Vlaamse provincies Opleiding interne controle Oktober PwC

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vlaamse provincies Opleiding interne controle Oktober 2007. PwC"

Transcriptie

1 Vlaamse provincies Opleiding interne controle Oktober 2007 PwC

2 Doelstellingen van de opleiding 1. Inzicht krijgen in het begrip «interne controle» (beheersing van processen) 2. Inzicht krijgen in het opzetten van een intern controle systeem 3. In staat zijn om het eigen systeem van interne controle te beoordelen 4. In staat zijn verbeteringen aan te brengen aan het systeem van interne controle

3 Agenda 1. Inleiding: wat is interne controle juist? 2. Statements of interne controle: wat houdt dit in? 3. Bronnen/autoriteiten op het vlak van interne controle 4. Interne controle implementeren: ORCA 5. Cases / Voorbeelden

4 Agenda 1. Inleiding: wat is interne controle juist? Definities Basisprincipes De 5 componenten van interne controle 2. Statements of interne controle: wat houdt dit in? 3. Bronnen/autoriteiten op het vlak van interne controle 4. Interne controle implementeren: ORCA 5. Cases / Voorbeelden

5 Wat is Interne Controle (IC) Interne controle moet bijdragen tot het bereiken van de doelstellingen van de organisatie Publieke sector: rechtszekerheid, rechtsgelijkheid en rechtmatigheid + effectiviteit, efficiëntie en spaarzaamheid (economy economisch gebruik), ethiek

6 Het provinciedecreet In art. 95,96 en 97 van het decreet wordt aangegeven dat de provincies belast zijn met interne controle van hun activiteiten.... De griffier stelt het systeem van interne controle vast en rapporteert hierover jaarlijks aan de deputatie en de provincieraad Dit gegeven is een element van behoorlijk bestuur (good governance) en is niet nieuw in de internationale publieke sector... Slide 6

7 Interne controle volgens het provinciedecreet Interne controle is een geheel van maatregelen en procedures om een redelijke zekerheid te verschaffen over: het bereiken van de beoogde doelstellingen, het naleven van de regelgeving de beschikbaarheid van betrouwbare financiële en beheersinformatie het efficiënt en economisch gebruik van middelen het beschermen van de activa het voorkomen van fraude Provincie Oost-Vlaanderen Slide 7

8 Definitie Interne Controle Committee of Sponsoring Organizations (COSO) of the Treadway Commission Interne controle volgens COSO Interne controle is een door de leiding tot stand gebracht proces om een redelijke zekerheid te verschaffen omtrent de realisatie van de volgende categorieën van doelstellingen: effectiviteit en efficiëntie van bedrijfshandelingen; betrouwbaarheid van financiële verslaggeving; naleving van toepasselijke rechtsregels (wetten en voorschriften). vrijwaring van activa tegen ongeoorloofd gebruik en/of ongeoorloofde transacties Algemene raamwerken: COSO (USA) COCO (CANADA) Het Cadbury rapport (UK)... Specifiek IT-raamwerk: CobiT Interne controle volgens provinciedecreet (VL) Interne controle is een geheel van maatregelen en procedures om een redelijke zekerheid te verschaffen over: het bereiken van de beoogde doelstellingen, het naleven van de regelgeving de beschikbaarheid van betrouwbare financiële en beheersinformatie het efficiënt en economisch gebruik van middelen het beschermen van de activa het voorkomen van fraude

9 Basisprincipes van interne controle 1. Interne controle is de zaak van iedereen in de organisatie (niet enkel van de griffier) 2. Interne controle is een continu proces (dwz. veranderend) -> Risico s veranderen, controles dus ook 3. IC geeft redelijke maar geen absolute zekerheid 4. Controles kosten geld, dus moeten afgewogen worden tov. de risico s... Compenserende controles zijn mogelijk 5. Interne controlemaatregelen bestaan enkel om risico s af te dekken en zijn geen doel op zich Slide 9

10 Basisprincipes interne controle 1. Interne controle is de zaak van iedereen in de organisatie het management is ultiem verantwoordelijk voor de goede werking van het intern controlesysteem maar elke medewerker is mede verantwoordelijk voor de optimale werking ervan op welk niveau van de organisatie hij of zij zich ook bevindt 2. Interne controle is een continu proces IC is geen gebeurtenis of een éénmalige activiteit, maar een geheel van acties en activiteiten die ingebed zijn in de dagelijkse werking van de instelling => dit veronderstelt een attitude van verantwoordelijkheidszin, risicoalertheid en pro-actief handelen «Nieuwe» visie COSO Kubus «Traditionele» visie Slide 10

11 Basisprincipes interne controle 3. Redelijke zekerheid Beperkingen van elk intern controle systeem Beoordelingsfouten Onzorgvuldigheid Samenspanning Overreding/Ingrijpen door het management Wijzigende omgeving of organisatie Kosten/Baten Slide 11

12 Wat is jullie rol bij het uitrollen van een IC systeem De interne controlefacilitatoren hebben een ondersteunende rol en faciliteren (dwz. ondersteunen, sensibiliseren en fungeren als klankbord voor iedereen binnen de organisatie die werk moet maken van Interne controle (re)design binnen zijn/haar processen). Zij worden opgeleid en gecoacht in hun rol door PwC. Hun belangrijkste taken zijn: Bestaande informatie (huishoudelijk reglement, procedures, deontologische code, procesbeschrijvingen enz ) opzoeken en beschikbaar stellen Binnen de organisatie de nodige praktische afspraken maken vb. voor de plaatsbezoeken, opleidingen en workshops (overleg met leidinggevenden, uitsturen uitnodigingen, reserveren zalen,...) Het stuurgroeplid ondersteunen door de deliverables kritisch door te nemen, het project actief op te volgen Orchestreren van de control self assessment van de controleomgeving (mee bepalen van de representatieve steekproef van medewerkers, uitsturen van de vragenlijsten, deelnemen aan de workshop,...) Opvolgen van de interne communicatie ivm het project binnen het bestuur Deelname aan de riskmappingworkshops (1 generieke workshop en een specifieke voor zijn/haar bestuur) Actief meewerken aan de uitwerking van deliverables (vb. kritisch nalezen van het handboek, aanbrengen van beste praktijken uit het bestuur,...) Samen met de trekkers een eigen opleidingsstrategie ontwerpen voor het bestuur die als input kan dienen voor het actieplan per provincie

13 De componenten van interne controle 5 componenten Monitoring Informatie en communicatie Controleactiviteiten Risico inschatting Controleomgeving Slide 13

14 De componenten van interne controle Controleomgeving «De controleomgeving bepaalt de cultuur binnen de organisatie en beïnvloedt de bewustheid van het personeel voor beheersing» Integriteit en zakelijke ethiek Deskundigheid van de medewerkers Tone at the top: voorbeeldfunctie Filosofie van het management Stijl van leidinggeven Sturing Organisatiestructuur Verantwoordelijkheden Delegatie HR management Slide 14

15 De componenten van interne controle Controleomgeving binnen het project 1. Samen met interne controlefacilitatoren de scope bepalen (subculturen - populatie) 2. Self assessment begeleiden 3. Resultaten rapporteren 4. Workshop met leidinggevenden voor de definitie van actiepunten 5. Opnemen actiepunten in het actieplan per provincie Slide 15

16 Taken ICF: Workshop Controleomgeving self assessment organisatie&voorbereiding bespreking vragenlijsten: maandag 15 oktober namiddag Opvolgen antwoorden controleomgeving self assessment (ev. rappels sturen): 7 en 8 november Doornemen analyserapport controleomgeving self assessment van de provincie tussen 21 november en 27 november Workshop actiepunten controleomgeving met leidinggevenden naar aanleiding van het analyserapport controleomgeving. Bespreking actiepunten controleomgeving per provincie Slide 16

17 De componenten van interne controle Risico-inschatting «Risico s permanent in kaart brengen (risico-identificatie) en de mogelijke impact ervan op de doelstellingen bepalen (risico-inschatting)» strategische risico s politieke risico s natuurlijke risico s operationele risico s financiële risico s Identificeer wijzigende factoren die nieuwe risico s teweeg brengen Slide 17

18 Wat zijn risico s? Risico s zijn externe en interne factoren die het bereiken van de doelstellingen van een organisatie kunnen bedreigen bedreiging reputatie misbruik non conformiteit veranderingen

19 Toprisico s: analyse van recente organisatiefraudes diefstal van informatie fraude met jaarrekeningen belangenvermenging en corruptie parallelle circuits diefstal en heling van goederen onkostenvervalsing witwassen BTW-carrousels Slide 19

20 risk based interne controle De risicomap Risico = Probabiliteit x Impact Typische categorisatie: Laag - Middel - Hoog of andere meer kwantitatieve of kwalitatieve modellen High Impact Medium Low Low Medium High Hoe? via een adequaat en effectief systeem van interne controle Probability

21 risk based interne controle De volledige risk management cyclus Doelstellingen Strategische en operationele planning Risico Identificatie Risico Evaluatie Bruto Risico Risk Management Raamwerk Vermijden Overdragen Beheersmaatregelen Verminderen Aanvaarden Netto Risico Output van de Risk Management Cyclus Escalatie / Beslissing Communicatie & Rapportering Slide 21

22 De componenten van interne controle Risico-inschatting binnen het project 1. Overzicht van soorten processen (controletechnisch) voorbereiden 2. Gesprekken met griffiers: doelstellingen/strategische risico s 3. Plaatsbezoeken en voorbereidende gesprekken 4. Horizontale workshop met stuurgroepleden en interne Controlefacilitatoren 5. Workshop per provincie op basis van generiek risicoprofiel 6. Risk map per provincie Slide 22

23 Taken ICF: Facultatief: bijwonen gesprek PwC/griffier tussen 17 oktober en 26 oktober Facultatief: bijwonen plaatsbezoeken risico-analyse tussen 3 oktober en 5 november Bijwonen generieke riskworkshop op woensdag 7 november namiddag Bijwonen workshop riskmapping met leidinggevenden in de provincie in de week van 12 tot 19 november Doornemen risico-analyses per provincie tussen 26 november en 30 november Slide 23

24 De componenten van interne controle Controleactiviteiten «Controle activiteiten of controlemaatregelen zijn systematische activiteiten of procedures (manueel of geautomatiseerd) georganiseerd om risico s te beheersen» Management controles (PBP, begroting, benchmarking, meerjarenplanning,..) Fysische controles (brandveiligheid, overstroming, toegangscontroles, ) Administratieve controles (gericht op administratieve en operationele processen) Functiescheiding IT controles (gericht op geautomatiseerde processen, ) Elke organisatie heeft eigen mix nodig afhankelijk van de risico s die zich stellen Slide 24

25 De componenten van interne controle Controleactiviteiten binnen het project 1. Uitwerken van een praktisch handboek dat door alle diensten kan worden gebruikt 2. Opleiding per provincie Taken ICF: (Re)design controlemaatregelen op processen bekijken van de processen in januari 2008 Opleiding controlemaatregelen Slide 25

26 De componenten van interne controle Informatie & communicatie «Informatiedoorstroming doorheen heel de organisatie is nodig om de om de gehele organisatie te beheersen en het bereiken van de doelstellingen te monitoren» Zowel intern als extern informatie moet doorheen de organisatie gecommuniceerd worden zodat ze op de juiste plaats gebruikt kan worden Management informatie moet : Relevant, Beschikbaar, Betrouwbaar, en Toegankelijk zijn. Slide 26

27 De componenten van interne controle Monitoring «Monitoring is het continue proces van overzicht van de consequente en juiste werking van interne controlemaatregelen»!!! Audit is een onderdeel van een systeem van interne controle Permanente bewaking van het systeem van interne controle door het management zelf : supervisie, opvolgen van de rapportering en het nemen van gepaste acties ter bijsturing, klachten, etc Rapporteren en opvolging van aandachtspunten Punctuele bewakingsactiviteiten door een onafhankelijke entiteit (bijv. interne of externe audit) : ad hoc evaluaties of audits Slide 27

28 De componenten van interne controle Informatie / Communicatie & Monitoring binnen het project 1. Self assessment 2. Actiepunten => Het project mondt uit in een actieplan voor de verdere versterking van interne controle Taken ICF: Voorbereiding van de self assessment informatie en communicatie (werkvergadering met ICF) Launch self assessment vragenlijst voor alle provincies: 23 januari 2008 (invullen voor 11 februari 2008) Bespreking actiepunten informatie en communicatie met ICF Slide 28

29 Agenda 1. Inleiding: wat is interne controle juist? 2. Statements of interne controle: wat houdt dit in? 3. Bronnen/autoriteiten op het vlak van interne controle 4. Interne controle implementeren: ORCA 5. Cases / Voorbeelden

30 Interne controle statements Ook in andere sectoren en landen wordt er steeds meer aandacht besteed aan het afleggen van verantwoording over het goed beheer, interne controle en beheersing van de risico s. In Nederland werd recent een referentiekader mededeling over de bedrijfsvoering ingevoerd waarbij de bevoegde minister rapporteert over het goed beheer binnen zijn administratie. Slide 30

31 Interne Controle statements In het referentiekader Mededeling over de bedrijfsvoering is de volgende standaardtekst voor de mededeling over de bedrijfsvoering opgenomen. In het begrotingsjaar 20xx is op een gestructureerde wijze aandacht besteed aan de bedrijfsvoering van het ministerie van Op basis van een risicoanalyse is een systematische afweging gemaakt inzake de in te zetten instrumenten van sturing en beheersing. Dit omvat mede het vaststellen van het van toepassing zijnde normenkader en de uitgangspunten voor opname van aandachtspunten in deze mededeling. Een en ander heeft in het begrotingsjaar 20xx geresulteerd in beheerste bedrijfsprocessen binnen het ministerie van Daarbij is een aantal punten naar voren gekomen ten aanzien waarvan de volgende verbeteracties zijn (worden) gestart. In de mededeling is daarnaast ruimte gelaten voor het vermelden van departementsspecifieke normen en bijzondere risico s in de bedrijfsprocessen. Verdere info: zie Slide 31

32 Agenda 1. Inleiding: wat is interne controle juist? 2. Statements of interne controle: wat houdt dit in? 3. Bronnen/autoriteiten op het vlak van interne controle 4. Interne controle implementeren: ORCA 5. Cases / Voorbeelden

33 Autoriteiten op het vlak van interne controle (naast COSO) August 14, 2007 The IIA and INTOSAI Sign Agreement The Institute of Internal Auditors and The International Organization of Supreme Audit Institutions Sign Agreement Global organizations enter working alliance ALTAMONTE SPRINGS, Fla. USA - Officials from The Institute of Internal Auditors (IIA) have signed a Memorandum of Understanding (MOU) with The Professional Standards Committee (PSC) of the International Organization of Supreme Audit Institutions (INTOSAI). The MOU outlines plans for cooperation in a variety of areas including mutual support on strategic directives and sharing knowledge when developing professional practices frameworks. "We are very pleased with this collaborative arrangement, for both The IIA and the internal audit profession. In particular, The IIA will draw on the wealth of experience that INTOSAI has gathered in the field of government auditing and will apply this experience in our work," said IIA President Dave Richards IIA: (Internationale beroepsvereniging van interne auditors) Intosai: (Internationale vereniging van rekenkamers)

34 Autoriteiten op het vlak van interne controle (naast COSO) Goede nederlandstalige bronnen referentiekaders: NIVRA, handreiking interne beheersing (NL) Interne audit van de Vlaamse Gemeenschap, handreiking IBR, richtlijnen en boek, een praktische kijk op administratieve organisatie en interne controle, Standaard Uitgeverij, ISBN Slide 34

35 Agenda 1. Inleiding: wat is interne controle juist? 2. Statements of interne controle: wat houdt dit in? 3. Bronnen/autoriteiten op het vlak van interne controle 4. Interne controle implementeren: ORCA Het starten met interne controle Controlemaatregelen in administratieve en operationele processen Functiescheiding IT Controles Conclusie ORCA - analyse 5. Cases / Voorbeelden

36 Het starten met interne controle Stappenplan uit te voeren op alle niveau s van de organisatie Per niveau/proces: Missie strategisch Aligneren N O - Objectieven? / Controleobjectieven? ORC ORC Aligneren Aligneren Aligneren R - Risico s? C - Controlemaatregelen? A - Aligneren operationeel N-2. N-1 ORC ORC Processen. ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC Slide 36

37 Controlemaatregelen in administratieve en operationele processen Controledoelstellingen Authorisatie: diegene die een transactie uitvoert is daartoe gemachtigd Volledigheid: alle transacties/verwerkingen zijn geregistreerd Tijdigheid: de administratieve transacties zijn tijdig Juistheid: de transacties zijn correct geregistreerd Echtheid: er zijn geen fictieve of dubbele transacties Eigendomsrecht: de activa in de jaarrekening behoren de instelling toe Cut off: de transactie is geregistreerd in de juiste periode Waardering: transacties zijn voor juist bedrag, volgens waarderingsregels geregistreerd Adequaatheid van het systeem van interne controle: per controledoelstelling moeten de gepaste controlemaatregelen in de processen ingebed zijn of omgekeerd: de controlemaatregel(en) moet(en) sluitend zijn in functie van de controledoelstelling Slide 37

38 Controlemaatregelen in administratieve en operationele processen Bijvoorbeeld: innen van heffingen Impact Opbrengsten zijn minder dan geraamd Controledoelstellingen ivm dit risico? Probability Slide 38

39 Controlemaatregelen in administratieve en operationele processen Bijvoorbeeld: Controledoelstellingen ivm dit risico? Oa. volledigheid, tijdigheid en juistheid van de ontvangsten Controlemaatregelen? Slide 39

40 Functiescheiding Aandachtspunten ivm functiescheiding functiescheiding moet permanent zijn (ook bij vervangingen) functiescheiding moet ondersteund worden door een adequaat profielbeheer en aangepaste toegangscontrole tot/in de ITsystemen Slide 40

41 IT controles TOEPASSING : IT : grijze zone:. Dossierbeheer. Aankopen. Personeelsbeheer. Boekhouding. Rapportering. LOGISCHE BEVEILIGING. FYSIEKE BEVEILIGING. COMPUTER UITBATING. ONTWIKKELING. WIJZIGINGEN -computer controles en toepassingsspecifieke controles overlappen elkaar trend: -meer computer controles en minder toepassingsspecifieke controles -meer geautomatiseerde toepassingsspecifieke controles en minder manuele controles Slide 41

42 Interne controle in IT applicatie Basis Gegevens Transactie Input Edit Verwerk Output Informatie Transactie Gegevens IT Slide 42

43 Conclusie: ORCA analyse van een proces map de processtappen (niet noodzakelijk flow chart van het volledige proces), bijvoorbeeld: belastingen: heffen, innen, handhaven map de waardekringloop definieer de (controle) objectieven definieer de risico s evalueer welke beheersmaatregelen adequaat zijn evalueer of ze ook effectief worden toegepast ga na of de controlemaatregelen gealligneerd zijn met de doelstellingen van het proces (kostprijs van de controle verantwoord? ongewenste neveneffecten voor de doelgroep?) Slide 43

44 Conclusie - stappenplan uit te voeren op alle niveau s van de organisatie Per niveau/proces: bijvoorbeeld Missie strategisch Transparantie, eerlijk omgaan met partners, efficiënt en zuinig werken N ORC ORC Aligneren Aligneren Aligneren Aligneren N-1 Aankopen bij de meest voordelige leverancier Tijdig, juiste hoeveelheden beschikbaar hebben operationeel N-2. ORC ORC Processen. ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC Slide 44

45 ORCA analyse Voorbeeld: Aankoopproces Behoefte detecteren Markt raadplegen Bestelling Levering Voorraadbeheer Boekhouding Slide 45

46 ORCA analyse Voorbeeld (niet exhaustief) van een O-R-C analyse voor een aankoopproces Slide 46

47 Agenda 1. Inleiding: wat is interne controle juist? 2. Statements of interne controle: wat houdt dit in? 3. Bronnen/autoriteiten op het vlak van interne controle 4. Interne controle implementeren: ORCA 5. Cases / Voorbeelden

48 ORCA analyse Voorbeeld: aanwervingsprocedure personeel Slide 48

49 ORCA analyse Voorbeeld selectieprocedure personeel Controledoelstellingen? Risico s? Controlemaatregelen? Slide 49

50 Data die nog moeten vastgelegd worden. 1. overlegvergadering met ICF en projectleiding P2 in januari (niet W VL) 2. opleiding controlemaatregelen voor leidinggevenden na 9/4/ werkvergadering functionele vereisten voor de elektronische opvolging van het ICS met ICF (week 10/3) 4. actiepunten controlemaatregelen overleg met ICF (week 19/3) 5. werkvergadering actieplan in functie van de agendering van het geïntegreerd actieplan op deputatie (voor eind mei)

De effectieve directie

De effectieve directie Studiedag - Journée d études De interne audit en het auditcomité Walgraeve M. Hoofd interne audit NVSM 17.10.2008 Verslag over: De effectieve directie - Financiële, operationele en strategische risico

Nadere informatie

Interne Controle: wat nu met de praktijk?

Interne Controle: wat nu met de praktijk? Interne Controle: wat nu met de praktijk? Marc Schulpen, BDO Atrio Adviseurs Openbare Sector Danny Maes, BDO Atrio Adviseurs Openbare Sector Frank Vanhove, Financieel Beheerder Gemeente Merelbeke Marc

Nadere informatie

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem In dit artikel wordt de logica van de ISA s besproken in relatie met het interne controlesysteem. Hieronder worden de componenten van het interne

Nadere informatie

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen SAP Risk-Control Model Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen Agenda 1.Introductie in Risicomanagement 2.SAP Risk-Control Model Introductie in Risicomanagement Van risico s naar intern

Nadere informatie

Externe audit, interne controle en IT. Steven Van Roosbroek

Externe audit, interne controle en IT. Steven Van Roosbroek Externe audit, interne controle en IT Steven Van Roosbroek Gestegen verwachtingen Financieel Inhoudelijk Burgers 3 4 Kader voor de externe audit Nieuw systeem van plannen en boekhouden Integratie sectorale

Nadere informatie

Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes

Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes Introductie Jacco Jacobs E-mail: jacco.jacobs@nl.ey.com Internet: www.ey.com Meta Hoetjes E-mail: meta.hoetjes@csi4grc.com

Nadere informatie

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Benne van Popta (voorzitter Detailhandel) Steffanie Spoorenberg (adviseur Atos Consulting) Agenda 1. Risicomanagement 2. Risicomanagement vanuit

Nadere informatie

Pilootproject VVM De Lijn

Pilootproject VVM De Lijn Pilootproject VVM De Lijn Netwerk organisatiebeheersing 24 januari 2013 Dominiek Viaene VVM De Lijn Jo Fransen IAVA Agenda 1. Kerncijfers VVM De Lijn 2. Situering pilootproject single audit 3. Methodiek

Nadere informatie

Infosessie Externe audit voor de lokale besturen Vrijdag 13/12/2013

Infosessie Externe audit voor de lokale besturen Vrijdag 13/12/2013 Infosessie Externe audit voor de lokale besturen Vrijdag 13/12/2013 samen groeien samen oogsten samen proeven Inhoud 1. Historiek 2. Ratio 3. Interne controle 4. Types van audit 5. Drieledig doel 6. Organisatie

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

PROCESBEHEER en ORGANISATIEBEHEERSING. bij MOD DAR-iV Strategic seminars 10 september 2010

PROCESBEHEER en ORGANISATIEBEHEERSING. bij MOD DAR-iV Strategic seminars 10 september 2010 PROCESBEHEER en ORGANISATIEBEHEERSING bij MOD DAR-iV Strategic seminars 10 september 2010 INHOUD Het kader De doelstellingen van Procesbeheer Aanpak inzake Procesbeheer De doelstellingen van OBIC Aanpak

Nadere informatie

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief.

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. In de Code van Commissie Peters De Veertig Aanbevelingen (juni 1997) staat in zeer algemene termen iets over risicobeheersing.

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

Doelstellingenmanagement en monitoring vanuit de auditbril. Eddy Guilliams 1 april 2014

Doelstellingenmanagement en monitoring vanuit de auditbril. Eddy Guilliams 1 april 2014 Doelstellingenmanagement en monitoring vanuit de auditbril Eddy Guilliams 1 april 2014 Agenda Interne controle/ organisatiebeheersing en audit Wie zijn we? Doelstellingen en monitoring in de leidraad organisatiebeheersing

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

Bedrijfscontinuïteitsmanagement en crisiscommunicatie Kadering

Bedrijfscontinuïteitsmanagement en crisiscommunicatie Kadering Bedrijfscontinuïteitsmanagement en crisiscommunicatie Kadering Carolina Stevens Departement Bestuurszaken Seminarie crisis- en reputatiemanagement Consciencegebouw 6 oktober 2009 Inhoud 1. Wat is bedrijfscontinuïteitsmanagement?

Nadere informatie

Centrum voor Politiestudies Hasselt, 8 mei 2012

Centrum voor Politiestudies Hasselt, 8 mei 2012 Centrum voor Politiestudies Hasselt, 8 mei 2012 Jo Fransen, manager auditor Interne Audit van de Vlaamse Administratie Agenda Korte voorstelling IAVA Implementatie van interne controle binnen de Vlaamse

Nadere informatie

SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern

SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern Programma 13.30 uur Opening 13.40 uur Risicomanagement in het onderwijs door Marien Rozendaal RA 14.30 uur Pauze 15.00 uur Risicomanagement

Nadere informatie

Deontologische Code. Deze Deontologische Code is zowel op individuen als op entiteiten die interne auditdiensten verlenen van toepassing.

Deontologische Code. Deze Deontologische Code is zowel op individuen als op entiteiten die interne auditdiensten verlenen van toepassing. Deontologische Code INLEIDING Het doel van de Deontologische Code van het Instituut is het stimuleren van een ethische cultuur binnen het geheel van de professionele uitoefening van interne audit. Interne

Nadere informatie

Beleids- en BeheersCyclus. Cursus beleidsplanning, -monitoring en evaluatie: Inleidend hoofdstuk

Beleids- en BeheersCyclus. Cursus beleidsplanning, -monitoring en evaluatie: Inleidend hoofdstuk Beleids- en BeheersCyclus Cursus beleidsplanning, -monitoring en evaluatie: Inleidend hoofdstuk Inhoud cursus Rode draad 1.2 Inleiding 1.3 Definities 1.4 Model strategisch 1.5 Belang strategisch 1.6 Belang

Nadere informatie

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015)

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015) Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID (inwerkingtreding: 1 januari 2015) 2 1. Doelstellingen, proces- & risicomanagement Subthema kwaliteitsbeleid

Nadere informatie

Interne controle en risicobeheer

Interne controle en risicobeheer COMMISSIE CORPORATE GOVERNANCE PRIVATE STICHTING Interne controle en risicobeheer Richtlijnen in het kader van de wet van 6 april 2010 en de Belgische Corporate Governance Code 2009 Hulpdocument voor het

Nadere informatie

Advies inzake Risicobenadering

Advies inzake Risicobenadering dvies inzake Risicobenadering Het afstemmen van modellen op uitdagingen PRIMO heeft binnen haar organisatie een divisie opgericht die zich geheel richt op het effectief gebruik van risicomanagementmodellen.

Nadere informatie

PERMANENTE ZORG VOOR DE CONTROLEOMGEVING

PERMANENTE ZORG VOOR DE CONTROLEOMGEVING PERMANENTE ZORG VOOR DE CONTROLEOMGEVING Goede praktijk van de afdeling hogescholen (departement onderwijs / ministerie van de Vlaamse Gemeenschap) Systematische innovatie vereist de wil om naar veranderingen

Nadere informatie

Berry Kok. Navara Risk Advisory

Berry Kok. Navara Risk Advisory Berry Kok Navara Risk Advisory Topics Informatiebeveiliging in het nieuws Annual Benchmark on Patient Privacy & Data Security Informatiebeveiliging in de zorg Extra uitdaging: mobiel Informatiebeveiliging

Nadere informatie

Interne audit in de FOD Mobiliteit en Vervoer

Interne audit in de FOD Mobiliteit en Vervoer Interne audit in de FOD Mobiliteit en Vervoer Josiane Van Waesberghe FOD Mobiliteit en Vervoer Studiedag Modernisering van de Controlepiramide Instituut van de Overheid 12 mei 2005 FOD Agenda Agenda Huidige

Nadere informatie

Functiebeschrijving: Directeur audit

Functiebeschrijving: Directeur audit Functiebeschrijving: Directeur audit Functiefamilie Controle en audit functies Voor akkoord Naam leidinggevende Datum + handtekening Naam functiehouder Datum + Handtekening 1. Context van de functie 1.1.

Nadere informatie

Aanvullende informatie over elke mindset krijgt u door te klikken op de vlakken in de roadmap.

Aanvullende informatie over elke mindset krijgt u door te klikken op de vlakken in de roadmap. Wij stellen u graag de nieuwste versie van de Talent Management Roadmap voor. Twee mindsets rond duurzaam HR werden toegevoegd: - Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen - Business Model Aanvullende informatie

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT Groningen, maart 2016 Wim Pauw Risicomanagement Risicomanagement is steeds meer een actueel thema voor financiële beleidsbepalers, maar zij worstelen vaak met de bijbehorende

Nadere informatie

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 CobiT Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 Control objectives for information and related Technology Lezenswaardig: 1. CobiT, Opkomst, ondergang en opleving

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

VOORWOORD. 1 Code voor informatiebeveiliging, Nederlands Normalisatie Instituut, Delft, 2007 : NEN-ISO.IEC 27002.

VOORWOORD. 1 Code voor informatiebeveiliging, Nederlands Normalisatie Instituut, Delft, 2007 : NEN-ISO.IEC 27002. Gesloten openheid Beleid informatiebeveiliging gemeente Leeuwarden 2014-2015 VOORWOORD In januari 2003 is het eerste informatiebeveiligingsbeleid vastgesteld voor de gemeente Leeuwarden in de nota Gesloten

Nadere informatie

Bart De Peuter Instituut voor de Overheid, KU Leuven CPS studiedag Organisatiebeheersing 8 mei Hasselt

Bart De Peuter Instituut voor de Overheid, KU Leuven CPS studiedag Organisatiebeheersing 8 mei Hasselt Organisatiebeheersing doorheen de beleidscyclus Bart De Peuter Instituut voor de Overheid, KU Leuven CPS studiedag Organisatiebeheersing 8 mei Hasselt Inhoud Context en achtergronden Afbakening en methodiek

Nadere informatie

André Salomons Smart SharePoint Solutions BV. Cloud security en de rol van de accountant ICT Accountancy praktijkdag

André Salomons Smart SharePoint Solutions BV. Cloud security en de rol van de accountant ICT Accountancy praktijkdag André Salomons Smart SharePoint Solutions BV Cloud security en de rol van de accountant ICT Accountancy praktijkdag Cloud security moet uniformer en transparanter, waarom deze stelling? Links naar de artikelen

Nadere informatie

Slide 1. Slide 2 Introduktie. Slide 3 Deze les: 2 onderwerpen. Les 1 Definities en belang Informatie Technologie. Intro docent Opzet/tentamenstof

Slide 1. Slide 2 Introduktie. Slide 3 Deze les: 2 onderwerpen. Les 1 Definities en belang Informatie Technologie. Intro docent Opzet/tentamenstof Slide 1 Les 1 Definities en belang Informatie Technologie IT A Basics en toepassing Informatie Technologie Versie 4.1 Sept 2014 Slide 2 Introduktie Intro docent Opzet/tentamenstof Stof/vraagstukken behandeld

Nadere informatie

Vlaamse Toezichtcommissie voor het elektronische bestuurlijke gegevensverkeer SHOPT-IT 2013. Informatieveiligheid omdat het moet!

Vlaamse Toezichtcommissie voor het elektronische bestuurlijke gegevensverkeer SHOPT-IT 2013. Informatieveiligheid omdat het moet! voor het elektronische bestuurlijke gegevensverkeer SHOPT-IT 2013 Informatieveiligheid omdat het moet! Caroline Vernaillen 25 april 2013 Wie zijn wij o adviseurs van de VTC o De voor het elektronische

Nadere informatie

Studiedag «Prestatie-audit in de federale overheid: stand van zaken en vooruitblik» K.U.Leuven-Instituut voor de Overheid

Studiedag «Prestatie-audit in de federale overheid: stand van zaken en vooruitblik» K.U.Leuven-Instituut voor de Overheid Studiedag «Prestatie-audit in de federale overheid: stand van zaken en vooruitblik» K.U.Leuven-Instituut voor de Overheid ROLLEN VOOR DE INSPECTIE VAN FINANCIEN IN HET BELGISCH AUDITSYSTEEM 29 oktober

Nadere informatie

Integraal risicomanagement

Integraal risicomanagement Samenvatting Integraal risicomanagement in 40 Nederlandse ziekenhuizen Inhoud Inleiding 3 Onderzoeksvragen 3 Integraal risicomanagement onvoldoende beschreven 4 Aanbevelingen 5 Over VvAA 7 2 VvAA Risicomanagement

Nadere informatie

INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ

INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ BIJLAGE 2. INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ Dit intern reglement maakt integraal deel uit van het Corporate Governance Charter van de Vennootschap. Deze bijlage is een aanvulling op de toepasselijke

Nadere informatie

Beleids- en beheerscyclus: Papieren waarheid of daadkrachtig bestuur. Pilootbesturen getuigen over hun ervaringen met BBC

Beleids- en beheerscyclus: Papieren waarheid of daadkrachtig bestuur. Pilootbesturen getuigen over hun ervaringen met BBC Beleids- en beheerscyclus: Papieren waarheid of daadkrachtig bestuur Pilootbesturen getuigen over hun ervaringen met BBC Brussel, 24 november 2011 Programma Ellen Ruelens: Staan de beleidsrapporten i.f.v.

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7

Inhoud. Woord vooraf 7 Inhoud Woord vooraf 7 1 Diverse aspecten van de controle 9 1.1 Doelstelling van de controle van de jaarrekening 9 1.1.1 Basisprincipes 9 1.1.2 De specifieke Belgische context 10 1.2 Andere controleopdrachten

Nadere informatie

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK?

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? WHITEPAPER DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? DOOR M. HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONS ULTANT Risicomanagement is tegenwoordig een belangrijk onderdeel van uw bedrijfsvoering. Dagelijks wordt er aandacht

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 11

Inhoud. Woord vooraf 11 5 Inhoud Woord vooraf 11 1 Diverse aspecten van de controle 13 1.1 Doelstelling van de controle van de jaarrekening 14 1.1.1 Basisprincipes 14 1.1.2 De specifieke Belgische context 15 1.2 Andere controleopdrachten

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 En hoe de puzzelstukjes Of hoe de puzzelstukjes precies in elkaar precies passen in elkaar passen Onze Visie Wie we willen zijn in 2012 1 1 Als marktleider in het

Nadere informatie

Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland

Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland OVER OOSTZAAN Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland WORMERLAND. GESCAND OP 13 SEP. 2013 Gemeente Oostzaan Datum : Aan: Raadsleden gemeente Oostzaan Uw BSN : - Uw brief van :

Nadere informatie

ISO 9001:2000 en EFQM bij AOSO Marc Gernaey

ISO 9001:2000 en EFQM bij AOSO Marc Gernaey INFOSHOP ISO 9001:2000 en EFQM bij AOSO Marc Gernaey 1 Doelstelling Implementatie van ISO 9001:2000 bij een overheidsadministratie ISO 9001 en AOSO Doelstelling van AOSO Filosofie en uitgangspunten van

Nadere informatie

AAPD ORGANISATIEBEHEERSING. "De basis is de bal zo snel mogelijk onder controle krijgen zodat je iets meer tijd hebt om te kijken.

AAPD ORGANISATIEBEHEERSING. De basis is de bal zo snel mogelijk onder controle krijgen zodat je iets meer tijd hebt om te kijken. ORGANISATIEBEHEERSING BIJ DE PATRIMONIUMDOCUMENTATIE AAPD "De basis is de bal zo snel mogelijk onder controle krijgen zodat je iets meer tijd hebt om te kijken." Johan Cruijff Nederlands voetballer en

Nadere informatie

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten.

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten. Balanced Scorecard & EFQM 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004 Voor vandaag! Grondslagen van Balanced Scorecard Aan de hand van het 4x4 model! Het EFQM model in vogelvlucht De 3 facetten! De LAT-relatie

Nadere informatie

Martine Verluyten Voorzitter van het Auditcomité van de Vlaamse Administratie

Martine Verluyten Voorzitter van het Auditcomité van de Vlaamse Administratie 1 Publieke versus private audit Gelijkenissen en verschillen een persoonlijke-ervaringsgebaseerde toelichting Martine Verluyten Voorzitter van het Auditcomité van de Vlaamse Administratie 2 2 1 Context

Nadere informatie

ICT Accountancy. Praktijkdag Webwinkels en Boekhouden

ICT Accountancy. Praktijkdag Webwinkels en Boekhouden ICT Accountancy Praktijkdag Webwinkels en Boekhouden Thema Betrouwbaar Administreren Misbruik Afrekensystemen Misbruik Afrekensystemen Internationaal probleem Veel oplossingsrichtingen Overleg Belastingdienst

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol SAMENVATTING ITIL ITIL is nog steeds dé standaard voor het inrichten van beheerspocessen binnen een IT-organisatie. En dekt zowel applicatie- als infrastructuur beheer af. Indien gewenst kan ITIL worden

Nadere informatie

Reglement audit committee van de raad van commissarissen

Reglement audit committee van de raad van commissarissen Reglement audit committee van de raad van commissarissen Vaststelling en wijziging reglement. Artikel 1. 1.1. Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen met ingang van 1 januari 2016.

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 402 IN OVERWEGING TE NEMEN FACTOREN BIJ DE CONTROLE VAN ENTITEITEN DIE GEBRUIKMAKEN VAN SERVICE-ORGANISATIES

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 402 IN OVERWEGING TE NEMEN FACTOREN BIJ DE CONTROLE VAN ENTITEITEN DIE GEBRUIKMAKEN VAN SERVICE-ORGANISATIES INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 402 IN OVERWEGING TE NEMEN FACTOREN BIJ DE CONTROLE VAN ENTITEITEN DIE GEBRUIKMAKEN VAN SERVICE-ORGANISATIES INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-3 Door de auditor in

Nadere informatie

Functiebeschrijving teamverantwoordelijke Ruimtelijke en stedelijke ontwikkeling

Functiebeschrijving teamverantwoordelijke Ruimtelijke en stedelijke ontwikkeling Functiebeschrijving teamverantwoordelijke Ruimtelijke en stedelijke ontwikkeling Functietitel Cluster Dienst Plaats in de organisatie Niveau Weddeschaal Statuut Teamverantwoordelijke Ruimtelijke en stedelijke

Nadere informatie

Informatieveiligheid, de praktische aanpak

Informatieveiligheid, de praktische aanpak Informatieveiligheid, de praktische aanpak Wie ben ik? Frederik Baert Domeinverantwoordelijke Informatieveiligheid Domeinverantwoordelijke Infrastructuur & Connectiviteit @ V-ICT-OR V-ICT-OR cvba Dienstenorganisatie

Nadere informatie

Reglement audit committee

Reglement audit committee Reglement audit committee Artikel 1. Vaststelling en wijziging reglement 1. Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen op 19 augustus 2013, gewijzigd op 2 december 2013 en laatstelijk

Nadere informatie

Leerbronnen Informatieveiligheid. 13 november 2014

Leerbronnen Informatieveiligheid. 13 november 2014 Leerbronnen Informatieveiligheid 13 november 2014 V-ICT-OR zet door op Informatieveiligheid! Doelstellingen: 1 Bewustzijn 2 Opleiding en advies 3 Uitwisseling van kennis en ervaring 4 Referentiekader V-ICT-OR

Nadere informatie

STUDIEDAG. Projectmatig werken in lokale overheden LEUVEN 27 oktober 2011

STUDIEDAG. Projectmatig werken in lokale overheden LEUVEN 27 oktober 2011 STUDIEDAG Projectmatig werken in lokale overheden LEUVEN 27 oktober 2011 Introductie "Projectmatig werken is teamwork... maar vanuit andere samenwerkingsvormen dan we vaak gewoon zijn in de reguliere werking.

Nadere informatie

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties Benefits Management Continue verbetering van bedrijfsprestaties Agenda Logica 2010. All rights reserved No. 2 Mind mapping Logica 2010. All rights reserved No. 3 Opdracht Maak een Mindmap voor Kennis Management

Nadere informatie

Readiness Assessment ISMS

Readiness Assessment ISMS Readiness Assessment van ISMS ISO/IEC27001:2005 1 Senior Internal/IT auditor Luyke Tjebbes EMIA RO CISA Lead Auditor ISO/IEC27001:2005 Projectleider ISO assessment 2 Wat is ISO 27001 eigenlijk? ISO/IEC

Nadere informatie

Governance, Risk and Compliance (GRC) tools

Governance, Risk and Compliance (GRC) tools Governance, Risk and Compliance (GRC) tools Auteurs: Peter Paul Brouwers en Maurice op het Veld Samenvatting Het voldoen aan de wet- en regelgeving met betrekking tot bijvoorbeeld de Sarbanes Oxley Act

Nadere informatie

Functiebeschrijving. Functie. Doel van de entiteit. Plaats in de organisatie. Voor kennisname. Dienst: Functienaam: diensthoofd.

Functiebeschrijving. Functie. Doel van de entiteit. Plaats in de organisatie. Voor kennisname. Dienst: Functienaam: diensthoofd. Functiebeschrijving Functie Graadnaam: diensthoofd Functienaam: diensthoofd Functiefamilie: managementteam Functionele loopbaan: A1a-A3a Afdeling: Ondersteuning Dienst: Subdienst: Code: Doel van de entiteit

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

Studiedag De modernisering van het begroten in België. Brussel, 11 mei 2004

Studiedag De modernisering van het begroten in België. Brussel, 11 mei 2004 Studiedag De modernisering van het begroten in België Brussel, 11 mei 2004 Internationale trends in overheidsbegroten Prof. dr. Geert Bouckaert A. Internationale trends Inhoud 1. Gebruik van prestatiegegevens

Nadere informatie

Bent u klaar voor de interimcontrole

Bent u klaar voor de interimcontrole Bent u klaar voor de interimcontrole van uw accountant? BMC levert aan opdrachtgevers in de hele publieke sector verschillende diensten en producten die met (verbijzonderde) interne controle te maken hebben.

Nadere informatie

Ondernemingsplan IVA Centrale Accounting 2013. Verdere uitwerking doelstellingen en strategische projecten

Ondernemingsplan IVA Centrale Accounting 2013. Verdere uitwerking doelstellingen en strategische projecten 1 Verdere uitwerking doelstellingen en strategische projecten Het ondernemingsplan 2013 van IVA Centrale Accounting is gebaseerd op de beheersovereenkomst 2011-2015. De beheersovereenkomst vermeldt 5 strategische

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

Functie: ADV/0003 directeur organisatie en coördinatie Periode van - tot: 02/12/2008 - Benoemingscode: 10 STATUTAIR VASTBENOEMDE

Functie: ADV/0003 directeur organisatie en coördinatie Periode van - tot: 02/12/2008 - Benoemingscode: 10 STATUTAIR VASTBENOEMDE Functiegegevens Functie: ADV/0003 directeur organisatie en coördinatie Periode van - tot: 02/12/2008 - Graad: A5a Salarischaal: A5b A5b Niveau: Niveau A Benoemingscode: 10 STATUTAIR VASTBENOEMDE Functiecode:

Nadere informatie

INTEGRATIE VAN MANAGEMENTSYSTEMEN. Leen Scheers Senior consultant

INTEGRATIE VAN MANAGEMENTSYSTEMEN. Leen Scheers Senior consultant Welkom INTEGRATIE VAN MANAGEMENTSYSTEMEN Leen Scheers Senior consultant GEGEVEN bedrijven wensen verschillende managementsystemen met certificaten meerdere invalshoeken (KVM), zowel op managementniveau

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V.

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. Dit Reglement is goedgekeurd door de Raad van Commissarissen van Telegraaf Media Groep N.V. op 17 september 2013. 1. Inleiding De Auditcommissie is een

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR?

BENT U ER KLAAR VOOR? ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 HERZIENINGEN ZIJN IN AANTOCHT BENT U ER KLAAR VOOR? Move Forward with Confidence WAT IS NIEUW IN ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 MEER BUSINESS GEORIENTEERD KERNASPECTEN "LEIDERSCHAP

Nadere informatie

undert Zundertse Regelgeving Wetstechnische informatie 2013/17314 Rubriek: Naam regeling: Verordening auditcommissie gemeente Zundert

undert Zundertse Regelgeving Wetstechnische informatie 2013/17314 Rubriek: Naam regeling: Verordening auditcommissie gemeente Zundert undert Zundertse Regelgeving Wetstechnische informatie 2013/17314 Rubriek: 1 Naam regeling: Verordening auditcommissie gemeente Zundert Citeertitel: Geen citeertitel 1 Wettelijke grondslag Artikel 82 Gemeentewet

Nadere informatie

PostNL Business Principles

PostNL Business Principles 3 december 2014 PostNL N.V. PostNL Business Principles Raad van Bestuur Auteur Director Audit & Security Titel PostNL Business Principles Versie 1.1 Dit document is een vertaling van de Engelstalige versie.

Nadere informatie

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT WHITEPAPER BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT RISICOMANAGEMENT IN BALANS Ondernemen betekent risico s nemen om de

Nadere informatie

Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen van Woningbouwvereniging Habeko wonen op 8 juli 2008.

Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen van Woningbouwvereniging Habeko wonen op 8 juli 2008. Bestuursreglement Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen van Woningbouwvereniging Habeko wonen op 8 juli 2008. Artikel 1 Status en inhoud van het reglement 1. Dit reglement is opgesteld

Nadere informatie

Grip op uw bedrijfscontinuïteit

Grip op uw bedrijfscontinuïteit Grip op uw bedrijfscontinuïteit Hoe omgaan met risico s 1 Grip op uw bedrijfsdoelstellingen: risicomanagement Ondernemen is risico s nemen. Maar bedrijfsrisico s mogen ondernemen niet in de weg staan.

Nadere informatie

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Inhoudsopgave - Actieplan GVB Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. n.a.v. BDO-rapportage 13

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn Telefoon (055) 579 39 48 www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van

Nadere informatie

INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ

INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ BIJLAGE 2 BIJ HET CORPORATE GOVERNANCE CHARTER INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ OPGESTELD DOOR DE RAAD VAN BESTUUR INHOUDSOPGAVE Algemeen... 3 1. Samenstelling... 3 2. Verantwoordelijkheden... 3 3.

Nadere informatie

Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V.

Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V. Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V. Datum: 15 april 2013 Versie 1.0 1. Inleiding Het Risk & Compliance Charter (charter) bevat de uitgeschreven principes, doelstellingen en bevoegdheden

Nadere informatie

Naar HKZ; procesgericht of doelgericht?

Naar HKZ; procesgericht of doelgericht? Naar HKZ; procesgericht of doelgericht? Septa Management Group Scheepsmakershaven 34d 3011 VB Rotterdam Auteur: Johan ter Heegde Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Vertrekpunt HKZ: documenten, processen of

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 3.1 Controle/audit

FUNCTIEFAMILIE 3.1 Controle/audit Doel van de functiefamilie Ter plaatse bij derden de naleving van reglementeringen, normen, ed controleren of interne audit uitvoeren hierover te rapporteren zodat de gepaste acties kunnen ondernomen worden

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

Functiekaart. Functie. Doel van de entiteit. Plaats in de organisatie. Voor kennisname. Dienst: Personeel. Functienaam: bestuurssecretaris.

Functiekaart. Functie. Doel van de entiteit. Plaats in de organisatie. Voor kennisname. Dienst: Personeel. Functienaam: bestuurssecretaris. Functie Graadnaam: bestuurssecretaris Functienaam: bestuurssecretaris Functiefamilie: functioneel leidinggevend Functionele loopbaan: A1a-A3a Afdeling: Algemene zaken Dienst: Personeel Subdienst: Code:

Nadere informatie

3-daagse praktijktraining. IT Audit Essentials

3-daagse praktijktraining. IT Audit Essentials 3-daagse praktijktraining IT Audit Essentials Programma IT-Audit Essentials Door de steeds verdergaande automatisering van de bedrijfsprocessen wordt de beveiliging en betrouwbaarheid van de IT systemen

Nadere informatie

erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding erbeterdezaak.nl

erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding Proces cultuur De klant komt eerst Zorg dat je altijd waarde toevoegt Moedig eigen initiatief aan Geef medewerkers ruimte Moedig teamwerk aan Beloon team prestaties Werk

Nadere informatie

in 12 slides Code Buysse II, samengevat in 12 slides

in 12 slides Code Buysse II, samengevat in 12 slides in 12 slides Code Buysse II, samengevat in 12 slides 1 Governance principes De ondernemers hebben hun bedrijf nog niet in een vennootschapsstructuur ondergebracht. De ondernemers activeren een raad van

Nadere informatie

WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN.

WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN. WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN. COMPLIANCE RADAR De Compliance Radar helpt gemeenten een brug te slaan tussen beleidsdoelstellingen en uitvoering. Door

Nadere informatie

Drs. J. (Jaap) Bergman RA vestigingsdirecteur - partner. Hartelijk welkom

Drs. J. (Jaap) Bergman RA vestigingsdirecteur - partner. Hartelijk welkom Adequate AO/IB Drs. J. (Jaap) Bergman RA vestigingsdirecteur - partner Hartelijk welkom Onderwerpen 1. Basis AO/IB 2. Toegepast op SWV 3. Risicomanagement 4. Vragen 1. Basis AO/IB 1. Basistheorie AO/IB

Nadere informatie

OPI-PMO - PROJECT MANAGER VERANTWOORDELIJKHEDEN I.V.M. INFORMATIEBEVEILIGING EN VERANTWOORD SPEL

OPI-PMO - PROJECT MANAGER VERANTWOORDELIJKHEDEN I.V.M. INFORMATIEBEVEILIGING EN VERANTWOORD SPEL Functiedetail FUNCTIE : OPI-PMO - Project Manager FUNCTIEFAMILIE : Technology AFDELING : Technology DATUM LAATSTE AANPASSING: mei 2010 FUNCTIETITEL DIRECTE LEIDINGGEVENDE: Senior Program Manager OUDE CODE:

Nadere informatie

Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008

Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008 Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008 1 Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controle- en overige standaarden Vastgesteld

Nadere informatie

Advies commissie BBV aan ministerie van BZK mei 2013. Van een rechtmatigheidsoordeel naar een rechtmatigheidsverantwoording

Advies commissie BBV aan ministerie van BZK mei 2013. Van een rechtmatigheidsoordeel naar een rechtmatigheidsverantwoording Van een rechtmatigheidsoordeel naar een rechtmatigheidsverantwoording Samenvatting Mede op verzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft de commissie BBV een onderzoek

Nadere informatie

Workshop Pensioenfondsen. Gert Demmink

Workshop Pensioenfondsen. Gert Demmink Workshop Pensioenfondsen Gert Demmink 13 november 2012 Integere Bedrijfsvoering Integere bedrijfsvoering; Bas Jennen Bestuurderstoetsingen; Juliette van Doorn Integere bedrijfsvoering, beleid & uitbesteding

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg

Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg En op welke wijze wij onze klanten verder willen brengen. Inhoud Onze Visie 4 Onze Missie 6 Onze kernwaarden 8 Onze gedragscode 10 Algemeen 11 Naleving van de wet 11 Medewerkers

Nadere informatie

Vlaamse Toezichtcommissie voor het elektronische bestuurlijke gegevensverkeer. Organisatiebeheersing en informatieveiligheid

Vlaamse Toezichtcommissie voor het elektronische bestuurlijke gegevensverkeer. Organisatiebeheersing en informatieveiligheid voor het elektronische bestuurlijke gegevensverkeer Organisatiebeheersing Caroline Vernaillen & Anne Teughels 21 maart 2013 INLEIDING Wie zijn wij Waarom informatieveiligheid Hoe past informatieveiligheid

Nadere informatie

De uitdagingen van een kleine IAF

De uitdagingen van een kleine IAF De uitdagingen van een kleine IAF Wat is nodig om effectief te worden? 1 9 december 2015 Even voorstellen Michel Vlak 22 jaar ervaring op het gebied van Internal Audit, Governance en Kwaliteitsmanagement

Nadere informatie

Risicomanagement. Mark Vandersmissen & Steve Troupin Netwerk Organisatiebeheersing 24 Januari 2013

Risicomanagement. Mark Vandersmissen & Steve Troupin Netwerk Organisatiebeheersing 24 Januari 2013 1 Risicomanagement Mark Vandersmissen & Steve Troupin Netwerk Organisatiebeheersing 24 Januari 2013 2 Agenda 1. Waarom risicomanagement 2. Verdere aanpak 3. Risicomanagementproces 4. Community-building

Nadere informatie

De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz

De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz Group Director, QHSE 11 September 2014. ABOUT US FTS Hofftrans Oil transportation

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie