Vlaamse provincies Opleiding interne controle Oktober PwC

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vlaamse provincies Opleiding interne controle Oktober 2007. PwC"

Transcriptie

1 Vlaamse provincies Opleiding interne controle Oktober 2007 PwC

2 Doelstellingen van de opleiding 1. Inzicht krijgen in het begrip «interne controle» (beheersing van processen) 2. Inzicht krijgen in het opzetten van een intern controle systeem 3. In staat zijn om het eigen systeem van interne controle te beoordelen 4. In staat zijn verbeteringen aan te brengen aan het systeem van interne controle

3 Agenda 1. Inleiding: wat is interne controle juist? 2. Statements of interne controle: wat houdt dit in? 3. Bronnen/autoriteiten op het vlak van interne controle 4. Interne controle implementeren: ORCA 5. Cases / Voorbeelden

4 Agenda 1. Inleiding: wat is interne controle juist? Definities Basisprincipes De 5 componenten van interne controle 2. Statements of interne controle: wat houdt dit in? 3. Bronnen/autoriteiten op het vlak van interne controle 4. Interne controle implementeren: ORCA 5. Cases / Voorbeelden

5 Wat is Interne Controle (IC) Interne controle moet bijdragen tot het bereiken van de doelstellingen van de organisatie Publieke sector: rechtszekerheid, rechtsgelijkheid en rechtmatigheid + effectiviteit, efficiëntie en spaarzaamheid (economy economisch gebruik), ethiek

6 Het provinciedecreet In art. 95,96 en 97 van het decreet wordt aangegeven dat de provincies belast zijn met interne controle van hun activiteiten.... De griffier stelt het systeem van interne controle vast en rapporteert hierover jaarlijks aan de deputatie en de provincieraad Dit gegeven is een element van behoorlijk bestuur (good governance) en is niet nieuw in de internationale publieke sector... Slide 6

7 Interne controle volgens het provinciedecreet Interne controle is een geheel van maatregelen en procedures om een redelijke zekerheid te verschaffen over: het bereiken van de beoogde doelstellingen, het naleven van de regelgeving de beschikbaarheid van betrouwbare financiële en beheersinformatie het efficiënt en economisch gebruik van middelen het beschermen van de activa het voorkomen van fraude Provincie Oost-Vlaanderen Slide 7

8 Definitie Interne Controle Committee of Sponsoring Organizations (COSO) of the Treadway Commission Interne controle volgens COSO Interne controle is een door de leiding tot stand gebracht proces om een redelijke zekerheid te verschaffen omtrent de realisatie van de volgende categorieën van doelstellingen: effectiviteit en efficiëntie van bedrijfshandelingen; betrouwbaarheid van financiële verslaggeving; naleving van toepasselijke rechtsregels (wetten en voorschriften). vrijwaring van activa tegen ongeoorloofd gebruik en/of ongeoorloofde transacties Algemene raamwerken: COSO (USA) COCO (CANADA) Het Cadbury rapport (UK)... Specifiek IT-raamwerk: CobiT Interne controle volgens provinciedecreet (VL) Interne controle is een geheel van maatregelen en procedures om een redelijke zekerheid te verschaffen over: het bereiken van de beoogde doelstellingen, het naleven van de regelgeving de beschikbaarheid van betrouwbare financiële en beheersinformatie het efficiënt en economisch gebruik van middelen het beschermen van de activa het voorkomen van fraude

9 Basisprincipes van interne controle 1. Interne controle is de zaak van iedereen in de organisatie (niet enkel van de griffier) 2. Interne controle is een continu proces (dwz. veranderend) -> Risico s veranderen, controles dus ook 3. IC geeft redelijke maar geen absolute zekerheid 4. Controles kosten geld, dus moeten afgewogen worden tov. de risico s... Compenserende controles zijn mogelijk 5. Interne controlemaatregelen bestaan enkel om risico s af te dekken en zijn geen doel op zich Slide 9

10 Basisprincipes interne controle 1. Interne controle is de zaak van iedereen in de organisatie het management is ultiem verantwoordelijk voor de goede werking van het intern controlesysteem maar elke medewerker is mede verantwoordelijk voor de optimale werking ervan op welk niveau van de organisatie hij of zij zich ook bevindt 2. Interne controle is een continu proces IC is geen gebeurtenis of een éénmalige activiteit, maar een geheel van acties en activiteiten die ingebed zijn in de dagelijkse werking van de instelling => dit veronderstelt een attitude van verantwoordelijkheidszin, risicoalertheid en pro-actief handelen «Nieuwe» visie COSO Kubus «Traditionele» visie Slide 10

11 Basisprincipes interne controle 3. Redelijke zekerheid Beperkingen van elk intern controle systeem Beoordelingsfouten Onzorgvuldigheid Samenspanning Overreding/Ingrijpen door het management Wijzigende omgeving of organisatie Kosten/Baten Slide 11

12 Wat is jullie rol bij het uitrollen van een IC systeem De interne controlefacilitatoren hebben een ondersteunende rol en faciliteren (dwz. ondersteunen, sensibiliseren en fungeren als klankbord voor iedereen binnen de organisatie die werk moet maken van Interne controle (re)design binnen zijn/haar processen). Zij worden opgeleid en gecoacht in hun rol door PwC. Hun belangrijkste taken zijn: Bestaande informatie (huishoudelijk reglement, procedures, deontologische code, procesbeschrijvingen enz ) opzoeken en beschikbaar stellen Binnen de organisatie de nodige praktische afspraken maken vb. voor de plaatsbezoeken, opleidingen en workshops (overleg met leidinggevenden, uitsturen uitnodigingen, reserveren zalen,...) Het stuurgroeplid ondersteunen door de deliverables kritisch door te nemen, het project actief op te volgen Orchestreren van de control self assessment van de controleomgeving (mee bepalen van de representatieve steekproef van medewerkers, uitsturen van de vragenlijsten, deelnemen aan de workshop,...) Opvolgen van de interne communicatie ivm het project binnen het bestuur Deelname aan de riskmappingworkshops (1 generieke workshop en een specifieke voor zijn/haar bestuur) Actief meewerken aan de uitwerking van deliverables (vb. kritisch nalezen van het handboek, aanbrengen van beste praktijken uit het bestuur,...) Samen met de trekkers een eigen opleidingsstrategie ontwerpen voor het bestuur die als input kan dienen voor het actieplan per provincie

13 De componenten van interne controle 5 componenten Monitoring Informatie en communicatie Controleactiviteiten Risico inschatting Controleomgeving Slide 13

14 De componenten van interne controle Controleomgeving «De controleomgeving bepaalt de cultuur binnen de organisatie en beïnvloedt de bewustheid van het personeel voor beheersing» Integriteit en zakelijke ethiek Deskundigheid van de medewerkers Tone at the top: voorbeeldfunctie Filosofie van het management Stijl van leidinggeven Sturing Organisatiestructuur Verantwoordelijkheden Delegatie HR management Slide 14

15 De componenten van interne controle Controleomgeving binnen het project 1. Samen met interne controlefacilitatoren de scope bepalen (subculturen - populatie) 2. Self assessment begeleiden 3. Resultaten rapporteren 4. Workshop met leidinggevenden voor de definitie van actiepunten 5. Opnemen actiepunten in het actieplan per provincie Slide 15

16 Taken ICF: Workshop Controleomgeving self assessment organisatie&voorbereiding bespreking vragenlijsten: maandag 15 oktober namiddag Opvolgen antwoorden controleomgeving self assessment (ev. rappels sturen): 7 en 8 november Doornemen analyserapport controleomgeving self assessment van de provincie tussen 21 november en 27 november Workshop actiepunten controleomgeving met leidinggevenden naar aanleiding van het analyserapport controleomgeving. Bespreking actiepunten controleomgeving per provincie Slide 16

17 De componenten van interne controle Risico-inschatting «Risico s permanent in kaart brengen (risico-identificatie) en de mogelijke impact ervan op de doelstellingen bepalen (risico-inschatting)» strategische risico s politieke risico s natuurlijke risico s operationele risico s financiële risico s Identificeer wijzigende factoren die nieuwe risico s teweeg brengen Slide 17

18 Wat zijn risico s? Risico s zijn externe en interne factoren die het bereiken van de doelstellingen van een organisatie kunnen bedreigen bedreiging reputatie misbruik non conformiteit veranderingen

19 Toprisico s: analyse van recente organisatiefraudes diefstal van informatie fraude met jaarrekeningen belangenvermenging en corruptie parallelle circuits diefstal en heling van goederen onkostenvervalsing witwassen BTW-carrousels Slide 19

20 risk based interne controle De risicomap Risico = Probabiliteit x Impact Typische categorisatie: Laag - Middel - Hoog of andere meer kwantitatieve of kwalitatieve modellen High Impact Medium Low Low Medium High Hoe? via een adequaat en effectief systeem van interne controle Probability

21 risk based interne controle De volledige risk management cyclus Doelstellingen Strategische en operationele planning Risico Identificatie Risico Evaluatie Bruto Risico Risk Management Raamwerk Vermijden Overdragen Beheersmaatregelen Verminderen Aanvaarden Netto Risico Output van de Risk Management Cyclus Escalatie / Beslissing Communicatie & Rapportering Slide 21

22 De componenten van interne controle Risico-inschatting binnen het project 1. Overzicht van soorten processen (controletechnisch) voorbereiden 2. Gesprekken met griffiers: doelstellingen/strategische risico s 3. Plaatsbezoeken en voorbereidende gesprekken 4. Horizontale workshop met stuurgroepleden en interne Controlefacilitatoren 5. Workshop per provincie op basis van generiek risicoprofiel 6. Risk map per provincie Slide 22

23 Taken ICF: Facultatief: bijwonen gesprek PwC/griffier tussen 17 oktober en 26 oktober Facultatief: bijwonen plaatsbezoeken risico-analyse tussen 3 oktober en 5 november Bijwonen generieke riskworkshop op woensdag 7 november namiddag Bijwonen workshop riskmapping met leidinggevenden in de provincie in de week van 12 tot 19 november Doornemen risico-analyses per provincie tussen 26 november en 30 november Slide 23

24 De componenten van interne controle Controleactiviteiten «Controle activiteiten of controlemaatregelen zijn systematische activiteiten of procedures (manueel of geautomatiseerd) georganiseerd om risico s te beheersen» Management controles (PBP, begroting, benchmarking, meerjarenplanning,..) Fysische controles (brandveiligheid, overstroming, toegangscontroles, ) Administratieve controles (gericht op administratieve en operationele processen) Functiescheiding IT controles (gericht op geautomatiseerde processen, ) Elke organisatie heeft eigen mix nodig afhankelijk van de risico s die zich stellen Slide 24

25 De componenten van interne controle Controleactiviteiten binnen het project 1. Uitwerken van een praktisch handboek dat door alle diensten kan worden gebruikt 2. Opleiding per provincie Taken ICF: (Re)design controlemaatregelen op processen bekijken van de processen in januari 2008 Opleiding controlemaatregelen Slide 25

26 De componenten van interne controle Informatie & communicatie «Informatiedoorstroming doorheen heel de organisatie is nodig om de om de gehele organisatie te beheersen en het bereiken van de doelstellingen te monitoren» Zowel intern als extern informatie moet doorheen de organisatie gecommuniceerd worden zodat ze op de juiste plaats gebruikt kan worden Management informatie moet : Relevant, Beschikbaar, Betrouwbaar, en Toegankelijk zijn. Slide 26

27 De componenten van interne controle Monitoring «Monitoring is het continue proces van overzicht van de consequente en juiste werking van interne controlemaatregelen»!!! Audit is een onderdeel van een systeem van interne controle Permanente bewaking van het systeem van interne controle door het management zelf : supervisie, opvolgen van de rapportering en het nemen van gepaste acties ter bijsturing, klachten, etc Rapporteren en opvolging van aandachtspunten Punctuele bewakingsactiviteiten door een onafhankelijke entiteit (bijv. interne of externe audit) : ad hoc evaluaties of audits Slide 27

28 De componenten van interne controle Informatie / Communicatie & Monitoring binnen het project 1. Self assessment 2. Actiepunten => Het project mondt uit in een actieplan voor de verdere versterking van interne controle Taken ICF: Voorbereiding van de self assessment informatie en communicatie (werkvergadering met ICF) Launch self assessment vragenlijst voor alle provincies: 23 januari 2008 (invullen voor 11 februari 2008) Bespreking actiepunten informatie en communicatie met ICF Slide 28

29 Agenda 1. Inleiding: wat is interne controle juist? 2. Statements of interne controle: wat houdt dit in? 3. Bronnen/autoriteiten op het vlak van interne controle 4. Interne controle implementeren: ORCA 5. Cases / Voorbeelden

30 Interne controle statements Ook in andere sectoren en landen wordt er steeds meer aandacht besteed aan het afleggen van verantwoording over het goed beheer, interne controle en beheersing van de risico s. In Nederland werd recent een referentiekader mededeling over de bedrijfsvoering ingevoerd waarbij de bevoegde minister rapporteert over het goed beheer binnen zijn administratie. Slide 30

31 Interne Controle statements In het referentiekader Mededeling over de bedrijfsvoering is de volgende standaardtekst voor de mededeling over de bedrijfsvoering opgenomen. In het begrotingsjaar 20xx is op een gestructureerde wijze aandacht besteed aan de bedrijfsvoering van het ministerie van Op basis van een risicoanalyse is een systematische afweging gemaakt inzake de in te zetten instrumenten van sturing en beheersing. Dit omvat mede het vaststellen van het van toepassing zijnde normenkader en de uitgangspunten voor opname van aandachtspunten in deze mededeling. Een en ander heeft in het begrotingsjaar 20xx geresulteerd in beheerste bedrijfsprocessen binnen het ministerie van Daarbij is een aantal punten naar voren gekomen ten aanzien waarvan de volgende verbeteracties zijn (worden) gestart. In de mededeling is daarnaast ruimte gelaten voor het vermelden van departementsspecifieke normen en bijzondere risico s in de bedrijfsprocessen. Verdere info: zie Slide 31

32 Agenda 1. Inleiding: wat is interne controle juist? 2. Statements of interne controle: wat houdt dit in? 3. Bronnen/autoriteiten op het vlak van interne controle 4. Interne controle implementeren: ORCA 5. Cases / Voorbeelden

33 Autoriteiten op het vlak van interne controle (naast COSO) August 14, 2007 The IIA and INTOSAI Sign Agreement The Institute of Internal Auditors and The International Organization of Supreme Audit Institutions Sign Agreement Global organizations enter working alliance ALTAMONTE SPRINGS, Fla. USA - Officials from The Institute of Internal Auditors (IIA) have signed a Memorandum of Understanding (MOU) with The Professional Standards Committee (PSC) of the International Organization of Supreme Audit Institutions (INTOSAI). The MOU outlines plans for cooperation in a variety of areas including mutual support on strategic directives and sharing knowledge when developing professional practices frameworks. "We are very pleased with this collaborative arrangement, for both The IIA and the internal audit profession. In particular, The IIA will draw on the wealth of experience that INTOSAI has gathered in the field of government auditing and will apply this experience in our work," said IIA President Dave Richards IIA: (Internationale beroepsvereniging van interne auditors) Intosai: (Internationale vereniging van rekenkamers)

34 Autoriteiten op het vlak van interne controle (naast COSO) Goede nederlandstalige bronnen referentiekaders: NIVRA, handreiking interne beheersing (NL) Interne audit van de Vlaamse Gemeenschap, handreiking IBR, richtlijnen en boek, een praktische kijk op administratieve organisatie en interne controle, Standaard Uitgeverij, ISBN Slide 34

35 Agenda 1. Inleiding: wat is interne controle juist? 2. Statements of interne controle: wat houdt dit in? 3. Bronnen/autoriteiten op het vlak van interne controle 4. Interne controle implementeren: ORCA Het starten met interne controle Controlemaatregelen in administratieve en operationele processen Functiescheiding IT Controles Conclusie ORCA - analyse 5. Cases / Voorbeelden

36 Het starten met interne controle Stappenplan uit te voeren op alle niveau s van de organisatie Per niveau/proces: Missie strategisch Aligneren N O - Objectieven? / Controleobjectieven? ORC ORC Aligneren Aligneren Aligneren R - Risico s? C - Controlemaatregelen? A - Aligneren operationeel N-2. N-1 ORC ORC Processen. ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC Slide 36

37 Controlemaatregelen in administratieve en operationele processen Controledoelstellingen Authorisatie: diegene die een transactie uitvoert is daartoe gemachtigd Volledigheid: alle transacties/verwerkingen zijn geregistreerd Tijdigheid: de administratieve transacties zijn tijdig Juistheid: de transacties zijn correct geregistreerd Echtheid: er zijn geen fictieve of dubbele transacties Eigendomsrecht: de activa in de jaarrekening behoren de instelling toe Cut off: de transactie is geregistreerd in de juiste periode Waardering: transacties zijn voor juist bedrag, volgens waarderingsregels geregistreerd Adequaatheid van het systeem van interne controle: per controledoelstelling moeten de gepaste controlemaatregelen in de processen ingebed zijn of omgekeerd: de controlemaatregel(en) moet(en) sluitend zijn in functie van de controledoelstelling Slide 37

38 Controlemaatregelen in administratieve en operationele processen Bijvoorbeeld: innen van heffingen Impact Opbrengsten zijn minder dan geraamd Controledoelstellingen ivm dit risico? Probability Slide 38

39 Controlemaatregelen in administratieve en operationele processen Bijvoorbeeld: Controledoelstellingen ivm dit risico? Oa. volledigheid, tijdigheid en juistheid van de ontvangsten Controlemaatregelen? Slide 39

40 Functiescheiding Aandachtspunten ivm functiescheiding functiescheiding moet permanent zijn (ook bij vervangingen) functiescheiding moet ondersteund worden door een adequaat profielbeheer en aangepaste toegangscontrole tot/in de ITsystemen Slide 40

41 IT controles TOEPASSING : IT : grijze zone:. Dossierbeheer. Aankopen. Personeelsbeheer. Boekhouding. Rapportering. LOGISCHE BEVEILIGING. FYSIEKE BEVEILIGING. COMPUTER UITBATING. ONTWIKKELING. WIJZIGINGEN -computer controles en toepassingsspecifieke controles overlappen elkaar trend: -meer computer controles en minder toepassingsspecifieke controles -meer geautomatiseerde toepassingsspecifieke controles en minder manuele controles Slide 41

42 Interne controle in IT applicatie Basis Gegevens Transactie Input Edit Verwerk Output Informatie Transactie Gegevens IT Slide 42

43 Conclusie: ORCA analyse van een proces map de processtappen (niet noodzakelijk flow chart van het volledige proces), bijvoorbeeld: belastingen: heffen, innen, handhaven map de waardekringloop definieer de (controle) objectieven definieer de risico s evalueer welke beheersmaatregelen adequaat zijn evalueer of ze ook effectief worden toegepast ga na of de controlemaatregelen gealligneerd zijn met de doelstellingen van het proces (kostprijs van de controle verantwoord? ongewenste neveneffecten voor de doelgroep?) Slide 43

44 Conclusie - stappenplan uit te voeren op alle niveau s van de organisatie Per niveau/proces: bijvoorbeeld Missie strategisch Transparantie, eerlijk omgaan met partners, efficiënt en zuinig werken N ORC ORC Aligneren Aligneren Aligneren Aligneren N-1 Aankopen bij de meest voordelige leverancier Tijdig, juiste hoeveelheden beschikbaar hebben operationeel N-2. ORC ORC Processen. ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC ORC Slide 44

45 ORCA analyse Voorbeeld: Aankoopproces Behoefte detecteren Markt raadplegen Bestelling Levering Voorraadbeheer Boekhouding Slide 45

46 ORCA analyse Voorbeeld (niet exhaustief) van een O-R-C analyse voor een aankoopproces Slide 46

47 Agenda 1. Inleiding: wat is interne controle juist? 2. Statements of interne controle: wat houdt dit in? 3. Bronnen/autoriteiten op het vlak van interne controle 4. Interne controle implementeren: ORCA 5. Cases / Voorbeelden

48 ORCA analyse Voorbeeld: aanwervingsprocedure personeel Slide 48

49 ORCA analyse Voorbeeld selectieprocedure personeel Controledoelstellingen? Risico s? Controlemaatregelen? Slide 49

50 Data die nog moeten vastgelegd worden. 1. overlegvergadering met ICF en projectleiding P2 in januari (niet W VL) 2. opleiding controlemaatregelen voor leidinggevenden na 9/4/ werkvergadering functionele vereisten voor de elektronische opvolging van het ICS met ICF (week 10/3) 4. actiepunten controlemaatregelen overleg met ICF (week 19/3) 5. werkvergadering actieplan in functie van de agendering van het geïntegreerd actieplan op deputatie (voor eind mei)

De effectieve directie

De effectieve directie Studiedag - Journée d études De interne audit en het auditcomité Walgraeve M. Hoofd interne audit NVSM 17.10.2008 Verslag over: De effectieve directie - Financiële, operationele en strategische risico

Nadere informatie

Startnota: interne controle:

Startnota: interne controle: Startnota: interne controle: 1. Inleiding: De hierna volgende tekst geeft een beknopt overzicht van de technische, organisatorische en financiële aspecten die verbonden zijn aan de invoering en uitbouw

Nadere informatie

Interne Controle: wat nu met de praktijk?

Interne Controle: wat nu met de praktijk? Interne Controle: wat nu met de praktijk? Marc Schulpen, BDO Atrio Adviseurs Openbare Sector Danny Maes, BDO Atrio Adviseurs Openbare Sector Frank Vanhove, Financieel Beheerder Gemeente Merelbeke Marc

Nadere informatie

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen SAP Risk-Control Model Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen Agenda 1.Introductie in Risicomanagement 2.SAP Risk-Control Model Introductie in Risicomanagement Van risico s naar intern

Nadere informatie

Audit Vlaanderen & de Leidraad Organisatiebeheersing

Audit Vlaanderen & de Leidraad Organisatiebeheersing Wat u zeker moet weten over Audit Vlaanderen & de Leidraad Organisatiebeheersing VOOR LOKALE BESTUREN AUDIT VLAANDEREN www.auditvlaanderen.be 1 Inhoud AUDIT VLAANDEREN 5 INTERNE CONTROLE OF ORGANISATIEBEHEERSING?

Nadere informatie

Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes

Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes Introductie Jacco Jacobs E-mail: jacco.jacobs@nl.ey.com Internet: www.ey.com Meta Hoetjes E-mail: meta.hoetjes@csi4grc.com

Nadere informatie

Leren uit het buitenland Risicomanagement en interne audit bij de Nederlandse Rijksoverheid.

Leren uit het buitenland Risicomanagement en interne audit bij de Nederlandse Rijksoverheid. Leren uit het buitenland Risicomanagement en interne audit bij de Nederlandse Rijksoverheid. SBOV workshop Mark Vandersmissen, manager-auditor Interne Audit 31 januari 2005 1 Opbouw presentatie Situering

Nadere informatie

AuditchArter VAn het AGentSchAp Audit VLAAnderen 1 / 9

AuditchArter VAn het AGentSchAp Audit VLAAnderen 1 / 9 Auditcharter Van HET AGENTSChap AUDIT VLAANDEREN 1 / 9 Inhoudsopgave MISSIE VAN HET AGENTSCHAP AUDIT VLAANDEREN... 3 ONAFHANKELIJKHEID... 4 OBJECTIVITEIT EN BEKWAAMHEID... 5 KWALITEIT VAN DE AUDITWERKZAAMHEDEN...

Nadere informatie

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem In dit artikel wordt de logica van de ISA s besproken in relatie met het interne controlesysteem. Hieronder worden de componenten van het interne

Nadere informatie

Infosessie Externe audit voor de lokale besturen Vrijdag 13/12/2013

Infosessie Externe audit voor de lokale besturen Vrijdag 13/12/2013 Infosessie Externe audit voor de lokale besturen Vrijdag 13/12/2013 samen groeien samen oogsten samen proeven Inhoud 1. Historiek 2. Ratio 3. Interne controle 4. Types van audit 5. Drieledig doel 6. Organisatie

Nadere informatie

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Benne van Popta (voorzitter Detailhandel) Steffanie Spoorenberg (adviseur Atos Consulting) Agenda 1. Risicomanagement 2. Risicomanagement vanuit

Nadere informatie

Pilootproject VVM De Lijn

Pilootproject VVM De Lijn Pilootproject VVM De Lijn Netwerk organisatiebeheersing 24 januari 2013 Dominiek Viaene VVM De Lijn Jo Fransen IAVA Agenda 1. Kerncijfers VVM De Lijn 2. Situering pilootproject single audit 3. Methodiek

Nadere informatie

Externe audit, interne controle en IT. Steven Van Roosbroek

Externe audit, interne controle en IT. Steven Van Roosbroek Externe audit, interne controle en IT Steven Van Roosbroek Gestegen verwachtingen Financieel Inhoudelijk Burgers 3 4 Kader voor de externe audit Nieuw systeem van plannen en boekhouden Integratie sectorale

Nadere informatie

IT-audit in vogelvlucht. Jeanot de Boer 24 april 2012

IT-audit in vogelvlucht. Jeanot de Boer 24 april 2012 IT-audit in vogelvlucht Jeanot de Boer 24 april 2012 Agenda Introductie Wat is IT-audit Hoe is IT-audit in Nederland geregeld? Het IT-audit proces Wat is de toegevoegde waarde van IT-audit Enkele praktijkvoorbeelden

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief.

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. In de Code van Commissie Peters De Veertig Aanbevelingen (juni 1997) staat in zeer algemene termen iets over risicobeheersing.

Nadere informatie

PROCESBEHEER en ORGANISATIEBEHEERSING. bij MOD DAR-iV Strategic seminars 10 september 2010

PROCESBEHEER en ORGANISATIEBEHEERSING. bij MOD DAR-iV Strategic seminars 10 september 2010 PROCESBEHEER en ORGANISATIEBEHEERSING bij MOD DAR-iV Strategic seminars 10 september 2010 INHOUD Het kader De doelstellingen van Procesbeheer Aanpak inzake Procesbeheer De doelstellingen van OBIC Aanpak

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

Doelstellingenmanagement en monitoring vanuit de auditbril. Eddy Guilliams 1 april 2014

Doelstellingenmanagement en monitoring vanuit de auditbril. Eddy Guilliams 1 april 2014 Doelstellingenmanagement en monitoring vanuit de auditbril Eddy Guilliams 1 april 2014 Agenda Interne controle/ organisatiebeheersing en audit Wie zijn we? Doelstellingen en monitoring in de leidraad organisatiebeheersing

Nadere informatie

Compliance Charter. Pensioenfonds NIBC

Compliance Charter. Pensioenfonds NIBC Compliance Charter Pensioenfonds NIBC Vastgesteld in bestuursvergadering 9 december 2016 Inleiding Pensioenfonds NIBC voert de pensioenregeling van NIBC Bank N.V. uit. Het pensioenfonds is een stichting

Nadere informatie

Grip op fiscale risico s

Grip op fiscale risico s Grip op fiscale risico s Wat is een Tax Control Framework? Een Tax Control Framework (TCF) is een instrument van interne beheersing, specifiek gericht op de fiscale functie binnen een organisatie. Een

Nadere informatie

Centrum voor Politiestudies Hasselt, 8 mei 2012

Centrum voor Politiestudies Hasselt, 8 mei 2012 Centrum voor Politiestudies Hasselt, 8 mei 2012 Jo Fransen, manager auditor Interne Audit van de Vlaamse Administratie Agenda Korte voorstelling IAVA Implementatie van interne controle binnen de Vlaamse

Nadere informatie

SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern

SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern Programma 13.30 uur Opening 13.40 uur Risicomanagement in het onderwijs door Marien Rozendaal RA 14.30 uur Pauze 15.00 uur Risicomanagement

Nadere informatie

Berry Kok. Navara Risk Advisory

Berry Kok. Navara Risk Advisory Berry Kok Navara Risk Advisory Topics Informatiebeveiliging in het nieuws Annual Benchmark on Patient Privacy & Data Security Informatiebeveiliging in de zorg Extra uitdaging: mobiel Informatiebeveiliging

Nadere informatie

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015)

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015) Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID (inwerkingtreding: 1 januari 2015) 2 1. Doelstellingen, proces- & risicomanagement Subthema kwaliteitsbeleid

Nadere informatie

Inspiratiedag. Workshop 1: Risicogestuurde interne controle. 15 september 2016

Inspiratiedag. Workshop 1: Risicogestuurde interne controle. 15 september 2016 Inspiratiedag Workshop 1: Risicogestuurde interne controle 15 september 2016 Programma Inleiding Risicomanagement Interne beheersing Relatie met de externe accountant Van interne controle naar beheersing

Nadere informatie

Interne audit in de FOD Mobiliteit en Vervoer

Interne audit in de FOD Mobiliteit en Vervoer Interne audit in de FOD Mobiliteit en Vervoer Josiane Van Waesberghe FOD Mobiliteit en Vervoer Studiedag Modernisering van de Controlepiramide Instituut van de Overheid 12 mei 2005 FOD Agenda Agenda Huidige

Nadere informatie

PERMANENTE ZORG VOOR DE CONTROLEOMGEVING

PERMANENTE ZORG VOOR DE CONTROLEOMGEVING PERMANENTE ZORG VOOR DE CONTROLEOMGEVING Goede praktijk van de afdeling hogescholen (departement onderwijs / ministerie van de Vlaamse Gemeenschap) Systematische innovatie vereist de wil om naar veranderingen

Nadere informatie

Advies inzake Risicobenadering

Advies inzake Risicobenadering dvies inzake Risicobenadering Het afstemmen van modellen op uitdagingen PRIMO heeft binnen haar organisatie een divisie opgericht die zich geheel richt op het effectief gebruik van risicomanagementmodellen.

Nadere informatie

Beleids- en BeheersCyclus. Cursus beleidsplanning, -monitoring en evaluatie: Inleidend hoofdstuk

Beleids- en BeheersCyclus. Cursus beleidsplanning, -monitoring en evaluatie: Inleidend hoofdstuk Beleids- en BeheersCyclus Cursus beleidsplanning, -monitoring en evaluatie: Inleidend hoofdstuk Inhoud cursus Rode draad 1.2 Inleiding 1.3 Definities 1.4 Model strategisch 1.5 Belang strategisch 1.6 Belang

Nadere informatie

Bedrijfscontinuïteitsmanagement en crisiscommunicatie Kadering

Bedrijfscontinuïteitsmanagement en crisiscommunicatie Kadering Bedrijfscontinuïteitsmanagement en crisiscommunicatie Kadering Carolina Stevens Departement Bestuurszaken Seminarie crisis- en reputatiemanagement Consciencegebouw 6 oktober 2009 Inhoud 1. Wat is bedrijfscontinuïteitsmanagement?

Nadere informatie

Klantgericht Betrouwbaar Veilig Efficiënt Doeltreffend Integraal Wendbaar Open Digitaal Inclusief Duurzaam

Klantgericht Betrouwbaar Veilig Efficiënt Doeltreffend Integraal Wendbaar Open Digitaal Inclusief Duurzaam Overzicht basisprincipes Klantgericht Betrouwbaar Veilig Efficiënt Doeltreffend Integraal Wendbaar Open Digitaal Inclusief Duurzaam De klant staat centraal in alles wat we doen. We zijn betrouwbaar voor

Nadere informatie

VOORWOORD. 1 Code voor informatiebeveiliging, Nederlands Normalisatie Instituut, Delft, 2007 : NEN-ISO.IEC 27002.

VOORWOORD. 1 Code voor informatiebeveiliging, Nederlands Normalisatie Instituut, Delft, 2007 : NEN-ISO.IEC 27002. Gesloten openheid Beleid informatiebeveiliging gemeente Leeuwarden 2014-2015 VOORWOORD In januari 2003 is het eerste informatiebeveiligingsbeleid vastgesteld voor de gemeente Leeuwarden in de nota Gesloten

Nadere informatie

OCMW Ninove Burchtstraat 50, 9400 Ninove. Interne Controle Introductienota. OCMW Ninove

OCMW Ninove Burchtstraat 50, 9400 Ninove. Interne Controle Introductienota. OCMW Ninove Interne Controle Introductienota Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 1. Inleiding... 3 2. Algemene context... 4 3. Wettelijk kader... 5 4. Toegevoegde waarde... 6 5. Toelichting begrippen... 7 5.1 Interne

Nadere informatie

Algemene vergadering VVSG

Algemene vergadering VVSG Externe Audit Algemene vergadering VVSG Eddy Guilliams, Steven Van Roosbroek en Veerle Vanderlinden 12 juni 2014 Agenda 1. Audit Vlaanderen 2. Interne controle/organisatiebeheersing 3. Audits 4. Sensibiliseren

Nadere informatie

Aanvullende informatie over elke mindset krijgt u door te klikken op de vlakken in de roadmap.

Aanvullende informatie over elke mindset krijgt u door te klikken op de vlakken in de roadmap. Wij stellen u graag de nieuwste versie van de Talent Management Roadmap voor. Twee mindsets rond duurzaam HR werden toegevoegd: - Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen - Business Model Aanvullende informatie

Nadere informatie

Risicomanagement voor het MKB. Remko Renes Ruud Snoeker

Risicomanagement voor het MKB. Remko Renes Ruud Snoeker Risicomanagement voor het MKB Remko Renes Ruud Snoeker Agenda 1. Introductie risico-dialoog 2. Voorbereiding & risico-gesprek 3. Rapporteren & afstemming 4. Uitvoering & evaluatie De aanpak bestaat uit

Nadere informatie

Deontologische Code. Deze Deontologische Code is zowel op individuen als op entiteiten die interne auditdiensten verlenen van toepassing.

Deontologische Code. Deze Deontologische Code is zowel op individuen als op entiteiten die interne auditdiensten verlenen van toepassing. Deontologische Code INLEIDING Het doel van de Deontologische Code van het Instituut is het stimuleren van een ethische cultuur binnen het geheel van de professionele uitoefening van interne audit. Interne

Nadere informatie

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT Groningen, maart 2016 Wim Pauw Risicomanagement Risicomanagement is steeds meer een actueel thema voor financiële beleidsbepalers, maar zij worstelen vaak met de bijbehorende

Nadere informatie

Interne controle en risicobeheer

Interne controle en risicobeheer COMMISSIE CORPORATE GOVERNANCE PRIVATE STICHTING Interne controle en risicobeheer Richtlijnen in het kader van de wet van 6 april 2010 en de Belgische Corporate Governance Code 2009 Hulpdocument voor het

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Compliance charter Stichting Pensioenfonds van de ABN AMRO Bank N.V.

Compliance charter Stichting Pensioenfonds van de ABN AMRO Bank N.V. Compliance charter Stichting Pensioenfonds van de ABN AMRO Bank N.V. [geldend vanaf 1 juli 2014, PB14-235] Artikel 1 Definities De definities welke in dit compliance charter worden gebruikt zijn nader

Nadere informatie

TITEL I OPRICHTING VAN EEN INTERN VERZELFSTANDIGD AGENTSCHAP "INTERNE AUDIT VAN DE VLAAMSE ADMINISTRATIE"

TITEL I OPRICHTING VAN EEN INTERN VERZELFSTANDIGD AGENTSCHAP INTERNE AUDIT VAN DE VLAAMSE ADMINISTRATIE Besluit van de Vlaamse Regering tot oprichting van het intern verzelfstandigd agentschap Interne Audit van de Vlaamse Administratie en tot omvorming van het auditcomité van de Vlaamse Gemeenschap tot het

Nadere informatie

Rapport. uitgebracht aan. de gemeenteraad van de gemeente Enschede. inzake boardletter AS/2 2113b

Rapport. uitgebracht aan. de gemeenteraad van de gemeente Enschede. inzake boardletter AS/2 2113b Rapport uitgebracht aan de gemeenteraad van de gemeente Enschede inzake boardletter 2008 AS/2 2113b 2/10 Inhoud 1. Managementsamenvatting 3 1.1 Inleiding 3 1.2 Samenvatting controlebevindingen 3 2. Accountantscontrole

Nadere informatie

Functiebeschrijving: Directeur audit

Functiebeschrijving: Directeur audit Functiebeschrijving: Directeur audit Functiefamilie Controle en audit functies Voor akkoord Naam leidinggevende Datum + handtekening Naam functiehouder Datum + Handtekening 1. Context van de functie 1.1.

Nadere informatie

André Salomons Smart SharePoint Solutions BV. Cloud security en de rol van de accountant ICT Accountancy praktijkdag

André Salomons Smart SharePoint Solutions BV. Cloud security en de rol van de accountant ICT Accountancy praktijkdag André Salomons Smart SharePoint Solutions BV Cloud security en de rol van de accountant ICT Accountancy praktijkdag Cloud security moet uniformer en transparanter, waarom deze stelling? Links naar de artikelen

Nadere informatie

Slide 1. Slide 2 Introduktie. Slide 3 Deze les: 2 onderwerpen. Les 1 Definities en belang Informatie Technologie. Intro docent Opzet/tentamenstof

Slide 1. Slide 2 Introduktie. Slide 3 Deze les: 2 onderwerpen. Les 1 Definities en belang Informatie Technologie. Intro docent Opzet/tentamenstof Slide 1 Les 1 Definities en belang Informatie Technologie IT A Basics en toepassing Informatie Technologie Versie 4.1 Sept 2014 Slide 2 Introduktie Intro docent Opzet/tentamenstof Stof/vraagstukken behandeld

Nadere informatie

Privacy in de Audit IIA PAS conferentie 2016 November 2016 Maurice Steffin

Privacy in de Audit IIA PAS conferentie 2016 November 2016 Maurice Steffin www.pwc.nl Privacy in de Audit IIA PAS conferentie 2016 November 2016 Maurice Steffin Even voorstellen Maurice Steffin Maurice is Manager Privacy binnen het Privacy team. Hij combineert zijn privacy kennis

Nadere informatie

Vlaamse Toezichtcommissie voor het elektronische bestuurlijke gegevensverkeer SHOPT-IT 2013. Informatieveiligheid omdat het moet!

Vlaamse Toezichtcommissie voor het elektronische bestuurlijke gegevensverkeer SHOPT-IT 2013. Informatieveiligheid omdat het moet! voor het elektronische bestuurlijke gegevensverkeer SHOPT-IT 2013 Informatieveiligheid omdat het moet! Caroline Vernaillen 25 april 2013 Wie zijn wij o adviseurs van de VTC o De voor het elektronische

Nadere informatie

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 CobiT Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 Control objectives for information and related Technology Lezenswaardig: 1. CobiT, Opkomst, ondergang en opleving

Nadere informatie

Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland

Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland OVER OOSTZAAN Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland WORMERLAND. GESCAND OP 13 SEP. 2013 Gemeente Oostzaan Datum : Aan: Raadsleden gemeente Oostzaan Uw BSN : - Uw brief van :

Nadere informatie

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK?

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? WHITEPAPER DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? DOOR M. HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONS ULTANT Risicomanagement is tegenwoordig een belangrijk onderdeel van uw bedrijfsvoering. Dagelijks wordt er aandacht

Nadere informatie

Beleids- en beheerscyclus: Papieren waarheid of daadkrachtig bestuur. Pilootbesturen getuigen over hun ervaringen met BBC

Beleids- en beheerscyclus: Papieren waarheid of daadkrachtig bestuur. Pilootbesturen getuigen over hun ervaringen met BBC Beleids- en beheerscyclus: Papieren waarheid of daadkrachtig bestuur Pilootbesturen getuigen over hun ervaringen met BBC Brussel, 24 november 2011 Programma Ellen Ruelens: Staan de beleidsrapporten i.f.v.

Nadere informatie

Martine Verluyten Voorzitter van het Auditcomité van de Vlaamse Administratie

Martine Verluyten Voorzitter van het Auditcomité van de Vlaamse Administratie 1 Publieke versus private audit Gelijkenissen en verschillen een persoonlijke-ervaringsgebaseerde toelichting Martine Verluyten Voorzitter van het Auditcomité van de Vlaamse Administratie 2 2 1 Context

Nadere informatie

Integraal risicomanagement

Integraal risicomanagement Samenvatting Integraal risicomanagement in 40 Nederlandse ziekenhuizen Inhoud Inleiding 3 Onderzoeksvragen 3 Integraal risicomanagement onvoldoende beschreven 4 Aanbevelingen 5 Over VvAA 7 2 VvAA Risicomanagement

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7

Inhoud. Woord vooraf 7 Inhoud Woord vooraf 7 1 Diverse aspecten van de controle 9 1.1 Doelstelling van de controle van de jaarrekening 9 1.1.1 Basisprincipes 9 1.1.2 De specifieke Belgische context 10 1.2 Andere controleopdrachten

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 11

Inhoud. Woord vooraf 11 5 Inhoud Woord vooraf 11 1 Diverse aspecten van de controle 13 1.1 Doelstelling van de controle van de jaarrekening 14 1.1.1 Basisprincipes 14 1.1.2 De specifieke Belgische context 15 1.2 Andere controleopdrachten

Nadere informatie

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten.

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten. Balanced Scorecard & EFQM 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004 Voor vandaag! Grondslagen van Balanced Scorecard Aan de hand van het 4x4 model! Het EFQM model in vogelvlucht De 3 facetten! De LAT-relatie

Nadere informatie

Bart De Peuter Instituut voor de Overheid, KU Leuven CPS studiedag Organisatiebeheersing 8 mei Hasselt

Bart De Peuter Instituut voor de Overheid, KU Leuven CPS studiedag Organisatiebeheersing 8 mei Hasselt Organisatiebeheersing doorheen de beleidscyclus Bart De Peuter Instituut voor de Overheid, KU Leuven CPS studiedag Organisatiebeheersing 8 mei Hasselt Inhoud Context en achtergronden Afbakening en methodiek

Nadere informatie

Toezicht op Financiën. Wim Touw 17 april 2013

Toezicht op Financiën. Wim Touw 17 april 2013 Toezicht op Financiën Wim Touw 17 april 2013 Agenda OMGEVING FINANCIEEL MANAGEMENT SOFT CONTROLS DE ROL VAN DE ACCOUNTANT SPECIFIEKE VRAGEN 1 OMGEVING 2 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004

Nadere informatie

Studiedag «Prestatie-audit in de federale overheid: stand van zaken en vooruitblik» K.U.Leuven-Instituut voor de Overheid

Studiedag «Prestatie-audit in de federale overheid: stand van zaken en vooruitblik» K.U.Leuven-Instituut voor de Overheid Studiedag «Prestatie-audit in de federale overheid: stand van zaken en vooruitblik» K.U.Leuven-Instituut voor de Overheid ROLLEN VOOR DE INSPECTIE VAN FINANCIEN IN HET BELGISCH AUDITSYSTEEM 29 oktober

Nadere informatie

AAPD ORGANISATIEBEHEERSING. "De basis is de bal zo snel mogelijk onder controle krijgen zodat je iets meer tijd hebt om te kijken.

AAPD ORGANISATIEBEHEERSING. De basis is de bal zo snel mogelijk onder controle krijgen zodat je iets meer tijd hebt om te kijken. ORGANISATIEBEHEERSING BIJ DE PATRIMONIUMDOCUMENTATIE AAPD "De basis is de bal zo snel mogelijk onder controle krijgen zodat je iets meer tijd hebt om te kijken." Johan Cruijff Nederlands voetballer en

Nadere informatie

ISA 610, GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN INTERNE AUDITORS

ISA 610, GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN INTERNE AUDITORS INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING (ISA) ISA 610, GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN INTERNE AUDITORS Deze Internationale controlestandaard (ISA) werd in 2009 in de Engelse taal gepubliceerd door de

Nadere informatie

Reglement audit committee van de raad van commissarissen

Reglement audit committee van de raad van commissarissen Reglement audit committee van de raad van commissarissen Vaststelling en wijziging reglement. Artikel 1. 1.1. Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen met ingang van 1 januari 2016.

Nadere informatie

Reglement van de auditcommissie van Stadgenoot

Reglement van de auditcommissie van Stadgenoot Reglement van de auditcommissie van Stadgenoot Dit reglement is vastgesteld door de Raad van Commissarissen op 27 januari 2015. Artikel 1. Preambule a. Ter verduidelijking van en in aanvulling op statutair

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 En hoe de puzzelstukjes Of hoe de puzzelstukjes precies in elkaar precies passen in elkaar passen Onze Visie Wie we willen zijn in 2012 1 1 Als marktleider in het

Nadere informatie

Meerwaarde Internal Audit functie. 16 maart 2017

Meerwaarde Internal Audit functie. 16 maart 2017 Meerwaarde Internal Audit functie Even voorstellen: Jantien Heimel 2 Even voorstellen: Jeannette de Haan 3 Inhoud 1. Kennismaking 2. Hoe kijken commissarissen aan tegen Internal Audit? Filmpje 3. Wat is

Nadere informatie

undert Zundertse Regelgeving Wetstechnische informatie 2013/17314 Rubriek: Naam regeling: Verordening auditcommissie gemeente Zundert

undert Zundertse Regelgeving Wetstechnische informatie 2013/17314 Rubriek: Naam regeling: Verordening auditcommissie gemeente Zundert undert Zundertse Regelgeving Wetstechnische informatie 2013/17314 Rubriek: 1 Naam regeling: Verordening auditcommissie gemeente Zundert Citeertitel: Geen citeertitel 1 Wettelijke grondslag Artikel 82 Gemeentewet

Nadere informatie

INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ

INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ BIJLAGE 2. INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ Dit intern reglement maakt integraal deel uit van het Corporate Governance Charter van de Vennootschap. Deze bijlage is een aanvulling op de toepasselijke

Nadere informatie

Certified ISO Risk Management Professional

Certified ISO Risk Management Professional Certified ISO 31000 Risk Management Professional informatie over de driedaagse training inclusief examen organisatie MdP Management, Consulting & Training website email mobiel KvK www.mdpmct.com info@mdpmct.com

Nadere informatie

Resultaten van de bevraging van de sociale verhuurkantoren inzake de aanwezigheid van interne controleprocedures, bestuursdocumenten

Resultaten van de bevraging van de sociale verhuurkantoren inzake de aanwezigheid van interne controleprocedures, bestuursdocumenten Vlaamse overheid Agentschap Inspectie RWO - Afdeling Toezicht Directie Actoren Resultaten van de bevraging van de sociale verhuurkantoren inzake de aanwezigheid van interne controleprocedures, bestuursdocumenten

Nadere informatie

Audio Interne Auditcharter

Audio Interne Auditcharter Audio Interne Auditcharter Definities in het kader van dit charter : Lid het tot de vereniging Audio toegetreden lokaal bestuur (gemeente, stad of OCMW), andere publieke rechtspersoon, of private rechtspersoon

Nadere informatie

Certified ISO Risk Management Professional

Certified ISO Risk Management Professional Certified ISO 31000 Risk Management Professional informatie over de driedaagse training inclusief examen organisatie MdP Management, Consulting & Training website email mobiel KvK www.mdpmct.com info@mdpmct.com

Nadere informatie

Reglement audit committee

Reglement audit committee Reglement audit committee Artikel 1. Vaststelling en wijziging reglement 1. Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen op 19 augustus 2013, gewijzigd op 2 december 2013 en laatstelijk

Nadere informatie

WERKPLUS WAREGEM FUNCTIE- EN COMPETENTIEPROFIEL ADJUNCT - DIRECTEUR

WERKPLUS WAREGEM FUNCTIE- EN COMPETENTIEPROFIEL ADJUNCT - DIRECTEUR WERKPLUS WAREGEM FUNCTIE- EN COMPETENTIEPROFIEL ADJUNCT - DIRECTEUR 2/6 FUNCTIEBESCHRIJVING: Adjunct - Directeur Datum opmaak: 22-01-2012 Door: Nancy Cantens (Mentor consult) Datum bijwerking: Door: Reden

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn Telefoon (055) 579 39 48 www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van

Nadere informatie

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties Benefits Management Continue verbetering van bedrijfsprestaties Agenda Logica 2010. All rights reserved No. 2 Mind mapping Logica 2010. All rights reserved No. 3 Opdracht Maak een Mindmap voor Kennis Management

Nadere informatie

Het wat en hoe van risicomanagement. LOKmml-bijeenkomst donderdag 24 maart 2016

Het wat en hoe van risicomanagement. LOKmml-bijeenkomst donderdag 24 maart 2016 Het wat en hoe van risicomanagement LOKmml-bijeenkomst donderdag 24 maart 2016 Opbouw presentatie Introductie Douwe Meetsma Normvereisten uit ISO 15189 en context Wat is Risico management Operationeel

Nadere informatie

STUDIEDAG. Projectmatig werken in lokale overheden LEUVEN 27 oktober 2011

STUDIEDAG. Projectmatig werken in lokale overheden LEUVEN 27 oktober 2011 STUDIEDAG Projectmatig werken in lokale overheden LEUVEN 27 oktober 2011 Introductie "Projectmatig werken is teamwork... maar vanuit andere samenwerkingsvormen dan we vaak gewoon zijn in de reguliere werking.

Nadere informatie

VOEDSELAUTHENTICITEIT GARANDEREN: 5 STAPPEN OM UW BEDRIJF TEGEN VOEDSELFRAUDE TE BESCHERMEN

VOEDSELAUTHENTICITEIT GARANDEREN: 5 STAPPEN OM UW BEDRIJF TEGEN VOEDSELFRAUDE TE BESCHERMEN VOEDSELAUTHENTICITEIT GARANDEREN: 5 STAPPEN OM UW BEDRIJF TEGEN VOEDSELFRAUDE TE BESCHERMEN Voedselauthenticiteit: 5 stappen om uw bedrijf te helpen zich tegen voedselfraude te beschermen Fabrikanten van

Nadere informatie

Beleidsnota Misbruik en Oneigenlijk gebruik. Gemeente Velsen

Beleidsnota Misbruik en Oneigenlijk gebruik. Gemeente Velsen Beleidsnota Misbruik en Oneigenlijk gebruik Gemeente Velsen 2 Inhoudsopgave Inleiding blz. 4 Definities blz. 5 Kader gemeente Velsen blz. 7 Beleidsuitgangspunten blz. 7 Aandachtspunten voor de uitvoering

Nadere informatie

Studiedag De modernisering van het begroten in België. Brussel, 11 mei 2004

Studiedag De modernisering van het begroten in België. Brussel, 11 mei 2004 Studiedag De modernisering van het begroten in België Brussel, 11 mei 2004 Internationale trends in overheidsbegroten Prof. dr. Geert Bouckaert A. Internationale trends Inhoud 1. Gebruik van prestatiegegevens

Nadere informatie

ICT Accountancy. Praktijkdag Webwinkels en Boekhouden

ICT Accountancy. Praktijkdag Webwinkels en Boekhouden ICT Accountancy Praktijkdag Webwinkels en Boekhouden Thema Betrouwbaar Administreren Misbruik Afrekensystemen Misbruik Afrekensystemen Internationaal probleem Veel oplossingsrichtingen Overleg Belastingdienst

Nadere informatie

Gelezen het voorstel van Gedeputeerde Staten, d.d. 22 april 2014; Gezien het advies van de commissie Mobiliteit en Financiºn, d.d.

Gelezen het voorstel van Gedeputeerde Staten, d.d. 22 april 2014; Gezien het advies van de commissie Mobiliteit en Financiºn, d.d. Ontwerpbesluit / B Voorgestelde behandeling PS-vergadering : 3 oktober 2014 Onderwerp Financiºle verordening Provinciale Staten van Noord-Brabant, Gelezen het voorstel van Gedeputeerde Staten, d.d. ; Gelet

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol SAMENVATTING ITIL ITIL is nog steeds dé standaard voor het inrichten van beheerspocessen binnen een IT-organisatie. En dekt zowel applicatie- als infrastructuur beheer af. Indien gewenst kan ITIL worden

Nadere informatie

Interne controlesysteem OCMW Ninove. Rapport aan de ocmw-raad over Voorstel van planning voor Raad van 09 juni 2011

Interne controlesysteem OCMW Ninove. Rapport aan de ocmw-raad over Voorstel van planning voor Raad van 09 juni 2011 www.ocmwninove.be Interne controlesysteem OCMW Ninove Rapport aan de ocmw-raad over 2010-2011 Voorstel van planning voor 2011-2013 Raad van 09 juni 2011 Rapport Interne controlesysteem 1. Inleiding Het

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V.

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. Dit Reglement is goedgekeurd door de Raad van Commissarissen van Telegraaf Media Groep N.V. op 17 september 2013. 1. Inleiding De Auditcommissie is een

Nadere informatie

Doel van de rol Iedere Compliance Officer heeft als doel het beheersen van de risico s die BKR loopt in haar strategische en operationele processen.

Doel van de rol Iedere Compliance Officer heeft als doel het beheersen van de risico s die BKR loopt in haar strategische en operationele processen. FUNCTIEPROFIEL Opdrachtgever: Functienaam: BKR Compliance Officer Security & Risk BKR is een onafhankelijke stichting met een maatschappelijk doel. BKR streeft sinds 1965, zonder winstoogmerk, een financieel

Nadere informatie

Functiebeschrijving teamverantwoordelijke Ruimtelijke en stedelijke ontwikkeling

Functiebeschrijving teamverantwoordelijke Ruimtelijke en stedelijke ontwikkeling Functiebeschrijving teamverantwoordelijke Ruimtelijke en stedelijke ontwikkeling Functietitel Cluster Dienst Plaats in de organisatie Niveau Weddeschaal Statuut Teamverantwoordelijke Ruimtelijke en stedelijke

Nadere informatie

1. Work Breakdown Structure en WBS Dictionary

1. Work Breakdown Structure en WBS Dictionary 1. Work Breakdown Structure en WBS Dictionary CUSTOMER migratie Management Technische Transitie Meetings Status Reporting Administratie Technisch Upgegrade Systemen (3-tier) Delta Analyse & Functioneel

Nadere informatie

Informatieveiligheid, de praktische aanpak

Informatieveiligheid, de praktische aanpak Informatieveiligheid, de praktische aanpak Wie ben ik? Frederik Baert Domeinverantwoordelijke Informatieveiligheid Domeinverantwoordelijke Infrastructuur & Connectiviteit @ V-ICT-OR V-ICT-OR cvba Dienstenorganisatie

Nadere informatie

Leerbronnen Informatieveiligheid. 13 november 2014

Leerbronnen Informatieveiligheid. 13 november 2014 Leerbronnen Informatieveiligheid 13 november 2014 V-ICT-OR zet door op Informatieveiligheid! Doelstellingen: 1 Bewustzijn 2 Opleiding en advies 3 Uitwisseling van kennis en ervaring 4 Referentiekader V-ICT-OR

Nadere informatie

Governance, Risk and Compliance (GRC) tools

Governance, Risk and Compliance (GRC) tools Governance, Risk and Compliance (GRC) tools Auteurs: Peter Paul Brouwers en Maurice op het Veld Samenvatting Het voldoen aan de wet- en regelgeving met betrekking tot bijvoorbeeld de Sarbanes Oxley Act

Nadere informatie

Grip op uw bedrijfscontinuïteit

Grip op uw bedrijfscontinuïteit Grip op uw bedrijfscontinuïteit Hoe omgaan met risico s 1 Grip op uw bedrijfsdoelstellingen: risicomanagement Ondernemen is risico s nemen. Maar bedrijfsrisico s mogen ondernemen niet in de weg staan.

Nadere informatie

Reglement bestuur Stichting Havensteder

Reglement bestuur Stichting Havensteder Reglement bestuur Stichting Havensteder Dit reglement is krachtens artikel 7 lid 3 van de statuten door het bestuur van Stichting Havensteder vastgesteld op 6 september 2011, na goedkeuring door de raad

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

K.U.Leuven Instituut voor de Overheid Universiteit Antwerpen Universiteit Gent Hogeschool Gent.

K.U.Leuven Instituut voor de Overheid Universiteit Antwerpen Universiteit Gent Hogeschool Gent. K.U.Leuven Instituut voor de Overheid Universiteit Antwerpen Universiteit Gent Hogeschool Gent www.steunpuntbov.be Workshop: Wat kan Vlaanderen opsteken uit internationale ervaringen? Australische en Britse

Nadere informatie

Readiness Assessment ISMS

Readiness Assessment ISMS Readiness Assessment van ISMS ISO/IEC27001:2005 1 Senior Internal/IT auditor Luyke Tjebbes EMIA RO CISA Lead Auditor ISO/IEC27001:2005 Projectleider ISO assessment 2 Wat is ISO 27001 eigenlijk? ISO/IEC

Nadere informatie