4 Geluid Noordhoff Uitgevers bv

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "4 Geluid 81213-4. Noordhoff Uitgevers bv"

Transcriptie

1 4 Geluid

2 In een stadion kan het soms heel stil zijn. Je kunt dan even praten met je buurman. Maar vaak is er een zee van geluid. Het publiek moedigt met zingen en spreekkoren de spelers aan. Sommigen blazen op de vuvuzela. Als de scheidsrechter fluit voor een overtreding, reageert het publiek met fluiten of schreeuwen. Hoor je dan nog de ringtone van je mobieltje? Je leert: hoe je geluiden maakt hoe je hoort dat hard geluid slecht is voor je gehoor hoe hoge en lage tonen ontstaan rekenen met frequentie en trillingstijd rekenen met geluidssnelheid hoe je geluid in beeld brengt PRAKTISCHE OPDRACHTEN DO-IT 4.1 Een knikker als lawaaimaker 4.3 Zelf een muziekinstrument maken PARAGRAFEN 4.1 Geluid maken en horen 4.2 Geluidssterkte 4.3 Hoge en lage tonen 4.4 Beeld en geluid Rekenvaardigheid Rekenen met formules ICT minicursus oefentoets minigame

3 DO-IT 4.3 Zelf een muziekinstrument maken Op een slaginstrument moet je slaan om geluid te maken. Je kunt hard slaan of zacht. Op de meeste slaginstrumenten kun je geen melodie spelen. Met een xylofoon kun je wel een melodie maken. Je kunt hout gebruiken, maar ook flessen die verschillende klanken hebben door hun vorm of doordat ze voor een deel gevuld zijn. De flessen kun je ook als blaasinstrument gebruiken door er overheen te blazen. Door nylonkoorden verschillend te spannen kun je een snaarinstrument maken. ACTIVITEIT Je maakt een instrument dat verschillende tonen kan maken. Je gaat jouw instrument afstemmen op instrumenten van klasgenoten, zodat je samen een orkestje kunt vormen. Wie speelt de mooiste melodie? 2 >> Ga naar je activiteitenboek blz min D-03 DO-IT 4.3 >> 85

4 4.3 Hoge en lage tonen In het rechterglas zit meer water dan in het linkerglas. Als je tegen de glazen tikt, hoor je een toon. Welke toon klinkt hoger? A de toon van het linkerglas B de toon van het rechterglas C Beide tonen klinken even hoog. >> Omcirkel je antwoord op bladzijde 140 in je activiteitenboek. Wat is frequentie? In bron 1 zie je de snaar van een gitaar trillen. Geluid ontstaat door een trillend voorwerp. Als jouw mobieltje geluid maakt, trilt daarin de luidspreker. Het aantal trillingen van de luidspreker in je mobieltje in één seconde heet frequentie. De eenheid van frequentie is hertz (Hz). Als een ringtone een toon geeft met een frequentie van 440 Hz, dan trilt de luidspreker 440 keer per seconde. Bij een hogere toon is de frequentie ook hoger. Bij een toon van 1000 Hz trilt de luidspreker 1000 per seconde. >> Maak opdracht 2 t/m 5 in je activiteitenboek. BRON 1 Na de aanraking van de snaar trilt hij. De trillende snaar laat de lucht in de klankkast trillen. Hoe verander je de toonhoogte? Snaarinstrumenten hebben dunne en dikke snaren. Een dikke snaar geeft een lage toon en een dunne snaar geeft een hoge toon. Je kunt de toon van een snaar veranderen door een korter deel te laten trillen. Je zet dan een vinger op de snaar, zoals in bron 2. De toon is dan hoger. Een strakkere snaar geeft ook een hogere toon. Je stemt een snaarinstrument omdat alle snaren zuiver op elkaar moeten zijn afgestemd, anders klinkt het instrument vals. Tijdens het stemmen span je de snaren strakker of minder strak. BRON 2 Door vingers op de snaar te plaatsen trilt een korter deel van de snaar. De toon klinkt daardoor hoger. 86 >> 4 Geluid

5 Bij blaasinstrumenten maak je tonen door een kolom lucht in het instrument te laten trillen. In bron 3 brengt het meisje via het mondstuk de lucht in trilling. Bij een blokfluit stroomt de trillende lucht door de fluit. Als alle vingergaten zijn afgesloten, is er een lange trillende luchtkolom. De toon is dan laag. Als alle vingergaten open zijn, kan de lucht eerder ontsnappen en is de trillende luchtkolom korter. De toon is dan hoog. Ook bij andere blaasinstrumenten maak je de trillende luchtkolom korter of langer. Bij slaginstrumenten, zoals een trommel, maak je de toon hoger als je het vel strakker spant. Bij een xylofoon (bron 3) hebben de staven allemaal een andere lengte en dikte. Een korte staaf klinkt hoger dan een lange staaf. Een dunne staaf klinkt hoger dan een dikke staaf. >> Maak opdracht 6 t/m 11 in je activiteitenboek. Doe practicum 1 in je activiteitenboek. Welke tonen horen mensen? De laagste toon die mensen kunnen horen, is 20 Hz. Dit is de onderste gehoorgrens. De hoogste toon die mensen kunnen horen, is Hz. Dat is 20 khz. Deze toon heet bovenste gehoorgrens. Het gebied tussen de onderste en de bovenste gehoorgrens heet gehoorbereik. Heel hoge tonen hoor je niet. Een hond of kat hoort die hoge tonen wel. In bron 4 zie je het gehoorbereik van de mens en van enkele dieren. Het menselijke gehoor is het meest gevoelig voor geluiden met een frequentie tussen 500 en 5000 Hz. Dit is het bereik van de menselijke stem. In bron 5 zie je dat je gehoor slechter wordt als je ouder wordt. Oudere mensen horen hoge tonen minder goed. Je bovenste gehoorgrens wordt na je zestigste jaar snel lager. De onderste gehoorgrens verandert tijdens je leven niet veel. Je gehoor kun je onderzoeken met een gehoortest. Door een koptelefoon luister je naar verschillende pieptonen. Je geeft aan wanneer je de toon hoort. Een computer of toongenerator maakt de tonen. >> Maak opdracht 12 t/m 21 in je activiteitenboek Doe practicum 2 in je activiteitenboek. BRON 3 Op een blokfluit maak je verschillende tonen door steeds verschillende gaten in de fluit te openen of te sluiten. Op de xylofoon heeft elk gekleurd staafje zijn eigen toon. aantal trillingen Mens Hond BRON 4 Veel dieren hebben een ander gehoorbereik dan de mens. Dat hebben de dieren B-1K-L nodig om in de natuur te kunnen overleven. bovenste gehoorgrens ( 1000 Hz) > Vleermuis Olifant Duif Dolfijn leeftijd ( jaren) > BRON 5 Je gehoor wordt slechter als je ouder wordt. Dat komt doordat je trommelvlies minder soepel beweegt. 4.3 Hoge en lage tonen >> 87

6 Kun je met geluid iets zien? Dolfijnen en sommige walvissen gebruiken geluid om dieren te vangen. Een potvis vangt pijlinktvissen op grote diepte. Diep onder water dringt geen daglicht door. De prooi is in het donker niet te zien. Om te weten waar een pijlinktvis zwemt, maken potvissen geluiden. Als het geluid tegen een inktvis botst, dan kaatst het terug. De potvis vangt de echo op. Dat is het teruggekaatste geluid. Zo weet de potvis waar de inktvis zwemt. Ondanks de duisternis onder water ziet een potvis zijn prooi. Het systeem dat de potvis gebruikt heet sonar. In bron 6 zie je hoe vissers sonar toepassen om scholen vis op te sporen. Onderzeeërs gebruiken ook sonar. Ze zenden geluidssignalen uit. Alles wat onder water zit, kaatst de signalen terug. Dat kan een andere onderzeeër zijn, de onderkant van een schip, maar ook een walvis of de zeebodem. Computers zetten de teruggekaatste signalen om in een beeld van de omgeving. Zo krijgt de bemanning van een onderzeeër een goed beeld van de omgeving. >> Maak opdracht 22 en 23 in je activiteitenboek. A BRON 6 Vissers gebruiken sonar om vis op te sporen. Alle schepen gebruiken sonar om te peilen hoe diep het water is. Kun je van beeld weer geluid maken? Dove mensen kunnen leren praten met behulp van een computer. Het dove meisje in bron 7 ziet op het beeldscherm een woord in letters. Bij het woord staat een computerbeeld van het geluid van het uitgesproken woord. Het meisje spreekt in de microfoon. De computer maakt een beeld van het door haar uitgesproken woord. Ze probeert met haar stem hetzelfde beeld op het scherm te maken als bij het woord staat. Als het beeld klopt, spreekt ze het woord precies goed uit. Het meisje heeft het beeld dan vertaald in een goed geluid. >> Maak opdracht 24 en 25 in je activiteitenboek. BRON 7 Het meisje kan zichzelf niet horen. Ze kan aan het beeld zien of ze een woord goed uitspreekt. 88 >> 4 Geluid

7 OM TE ONTHOUDEN Frequentie Het aantal trillingen per seconde is de frequentie. Je meet frequentie in hertz (Hz). De trilling van een hoge toon heeft een hoge frequentie. Een lage toon heeft een lage frequentie. De toonhoogte van een snaar hangt af van: de dikte van de snaar; een dunnere snaar geeft een hogere toon de spanning van de snaar; een strakkere snaar geeft een hogere toon de snaarlengte; een kortere snaar geeft een hogere toon Bij blaasinstrumenten bepaalt de lengte van de trillende luchtkolom de toonhoogte. Gehoorbereik 20 Hz is de onderste gehoorgrens bij mensen Hz is de bovenste gehoorgrens bij mensen. Het gehoorbereik bij mensen ligt tussen 20 Hz en Hz. Je gehoor wordt slechter als je ouder wordt. Het gehoorbereik verschilt per diersoort. Geluid in beeld Sonar is een systeem waarbij de echo van een geluid wordt opgevangen en in beeld gebracht. Sonar wordt gebruikt om onder water te kijken. Dove mensen gebruiken het beeld van een geluid om te leren spreken. EXTRA Twee oren Met één oor kun je alle geluiden horen. Toch hebben mensen en dieren twee oren. Twee oren die goed kunnen horen, heeft een voordeel. Als je op de fiets zit en je hoort achter je een auto, weet je of de auto links of rechts achter je rijdt. Zelfs met je ogen dicht kun je horen waar een geluid vandaan komt. Door het kleine verschil in afstand tussen je beide oren en de geluidsbron kun je de richting bepalen waar het geluid vandaan komt. De homevideoset in bron 8 heeft zes luidsprekers. Vijf luidsprekers staan in een cirkel om je heen, de zesde luidspreker is speciaal voor lage tonen. De luidsprekers worden zo aangestuurd door de versterker, dat het klinkt alsof je tussen de mensen staat die je op de film ziet. Je hoort een auto van links naar rechts over het scherm gaan. Je beleeft de film dan veel meer. >> Maak opdracht 26 en 27 in je activiteitenboek. BRON 8 Een homevideoset 4.3 Hoge en lage tonen >> 89

4 Geluid. 4.1 Een knikker als lawaaimaker 4.3 Zelf een muziekinstrument maken

4 Geluid. 4.1 Een knikker als lawaaimaker 4.3 Zelf een muziekinstrument maken 4 Geluid DO-IT Datum 4. Een knikker als lawaaimaker 4.3 Zelf een muziekinstrument maken PARAGRAFEN Datum 4. Opdrachten -9 4.2 Opdrachten -24 4.3 Opdrachten -27 4.4 Opdrachten -8 Test jezelf 4 PRACTICUM

Nadere informatie

Tabellenboek. Gitaar

Tabellenboek. Gitaar 4T versie 1 Natuur- en scheikunde 1, Geluid Werk netjes en nauwkeurig Geef altijd een duidelijke berekening of een verklaring Veel succes, Slj en Zan Tabellenboek 1. Neem de volgende tabel netjes over

Nadere informatie

Toets Communicatie (eindtoets) 1

Toets Communicatie (eindtoets) 1 Toets Communicatie (eindtoets) 1 De toets bij het hoofdstuk communicatie. Maak in elk geval de toets passend bij de route die je hebt gedaan. Maak ook nog een toets voor een andere route. Probeer zo goed

Nadere informatie

> Lees Hoe praten we?

> Lees Hoe praten we? LB 8-70. Trillende lucht > Lees Hoe praten we? > Lees Dat klinkt mooi! Maak de zin af. Geluid is Zet de volgende zinnen in de goede volgorde. Zet er het juiste cijfer voor. Je borstkas versterkt het geluid.

Nadere informatie

OntdekZelf - geluid. Met bijgaande materialen kunt u (een deel van) onderstaande experimenten uitvoeren, afhankelijk van wat u heeft aangeschaft.

OntdekZelf - geluid. Met bijgaande materialen kunt u (een deel van) onderstaande experimenten uitvoeren, afhankelijk van wat u heeft aangeschaft. Werkwijze Alle OntdekZelf experimenten zijn bedoeld voor de leerling om zelf te ontdekken. Laat de leerling vanaf het begin werken met zijn materialen en ontdekken hoe hij tot een antwoord of een werkende

Nadere informatie

Golven. 4.1 Lopende golven

Golven. 4.1 Lopende golven Golven 4.1 Lopende golven Samenvatting bladzijde 158: Lopende golf Transversale golf http://www.pontes.nl/~natuurkunde/vwogolf164/transversale_golfsimulation.html Longitudinale golf http://www.pontes.nl/~natuurkunde/vwogolf164/longitudinale_golfsimulation.html

Nadere informatie

Naam Klas: Repetitie trillingen en geluid HAVO ( 1 t/m 6)

Naam Klas: Repetitie trillingen en geluid HAVO ( 1 t/m 6) Naam Klas: Repetitie trillingen en geluid HAVO ( 1 t/m 6) Vraag 1 Een luidspreker en een microfoon zijn in principe op dezelfde manier opgebouwd. Alleen werken ze in omgekeerde richting. Wat bij een luidspreker

Nadere informatie

9 De ruimtevaarders maken gebruik van straalzenders. Daarvoor is geen tussenstof nodig.

9 De ruimtevaarders maken gebruik van straalzenders. Daarvoor is geen tussenstof nodig. 3 Geluid 3.1 Geluid maken en horen 1 C Het geluid moet samen met de lucht je neus kunnen verlaten. 2 De trillende conus van de luidspreker in de tv is de geluidsron. Als de conus iets naar uiten gaat ontstaat

Nadere informatie

Ga je mee om de wonderlijke wereld van de zintuigen te ontdekken? Linda van de Weerd

Ga je mee om de wonderlijke wereld van de zintuigen te ontdekken? Linda van de Weerd Ga je mee om de wonderlijke wereld van de zintuigen te ontdekken? 1 Linda van de Weerd Inhoud Moet je horen! 3 Trillingen 4 Luister! 5 Hard en zacht 6 Dichtbij en ver weg 7 Hoog en laag 8 Doof zijn 9 Moeilijke

Nadere informatie

Inleiding In deze lesweek wordt de basis besproken van het gitaarspelen. Hoe zit ziet een gitaar eruit en hoe werkt deze eigenlijk?

Inleiding In deze lesweek wordt de basis besproken van het gitaarspelen. Hoe zit ziet een gitaar eruit en hoe werkt deze eigenlijk? Inleiding In deze lesweek wordt de basis besproken van het gitaarspelen. Hoe zit ziet een gitaar eruit en hoe werkt deze eigenlijk? Bekijk eerst de video: De basis Hoofdstuk 1 De gitaar Een gitaar is een

Nadere informatie

NaSk overal en extra opgaven

NaSk overal en extra opgaven NaSk overal en extra opgaven Opg. 1. Extra opgaven Deel 1: Opgave 1: In de les heeft je docent een experiment uitgevoerd, waarbij een metalen liniaal in trilling gebracht werd. Bij het eerste experiment

Nadere informatie

4VMBO H5 LES.notebook January 27, Geluid. BINAStabellen: 6, 7, 8, 27, 28, 29 en 30. Luidspreker. Drukverschillen

4VMBO H5 LES.notebook January 27, Geluid. BINAStabellen: 6, 7, 8, 27, 28, 29 en 30. Luidspreker. Drukverschillen Geluid BINAStabellen: 6, 7, 8, 27, 28, 29 en 30 Luidspreker Drukverschillen Snaar Snaar Snaar Snaar Snaar Snaar Snaar Snaar Oor Trommelvlies met daarachter hamer aambeeld, stijgbeugel trilhaartjes met

Nadere informatie

4 Geluid. 4.1 Geluid horen en maken

4 Geluid. 4.1 Geluid horen en maken 4 Geluid 4.1 Geluid horen en maken 2 De luidspreker van de buren trilt, het is een geluidsbron. Daardoor wordt de lucht afwisselend ingedrukt en uitgerekt. Zo onstaat trillende lucht: gebiedjes van hoge

Nadere informatie

DieDrie. Lesbrief bij de voorstelling Zeg het met muziek

DieDrie. Lesbrief bij de voorstelling Zeg het met muziek DieDrie Lesbrief bij de voorstelling Muziekles (deel1) ±35 minuten (incl. filmpjes) (uitleg en filmpjes) Groep 3 t/m 8 Hoe? In groepjes op 1 of meer computers (met internet), of klassikaal met beamer of

Nadere informatie

Proeven geluid. Wat is geluid? Doel: Met dit proefje ervaar je wat geluid is. Materiaal: -Ballon -Eigen stem

Proeven geluid. Wat is geluid? Doel: Met dit proefje ervaar je wat geluid is. Materiaal: -Ballon -Eigen stem Proeven geluid Wat is geluid? Doel: Met dit proefje ervaar je wat geluid is. -Ballon -Eigen stem Blaas de ballon op en knoop hem dicht. Houd de ballon nu tussen je handen en praat tegen de ballon. Wat

Nadere informatie

De opbouw van notenladders

De opbouw van notenladders De opbouw van notenladders Door Dirk Schut Voorwoord Iedereen kent de notennamen wel: a, bes, b, c, cis, d, es, e, f, fis, g en gis, maar wat stellen deze namen voor en waarom vinden we juist deze noten

Nadere informatie

Als de lijn een sinusvorm heeft spreek je van een harmonische trilling of een zuivere toon.

Als de lijn een sinusvorm heeft spreek je van een harmonische trilling of een zuivere toon. muziek; trillingen en golven Geluidsbron: alles dat geluid maakt. Een geluidsbron maakt geluid door te trillen. Periodieke beweging: een heen en weer beweging van een geluidsbron. Een zo een heen en weer

Nadere informatie

: Tekstboek. Hoofdstuk 5

: Tekstboek. Hoofdstuk 5 : Tekstboek Hoofdstuk 5 5.1A 1. Popmuziek, klassiek, jazz.. Als het geluid hard is en niet prettig klinkt. 3. Overvliegende straaljager. 4. Stembanden. 5. Telefoon, radio, tv, mobilofoon. 6. Toongenerator

Nadere informatie

Plaats van de frets op een gitaar

Plaats van de frets op een gitaar Plaats van de frets op een gitaar Praktische Opdracht Wiskunde Door: Martijn de Bruijn en Ramon Handulle Klas: 4HN5 Bronnen. Encyclopie van muziekinstrumenten, uitgeverij Helmond B.V. Helmond 977. Bladzijde

Nadere informatie

Suggesties voor demo s golven

Suggesties voor demo s golven Suggesties voor demo s golven Paragraaf 1 Demo s verschillende trillingsvormen Denk aan een massa-veer-systeem, een slinger, een liniaal die aan een kant op de tafel is geklemd. Projectie van cirkelbeweging

Nadere informatie

Theorie: Eigenschappen van geluid (Herhaling klas 2)

Theorie: Eigenschappen van geluid (Herhaling klas 2) Theorie: Eigenschappen van geluid (Herhaling klas 2) Geluidsbron, tussenstof en ontvanger Een geluidsbron is een voorwerp dat trilt. Dat kan in principe ieder voorwerp zijn. Of je een geluid kan horen

Nadere informatie

Geluid. 1 Wat zie gebeuren met het stipje van de laser? ... 2 Leg uit waardoor dat komt. ...

Geluid. 1 Wat zie gebeuren met het stipje van de laser? ... 2 Leg uit waardoor dat komt. ... Hiernaast is het dier te zien dat waarschijnlijk het allerhardste geluid maakt in de dierenwereld. Het is de Coqui, een boomkikker van Puerto Rico. Zijn roep bestaat uit twee korte toontjes. Hoewel hij

Nadere informatie

lesbrieven geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het leerkrachtenbestand Lesbrief 3:

lesbrieven geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het leerkrachtenbestand Lesbrief 3: lesbrieven leerkrachtenbestand Lesbrief 3: geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het VERBORGEN OOG Copyright De Uitvinders Uitgave 2014 Versie 3.0 KAPITEINS LOGBOEK derde Logboekbericht De kok

Nadere informatie

Hierin is λ de golflengte in m, v de golfsnelheid in m/s en T de trillingstijd in s.

Hierin is λ de golflengte in m, v de golfsnelheid in m/s en T de trillingstijd in s. Inhoud... 2 Opgave: Golf in koord... 3 Interferentie... 4 Antigeluid... 5 Staande golven... 5 Snaarinstrumenten... 6 Blaasinstrumenten... 7 Opgaven... 8 Opgave: Gitaar... 8 Opgave: Kerkorgel... 9 1/10

Nadere informatie

Opdrachtenfiche mijn orkest

Opdrachtenfiche mijn orkest Opdrachtenfiche mijn orkest PER TWEE/IN GROEP In een orkest spelen instrumenten samen. Elk instrument werkt op een andere manier en geeft een ander soort geluid. Hier kan je vijf leuke instrumenten in

Nadere informatie

Samenvatting project natuur zintuigen

Samenvatting project natuur zintuigen Samenvatting project natuur zintuigen Let op: De plaatjes hoef je niet te leren! Samenvatting van de huid Hoe voel je? In je huid zitten drukreceptoren die gestimuleerd worden door jouw vinger. Ze sturen

Nadere informatie

Examentraining Natuurkunde havo Subdomein B1. Informatieoverdracht

Examentraining Natuurkunde havo Subdomein B1. Informatieoverdracht Examentraining Natuurkunde havo 2015 Subdomein B1. Informatieoverdracht Een trilling is een periodieke beweging rond een evenwichtsstand Kenmerkende grootheden: trillingstijd T (in s). Uit T is de frequentie

Nadere informatie

Introductie in de muziektheorie oftewel Hoe zit muziek nou in elkaar?

Introductie in de muziektheorie oftewel Hoe zit muziek nou in elkaar? Introductie in de muziektheorie oftewel Hoe zit muziek nou in elkaar? Tom Overtoom - e Muzelinck Inleiding Muziek klinkt zo vanzelfsprekend dat we er vaak niet bij stilstaan dat wat wij heel gewoon vinden

Nadere informatie

Sonar. Klas: 2T. Docent: Wi

Sonar. Klas: 2T. Docent: Wi Sonar Naam: Klas: 2T Docent: Wi Inhoud De komende drie lessen ga je de opdrachten uit dit mapje maken. Lees dit eerst goed door zodat je weet hoe we gaan werken. Doelen: Je kan vier dieren benoemen die

Nadere informatie

Instrumentenleer klas 2

Instrumentenleer klas 2 Klas 2 Instrumentenleer Er zijn ontzettend veel muziekinstrumenten, je hebt ze in allerlei soorten en maten. Allemaal maken ze geluid. Hoe dit geluid klinkt (de klankkleur van een instrument), is afhankelijk

Nadere informatie

Videoclub Bedum. Geluid in video

Videoclub Bedum. Geluid in video Videoclub Bedum Geluid in video Videoclub Bedum Geluid in video Wat is geluid en hoe versterkt geluid het beeld. Voorbeeldfilmpje Let op de microfoon. Vragen: 1. Wat vind je van het geluid? 2. Hoe zou

Nadere informatie

Geluid-gevoel pads voor dove mensen

Geluid-gevoel pads voor dove mensen 1 Geluid-gevoel pads voor dove mensen 1 20 2 30 De uitvinding voor dove mensen heeft betrekking op geluidswaarnemingen waarbij geluiden trillen in pads en voelbaar worden door aanraking met de huid. Door

Nadere informatie

Ontdekdoos Geluid voor groep 5 en 6. docentenhandleiding

Ontdekdoos Geluid voor groep 5 en 6. docentenhandleiding Ontdekdoos Geluid voor groep 5 en 6 docentenhandleiding Uitgave: Amsterdams NME Centrum Ontdekdoos Geluid Docentenhandleiding Het lesmateriaal mag vrij gekopieerd worden voor gebruik op school en is gratis

Nadere informatie

Opgave 2 Amplitude = afstand tussen de evenwichtsstand en de uiterste stand.

Opgave 2 Amplitude = afstand tussen de evenwichtsstand en de uiterste stand. Uitwerkingen 1 Als dit heen en weer beweegt om de evenwichtsstand. Amplitude = afstand tussen de evenwichtsstand en de uiterste stand. Een trilling = de beweging van een voorwerp tussen twee opeenvolgende

Nadere informatie

7-8. Fietsbel. Waarvoor worden geluiden gebruikt?

7-8. Fietsbel. Waarvoor worden geluiden gebruikt? Waar vind je geluid? Geluid wordt veroorzaakt door trillingen. Deze trillingen zijn een vorm van beweging die je kunt horen. Dit kan je terug vinden in verschillende toonhoogtes. Voorbeelden zijn: vogels

Nadere informatie

Liefde voor muziek. Deze bundel is van:

Liefde voor muziek. Deze bundel is van: Liefde voor muziek Deze bundel is van: Hou jij van muziek? Zeker weten! Op de radio hoor je elke dag leuke liedjes. Maar er is ook muziek die een beetje anders klinkt: klassieke muziek. Ze wordt niet gespeeld

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R EEN ADEMBENEMEND INSTRUMENT Een liedje fluiten is niet zo makkelijk. Je lippen en je tong moet je in allerlei bochten wringen. Met een muziekinstrument gaat het al een stukje makkelijker. Even blazen en

Nadere informatie

Thema: Multimedia/IT. Audio

Thema: Multimedia/IT. Audio Audio OPDRACHTKAART MM-02-07-01 Wat is geluid? Voorkennis: Je hebt Multimedia-opdrachten 1 tot en met 4 (MM-02-03 t/m MM-02-06) afgerond. Intro: Een multimediaproductie zonder geluid is bijna niet voor

Nadere informatie

Oren om te horen. 1. Leesopdracht

Oren om te horen. 1. Leesopdracht 1. Leesopdracht Lees de onderstaande tekst goed door. De tekst gaat over de werking van het gehoor en is erg handig voor maken van de overige opdrachten in dit boekje. Oren om te horen Je oren zijn er

Nadere informatie

Naam: Klas: Repetitie Golven VWO (versie A) Opgave 2 Leg uit wat het verschil is tussen een transversale golf en een longitudinale golf.

Naam: Klas: Repetitie Golven VWO (versie A) Opgave 2 Leg uit wat het verschil is tussen een transversale golf en een longitudinale golf. Naam: Klas: Repetitie Golven VWO (versie A) Opgave 1 Een stemvork trilt met een trillingstijd van 2,27 ms. Bereken de bijbehorende frequentie. Opgave 2 Leg uit wat het verschil is tussen een transversale

Nadere informatie

DADA EN POMPIDOM GROEP 1-2

DADA EN POMPIDOM GROEP 1-2 DADA EN POMPIDOM GROEP 1-2 Klankhoogte Een eigen liedje Bron: Alma ten Bruin Opstelling: De kinderen zitten in een kring in het speellokaal Benodigdheden: CD: Klankhoogte Bijlage 1 2 3 4 Melodie instrumenten

Nadere informatie

Kernvraag: Wat is geluid?

Kernvraag: Wat is geluid? Kernvraag: Wat is geluid? Naam leerling: Groep: http://www.cma-science.nl Activiteit 1. Hoe worden geluiden gemaakt? Het is niet moeilijk om geluid te maken maar soms is het moeilijk om te zien hóe die

Nadere informatie

Het thermisch stemmen van een gitaar

Het thermisch stemmen van een gitaar Het thermisch stemmen van een gitaar In dit experiment wordt bestudeerd hoe snaarinstrumenten beïnvloed kunnen worden door warmte. Door gebruik te maken van elektriciteit is het mogelijk om instrumenten

Nadere informatie

Hierin is λ de golflengte in m, v de golfsnelheid in m/s en T de trillingstijd in s.

Hierin is λ de golflengte in m, v de golfsnelheid in m/s en T de trillingstijd in s. Inhoud... 2 Fase... 3 Opgave: Golf in koord... 4 Interferentie... 4 Antigeluid... 5 Opgave: Interferentie van twee puntbronnen... 5 Opgave: Antigeluid... 7 Staande golven... 7 Snaarinstrumenten... 8 Blaasinstrumenten...

Nadere informatie

De horizontale lijnen geven de normale luchtdruk weer. Boven de horizontale lijn verhoogt de luchtdruk, onder de lijn vermindert de luchtdruk.

De horizontale lijnen geven de normale luchtdruk weer. Boven de horizontale lijn verhoogt de luchtdruk, onder de lijn vermindert de luchtdruk. Audio Introductie Geluid is een trilling van deeltjes, die zich voortplant in lucht of in een ander medium, zoals water. Een andere definitie: geluid is een voortschrijdende verandering van luchtdruk.

Nadere informatie

Geluid & tonen. Inlage

Geluid & tonen. Inlage Geluid & tonen Inlage Proef 1 Wat hoor ik toch? - Werkblad 1-1 CD (nr. 5) - CD speler - Pen Luister naar de nummers 1 t/m 6 van de cd. Maak je werkblad. Proef 2 Trillen - 1 Klankkast (nr. 3) - 1 Golfstrip

Nadere informatie

DE INSTRUMENTENTOCHT. Muiekale voorseling van het Noord Nederlands Orket voor kinderen in groep 3 en 4 LESMATERIAAL

DE INSTRUMENTENTOCHT. Muiekale voorseling van het Noord Nederlands Orket voor kinderen in groep 3 en 4 LESMATERIAAL DE INSTRUMENTENTOCHT Muiekale voorseling van het Noord Nederlands Orket voor kinderen in groep 3 en 4 LESMATERIAAL Beste docent, Binnenkort geven een acteur en vier musici van het Noord Nederlands Orkest

Nadere informatie

lesbrieven werkbladen Lesbrief 3: avonturenpakket de uitvinders en het

lesbrieven werkbladen Lesbrief 3: avonturenpakket de uitvinders en het lesbrieven werkbladen Lesbrief 3: GELUIDSGOLVEN avonturenpakket de uitvinders en het VERBORGEN OOG Copyright De Uitvinders Uitgave 2014 Versie 3.0 geluidsgolven Geluid Proef 1 Geluid door je vingers en

Nadere informatie

Hoofdstuk 4 De Klankkast

Hoofdstuk 4 De Klankkast Gitaar Hoofdstuk 1 De Gitaar De gitaar is een snaarinstrument, je kunt er leuke muziek mee maken. Door met je vingers over de snaren te gaan. En met je andere hand akkoorden of noten te maken. Doordat

Nadere informatie

Een snaar vertoont de bovenstaande staande trilling. Met welke toon hebben we hier te maken? 1. De grondtoon; 2. De vijfde boventoon; 3. De zesde bove

Een snaar vertoont de bovenstaande staande trilling. Met welke toon hebben we hier te maken? 1. De grondtoon; 2. De vijfde boventoon; 3. De zesde bove Een snaar vertoont de bovenstaande staande trilling. Met welke toon hebben we hier te maken? 1. De grondtoon; 2. De vijfde boventoon; 3. De zesde boventoon; 4. De zevende boventoon. Een snaar vertoont

Nadere informatie

Trillingen en Golven. Samenvatting natuurkunde Hoofdstuk 3 & 4 Joris van Rijn

Trillingen en Golven. Samenvatting natuurkunde Hoofdstuk 3 & 4 Joris van Rijn Trillingen en Golven Samenvatting natuurkunde Hoofdstuk 3 & 4 Joris van Rijn NOTE: DE HOOFDSTUKKEN IN DEZE SAMENVATTING KOMEN OVEREEN MET DE PARAGRAFEN UIT HET BOEK. BIJ EEN AANTAL PARAGRAFEN VAN DEZE

Nadere informatie

Opgave 1 Onder de uitwijking verstaan we de verschuiving ten opzichte van de evenwichtsstand.

Opgave 1 Onder de uitwijking verstaan we de verschuiving ten opzichte van de evenwichtsstand. Uitwerkingen 1 Opgave 1 Onder de uitwijking verstaan we de verschuiving ten opzichte van de evenwichtsstand. Opgave 2 Periode Opgave 3 1 f T Opgave 4 Dan is het geluid een zuivere toon. Opgave 5 Een harmonische

Nadere informatie

Thema 4 Luisteren. 1.Drie mensen die samen een groep vormen en bijv. spelen op een muziekinstrument.

Thema 4 Luisteren. 1.Drie mensen die samen een groep vormen en bijv. spelen op een muziekinstrument. Les 4.1 Muziek! 1.Het trio 2.In een band spelen 3.Het samenspel 1.Drie mensen die samen een groep vormen en bijv. spelen op een muziekinstrument. 2.Muziek maken met een vast groepje muzikanten. 3.Samen

Nadere informatie

Aan de slag bij het orkest

Aan de slag bij het orkest Aan de slag bij het orkest Een introductie van het symfonieorkest Groep 7-8 en VO onderbouw Docentenhandleiding Vooraf Voor u ligt de docentenhandleiding bij de educatieve website Introductie van het symfonieorkest

Nadere informatie

Examen VMBO-BB 2006 NATUUR- EN SCHEIKUNDE 1 CSE BB. tijdvak 2t dinsdag 20 juni 13.30 15.00 uur. Naam kandidaat Kandidaatnummer

Examen VMBO-BB 2006 NATUUR- EN SCHEIKUNDE 1 CSE BB. tijdvak 2t dinsdag 20 juni 13.30 15.00 uur. Naam kandidaat Kandidaatnummer Examen VMBO-BB 2006 tijdvak 2t dinsdag 20 juni 13.30 15.00 uur NATUUR- EN SCHEIKUNDE 1 CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Gebruik het BINAS informatieboek.

Nadere informatie

Alles wat je wilt weten!

Alles wat je wilt weten! WELKOM BIJ IN10LESSEN Alles wat je wilt weten! VOORDELEN 1. IN 10 LESSEN KUN JE 80% VAN DE MUZIEK SPELEN! 2. OEFENEN WANNEER HET JOU UITKOMT! 3. GEEN REISTIJD! 4. GEEN DURE LESSEN! 5. DUIDELIJKE UITLEG

Nadere informatie

Cieluid maken en. horen

Cieluid maken en. horen sn 1 M 1 w BASISSTOF Hoofdstuk 8 Geluid 1 Cieluid maken en horen Edwin heeft zijn eigen stem opgenomen. Als hij het bandje afspeelt, merkt hij dat zijn stem heel anders klinkt dan hij gewend is. Weet jij

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe maken we geluid?

Kernvraag: Hoe maken we geluid? Kernvraag: Hoe maken we geluid? Naam leerling: Groep: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Geluid voelen Je kunt ook zelf geluid maken. Probeer maar. Houd je vingers tegen je keel als je neuriet. Wat

Nadere informatie

Nek en Pilaar. Figuur 12. Tabel 1

Nek en Pilaar. Figuur 12. Tabel 1 Nek en Pilaar In figuur 12 resp. 13 wordt de vorm en afmeting van de nek resp. pilaar gegeven. Deze worden gemaakt uit drie lagen hout, twee van 12mm dik en de middelste is 18mm dik, welke stevig met elkaar

Nadere informatie

Suggesties voor demo s golven

Suggesties voor demo s golven Suggesties voor demo s golven Paragraaf 1 Demo s verschillende trillingsvormen Denk aan een massa-veer-systeem, een slinger, een liniaal die aan een kant op de tafel is geklemd. Projectie van cirkelbeweging

Nadere informatie

Voorbeelden van geluid die voor mensen erg belangrijk zijn: - voor onderlinge communicatie (spraak en gehoor) - als waarschuwingssignaal (claxon van

Voorbeelden van geluid die voor mensen erg belangrijk zijn: - voor onderlinge communicatie (spraak en gehoor) - als waarschuwingssignaal (claxon van Wat is GELUID Voorbeelden van geluid die voor mensen erg belangrijk zijn: - voor onderlinge communicatie (spraak en gehoor) - als waarschuwingssignaal (claxon van een auto, een overweg, een brandalarm)

Nadere informatie

Toonvolumeregelaar voor digitale snaarinstrumenten

Toonvolumeregelaar voor digitale snaarinstrumenten UITTREKSEL De uitvinding heeft betrekking op een toonvolumeregelaar voor digitale snaarinstrumenten met als doel deze in de beginfase, anders dan bij authentieke instrumenten zoals gitaar, basgitaar, viool,

Nadere informatie

Op zoek naar muziek Een introductie van de instrumenten van het symfonieorkest Groep 5-6 Docentenhandleiding

Op zoek naar muziek Een introductie van de instrumenten van het symfonieorkest Groep 5-6 Docentenhandleiding Op zoek naar muziek Een introductie van de instrumenten van het symfonieorkest Groep 5-6 Docentenhandleiding Vooraf Voor u ligt de docentenhandleiding bij de educatieve website Introductie van het symfonieorkest

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe kunnen we onszelf beschermen tegen te veel lawaai?

Kernvraag: Hoe kunnen we onszelf beschermen tegen te veel lawaai? Kernvraag: Hoe kunnen we onszelf beschermen tegen te veel lawaai? Naam: Groep: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Gevaarlijke decibellen 1. Geef voorbeelden van harde geluiden waar je zelf mee te maken

Nadere informatie

Lesbrief bij workshop PBones

Lesbrief bij workshop PBones Lesbrief bij workshop PBones Introductie Deze lesbrief is gemaakt ter ondersteuning van het project PBones. De methode PBones bestaat uit drie workshops gegeven door een musicus van de philharmonie zuidnederland

Nadere informatie

C.V.I. 9.5 Geluid in de vleeswarenindustrie

C.V.I. 9.5 Geluid in de vleeswarenindustrie 9 ARBEIDSOMSTANDIGHEDEN 9.5 GELUID IN DE VLEESWARENINDUSTRIE Auteur : Ir. S.P. van Duin februari 1998 blad 1 van 7 INHOUDSOPGAVE 1 WAT IS GELUID................................................... 3 2 HOE

Nadere informatie

Het verstaan van spraak door kinderen van 8, 9, 10 en 11 jaar

Het verstaan van spraak door kinderen van 8, 9, 10 en 11 jaar Het verstaan van spraak door kinderen van 8, 9, 10 en 11 jaar Wij zijn heel blij dat je mee wilt doen aan ons onderzoek! Je vader of moeder heeft je misschien al iets verteld over het onderzoek. Voor het

Nadere informatie

1 Harmonische trilling

1 Harmonische trilling Golven 1 Harmonische trilling 2 Transversale en longitudinale golven 3 Golflengte 4 Lopende en staande golven 5 Trillende snaar 6 Trillende luchtkolom Bijlage: een trillende luchtkolom modelleren met blokjes

Nadere informatie

Examen VMBO-BB. natuur- en scheikunde 1 CSE BB herziene versie. tijdvak 1 dinsdag 25 mei 13.30-15.00 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.

Examen VMBO-BB. natuur- en scheikunde 1 CSE BB herziene versie. tijdvak 1 dinsdag 25 mei 13.30-15.00 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Examen VMBO-BB 2010 tijdvak 1 dinsdag 25 mei 13.30-15.00 uur natuur- en scheikunde 1 CSE BB herziene versie Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Gebruik het BINAS

Nadere informatie

Optimale ontwikkeling prenatale fase tot en met zes jaar

Optimale ontwikkeling prenatale fase tot en met zes jaar Optimale ontwikkeling prenatale fase tot en met zes jaar Naast het muzikale ontwikkelingsgebied (waarneming van, ontwikkeling van het muzikaal geheugen, enzovoort) is tevens zichtbaar welke muzikale gedragsvorm

Nadere informatie

Natuur & techniek, beeldende vorming en muziek

Natuur & techniek, beeldende vorming en muziek Natuur & techniek, beeldende vorming en muziek Hoe ontwerp ik een muziekinstrument? Les 1 en 2 natuur en techniek, muziek en beeldende vorming Groep 8 basisschool De Schatkist Budel Groep 8 basisschool

Nadere informatie

OOSTENRIJK 1 GROEP 7. Muzikale elementen. Volksmuziek. Bron: Alma ten Bruin

OOSTENRIJK 1 GROEP 7. Muzikale elementen. Volksmuziek. Bron: Alma ten Bruin OOSTENRIJK 1 GROEP 7 Muzikale elementen Volksmuziek Bron: Alma ten Bruin Benodigdheden: CD: Landen Digibord Liedblad Bijlage 1 2 en 3 Werkblad 1 Bord Voorbereiding: CD maken en CD speler klaarzetten. Kaart

Nadere informatie

Naam: Klas: Toets Eenvoudige interferentie- en diffractiepatronen VWO (versie A)

Naam: Klas: Toets Eenvoudige interferentie- en diffractiepatronen VWO (versie A) Naam: Klas: Toets Eenvoudige interferentie- en diffractiepatronen VWO (versie A) Opgave 1 Twee kleine luidsprekers L 1 en L hebben een onderlinge afstand van d = 1,40 m. Zie de figuur hiernaast (niet op

Nadere informatie

b) Welk instrument uit de tekst vind jij het a) Vind jij het belangrijk dat er aandacht is mooist? Leg uit waarom.

b) Welk instrument uit de tekst vind jij het a) Vind jij het belangrijk dat er aandacht is mooist? Leg uit waarom. Muziek Lees Amelie speelt voor Maxima op Lees Amelie speelt voor Maxima op A B C Lees Amelie speelt voor maxima op a) Wie was de eregast in Carré? b) Wie speelde er dwarsfluit? c) Wanneer wordt het optreden

Nadere informatie

Muziek en meer MUZIEK METHODE VOOR BASISONDERWIJS GROEP 6

Muziek en meer MUZIEK METHODE VOOR BASISONDERWIJS GROEP 6 Muziek en meer MUZIEK METHODE VOOR BASISONDERWIJS GROEP 6 Muziek en meer MUZIEK METHODE VOOR BASISONDERWIJS GROEP 6 1.1. Lied allemaal voor jou tekst & muziek: Jennemieke Snijders 3 Opdracht 1.1.a. Omcirkel

Nadere informatie

Warming-up Doel: Losmaken van lijf en stem; concentratie vergroten; richten op leraar voor de klas.

Warming-up Doel: Losmaken van lijf en stem; concentratie vergroten; richten op leraar voor de klas. Groep: 3/4 Thema: Accordeon, instrument Inhoud: Het instrument accordeon wordt in deze les uitgelegd, binnenkant en buitenkant, familieleden, de klank, een beetje techniek en een speciaal liedje aangeleerd.

Nadere informatie

Deel 22: db. Wat zijn db s? Maes Frank

Deel 22: db. Wat zijn db s? Maes Frank Deel 22: db Wat zijn db s? Maes Frank 0476501034 frank.maes6@telenet.be MAES Frank inleiding db 's 1 1. Waarom rekenen met db s? Er wordt heel veel over db gesproken en iedereen denkt dat dit een eenheid

Nadere informatie

Stemwerkschrift. Inhoud

Stemwerkschrift. Inhoud Stemwerkschrift Inhoud Allerlei dingen, die slecht zijn voor je stem Schreeuwen Voor je ouders Schreeuwen Schrapen en kuchen Voor je ouders Schrapen en kuchen Gekke stemmetjes nadoen Voor je ouders Gekke

Nadere informatie

Vol verwachting. philharmonie zuidnederland. Een project van philharmonie zuidnederland voor de groepen 5/6 van het basisonderwijs

Vol verwachting. philharmonie zuidnederland. Een project van philharmonie zuidnederland voor de groepen 5/6 van het basisonderwijs Vol verwachting 1 Een project van voor de groepen 5/6 van het basisonderwijs Inhoud Voorwoord 3 Lesactiviteit 1 Welk instrument past bij jou? 4 Lesactiviteit 2 Hoe klinken instrumenten samen? 6 Lesactiviteit

Nadere informatie

Hoorcollege geluidsoverlast: Hoe hou je herrie uit de tuin?

Hoorcollege geluidsoverlast: Hoe hou je herrie uit de tuin? Hoorcollege geluidsoverlast: Hoe hou je herrie uit de tuin? Tuinprofessionaldagen 2017 Inhoudsopgave Inleiding Introductie Wat is geluid Basisbegrippen: frequentie en golflengte Verandering geluidsspectrum

Nadere informatie

Trillingen en geluid wiskundig

Trillingen en geluid wiskundig Trillingen en geluid wiskundig 1 De sinus van een hoek 2 Radialen 3 Uitwijking van een harmonische trilling 4 Macht en logaritme 5 Geluidsniveau en amplitude 1 De sinus van een hoek Sinus van een hoek

Nadere informatie

De band heeft een mooi samenspel.

De band heeft een mooi samenspel. Groep 7 woordenschat thema 4 les 1 De geluidsinstallatie In een band spelen Het trio De drummer Het drumstel Het gehoor Het samenspel De straatmuzikant De toehoorder Een stel apparaten, zoals versterkers

Nadere informatie

Geluid. Achtergrondinformatie

Geluid. Achtergrondinformatie Geluid 5 Achtergrondinformatie Geluidsgolven Geluid ontstaat wanneer iets in trilling wordt gebracht. Als je aan de snaar van een gitaar trekt, gaat hij trillen en dit brengt de lucht eromheen ook in trilling.

Nadere informatie

G E L U I D --------------------------------------------- Obs Jaarfke Torum 15 SCHEEMDA --------------------------------------------- Hans Rendering

G E L U I D --------------------------------------------- Obs Jaarfke Torum 15 SCHEEMDA --------------------------------------------- Hans Rendering N A T U U R E N T E C H N I E K G E L U I D --------------------------------------------- Obs Jaarfke Torum 15 SCHEEMDA --------------------------------------------- Hans Rendering INLEIDING In dit meesterstuk

Nadere informatie

Expeditie Boswachterscode

Expeditie Boswachterscode Boswachterscode Ontdek jij je zesde zintuig? Kinderen tussen de 7 en 10 jaar opgelet! Zet je zintuigen op scherp. Volg het spoor van Benno Buitenpret. Speciaal voor jou heeft hij zijn persoonlijke en buitengewoon

Nadere informatie

China. Traditionele muziek in China. Vakgebied: Muziek. Lesduur: 2 x 30 minuten per les

China. Traditionele muziek in China. Vakgebied: Muziek. Lesduur: 2 x 30 minuten per les China Traditionele muziek in China Vakgebied: Muziek Lesduur: 2 x 30 minuten per les 3 Pagina 1 Colofon Traditionele muziek in China Les voor groep 7/8 2 x 30 minuten Muziek China - Traditionele muziek

Nadere informatie

GELUIDSLEER 1. TRILLINGEN

GELUIDSLEER 1. TRILLINGEN GELUIDSLEER 1. TRILLINGEN Geluiden zijn trillingen in de lucht, uiterst kleine en snelle schommelingen van de luchtdruk. Deze trillingen worden opgewekt door geluidsbronnen, en planten zich voort zoals

Nadere informatie

Ernstig meervoudig gehandicapten. muziek

Ernstig meervoudig gehandicapten. muziek Ernstig meervoudig gehandicapten & muziek Ellen Bom Muziektherapeute De Compaan Den Haag Activiteitencentrum Kijkduin 2007 Inleiding In deze brochure wordt ingegaan op hoe muziek kan worden ingezet om

Nadere informatie

Gitaar stemmen. Gitaar stemmen

Gitaar stemmen. Gitaar stemmen Gitaar stemmen In deze artikel zullen wij het hebben over gitaar stemmen. Gitaar stemmen is iets dat je vaak zal moeten doen wanneer je gitaar speelt. Het aantal keer dat je moet stemmen is afhankelijk

Nadere informatie

Muziek voor dove mensen

Muziek voor dove mensen 1 Muziek voor dove mensen 1 2 De nieuwe uitvinding is gebaseerd op de eerder door mij gepubliceerde vinding geluid-gevoel pads voor dove mensen onder nummer 26311 welke als doel heeft geluidswaarnemingen

Nadere informatie

Cursus 3, geluid. Janny de Kleijnen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Cursus 3, geluid. Janny de Kleijnen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Janny de Kleijnen Laatst gewijzigd 31 March 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/71327 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Bionica in Telecommunicatie. Leren van de natuur

Bionica in Telecommunicatie. Leren van de natuur Bionica in Telecommunicatie Leren van de natuur J.J. Videler 2012 1 2 3 Voortplantingssnelheid geluid: lucht: ± 340 m/s = 1224 km/h water: ±1500 m/s = 5400 km/h vaste stof afhankelijk van de hardheid:

Nadere informatie

LESBRIEF MAARSCHALKERWEERDORGEL Dierendagproject 4 oktober 2012

LESBRIEF MAARSCHALKERWEERDORGEL Dierendagproject 4 oktober 2012 LESBRIEF MAARSCHALKERWEERDORGEL Dierendagproject 4 oktober 2012 1 HET KERKORGEL HET GROOTSTE BLAASINSTRUMENT Op het plaatje hierboven zie je een heleboel blaasinstrumenten. Welke? Welke komen terug als

Nadere informatie

1 DISK, Boom Amsterdam

1 DISK, Boom Amsterdam aan dit woord gebruik je om uit te drukken dat iets met iets anders verbonden is al al dit woord gebruik je om uit te drukken dat iets eerder gebeurt dan je dacht alles, allemaal bij in de buurt van iets

Nadere informatie

NATUUR- EN SCHEIKUNDE 1 CSE BB

NATUUR- EN SCHEIKUNDE 1 CSE BB Examen VMBO-BB 2005 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 14.00 15.30 uur NATUUR- EN SCHEIKUNDE 1 CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Gebruik het Binas informatieboekje.

Nadere informatie

natuur- en scheikunde 1 CSE BB

natuur- en scheikunde 1 CSE BB Examen VMBO-BB 2008 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-15.00 uur natuur- en scheikunde 1 CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Gebruik het het BINAS informatieboek.

Nadere informatie

Website Repetitiebezoek philharmonie zuidnederland

Website Repetitiebezoek philharmonie zuidnederland Website Repetitiebezoek philharmonie zuidnederland Groep 7-8 en VO onderbouw Docentenhandleiding Vooraf Voor u ligt de docentenhandleiding bij de educatieve website Repetitiebezoek groep 7-8 en VO Onderbouw.

Nadere informatie

Quiz. Golven en trillingen. Staande golven, dopplereffect, interferentie, frequentie, golflengte,

Quiz. Golven en trillingen. Staande golven, dopplereffect, interferentie, frequentie, golflengte, Quiz Golven en trillingen Staande golven, dopplereffect, interferentie, frequentie, golflengte, Golven en Trillingen SOORTEN GOLVEN EN HUN EIGENSCHAPPEN Wat is het verband tussen trillingen en golven?

Nadere informatie