vallei Chemelot Zuid Limburg Kennispark Twente Peelhorst als gebiedsontwikkeling Logistieke Hotspot West Brabant Dinalog Biobased Economy West Brabant Maasplassen Buck Consultants International,

20 Campussen in Nederland Circa 55 campusinitiatieven in Nederland 24 in Hoog NL Concentraties o.a. rond Eindhoven Zuid-Limburg Twente Arnhem-Nijmegen 3 volwassen campussen Food Valley High Tech Campus Kennispark Twente Idee Opstart Groeifase Volwassen Bron: BCI, Buck Consultants International,

21 1. Kennispark Leeuwarden - Leeuwarden 2. Wetsus/ Watercampus - Leeuwarden 3. UMCG Omgeving - Groningen 4. Zernike Science Park - Groningen 5. Sensor Information Parc - Assen 6. Kenniscampus Emmen - Emmen 7. Kennispark Twente - Enschede 8. Thales Campus - Hengelo 9. NXP/ Novio Campus - Nijmegen 10. Universiteit Nijmegen/UMC/Mercator - Nijmegen 11. WUR Wageningen/Food Valley - Wageningen 12. Medical Trade Park - Almere 13. Mediapark - Hilversum 14. Science Park Utrecht - Utrecht 15. AMC Medical Business Park - Amsterdam 16. Science Park Watergraafsmeer - Amsterdam 17. Shell NTC/ New Energy Docks - Amsterdam 18. VU Biomedical Park - Amsterdam 19. ECN Petten - Petten 20. Solvay Weesp - Weesp 21. Amsterdam Zuidas R&D - Amsterdam 22. Greenport Campus - Westland 23. TU Delft Campus - Delft 24. Technopolis - Delft 25. ICT/ Creatieve Campus Binckhorst - Den Haag 26. Technologie Park Ypenburg - Den Haag 27. Bio Science Park - Leiden 28. Space Business Park - Noordwijk 29. Biobased Campus - Rotterdam 30. Erasmus Medisch Centrum Hoboken - Rotterdam 31. Rotterdam Climate campus - Rotterdam 32. Research Business Park Schieveen - Rotterdam 33. Internationale Zone - Den Haag 34. High Med Campus - Best 35. Health Campus - Boxmeer 36. Food & Health Campus - Den Bosch 37. Design Campus Strijp S - Eindhoven 38. High Tech Campus - Eindhoven 39. TUe Campus - Eindhoven 40. Brainport Innovative Campus - Eindhoven 41. Groene Campus - Helmond 42. High Tech Automotive Campus - Helmond 43. High Med Campus Veldhoven 44. Wijkerpoort-Tilburg 45. Euro-Avantis - Heerlen 46. Life & Science Campus - Maastricht 47. Chemelot - Sittard-Geleen 48. Greenport Campus - Venlo 49. Océ Campus - Venlo 50. Scheuten (Sunrise) Campus - Venlo 51. Bèta Campus - Terneuzen 52. Bio Park - Terneuzen 53. Logistieke Campus Breda - Breda 54. Aviolanda - Woensdrecht 55. Maritiem - Vlissingen Buck Consultants International,

22 Topsectoren in Nederland Chemie Life - sciences Hightech Systems Energie Logistiek Water Agro - food Tuinbouw en uitgangsmaterialen Creatieve industrie 5 Bron: BCI, Grote bedrijven o.a. Grolsch Essent Alliander Sligro Mars Bavaria Unox Heinz Océ ASML Philips VDL DAF Seacon DSM Sabic Akzo Nobel Universiteiten Zorginstellingen Buck Consultants International,

23 Economische kernregio s In Hoog Nederland zijn anno 2012 acht economische kernregio s te onderscheiden. Hiermee wordt gedoeld op regio s met een concentratie aan economische dynamiek en innovatie, die extra stimulans krijgt door inzet onder de koepel van samenwerkende partijen uit overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen. De voorbeelden in Hoog Nederland zijn: Chemelot in Zuid-Limburg (focus op chemie en nieuwe materialen) Brainport Eindhoven (focus op high tech systems in brede zin) Dinalog in Breda (focus op innovatie in de logistiek) Green Chemistry in West-Brabant (focus op biobased economy) Greenport Venlo (focus op agrofood en tuinbouw) Health Valley ( focus op health en life sciences) Food Valley (focus op agrofood) Kennispark Twent (focus op high tech systems en life sciences) Buck Consultants International,

24 Bron: Chemelot.nl Doelen: FTE s in 2018 (additionele werkgelegenheid) 50 nieuwe bedrijven op Chemelot Campus in 2018 Aandeel DSM onderzoekers van 90% naar 50% in 2018 Buck Consultants International,

25 Brainport Zuidoost-Nederland 35 procent van de Nederlandse export 45 procent van de private investeringen in R&D 55 procent van alle patentaanvragen 5 topsectoren High Tech Systems & Materials Food Automotive Lifetec Design Bron: Website Brainport, 2012 Buck Consultants International,

26 Omvang complex banen in primaire sector banen in rest keten 1,4 miljard TW primaire sector 6,6 miljard TW rest keten Greenport Venlo Glastuinbouw Vollegrond teelt Veehouderij Fresh & Food Agribusiness (Agro)Logistiek Zakelijke/financiële dienstverlening Detailhandel Bron: BCI, 2012 Buck Consultants International,

27 Logistieke Hotspot West Brabant 2008 Afgelopen jaren 150 nieuwe logistieke bedrijven arbeidsplaatsen Investeringsvolume: 1,4 miljard euro Focus op waardetoevoeging in het logistieke proces: assembleren configureren verpakken ompakken prijzen labellen testen Voorbeelden Logistieke Partijen Kuehne + Nagel Canon Microsoft Ricoh Hero Apple Bron: Rewin, 2012 Buck Consultants International,

28 Biobased Economy West Brabant Vijf pijlers 1. Toplocaties Green Chemistry Campus Agro- en Foodcluster Nieuw Prinsenland Energieweb Moerdijk 2. Business Development Diverse werkprogramma's Bedrijvenplatform: Biobased Innovations Voorbeeldproject: aubergineteelt 3. Onderwijs en Kennis Via Centre of Expertise Avans Ontwikkeling Human Capital Roadmap 4. Financieringsinstrumentarium Investeringsmiddelen via BOM / Provincie Financial Matching via REWIN 5. Branding en Acquisitie Aanstelling acquisiteur Green Chemistry Campus Gericht acquisitieplan Nieuw Prinsenland Deelname aan Biobased Delta (Zuidwest-Nederland) In West Brabant (2011) Particperen 104 bedrijven in 13 regionale biobased projecten. Er werd 8,6 miljoen geïnvesteerd in de sector. Bron: Rewin, 2012 Buck Consultants International,

29 banen 8 gemeenten / inwoners 1 Universiteit, 3 Hogescholen, 3 ROC s 8 beleidsvelden economie, food en innovation klimaat, energie en afval ruimtelijke ontwikkeling/leefbaarheid recreatie, toerisme en cultuur sociaal domein sport, onderwijs en arbeidsmarkt Wonen verkeer en vervoer Bron: Regio Food Valley Buck Consultants International,

30 Diverse initiatieven Mechatronics Valley Twente Thales Campus UT (in ontwikkeling) Kennispark Twente Innovatieplatform Twente MESA+ / High Tech Factory NanoLAB NL Kennispark Twente is een internationale hotspot op het gebied van micro- en nanotechnologie, medische technologie, ICT/telematica en high tech systems. Op een terrein van 180 hectare zit een grote concentratie van topkennis, talent en internationaal opererende bedrijven. Doel: nieuwe arbeidsplaatsen (in 2007: 5.000) Bron: BCI, Kennispark Twente Buck Consultants International,

31 Voorbeeld: MedTech & Hightech Voorbeeld van een analyse van de concentratie van economische activiteiten en innovatie langs de as Enschede-Nijmegen-Oss-Eindhoven: de red med tech highway. Doel is de samenwerking (cross overs) tussen topsectoren (hightech systems, life sciences, medical technology) te optimaliseren, teneinde meer economische spin off te realiseren. Buck Consultants International,

32 De Peelhorst als gebiedsontwikkeling De Peelhorst is een gebied met mooie dorpen en natuur, maar ook met de hoogste veedichtheid van Europa. De een zal dit positief beoordelen, maar in toenemende mate zien inwoners de landbouw als een bedreiging voor hun welzijn en welvaart. Het agrarisch productielandschap in de Peelhorst is het centrum van de intensieve veehouderij in Nederland. In de Structuurvisie wijst de provincie het gebied aan als aandachtsgebied agrarische ontwikkeling De Peelhorst bevat 3 grote natuurgebieden De Maashorst De Peel De Stippelberg In de gezamenlijk gebiedsontwikkeling is aandacht voor beide aspecten Buck Consultants International,

33 Recreatieve Parel De Maasplassen Grootste aaneengesloten watersport gebied van Nederland Netwerk van grote en kleine plassen Oppervlakte van ruim 3000 hectare Activiteiten Boot en Kano (verhuur) Jachthavens Rondvaarten Stranden Veerdiensten Vissen Vakantiehuizen Bron: Buck Consultants International,

34 3 Belang van water A B Watergebruik algemeen Watergebruik naar sectoren Buck Consultants International,

35 A Watergebruik algemeen Waar en wanneer water beschikbaar moet zijn en van welke kwaliteit is afhankelijk van de waterbehoefte en de achtergronden van de watergebruiker De waterbehoefte kan ingedeeld worden in categorieën Landgebruikers (land- en tuinbouw) Industrie (o.a. chemische industrie, papier- en voedingsmiddelenindustrie) Watergebruikers (binnenvaart en recreatie). Drinkwaterwinning Energievoorziening Natuur en Landschap Buck Consultants International,

36 De relatie met en het belang van water: de watervraag is in kwaliteit en kwantiteit tegen elkaar afgezet. Bron: RWS, 2011 Buck Consultants International,

37 De functie van water wordt grofweg ingedeeld in drie categorieën Water als grondstof water als procesfactor water als drager Waterfuncties afgezet tegen watervragers: Landgebruikers Land- en Tuinbouw Bosbouw Natuur Landnatuur Waternatuur Landschap Sectoren Industrie (Chemie, Agro & Food, Papier) Energie Water gebruikers Logistiek (binnenvaart) Recreatie Nutsvoorziening Stedelijk omgeving Grondstof Procesfactor Drager Bron: BCI, 2012 Buck Consultants International,

38 De belangrijkste waterbronnen zijn neerslag en het water dat door rivieren van buiten het gebied wordt aangevoerd. Het watergebruik via verdamping (landbouw, natuur) is verreweg de grootste post. Van gemiddeld 800 mm neerslag in een jaar (in Nederland) verdampt er zo n 550 mm2. Dat is ongeveer 70%. De overige 30% wordt gebruikt voor kunstmatige onttrekking of wordt afgevoerd naar zee. Landbouw en natuur zijn de belangen met het grootste watergebruik en dus de grootste waterbehoefte. Bron: Bron: RBO Rijn Oost / DHZ, 2012 Buck Consultants International,

39 B Wateronttrekking naar sectoren Figuur: Wateronttrekking naar sectoren, 2009 Bron: CBS, 2012 Het meeste water wordt onttrokken door energie (61%) industrie (chemie, papier, agro & food, overig) (26%) waterbedrijven en afvalbeheer (11%) Buck Consultants International,

40 Soorten wateronttrekking Nederland 2009 leidingwater: 374 miljoen m3 grondwater: miljoen m3 oppervlakte water: miljoen m3 totaal: circa 16 miljard m3 Soorten wateronttrekking naar sector 2009 Leidingwater (mln. m 3 ) Leidingwater (mln. m 3 ) Grondwater (mln. m 3 ) Oppervlaktewater (mln m 3 ) 121,5 4,6 10,9 50,9 3,6 182,8 761,6 82,4 13,9 0,9 890,6 50,9 0,1 Landbouw, bosbouw en visserij Landbouw, bosbouw 121,5 en visserij 3,6 3653,3 188,2 Landbouw, bosbouw en visserij Delfstoffenwinning Landbouw, bosbouw en Delfstoffenwinning Delfstoffenwinning Industrie Delfstoffenwinning Industrie 4,6 Industrie Energievoorziening Industrie Energievoorziening 4,6 Energievoorziening Waterbedrijven Energievoorziening en afvalbeheer Waterbedrijven en afvalbeheer Waterbedrijven en afvalbeheer Overig 10,9 Overig 182,8 Waterbedrijven en afval 9665,2 Bron: CBS, 2012 Buck Consultants International,

41 Industrie De industrie heeft een relatief grote waterbehoefte Aandeel op de totale wateronttrekking: 26%, 90% daarvan is oppervlaktewater (na gebruik weer geloosd) 5% waterverbruik in industriële processen door drinkwaterbedrijven als (hoog- en laagwaardig) industriewater geleverd aan de industrie Voor Hoog Nederland is de industrie een belangrijke sector 8,5% van alle vestigingen 6% van de totale werkgelegenheid De sector heeft een grote toegevoegde waarde In Nederland vier regio s met sterke concentraties arbeidsintensieve industrie: Brainport Eindhoven, Achterhoek, Twente (en Friesland) Ook veel kennisintensieve industrie (o.a. chemie) en kapitaalintensieve industrie (o.a. voeding, papier) in Hoog Nederland Buck Consultants International,

42 In totaal zijn er in de sector industrie in Hoog Nederland circa mensen werkzaam (31% van Nederland) circa vestigingen (50% van Nederland) (CBS, 2010) Industrie bestaat uit verschillende subsectoren voedingsindustrie chemische industrie papierindustrie raffinaderijen basismetaal Bron: Compendium voor de Leefomgeving, 2012 Buck Consultants International,

43 Karton- en Papierfabrieken in Hoog Nederland Water is essentieel voor de productie van karton en papier Voor de productie van 1 ton papier is zo n 8 m3 water nodig Bron: VNP, 2012; bewerking BCI Buck Consultants International,

44 Energie Voor de energiesector is water essentieel. Met name voor elektriciteitscentrales speelt water een belangrijke rol in het productieproces. De energiesector heeft een grote waterbehoefte. In totaal neemt de sector in % van de totale wateronttrekking voor haar rekening (CBS, 2012). Water wordt in deze sector hoofdzakelijk gebruikt als koelwater ten behoeve van het productieproces. Het koelwater wordt onttrokken uit oppervlaktewater en wordt na gebruik weer geloosd. Voor energiecentrales is ligging aan water dus van groot belang. Veel centrales zijn gelegen aan het water (zie figuur volgende sheet). Buck Consultants International,

45 Energiecentrales in Nederland > 60W Bron: Energie-Nederland, Opgesteld vermogen centrales (2010): Nederland: Hoog Nederland (centrales >60MW) Eemscentrale MW 2 Delesto 530 MW 3 Bergum 654 MW 4 WKC Klazinaveen 63 MW 5 WKC Erica 63 MW 6 Lelystad Maximacentrale 890 MW 7 HVC Alkmaar 94 MW 8 Velsen 846 MW 9 Purmerend 69 MW 10 IJmond 144 MW 11 AEB/HRC Amsterdam 160 MW 12 Amsterdam MW 13 Diemen 249 MW 14 Almere WKC 118 MW 15 Utrecht Merwedekanaal 416 MW 16 Leiden 81 MW 17 Den Haag 79 MW 18 Delft 93 MW 19 RoCa 269 MW 20 Maasvlakte MW 21 UCML 90 MW 22 AVR Botlek 124 MW 23 PerGen 300 MW 24 Rijnmond Energie 790 MW 25 Rotterdam Galileïstraat 209 MW 26 Moerdijk 339 MW 27 Sloecentrale 970 MW 28 Borssele 915 MW 29 Terneuzen Elsta 405 MW 30 Utrecht Lage Weide 247 MW 31 Geertruidenberg Amercentrale MW 32 Dongecentrale 121 MW 33 Harculo 356 MW 34 Salinco 60 MW 35 WKC Enschede 60 MW 36 Nijmegen Gelderland Centrale 590 MW 37 Buggenum 253 MW 38 Maasbracht Clauscentrale MW 39 Geleen Swentibold 231 MW Buck Consultants International,

46 Elf centrales (30%) met een capaciteit groter dan 60 MW zijn gelegen in Hoog Nederland. Gezamenlijk hebben deze centrales een opgesteld vermogen van (circa 13% van de totale beschikbare vermogen in Nederland) (Energie Nederland, 2011). Werkgelegenheid Energie Hoog Nederland: personen (CBS, 2010) Nederland: personen Hoog Nederland: 6,2% Vestigingen Energie Hoog Nederland: 175 vestigingen (CBS, 2010) Nederland: 800 vestigingen Hoog Nederland: 21,9% Buck Consultants International,

47 Landbouw Omschrijving van landbouw in Hoog Nederland Werkgelegenheid Hoog Nederland: personen (CBS, 2011, definitie exclusief agrariërs zonder betaald personeel) Nederland: personen Hoog Nederland: 40,1% Bedrijven Hoog Nederland: bedrijven (CBS, 2011) Nederland: bedrijven Hoog Nederland: 55% Areaal: hectare landbouwgrond (CBS, 2011) Nederland: hectare Hoog Nederland: 48,4% Landbouw is de sector met de grootste waterbehoefte van Nederland. Van de 800 mm neerslag die er gemiddeld in Nederland valt, verdampt er gemiddeld ongeveer 400 mm via landbouwgewassen. Bron: RBO Rijn Oost / DHZ, 2012 Buck Consultants International,

48 Recreatie Voor de recreatieve sector heeft water twee functies Water als beleving (recreëren aan het water) Water als drager (pleziervaart) Oppervlakte binnenwater Nederland (excl. IJsselmeer en de Randmeren; incl. Rijn en Maas): hectare (CBS, 2012) Aandeel Hoog Nederland: 25% Oppervlakte recreatiewater Nederland: ha Oppervlakte recreatiewater Hoog Nederland: ha (45,6%) Werkgelegenheid Recreatie* Hoog Nederland: personen (CBS, 2012) Nederland: personen 35,8% Vestigingen Recreatie* Hoog Nederland: (CBS, 2012) Nederland: vestigingen Hoog Nederland: 41,7% * gedefinieerd als cultuur, sport en recreatie Buck Consultants International,

49 Aandeel waterrecreatie in vrijetijdsactiviteiten in Nederland: 4% De Nederlander waardeert water in de recreatieomgeving Bron: Monitor Vrijetijd en Toerisme, 2009 Buck Consultants International,

50 Logistiek Werkgelegenheid logistiek* Hoog Nederland: personen Nederland: personen Hoog Nederland: 38,0% Vestigingen logistiek* Hoog Nederland: Nederland: vestigingen Hoog Nederland: 34,3% * Gedefinieerd als Vervoer en Opslag Bron: CBS, 2012 Buck Consultants International,

51 Quality of Life / Stedelijke omgeving Water is onderdeel van het vestigingsklimaat en heeft impact op de kwaliteit van de leefomgeving De essentie schuilt met name in: water als essentiële factor voor (het in stand houden van) de aantrekkelijkheid van het landschap water als aantrekkelijk element (oppervlaktewater) in natuur en landschap water als belangrijke drager van recreatie het belang van schoon en voldoende (drink)water Buck Consultants International,

52 4 Kansen voor Water In het kader van dit project is met 23 bedrijven en instanties gesproken over het belang van water voor de bedrijfsvoering In dit hoofdstuk een overzicht met gesproken partijen en een kort overzicht van de belangrijkste signalen per sector Buck Consultants International,

53 Gesprekpartners Nutreco Betuswe Bloem Grolsch Gulpener LLTB LTO Noord Seacon ECT CTT MCS Meppel Deltares BCI LEI / WUR Vewin Dinalog Landgoed Twickel Hiswa Electrabel GDS Sappi Nijmegen Lyondell Basell Chemelot (USG) BASF Maastricht Holland Marina (Maasplassen) Buck Consultants International,

54 Type wateronttrekking per sector Leidingwater Grondwater Oppervlaktewater Industrie Energie Landbouw Recreatie Logistiek Natuur Bron: interviews bedrijfsleven Hoog Nederland (BCI 2012) Buck Consultants International,

55 Belang water + veranderingen verwacht Groot Industrie Belang water Energie Landbouw Recreatie Logistiek Natuur Klein Weinig Veranderingen voor toekomst verwacht Veel Bron: interviews bedrijfsleven Hoog Nederland (BCI 2012) Buck Consultants International,

56 Veranderingen breed opvatten Kwaliteit water Recreatiesector verwacht verslechtering kwaliteit door aanvoer slib Beschikbaarheid grondwater Verdroging van de grond leidt tot het bouwen van energiecentrales aan zee Prijs water Stijgende waterprijs voor landbouw belangrijk fenomeen Buck Consultants International,

57 Oplossingsrichtingen Bedrijven zien een breed spectrum aan oplossingsrichtingen als zich (structureel) problemen voordoen met de beschikbaarheid van water Verhuizen Innoveren Zuiniger/ Hergebruik Eigen bronnen Aanvoer Minder kwaliteit Industrie Energie Landbouw Recreatie Logistiek Natuur Bron: interviews bedrijfsleven Hoog Nederland (BCI 2012) Buck Consultants International,

58 Uitleg per sector Landbouw Lage waterprijs is essentieel voor productieproces Energie Grootste watergebruiker Aanwezigheid water essentieel als koel- en proceswater Recreatie Problemen waterkwaliteit beperkt zichtbaar Logistiek Problemen beperkt zichtbaar Eventuele problemen lossen zichzelf wel op Industrie Waterverbruik laatste jaren gedaald Kwaliteit van het water belangrijk Natuur is niet als sector geïnterviewd: natuur kan niet verhuizen maar de kwaliteit zal leiden onder problemen met de beschikbaarheid van water Buck Consultants International,

59 Uitleg oplossingen Betreft beleid of mogelijke denkrichtingen hoe om te gaan met waterproblematieken (kwantiteit, kwaliteit, prijs) Bolletjes geven aan dat geïnterviewde bedrijven deze oplossingen als mogelijke opties te zien Buck Consultants International,

Campusontwikkeling in Nederland

Campusontwikkeling in Nederland Henk-Jan Kooij in Nederland Consortiumpartners: Gemeente Haarlemmermeer Gemeente Nijmegen Gemeente Rotterdam ING Real Estate Oost N.V. Promotor: Prof. Dr. F. Boekema Begeleider: Dr. A. Lagendijk Inhoud

Nadere informatie

Fysieke investeringsopgaven voor campussen van nationaal belang

Fysieke investeringsopgaven voor campussen van nationaal belang Fysieke investeringsopgaven voor campussen van nationaal belang Uitgevoerd in opdracht van: Ministerie Economische Zaken Den Haag, november 2009 Inhoudsopgave 0 Samenvatting 2 Achtergrond en onderzoeksvragen

Nadere informatie

Water op de Hoogte CONCEPT

Water op de Hoogte CONCEPT Water op de Hoogte Water, economie en leefomgeving in Hoog Nederland CONCEPT Inhoud Blz. 1 De hoge landen 3 2 Economisch belang van Hoog Nederland 5 3 Relaties met water 14 4 Kansen voor water 24 Regionaal

Nadere informatie

Water, economie en leefomgeving in Hoog Nederland

Water, economie en leefomgeving in Hoog Nederland Water, economie en leefomgeving in Hoog Nederland Regionaal Bestuurlijk Overleg Rijn Oost & Stuurgroep Deltaplan Hoge Zandgronden Hoog Nederland, juni 2012 Inhoud Samenvatting 1 Blz. 1 De Hoge Landen 4

Nadere informatie

Rapportage (N)WW< 27 jaar. Augustus 2015

Rapportage (N)WW< 27 jaar. Augustus 2015 Rapportage (N)WW< 27 jaar Augustus 2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 WW-uitkeringen 2 Niet-werkende werkzoekenden 12 Toelichting NWW/WW/WBB 17 Colofon 18 Rapportage (N)WW< 27 jaar 1 WW-uitkeringen < 27

Nadere informatie

perspectief Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem

perspectief Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem Agglomeratie s-gravenhage Groot-Amsterdam Flevoland Regio s Zaanstreek in economisch Arnh Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem Noord-Overijssel perspectief Kop van 2013 Noord-Holland Veluwe Groot-Rijnmond

Nadere informatie

Toiletreclame Regionale Tarieven Indoormedia

Toiletreclame Regionale Tarieven Indoormedia Volume netwerk Horeca Doelgroep 13-49 Alkmaar 1 2 weken 34 17 10 950,- 135,- 495,- 115,- Almere 1 2 weken 17 8 5 475,- 115,- 250,- 110,- Amersfoort 1 2 weken 50 25 15 1.425,- 150,- 745,- 125,- Amsterdam

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Het belang van het MKB

Het belang van het MKB MKB Regio Top 40 Themabericht Rogier Aalders De nieuwe MKB Regio Top 40 is uit. Zoals u van ons gewend bent, rangschikken we daarin de veertig Nederlandse regio s op basis van de prestaties van het MKB

Nadere informatie

De waarde van de Academie. Gerard Marlet Antwerpen 7 november 2013

De waarde van de Academie. Gerard Marlet Antwerpen 7 november 2013 De waarde van de Academie Gerard Marlet Antwerpen 7 november 2013 Een stad met een Academie heeft meer 1,8% Aantal kunstenaars als percentage van de bevolking 18 Aanbod galerieën per 100.000 inwoners 1,6%

Nadere informatie

Factsheets Nederland. Kantoren- en bedrijfsruimtemarkt. medio 2015. www.dtz.nl

Factsheets Nederland. Kantoren- en bedrijfsruimtemarkt. medio 2015. www.dtz.nl Factsheets Kantoren- en bedrijfsruimtemarkt medio 215 www.dtz.nl 1 Factsheet kantorenmarkt medio 215 Kantoorbanen 2.236.85 214 t.o.v. 213,9% Aanbod 8.36 m 2,6% Voorraad 49.533. m 2,1% Opname 497. m 2 1

Nadere informatie

Topsectoren en de Samenwerkingsagenda EZ-provincies-MKB

Topsectoren en de Samenwerkingsagenda EZ-provincies-MKB High Tech Systems & Materials Life Sciences & Health Agro-Food Logistiek BEDRIJVEN Water Topsectoren en de Samenwerkingsagenda EZ-provincies-MKB Creatieve Industrie Energie Meer geld en betere dienstverlening

Nadere informatie

Woon- en leefklimaat Zuid-Holland vanuit bedrijfsoptiek

Woon- en leefklimaat Zuid-Holland vanuit bedrijfsoptiek Woon- en leefklimaat Zuid-Holland vanuit bedrijfsoptiek Den Haag, 1 juni 2015 Agenda 1 Kader: relatie wonen-werken 2 Opzet onderzoek 3 Werkgelegenheid 4 Waardering woon- en leefklimaat 5 Rol woon- en leefklimaat

Nadere informatie

De waarde van winkels

De waarde van winkels De waarde van winkels Gerard Marlet Nederlandse Raad Winkelcentra 20 januari 2015 Smart people, strong cities (Cpb) aandeel hoogopgeleiden 50,9% tot 79,2% 46,5% tot 50,9% 39,8% tot 46,5% 37,7% tot 39,8%

Nadere informatie

Development Company Greenport Venlo. Stand van zaken. Leopold Hermans - Manager Business Development. www.dcgv.nl

Development Company Greenport Venlo. Stand van zaken. Leopold Hermans - Manager Business Development. www.dcgv.nl Development Company Greenport Venlo Stand van zaken Leopold Hermans - Manager Business Development www.dcgv.nl 1 Venlo in Europa 2 3 4 Opbouw presentatie Wat is DCGV? Het Klavertje 4 gebied Hoofddoelstellingen

Nadere informatie

Inventarisatie en analyse campussen 2014. Uitgevoerd in opdracht van: Ministerie van Economisch Zaken

Inventarisatie en analyse campussen 2014. Uitgevoerd in opdracht van: Ministerie van Economisch Zaken Inventarisatie en analyse campussen 2014 Uitgevoerd in opdracht van: Ministerie van Economisch Zaken Den Haag, december 2014 Opbouw Samenvatting 2 1 Achtergrond 6 2 Beoordeling campussen 20 3 Resultaten

Nadere informatie

Masterclass Duurzaam ondernemen: Businessplan Biobased Economy Zuidwest-Nederland

Masterclass Duurzaam ondernemen: Businessplan Biobased Economy Zuidwest-Nederland Masterclass Duurzaam ondernemen: Businessplan Biobased Economy Zuidwest-Nederland Paul Bleumink Managing Partner Gent, 30 maart 2011 Buck Consultants International Postbus 1456 6501 BL Nijmegen Telnr :

Nadere informatie

Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot

Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot Rikkert de Kort Senior adviseur goederenvervoer 13 juni 2012 Buck Consultants International Postbus 1456 6501 BL Nijmegen Telnr : 024 379

Nadere informatie

Excursie Bestuurlijk Platform Peelnetwerk, Vrijdag 27 september 2013

Excursie Bestuurlijk Platform Peelnetwerk, Vrijdag 27 september 2013 Excursie Bestuurlijk Platform Peelnetwerk, Vrijdag 27 september 2013 Jean van Zeeland Senior beleidsadviseur Programmamanager j.vanzeeland@sre.nl 0652065753 Naar een gemeenschappelijk ruimtelijk beeld

Nadere informatie

Factsheets Nederland. Kantoren- en bedrijfsruimtemarkt. medio

Factsheets Nederland. Kantoren- en bedrijfsruimtemarkt. medio Factsheets Nederland Kantoren- en bedrijfsruimtemarkt medio 216 www.dtz.nl 1 Factsheets kantorenmarkt medio 216 Kantoorbanen 2.275. 215 t.o.v. 214 1,7% Aanbod 7.861. m 2 3,6% Voorraad 49.2. m 2,7% Opname

Nadere informatie

Toewijzingsvoorstel Jaar: 2015 Tranche:

Toewijzingsvoorstel Jaar: 2015 Tranche: Toewijzingsvoorstel Jaar: 2015 Tranche: Id Naam Plaats Eindspecialisatie InstroomPersonen InstroomFTE 2412004 Centrum voor Jeugd en Gezin Rijnmond Rotterdam Arts infectieziektenbestrijding 1e fase 0 0,00

Nadere informatie

De ruimtelijke structuur van de clusters van nationaal belang. Otto Raspe en Martijn van den Berge

De ruimtelijke structuur van de clusters van nationaal belang. Otto Raspe en Martijn van den Berge De ruimtelijke structuur van de clusters van nationaal belang Otto Raspe en Martijn van den Berge Samenvatting Het ministerie van Economische Zaken werkt aan de herijking van zijn economische stimuleringsprogramma

Nadere informatie

Het Bedrijfslevenbeleid

Het Bedrijfslevenbeleid Het Bedrijfslevenbeleid NAAR DE TOP! Sjoerd Visser Programmadirectie Topsectoren i.o. Inhoud Regeerakkoord Bedrijfslevenbeleid - ambitie - topsectoren - ruimtelijke aspecten - financiering - Proces fasering

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

Rapportage (N)WW< 25 jaar. Augustus 2013

Rapportage (N)WW< 25 jaar. Augustus 2013 Rapportage (N)WW< 25 jaar Augustus 2013 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 Signalen 2 WW-uitkeringen 3 Niet-werkende werkzoekenden 7 Colofon 18 Rapportage (N)WW< 25 jaar 1 Signalen WW-uitkeringen < 25 jaar

Nadere informatie

Trickle down in de stad

Trickle down in de stad Trickle down in de stad Roderik Ponds (RUG/Atlas) ponds@atlasvoorgemeenten.nl Gerard Marlet (RUG/Atlas) Harry Garretsen (RUG) Clemens van Woerkens (Atlas) & de steden Arnhem, Delft, Haarlem, Leeuwarden

Nadere informatie

Bijlage verzuimcijfers

Bijlage verzuimcijfers Bijlage cijfers 1. Landelijke cijfers De cijfers over het schooljaar - zijn afkomstig uit de leerplichttelling die jaarlijks onder de gemeenten wordt uitgevoerd. De respons van gemeenten bedroeg dit jaar

Nadere informatie

De Regio Top 40. Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven

De Regio Top 40. Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven September 2008 Een nieuwe naam, een nieuw model Ook dit jaar kent onze Regio Top 40 weer enkele verrassende uitkomsten. Lees in deze uitgave hoe winnaars

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13 Facts & Figures 24 Deel II LANDSDEEL zuidoost De Human Capital Agenda Brainport 2 vormt de basis voor het regionaal Techniekpact van het landsdeel Zuidoost, bestaande uit de provincies Noord-Brabant en

Nadere informatie

Overzicht opleidingen

Overzicht opleidingen Overzicht opleidingen Stand van zaken oktober 2013 Opleiding Onderwijsinstelling Deeltijd Voltijd Duur Kosten Overig Leegstand Post-MA NRP Academie (transformatie) NRP, ism TU Delft, Nyenrode en Hogeschool

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

SAMENWERKINGSVERBANDEN ARNHEM

SAMENWERKINGSVERBANDEN ARNHEM SAMENWERKINGSVERBANDEN ARNHEM 04.11.2014 WUHAN NL D Wageningen Nijmegen #CASA #WAN Nijmegen of Wuhan, waar moeten we Weezen? SCHAALNIVEAUS ZUSTERSTAD RANDSTAD VALLEY STAD STADSREGIO ARNHEM - NIJMEGEN STADSREGIO

Nadere informatie

CRITERIA PRODUCTRATING OPSTALVERZEKERING PRIJS

CRITERIA PRODUCTRATING OPSTALVERZEKERING PRIJS CRITERIA PRODUCTRATING OPSTALVERZEKERING PRIJS Om tot de ProductRating Prijs te komen heeft MoneyView de gemiddelde marktpositie van elk product berekend over 28.368 fictieve klantprofielen. Deze klantprofielen

Nadere informatie

Den Haag, 17 mei 2000

Den Haag, 17 mei 2000 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 17 mei 2000 Hierbij leg ik aan uw Kamer over, conform artikel 10a, lid 6 van de Welzijnswet 1994, de tekst van de algemene maatregel

Nadere informatie

Factsheets Nederland. Kantoren- en bedrijfsruimtemarkt

Factsheets Nederland. Kantoren- en bedrijfsruimtemarkt Factsheets Nederland Kantoren- en bedrijfsruimtemarkt december 16 1 Factsheets kantorenmarkt december 16 KANTOORBANEN 2.2. t.o.v. 14 1,7% AANBOD 7.643. m 2 16 t.o.v. 6,2% VOORRAAD 48.9. m 2 16 t.o.v. 1,3%

Nadere informatie

Waar moeten we bouwen en waar (nog) niet. Gerard Marlet 11 oktober 2016

Waar moeten we bouwen en waar (nog) niet. Gerard Marlet 11 oktober 2016 Waar moeten we bouwen en waar (nog) niet Gerard Marlet 11 oktober 2016 De triomf van de stad... 400.000 Prijs standaardwoning (in euro's) 350.000 300.000 250.000 200.000 150.000 100.000 Gemiddelde van

Nadere informatie

Regiobericht 1.0 Noord

Regiobericht 1.0 Noord Economie, innovatie, werk en inkomen 1 Kenmerken van het landsdeel Het landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De provincies werken samen in het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

Economische visie. Gemeente Cranendonck

Economische visie. Gemeente Cranendonck Economische visie Gemeente Cranendonck Economische visie voor en door ondernemers Om in de toekomst de kansen en mogelijkheden op economisch gebied optimaal kunnen benutten, is een gezamenlijke koers en

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases Mei 18, 2011 Waarom koploper? Zuidwest-Nederland: Aanwezigheid grondstoffen Hoogwaardige bedrijven in agro,

Nadere informatie

De staatssecretaris van Volksgezondheid Welzijn en Sport, Mevrouw drs. C.I.J.M Ross-van Dorp, Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG

De staatssecretaris van Volksgezondheid Welzijn en Sport, Mevrouw drs. C.I.J.M Ross-van Dorp, Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG De staatssecretaris van Volksgezondheid Welzijn en Sport, Mevrouw drs. C.I.J.M Ross-van Dorp, Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG Bijlagen 3 Inlichtingen bij Uw kenmerk GVM2522185 Dossier/volgnummer 55807A-051

Nadere informatie

Rapportage WW< 27 jaar. November 2016

Rapportage WW< 27 jaar. November 2016 Rapportage WW< 27 jaar November 2016 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 WW-uitkeringen 2 Toelichting NWW/WW/WBB 12 Colofon 13 Rapportage WW< 27 jaar 1 WW-uitkeringen < 27 jaar WW-uitkeringen 1 2016 2015 nov

Nadere informatie

zuidwest Infrastructuur landsdeel Zuidwest 6 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 53 scholen en 17

zuidwest Infrastructuur landsdeel Zuidwest 6 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 53 scholen en 17 LANDSDEEL zuidwest De regio West-Brabant is samen met de provincies Zeeland en Zuid-Holland verenigd in het landsdeel Zuidwest. In de Techniekpact-samenwerking op landsdeelniveau verbinden de zes subregio

Nadere informatie

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen:

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen: Bijlage 1B behorend bij Voortgangsrapportage vragen Economie door gemeenten MKB: overzicht initiatieven MKB-kennisinstellingen Naam project Maritime Delta Economische kracht van de maritieme sector in

Nadere informatie

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics Nota Ruimte budget Klavertje 25,9 miljoen euro (waarvan 3 miljoen euro voor glastuinbouwgebied Deurne) Planoppervlak 908 hectare (waarvan 150 hectare voor glastuinbouwgebied Deurne) (Greenport Trekker

Nadere informatie

Rapportage WW 50plus. December 2016

Rapportage WW 50plus. December 2016 Rapportage WW 50plus December 2016 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 WW-uitkeringen 2 Toelichting WW/NWW/WBB 12 Colofon 13 Rapportage WW 50plus 1 WW-uitkeringen WW-uitkeringen 1 50-plus 2016 2015 dec 2015/2016

Nadere informatie

1 Beoordeling instellingsconversietabellen CDHO 1 2 Opheffing Hogeschool Positief advies CDHO: Engineering Engineering AOT Techniek(deeltijd) Einde instroom: 31-12-2011 Einde opleiding: 31-12-2016 Engineering

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II Politiek en Ruimte bron 10 Aandeel van de lidstaten in de handel van de Europese Unie in procenten, 1998 30 % 25 20 22 25 Legenda: invoer uitvoer 15 10 8 8 15 15 10 11 9 9 15 12 5 0 6 5 2 2 1 0 België

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Maart 2013

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Maart 2013 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Maart 2013 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Niet-werkende werkzoekenden geregistreerd bij UWV WERKbedrijf 4 Ingediende vacatures UWV 5 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen

Nadere informatie

Resultaten werkgelegenheidsonderzoek. Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR)

Resultaten werkgelegenheidsonderzoek. Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR) Resultaten werkgelegenheidsonderzoek Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR) 2013 Maarten Bergmeijer Provincie Utrecht afdeling MEC, team Economie par@provincie-utrecht.nl www.provincie-utrecht.nl/par

Nadere informatie

Bijlage 1: Uitwerking per regio

Bijlage 1: Uitwerking per regio De locatiekeuzes worden in deze bijlage per regio weergegeven. Daarbij volg ik de grenzen van het arrondissement / de politie-eenheid. 1. Regio Noord-Nederland eenheid Noord-Nederland leidt eenduidig tot

Nadere informatie

Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst. René Wijffels

Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst. René Wijffels Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst René Wijffels Inhoud Wat is Biobased Economy? De bio-economy in de VS Behoefte aan professionals in bio-based economy Een groene generatie met energie

Nadere informatie

Rapportage (N)WW 50plus. Juni 2015

Rapportage (N)WW 50plus. Juni 2015 Rapportage (N)WW 50plus Juni 2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 WW-uitkeringen 2 Niet-werkende werkzoekenden 12 Toelichting WW/NWW/WBB 13 Colofon 14 Rapportage (N)WW 50plus 1 WW-uitkeringen WW-uitkeringen

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. December 2016

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. December 2016 Nieuwsflits Arbeidsmarkt December 2016 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 6 Statistische bijlage 7 Toelichting NWW/WW/WBB 15 Colofon De Nieuwsflits

Nadere informatie

van Werkplein naar Arbeidsmarkt naar 4 Transities Werkgever en Werkzoekende

van Werkplein naar Arbeidsmarkt naar 4 Transities Werkgever en Werkzoekende van Werkplein naar Arbeidsmarkt naar 4 Transities Werkgever en Werkzoekende DOEL Informatie Uitwisseling Vraag aan u Beleid min SZW SUWI: 2002 CWI en UWV samenwerking met gemeenten werk boven uitkering

Nadere informatie

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland BIObased logistiek maintenance hightech systems agrofood overheden RIS3 innovatiebevordering duurzaamheid schone energie welzijn samenwerking gezondheid

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Januari 2016

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Januari 2016 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Januari 2016 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage 8 Toelichting NWW/WW/WBB 16 Colofon De Nieuwsflits

Nadere informatie

EZ 2020. Over de veranderende rol(len) van gemeentelijke afdelingen Economische Zaken. Peter Louter www.bureaulouter.nl. Zwolle, 4 maart 2014

EZ 2020. Over de veranderende rol(len) van gemeentelijke afdelingen Economische Zaken. Peter Louter www.bureaulouter.nl. Zwolle, 4 maart 2014 EZ 2020 Over de veranderende rol(len) van gemeentelijke afdelingen Economische Zaken Peter Louter www.bureaulouter.nl Zwolle, 4 maart 2014 Drie strategische rollen 1. Preventie 2. Duiding 3. Integraliteit

Nadere informatie

Resultaten nieuwe bedrijfsinvesteringen

Resultaten nieuwe bedrijfsinvesteringen Resultaten nieuwe bedrijfsinvesteringen NV REWIN West-Brabant is de regionale ontwikkelingsmaatschappij voor West-Brabant. REWIN initieert, stimuleert en verbindt. REWIN versterkt de regionale economie

Nadere informatie

Hoge groei ten noordoosten van de Randstad in 2017

Hoge groei ten noordoosten van de Randstad in 2017 januari Hoge groei ten noordoosten van de Randstad in Themabericht RaboResearch Nederland economie.rabobank.com Rogier Aalders Senior onderzoeker -9 Samenvatting Amsterdam en Utrecht en hun omgeving hebben

Nadere informatie

DPI Value Centre Innovatie in Polymeren

DPI Value Centre Innovatie in Polymeren DPI Value Centre Innovatie in Polymeren DAS lectorenoverleg Applied Science 2012 d.d. 22/05/12 1. Introductie: wie zijn we en wat doen we? 2. Plannen Topsector Chemie en Biobased Economy 3. TKI Smart Polymeric

Nadere informatie

DE INDUSTRIE: MOTOR VAN VERNIEUWING. Drie acties voor een nieuw Kabinet. Manifest 2017

DE INDUSTRIE: MOTOR VAN VERNIEUWING. Drie acties voor een nieuw Kabinet. Manifest 2017 DE INDUSTRIE: Drie acties voor een nieuw Kabinet MOTOR VAN Manifest 2017 VERNIEUWING Nederlandse industriële bedrijven behoren tot de top van de wereld. We zijn wereldmarktleider in chipmachines en medische

Nadere informatie

Gebiedsfinanciering op andere leest. Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie

Gebiedsfinanciering op andere leest. Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie Gebiedsfinanciering op andere leest Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie Ontwikkelingsbedrijf NHN Doel: Ontwikkelen van economisch potentieel NHN Aandeelhouders

Nadere informatie

Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012

Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012 Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012 t.b.v. Monitor Arbeidsmarkt en Onderwijs Provincie Noord-Holland IJmuiden, 23 november 2012 Arjan Heyma www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Belangrijkste

Nadere informatie

Indicatieve verdeling garantiebanen naar regio s en sectoren

Indicatieve verdeling garantiebanen naar regio s en sectoren Indicatieve verdeling garantiebanen naar regio s en sectoren In deze notitie geeft De Werkkamer een indicatieve verdeling van de garantiebanen over de verschillende arbeidsmarktregio s en sectoren voor

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Maart 2014

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Maart 2014 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Maart 2014 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures UWV 4 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 6 Statistische bijlage 7 Toelichting NWW/WW/WBB

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

2 De keuze van de hogeschool per individuele conversie geldt voor alle opleidingsvormen, inclusief de te beëindigen varianten. 1 Beoordeling instellingsconversietabellen CDHO 1 2 Opheffing Hogeschool Positief

Nadere informatie

Belang van functionele logistieke activiteiten voor de provincie Limburg

Belang van functionele logistieke activiteiten voor de provincie Limburg Belang van functionele logistieke activiteiten voor de provincie Limburg Uitgevoerd in opdracht van: Provincie Limburg Nijmegen, 4 juni 2014 Inhoudsopgave Blz. Hoofdstuk 1 Logistiek: meer dan vervoer en

Nadere informatie

Carrousel Drechtsteden Fysiek

Carrousel Drechtsteden Fysiek Carrousel Drechtsteden Fysiek Regionaal uitvoeringsprogramma economie en arbeidsmarktbeleid Alblasserdam 2 oktober 2012 Proces Zuidvleugel: Economische Agenda Zuidvleugel November 2011: Economische Agenda

Nadere informatie

Werkgelegenheidsonderzoek

Werkgelegenheidsonderzoek Monitor Ruimtelijke Economie Uitkomsten Werkgelegenheidsonderzoek Provincie Utrecht 2011 (Voorlopig) Januari 2012 Afdeling Mobiliteit, Economie en Cultuur Inleiding In de periode april t/m september 2011

Nadere informatie

Leiden in de Atlas voor gemeenten 2015

Leiden in de Atlas voor gemeenten 2015 Beleidsonderzoek & Analyse BOA Feitenblad draagt bij aan de kwaliteit van beleid en besluitvorming Leiden in de Atlas voor gemeenten 2015 Samenvatting De Atlas voor Gemeenten vergelijkt al 17 jaar de 50

Nadere informatie

Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt

Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt Arbeidsmarkt en Onderwijs Monitor Noord-Holland Henry de Vaan I&O Research 23 november 2012 Onderzoeksvragen 1. Hoe zit het met de

Nadere informatie

RDC Regio-indeling Nederland

RDC Regio-indeling Nederland RDC Regio-indeling Nederland De RDC Regio-indeling Nederland is gebaseerd op gebieden met een socio-demografische samenhang. Elke regio wordt in AutoMotive Dashboard verder uitgesplitst in Nederlandse

Nadere informatie

Bijlage 1) Was-wordt tabellen t.b.v. herinrichting begroting 2015

Bijlage 1) Was-wordt tabellen t.b.v. herinrichting begroting 2015 Bijlage 1) Was-wordt tabellen t.b.v. herinrichting begroting 2015 Conform de toelichting in het hoofdstuk beleidsmatige actualisatie is hieronder de was/wordt tabel weergegeven waarin de bestaande plandoelen

Nadere informatie

Topsectoren, regio s en vestigingsplaatsfactoren: een multivariate regressieanalyse

Topsectoren, regio s en vestigingsplaatsfactoren: een multivariate regressieanalyse Topsectoren, regio s en vestigingsplaatsfactoren: een multivariate regressieanalyse RSAN voorjaarsmiddag Antwerpen 24/04/2014 Frank van Dongen, Olaf Jonkeren & Otto Raspe 1 Agenda Motivatie Onderzoeksvraag

Nadere informatie

Clean Tech Delta. Innovative solutions to climate and energy challenges

Clean Tech Delta. Innovative solutions to climate and energy challenges Clean Tech Delta Innovative solutions to climate and energy challenges De New Green Deal voor innovatie en schone technologie in de regio Rotterdam-Delft Clean Tech Delta gezamenlijk innovatie en schone

Nadere informatie

Foto van de Drechtsteden

Foto van de Drechtsteden Foto van de Drechtsteden Raadscommissie ABZ 3 september 2012 Sjoerd Veerman Rien Val 1 De aantrekkingskracht van de Drechtsteden Gerard Marlet 6 maart 2012 The paradox of urban triumph bereikbaarheid banen

Nadere informatie

CRITERIA PRODUCTRATING INBOEDELVERZEKERING PRIJS

CRITERIA PRODUCTRATING INBOEDELVERZEKERING PRIJS CRITERIA PRODUCTRATING INBOEDELVERZEKERING PRIJS Om tot de ProductRating Prijs te komen heeft MoneyView de gemiddelde marktpositie van elk product berekend over 28.656 fictieve klantprofielen. Deze klantprofielen

Nadere informatie

Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten Postbus 15079 1001 MB AMSTERDAM. ArtEZ Postbus 49 6800 AA ARNHEM

Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten Postbus 15079 1001 MB AMSTERDAM. ArtEZ Postbus 49 6800 AA ARNHEM Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten Postbus 15079 1001 MB AMSTERDAM ArtEZ Postbus 49 6800 AA ARNHEM Avans Hogeschool Postbus 732 5201 AS DEN BOSCH Azusa Theologische Hogeschool De Boelelaan 1105 1081

Nadere informatie

REGIOBRANDING TWENTE. Eric Nijkamp Voorzitter

REGIOBRANDING TWENTE. Eric Nijkamp Voorzitter REGIOBRANDING TWENTE Eric Nijkamp Voorzitter Doel regiobranding Twente zowel nationaal als internationaal positioneren als innovatieve, ondernemende kennisregio in de komende 10 jaar. Een krachtige en

Nadere informatie

Rapportage (N)WW 55plus. Augustus 2013

Rapportage (N)WW 55plus. Augustus 2013 Rapportage (N)WW 55plus Augustus 2013 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 Signalen 2 WW-uitkeringen 3 Niet-werkende werkzoekenden 7 Colofon 14 Rapportage (N)WW 55plus 1 Signalen WW-uitkeringen >=55 jaar - Lopende

Nadere informatie

Urbanisatie-effecten en vastgoedwaardeontwikkeling: Human Capital = Capital Growth. Richard Buytendijk, MSc, MSRE

Urbanisatie-effecten en vastgoedwaardeontwikkeling: Human Capital = Capital Growth. Richard Buytendijk, MSc, MSRE Urbanisatie-effecten en vastgoedwaardeontwikkeling: Human Capital = Capital Growth Richard Buytendijk, MSc, MSRE Research, ASR Vastgoed Vermogensbeheer Even voorstellen.. - achtergrond sociale geografie

Nadere informatie

Het bedrijfsleven in de regio centraal. Detail Ontwerp nieuwe Kamer van Koophandel

Het bedrijfsleven in de regio centraal. Detail Ontwerp nieuwe Kamer van Koophandel Het bedrijfsleven in de regio centraal Detail Ontwerp nieuwe Kamer van Koophandel KvK Den Haag, KvK Rotterdam, KvK Zuidwest Nederland & Syntens maart 2013 KvK verandert mee met maatschappij Samenleving

Nadere informatie

Bedrijvigheid en Werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant

Bedrijvigheid en Werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant Bedrijvigheid en Werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant Tabellen- en trendboek Vestigingenregister 2015 juni 2016 Uitgave: Inlichtingen: Gemeenten Eindhoven en Helmond In samenwerking met Provincie Noord-Brabant

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Juli 2014

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Juli 2014 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Juli 2014 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures UWV 5 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 6 Statistische bijlage 7 Toelichting NWW/WW/WBB

Nadere informatie

Samen werken aan werk in Flevoland. Linda Drupsteen Windesheim Flevoland Mara van Twuijver - TNO

Samen werken aan werk in Flevoland. Linda Drupsteen Windesheim Flevoland Mara van Twuijver - TNO Samen werken aan werk in Flevoland Linda Drupsteen Windesheim Flevoland Mara van Twuijver - TNO Het onderzoeksteam Joost van der Weide Jurriaan Louman Anneke Goudswaard Ellen van Wijk Nihat Dag Rob van

Nadere informatie

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria Jeff Gielen, 28 oktober 2014 www.biofacilities.nl Inhoud 1. Kadans Biofacilities 2. Expertise en support + services 3. Lessons

Nadere informatie

natuursteen polijsten natuursteen polijsten natuursteen polijsten natuursteen polijsten natuursteen polijsten natuursteen polijsten marmer polijsten

natuursteen polijsten natuursteen polijsten natuursteen polijsten natuursteen polijsten natuursteen polijsten natuursteen polijsten marmer polijsten almelo almere amersfoort amsterdam apeldoorn arnhem amsterdam belgisch hardsteen belgische hardsteen blauwe hardsteen boxmeer breda vloer schuren vloer schuren vloer schuren schuren schuren schuren vloeren

Nadere informatie

Trends en ontwikkelingen

Trends en ontwikkelingen Ons wereldbeeld ???!!! Intussen in Trends en ontwikkelingen >9 mld mensen!!!!! Wat betekent dit? Kernvraag Hoe zorgen we voor een blijvend goed leefklimaat voor onze burgers? Wonen, werken, welzijn

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Januari 2015

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Januari 2015 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Januari 2015 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Online vacatures 5 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage 8 Toelichting NWW/WW/WBB 17 Colofon

Nadere informatie

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011 Valorisatie Technosprong Paul Althuis, 10-10-2011 Visie Op regionaal niveau heeft Technosprong over 2010-2016 bijgedragen aan de realisatie van een optimaal starterklimaat in een regio vol open innovatie

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

VERSTERK HET INDUSTRIËLE HART

VERSTERK HET INDUSTRIËLE HART VERSTERK HET INDUSTRIËLE HART Clusters in Noord-Brabant THE HAG UE C EN T R E FO R STR AT E G I C S T UDI E S A N D T N O Het TNO en HCSS programma STRATEGY & CHANGE analyseert mondiale trends die onze

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland 2 Europees stimuleringsprogramma versterkt positie Oost-Nederland Let s GO Gelderland en Overijssel toonaangevend in innovatie Oost-Nederland is een

Nadere informatie

Zuid-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Zuid-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Zuid-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Zuid-Nederland (*1. m²) 42.2 2.15 5.518 Overig Nederland Het totale oppervlak aan kantoormeters in en

Nadere informatie

Brainport Monitor 2010 Samenvatting. Van crisis naar kracht

Brainport Monitor 2010 Samenvatting. Van crisis naar kracht Brainport Monitor 2010 Samenvatting Van crisis naar kracht People De effecten van de crisis laten zien dat de arbeidsmarkt in Brainport conjunctuurgevoelig is. Technology Brainport blijft goed presteren

Nadere informatie

WELKOM IN ROTTERDAM! Regio West-Brabant en het Havenschap Moerdijk te gast bij Havenbedrijf Rotterdam N.V. Maasvlakte, 11 september 2015

WELKOM IN ROTTERDAM! Regio West-Brabant en het Havenschap Moerdijk te gast bij Havenbedrijf Rotterdam N.V. Maasvlakte, 11 september 2015 WELKOM IN ROTTERDAM! Regio West-Brabant en het Havenschap Moerdijk te gast bij Havenbedrijf Rotterdam N.V. Maasvlakte, 11 september 2015 1 PROVINCIE BRABANT BELANGRIJK VOOR ROTTERDAM! Rotterdam-Noord-Brabant:

Nadere informatie