Ortec Finance Financieel Risicomanagement voor Pensioenfondsen. Sacha van Hoogdalem Loranne van Lieshout Elske van de Burgt Martijn Vos Ton van Welie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ortec Finance Financieel Risicomanagement voor Pensioenfondsen. Sacha van Hoogdalem Loranne van Lieshout Elske van de Burgt Martijn Vos Ton van Welie"

Transcriptie

1 Ortec Finance Financieel Risicomanagement voor Pensioenfondsen Sacha van Hoogdalem Loranne van Lieshout Elske van de Burgt Martijn Vos Ton van Welie

2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Risicomanagement 3 3 Beleggingsproces 4 4 Risicomanagement van het Beleggingsproces 5 5 Ortec Finance oplossingen Ortec Finance methodologie en modellen 9

3 1. Inleiding Dit document is bedoeld voor iedereen die op enige manier betrokken is bij financieel risicomanagement voor pensioenfondsen. Wij zetten hier de visie van Ortec Finance op financieel risicomanagement voor pensioenfondsen uiteen. Door de financiële crisis en de extra aandacht die er door ontstaan is bij de toezichthouder, staat dit onderwerp volop in de schijnwerpers. De roep om in controle te zijn is gaandeweg aangezweld. Ortec Finance pleit, als het om financiële beslissingen gaat, voor een integrale en consistente aanpak en zo doen wij dat ook als het over risicomanagement gaat. Wij geven hier aan hoe door middel van het hanteren van een cascademodel over en tussen de verschillende lagen van het beleggingsproces, risicomanagement consistent ingericht kan worden. We starten daarbij op strategisch niveau en nemen uitdrukkelijk en expliciet alle relevante details van het dagelijkse vermogensbeheer mee. En andersom wordt het risicomanagement op implementatieniveau zodanig ingericht dat het mogelijk is hier op alle andere niveaus consistent op aan te sluiten. Door de unieke combinatie van het cascademodel met onze Dynamische Scenariogenerator is het mogelijk om consistent op iedere gewenste horizon met iedere relevante frequentie en voor ieder niveau in het beleggingsproces het financieel risicomanagement voor een pensioenfonds in te richten. Het document geeft eerst een algemene inleiding op risicomanagement. Daarna wordt het beleggingsproces voor pensioenfondsen besproken. Vervolgens beschrijven wij hoe aan het risicomanagement van iedere fase in dat beleggingsproces vorm en inhoud moet worden gegeven. Tot slot leggen wij, gegrond in onze visie op risicomanagement, de methodologie die Ortec Finance toepast in haar modellen uit. 2

4 2. Risicomanagement Idealiter bestaat elke financiële beslissing uit het zorgvuldig vaststellen van een strategie met een expliciete risicorendement afweging, het zorgdragen voor een implementatie die in lijn is met de strategie (Doelen en Risicohouding), en een proces van monitoring van zowel de strategie als de implementatie. Risicomanagement wordt gedefinieerd als het onderkennen welke risico s in dit proces relevant zijn (Relevante Risico s Identificeren), en het treffen van beheersmaatregelen (Risico Beheersmaatregelen) in geval dat de verwachte of onverwachte (zwarte zwanen) risico s zich voordoen (Risicomonitoring Terugkoppeling en Bijstelling). Voor institutionele beleggers, en dus ook voor pensioenfondsen, is het van groot belang om in het risicomanagement niet alleen te focussen op de risico s die zoveel mogelijk voorkomen moeten worden (de niet beloonde risico s), maar ook op de risico s die doelbewust worden genomen om de doelstellingen van de eindklanten te kunnen verwezenlijken (de beloonde risico s). 1 Risicomanagement streeft er naar dat de oorspronkelijke doelen die een organisatie zich heeft gesteld daadwerkelijk gehaald worden. Het risicomanagement zoals beschreven in deze notitie richt zich volledig op het beleggingsproces. Zoals elke vorm van risicomanagement, vindt het financieel risicomanagement organisatiebreed plaats. Dit betekent dat risicomanagement een belangrijk onderdeel dient te zijn van de cultuur van een organisatie. Een open en proactieve houding ten aanzien van risico s op elke laag in de organisatie draagt bij aan het tijdig signaleren van risico s en het nemen van de gewenste beheersmaatregelen indien nodig. 1 Zie ook ERM van COSO, en het rapport Integraal Risico Management van de Pensioenfederatie 3

5 3. Beleggingsproces Het uitgangspunt van het beleggingsproces zijn de strategische doelen die een organisatie heeft. Bij een pensioenfonds gaat dit bijvoorbeeld om: het beleggen van ingelegde premies om hiermee op termijn waarde of welvaartsvaste uitkeringen te betalen het doen van pensioenuitkeringen het indexeren van pensioenuitkeringen Het bestuur van een pensioenfonds heeft de taak om een beleidskader te ontwikkelen om deze strategische doelen te realiseren. Hierbij wordt het bestuur echter geconfronteerd met allerlei risico s. Sommige van deze risico s leveren in verwachting rendement op, terwijl andere risico s helemaal geen rendement brengen. Een voorbeeld van een risico dat in verwachting beloond wordt is marktrisico. Besturen nemen bewust marktrisico, met de intentie dat hier rendement mee wordt gemaakt. Een voorbeeld van een risico dat in verwachting niet beloond wordt is concentratierisico. Immers een goede spreiding van de portefeuille over verschillende landen, sectoren of issuers betekent dat het fonds minder gevoelig is voor een specifiek risico en er daarom geen reden is voor de markt om een premie te betalen aan beleggers die dit risico lopen. Bij het bepalen van het beleidskader stelt het pensioenfondsbestuur zijn risico-rendement houding vast. Hierin wordt een centrale rol vervuld door de afweging tussen premie, ambitie en risico. Het bestuur maakt keuzes betreffende het premie-, indexatie- en beleggingsbeleid. Bij het maken van deze keuzes moet in kaart worden gebracht welke risico s relevant zijn, en stelt het bestuur vast in welke mate er een positie ingenomen wordt ten aanzien van de risico s die beloond worden. Bij het vaststellen van de zogenaamde maximale blootstelling ( exposures ) aan deze risico s, maakt het bestuur een afweging hoe risico doorgesluisd wordt naar de stakeholders. In deze fase van het beleggingsproces stelt het bestuur de strategische portefeuille vast. Vervolgens wordt deze strategische portefeuille vertaald in een daadwerkelijke portefeuille. Hierin worden vaak een aantal stappen doorlopen, waarbij in elk van de stappen een verdere beslissing genomen wordt ten aanzien van de invulling en/of verfijning van de beleggingsportefeuille, gegeven de restricties en uitgangspunten van de voorgaande stap. In het linker figuur Investment Process is een voorbeeld gegeven van een dergelijk beleggingsproces. 4

6 4. Risicomanagement van het Beleggingsproces Bij de inrichting van de beleggingsorganisatie is het belangrijk dat er voldoende beheersmaatregelen worden getroffen om te garanderen dat de voorgenomen risico s ook daadwerkelijk genomen worden en dat de overige (niet beloonde) risico s zo goed mogelijk beheerst worden. Bij het bepalen van deze beheersmaatregelen zal altijd een kans-impactanalyse en een inschatting van de kosten moeten plaatsvinden om zo te beoordelen of het de moeite waard is om al dan niet een individuele beheersmaatregel te treffen. Onderdeel van de beheersmaatregelen is dat bij de doorvertaling van de strategische doelen in een daadwerkelijke beleggingsportefeuille limieten worden geformuleerd. Het uitzetten van beheersmaatregelen en limieten binnen de organisatie moet een consistent geheel zijn. Dit wil zeggen, dat er altijd gekeken moet worden in hoeverre alle maatregelen goed met elkaar samenhangen en in hoeverre zij bijdragen aan de oorspronkelijke doelstellingen van het pensioenfonds. Risicomanagement ziet er op toe dat alle risico s benoemd zijn, er passende beheersmaatregelen worden vastgesteld en dat er een goede monitoring en bijsturing plaatsvindt. Op elk niveau van het beleggingsproces worden keuzes gemaakt om een verdere invulling te geven aan de beleggingsportefeuille, daarnaast worden er weer restricties of mandaten meegegeven voor het volgende niveau. Zoals uit onderstaand figuur Beleggingsproces & Risicomanagement valt af te lezen moet het risicomanagement aansluiten bij deze gelaagdheid. Op elk niveau dient er risicomanagement plaats te vinden van de eigen beslissingen en moet er een verificatie plaatsvinden dat men zich op het diepere niveau aan de gestelde limieten heeft gehouden. Deze limieten zijn vormgegeven in restricties of mandaten. De risicomanagementmodellen dienen aan te sluiten bij deze gelaagdheid van het beleggingsproces. 5

7 Twee voorbeelden helpen in het toelichten van figuur Beleggingsproces & Risicomanagement. Op het hoogste niveau wordt de risico-rendementsafweging gemaakt. Deze mondt uit in een pensioencontract en een strategische mix. Vervolgens worden er voorwaarden gesteld aan de portefeuilleconstructie om te zorgen dat de implementatie in lijn is met de strategie. Daarnaast kan in deze fase eventueel ook worden vastgelegd hoe wordt bijgestuurd op basis van veranderingen in de dekkingsgraad ofwel in de volatiliteit van de dekkingsgraad. Op het onderste niveau (security selectie) krijgen de asset managers allen een individueel beleggingsmandaat. Een goed beleggingsmandaat bestaat minimaal uit de volgende componenten: een duidelijk gedefinieerde beleggingsstrategie, inclusief het toegestane beleggingsuniversum. Dit wordt vaak vormgegeven door een goed gekozen benchmark die aansluit met het beoogde risicoprofiel van het mandaat; duidelijke en goed meetbare tracking error limieten (of andere risicolimieten); overige limieten, bijvoorbeeld in termen van: minimale en maximale exposures maximale afwijkingen van hedges concentratielimieten landenlimieten kredietwaardigheidslimieten Om te waarborgen dat de asset manager zich aan zijn mandaat kan houden moet de asset management organisatie ook zelf beschikken over een goed risicomanagementproces. Via dit risicomanagementproces wordt onder andere geregeld dat de manager zich aan de afgesproken limieten houdt, dat de ex-ante risico-limieten (zoals bijvoorbeeld tracking error limieten) niet overschreden worden en dat men beschikt over betrouwbare ex-post systemen om de behaalde rendementen te meten en verklaren. Daarnaast moet men binnen de organisatie van de asset manager beschikken over een onafhankelijke risicomanagementfunctie en duidelijke interne en externe escalatieprocedures. De asset manager dient periodiek zijn opdrachtgever te voorzien van relevante informatie waaruit blijkt dat er voldaan is aan de afspraken. De rol van de opdrachtgever is om na te gaan of de asset manager zich aan de gemaakte afspraken houdt en of de asset manager beschikt over robuuste en betrouwbare processen en systemen. Hiertoe kan de opdrachtgever periodiek een audit uitvoeren en eisen stellen met betrekking tot certificering van de processen van de asset manager. De opdrachtgever consolideert de door de asset manager aangeleverde informatie en beoordeelt deze. Deze beoordeling heeft als doel om te verifiëren of aan de gestelde limieten en afspraken is voldaan en of er aanvullende beheersmaateregelen nodig zijn. Daarnaast moet de opdrachtgever monitoren of de beslissingen die hij zelf moet nemen, beantwoorden aan de voor hem geldende randvoorwaarden. Zo moet de opdrachtgever er bijvoorbeeld voor zorgen dat na de managerselectie de som van alle mandaten voldoet aan de limieten die het resultaat zijn van de portefeuilleconstructie. Daarnaast moet een beoordeling plaatsvinden of het ex-ante risico van de som van de mandaten binnen de limieten valt van het toegestane ex-ante risico van de portefeuilleconstructiefase. 6

8 5. Ortec Finance oplossingen De Ortec Finance oplossing met betrekking tot financieel risicomanagement voor pensioenfondsen richt zich op alle lagen in het beleggingsbeslissingsproces, met uitzondering van de Security selectie laag. De solutions hebben als voornaamste taak het risicomanagement van financiële risico s op het niveau van het bestuur en bestuursbureau te ondersteunen. Het risicobeheer op het onderste niveau van het beleggingsproces wordt veelal overgelaten aan de asset manager binnen een helder mandaat. Het bestuur behoudt uiteraard de regie met betrekking tot deze risico s en blijft eindverantwoordelijk. In zijn regierol maakt het bestuur afspraken met de opdrachtnemers (waaronder de asset managers) over welke activiteiten worden uitbesteed, hoe het risicomanagement hierop plaatsvindt en welke informatie-uitwisseling er is tussen bestuur en opdrachtnemers. Het financieel risicomanagement voor pensioenfondsen zoals Ortec Finance dat aanbiedt, bestaat uit de volgende elementen: 1. Overzicht van huidige dekkingsgraden en vermogenspositie, plus een uiteenzetting van de ontwikkeling van deze grootheden over de afgelopen periode. 2. Toets op uitgangspunten: zijn de gerealiseerde risico s en rendementen nog in lijn met de gehanteerde aannames tijdens de vaststelling van de strategie? 3. Toets of lange en korte termijn strategische doelstellingen nog haalbaar zijn en de bijbehorende risico s nog acceptabel zijn (i.e. niet alleen opbrengst- en risicomaatstaven van de dekkingsgraad, maar ook de verwachtingen en risico s ten aanzien van indexaties, kortingen en premies). 4. Monitoren status van belangrijke risicofactoren: a. strategische risico s zoals aandelenrisico, renterisico, valutarisico en kredietrisico; b. uitvoeringsrisico s zoals liquiditeitsrisico, concentratierisico (bijvoorbeeld landen, issuers, valuta en sectoren) en tegenpartijrisico. 7

9 Ten behoeve van consolidatie en beoordeling van de onderliggende processen is de volgende informatie nodig: 1. Inzicht in werking van beheersmaatregelen: a) compliance-rapportages; b) verslag van de risicomanager over limietoverschrijdingen en ondernomen acties. 2. Performance-rapportages De hierboven genoemde elementen vinden in principe op maandbasis plaats. Maar goed risicomanagement voorziet tevens in het bieden van momentopnames en doorkijkjes in de portefeuille, gebaseerd op de meest actuele ontwikkelingen in de (financiële) wereld. Hieraan verbonden bestaat de mogelijkheid om op elk gewenst moment stresstesten op de actuele portefeuille uit te kunnen voeren, naar aanleiding van recente marktontwikkelingen. 8

10 5.1 Ortec Finance methodologie en modellen Ortec Finance levert modellen en diensten ter ondersteuning van het financieel risicomanagement voor pensioenfondsen zoals beschreven in de voorgaande hoofdstukken. Het Ortec Finance simulatiemodel wordt ingezet voor de ex-ante analyses, terwijl het Ortec Finance performanceevaluatie model wordt gebruikt voor de ex-post analyse. Beide systemen gebruiken de actuele onderliggende, individuele posities op moment van analyse als uitgangspunt. Het ex-post model legt de huidige situatie vast en rapporteert daar vervolgens over. Het bestuursbureau heeft toegang tot een dagelijkse update van de status van de beleggingsportefeuille. Hierdoor kunnen periodiek, maar ook op adhoc basis, verschillende doorkijkjes in de portefeuille worden gemaakt. Op deze manier kan het bestuursbureau snel inspelen op actuele marktontwikkelingen 2. De kern van het ex-post model ligt in het doen van de performance-evaluatie analyse. Het gerealiseerde resultaat kan verklaard worden aan de hand van beslissingen alsmede de bijdrage van de verschillende beleggingscategorieën en/of mandaten. Doordat het model dagelijks gevoed wordt met actuele benchmark- en portefeuillegegevens, is het ook een informatiebron voor de ontwikkeling van de marktsituatie. Denk hierbij aan informatie over huidige marktvolatiliteiten. Deze actuele informatie kan vergeleken worden met de aannames zoals gebruikt in de ex-ante simulatiesystemen. Langdurige of grote afwijkingen tussen de gebruikte aannames en de waargenomen actuele grootheden kan als signaal dienen om de uitgangspunten te heroverwegen, en eventueel als gevolg daarvan een aanpassing te doen op het strategisch beleid. Tenslotte kunnen een groot aantal standaard checks en controles aan het systeem worden toegevoegd, waardoor er dagelijks een actueel overzicht wordt verkregen over het al dan niet schenden van vooraf gestelde limieten. Voor de monitoring wordt het ex-ante simulatie model ingezet. Op het hoogste niveau van het beleggingsproces worden er berekeningen gemaakt om, gegeven de actuele situatie van de dekkingsgraad en het economische klimaat, inzicht te verkrijgen in de mate waarin lange en korte termijn doelstellingen en risico s nog haalbaar en acceptabel zijn. Op de lagere niveaus van het beleggingsproces wordt bekeken of het ex-ante risico van de actuele portefeuille (tot en met managerniveau) in lijn is met de ex-ante risico s van de strategische portefeuille. Risico wordt hier veelal bekeken in termen van dekkingsgraadrisico 3. Ook andere risicogrootheden zijn hier mogelijk. De ex-ante risicomodellen van Ortec Finance hebben de unieke eigenschap dat hierin jarenlang onderzoek is verwerkt om te zorgen dat de karakteristieken van de scenario s per risk driver op verschillende tijdhorizonnen 4 de gewenste eigenschappen bevatten. Belangrijke elementen hierin zijn: termijnstructuur van risico en rendement: risico- en rendementkarakteristieken zoals gemiddelde, volatiliteit en correlaties variëren over de tijd; business cycle gedrag; korte termijn gedrag zoals: staart risico; correlaties nemen toe in de staarten niet-normale verdelingen stochastische volatiliteit 2 Pensioenfondsen kunnen kiezen voor een dagelijkse data feed, maar het is ook mogelijk om te kiezen voor een maandelijkse of tweewekelijkse data feed. 3 Dekkingsgraadrisico is gedefinieerd als standaard deviatie of CVar van de dekkingsgraad groei of dekkingsgraad rendement. Ook wel bekend als geometrische tracking error ten opzichte van de liabilitie benchmark. 4 Denk hierbij aan maandfrequentie, jaarfrequentie en meer-jaarsfrequentie 9

11 De scenario s die gegenereerd worden door het model van Ortec Finance bevatten deze gewenste eigenschappen voor zowel de korte als de lange termijn. In de monitoring van de strategie wordt zowel de lange als korte termijn bekeken. Met lange termijn bedoelen wij dan drie jaar of langer, met korte termijn een maand. In de monitoring van de tussenliggende periode wordt veelal een periode van een jaar bekeken. De actuele portefeuille wordt gemodelleerd door startend bij de individuele posities in de portefeuille deze te aggregeren naar een paar honderd risicocategorieën. Daarnaast wordt de strategische portefeuille gemodelleerd door per manager de in het mandaat opgenomen beleggingsstrategie te modelleren. Dit laatste gebeurt door de benchmark die is meegegeven in het mandaat te gebruiken. Indien deze benchmark geen goede weerspiegeling is van de risico s in de portefeuille 5, kan er gebruik gemaakt worden van een customized benchmark. In dergelijke gevallen zullen wij een alternatieve benchmark samenstellen, die de risico s van de onderliggende portefeuille zo goed mogelijk beschrijft. Denk hierbij bijvoorbeeld aan specifieke landenwegingen binnen een Euro staatsobligatieportefeuille. Verder kan er een budget gemodelleerd worden voor het implementatierisico. Er is gekozen voor een modellering op (customized) benchmarkniveau en niet op basis van individuele titels, omdat in de analyse ook naar de middellange en langere termijn wordt gekeken. Voor een dergelijke periode is het handhaven van de actuele posities niet realistisch, en is met name het risico van de strategische of tactische portefeuille relevant. In een aantal situaties hebben individuele stukken echter een significante impact op het totaalrisico van het pensioenfonds. In dat geval maken wij een uitzondering en worden er wel individuele stukken gemodelleerd in het model. Voorbeelden hiervan zijn het gebruik van (niet lineaire) derivaten of zeer geconcentreerde portefeuilles, zoals grote posities in staatsobligaties van specifieke landen. 5 Een voorbeeld van een niet geschikte benchmark is een absoluut return benchmark. Deze wordt toegepast bij bepaalde hedgefundstijlen waarbij de benchmark bijvoorbeeld gekozen is als een korte rente plus x%. 10

12 Samengevat kunnen onze methodologie en onze hiermee overeenkomende oplossingen voor risicomanagement voor pensioenfondsen dus als volgt worden gekenmerkt: risicomanagement op de eerste drie niveaus (monitoren van de strategie, de portefeuilleconstructie en de managerselectie) moet worden gebaseerd op geaggregeerde data. Risicomanagement op het vierde niveau daarentegen dient uitgevoerd te worden op dagbasis en gebaseerd op ruwe nietgeaggregeerde data. Dit laatste is primair de verantwoordelijkheid van de (vaak externe) asset managers. Het bestuur moet het risicomanagement van de asset manager(s) consolideren en evalueren, maar niet hun werk opnieuw doen. Het is vanzelfsprekend dat de aggregeerde data in onze methodologie consistent dient te zijn met individuele ruwe data. Dit wordt bereikt door het mappen van de (duizenden) individuele posities naar enkele honderden geaggregeerde niveaus, welke als input dienen voor de simulatie in het ALS for Pensions systeem. Speciale producten, waaronder derivaten, worden exact gemodelleerd. Consistentie wordt bereikt door een adequate modellering van de benchmark portefeuilles welke verstrekt worden aan de portefeuille managers (indien van toepassing inclusief een risicobudget voor de manager). Deze transformatie is volledig geautomatiseerd door ons ex-post systeem PEARL, welke gevuld wordt met data van de custodian. Dit garandeert automatisch dat er een consistente ex-post en ex-ante set-up is. Dit is uniek in de industrie. Om deze methodologie goed te volgen is ons ALS for Pensions systeem uitgebreid in twee dimensies. Allereerst kan het nu honderden asset categorieën modelleren, die voor ALM amper noodzakelijk zijn, maar cruciaal voor ex-ante risicomaatstaven. Ten tweede kan ALS for Pensions nu maandscenario s genereren (hetgeen niet nodig is voor de ondersteuning van strategische beslissingen, maar wel cruciaal voor risicomanagement doeleinden). Tenslotte kan ons ex-post systeem PEARL gebruikt worden voor ex-post risicomaatstaven en voor performance en attributie berekeningen. Dit systeem werkt op de actuele portefeuille op dagbasis. Omdat het PEARL systeem gebruik maakt van dagelijkse niet-geaggreerde data, biedt het de mogelijkheid om doorkijkjes en drill downs te maken. Voor klanten en prospects die ex-ante risico s op individuele posities willen kunnen bekijken, kunnen we desgewenst een gecombineerde oplossing aanbieden met een externe partij. 11

13 Ortec Finance bv Boompjes XB Rotterdam The Netherlands Tel. +31 (0) Fax +31 (0) Ortec Finance bv Barajasweg CP Amsterdam The Netherlands Tel. +31 (0) Fax +31 (0) Ortec Finance Ltd 23 Austin Friars London EC2N 2QP United Kingdom Tel. +44 (0) Fax +44 (0) Ortec Finance AG Poststrasse Pfäffikon SZ Switzerland Tel. +41 (0) Fax +41 (0)

DNB Pensioenseminar. Parallelsessie Beleggingen. 21 september 2011

DNB Pensioenseminar. Parallelsessie Beleggingen. 21 september 2011 DNB Pensioenseminar Parallelsessie Beleggingen 21 september 2011 Hoofdvragen I. Wat maakt iemand een goede bestuurder op het gebied van beleggingen? II. Wat verwacht u van de toezichthouder op het gebied

Nadere informatie

Ortec Finance Artikel. Financiële planning. Een integrale benadering van inkomensplanning en vermogensplanning met inzicht in risico.

Ortec Finance Artikel. Financiële planning. Een integrale benadering van inkomensplanning en vermogensplanning met inzicht in risico. Ortec Finance Artikel Financiële planning Een integrale benadering van inkomensplanning en vermogensplanning met inzicht in risico Oktober 2014 inleiding In wet en regelgeving wordt steeds meer nadruk

Nadere informatie

Workshop Riskmanagement & Governance van beleggen VIIP congres. Amstelveen, 17 april 2012

Workshop Riskmanagement & Governance van beleggen VIIP congres. Amstelveen, 17 april 2012 Workshop Riskmanagement & Governance van beleggen VIIP congres Amstelveen, 17 april 2012 Agenda 1. Ontwikkelingen risicobeheersing beleggingen 2. DNB bevindingen en toezichtthema s 2012 3. Maatregelen

Nadere informatie

Meer klantwaarde en minder claimrisico door actief risicomanagement

Meer klantwaarde en minder claimrisico door actief risicomanagement Meer klantwaarde en minder claimrisico door actief risicomanagement Inhoud Introductie Marktontwikkelingen Nederland en buitenland Risico s definiëren, signaleren en communiceren Risicomanagement en toegevoegde

Nadere informatie

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP De Dynamische Strategie Portefeuille DSP Onderdeel van het beleggingsbeleid van Pensioenfonds UWV 1 Inhoudsopgave Waarom beleggen? 4 Beleggen is niet zonder risico s 4 Strategische beleggingsportefeuille

Nadere informatie

Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties April 2014

Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties April 2014 Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties April 2014 Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties Het professionaliseren van portefeuillesturing

Nadere informatie

Strategisch Pensioenmanagement

Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement is samenbrengen. Strategisch Pensioenmanagement De belangrijkste taak van Strategisch Pensioenmanagement is ervoor te zorgen dat u in control

Nadere informatie

voor de beleggingscommissie van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (hierna: SPV).

voor de beleggingscommissie van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (hierna: SPV). REGLEMENT BELEGGINGSCOMMISSIE voor de beleggingscommissie van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (hierna: SPV). Artikel 1 Vaststelling en reikwijdte Dit reglement geeft, in aanvulling op de statuten,

Nadere informatie

ALM als basis van Zorgvuldig Beleggen

ALM als basis van Zorgvuldig Beleggen ALM als basis van Zorgvuldig Beleggen Samenhang en voorbeelden Ronald Janssen, Ortec Finance 1 Klant centraal stellen: Doelstelling Managen van de verwachtingen van onze cliënten Hoe kunnen we dat doen?

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen STICHTING PENSIOENFONDS RECREATIE Mei 2011 INHOUDSOPGAVE 0. Introductie 3 1. Doelstelling van het beleggingsbeleid 4 2. Organisatie en risicobeheerprocedures 5 3. Beleggingsbeginselen 7 Mei 2011 Pagina

Nadere informatie

Ortec Finance Private Wealth Management Maart 2015

Ortec Finance Private Wealth Management Maart 2015 Ortec Finance Private Wealth Management Maart 2015 Introductie en doel Praktische vertaling van de handreiking inzake beleggingsbeleid Inbedden van het beleggingsbeleid in gehele beleggings(advies)proces

Nadere informatie

Memo uitkomsten themaonderzoek Vermogensbeheer Zorgverzekeraars

Memo uitkomsten themaonderzoek Vermogensbeheer Zorgverzekeraars Memo uitkomsten themaonderzoek Vermogensbeheer Zorgverzekeraars De Nederlandsche Bank (hierna: DNB) heeft in 2013 en 2014 bij meerdere zorgverzekeraars onderzoek gedaan naar het beleid en de beheersomgeving

Nadere informatie

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Consumentenbrief beleggingen van Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Introductie Een groot aantal brancheorganisaties waaronder DSI, DUFAS, NVB, VBA en VV&A hebben het initiatief genomen om Consumentenbrief

Nadere informatie

IPFOS. Bestuurders Conferentie. Het gebruik van risicomaatstaven in ALM-context Ralph Verhoeks, Toezichthouder Risk & ALM - DNB

IPFOS. Bestuurders Conferentie. Het gebruik van risicomaatstaven in ALM-context Ralph Verhoeks, Toezichthouder Risk & ALM - DNB IPFOS Bestuurders Conferentie Het gebruik van risicomaatstaven in ALM-context Ralph Verhoeks, Toezichthouder Risk & ALM - DNB Het gebruik van risicomaatstaven in ALM-context Ralph Verhoeks 2 Inhoud 1.

Nadere informatie

Van ALM naar beleggingsbeleid

Van ALM naar beleggingsbeleid Van ALM naar beleggingsbeleid IIR Seminar Professioneel Risicomanagement voor Pensioenfondsen November 26, 2007 ORTEC bv P.O. Box 4074 3006 AB Rotterdam Tel. 010 498 6660 Fax. 010 498 6667 info@ortec.nl

Nadere informatie

Verklaring inzake Beleggingsbeginselen

Verklaring inzake Beleggingsbeginselen Verklaring inzake Beleggingsbeginselen per 1 januari 2015 TRANSPARANT OVER ELKE FASE Inhoudsopgave Verklaring inzake Beleggingsbeginselen van Stichting ING CDC Pensioenfonds 3 De pensioendoelstellingen,

Nadere informatie

Beleggingsovertuigingen

Beleggingsovertuigingen Beleggingsovertuigingen Inhoudsopgave 1 Beleggingsovertuigingen bpfbouw 1.1 Inleiding 1.2 Beleggingsovertuigingen t.a.v. Financiële Markten 1.3 Beleggingsovertuigingen t.a.v. de portefeuille en instrumenten

Nadere informatie

Verklaring Beleggingsbeginselen

Verklaring Beleggingsbeginselen Verklaring Beleggingsbeginselen Deze verklaring beschrijft de beginselen van het beleggingsbeleid van Pensioenfonds Metaal en Techniek (PMT). Deze verklaring is opgesteld, omdat het beleggings- en risicobeleid

Nadere informatie

Beleggingsovertuigingen

Beleggingsovertuigingen Beleggingsovertuigingen Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Drankindustrie 13 januari 2015 Beleggingsovertuigingen Een beleggingsovertuiging is kortweg de perceptie van het pensioenfonds van de

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015-2017

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015-2017 Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Zuivel en aanverwante industrie (BPZ) Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015-2017 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft de uitgangspunten

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen pagina 1 van 7

Verklaring inzake beleggingsbeginselen pagina 1 van 7 pagina 1 van 7 *Stichting Pensioenfonds Unilever Nederland Progress is een ondernemingspensioenfonds als bedoeld in artikel 1 van de Pensioenwet. Inleiding Dit document ( Verklaring ) beschrijft de uitgangspunten

Nadere informatie

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Vermogensbeheer Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later. Dat is de belofte van uw pensioenfonds aan uw deelnemers. Verder gaan is nu zorgen voor

Nadere informatie

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons vernomen.

Nadere informatie

Asset & Liability Management

Asset & Liability Management Asset & Liability Management Verder gaan is de juiste balans vinden. ALM: inzicht in risico s Zorgen voor balans tussen pensioenverplichtingen en de opbouw van het pensioenvermogen. Het is een kerntaak

Nadere informatie

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 1.1 Het beleggingsproces Het beleggingsproces vormt de randvoorwaarden

Nadere informatie

Geacht bestuur, Toezicht pensioenfondsen en beleggingsondernemingen Divisiedirecteur Amsterdam Postbus 98 1000 AB Amsterdam. Datum 26 april 2011

Geacht bestuur, Toezicht pensioenfondsen en beleggingsondernemingen Divisiedirecteur Amsterdam Postbus 98 1000 AB Amsterdam. Datum 26 april 2011 Toezicht pensioenfondsen en beleggingsondernemingen Divisiedirecteur Amsterdam Postbus 98 1000 AB Amsterdam Datum Uw kenmerk Behandeld door Doorkiesnummer Bijlage(n) 1 Onderwerp Resultaten beleggingsonderzoeken

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie 1. Introductie Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie Doelstelling en basis voor dit document Dit document ("de Verklaring") beschrijft

Nadere informatie

Klant. Pensioen life cycle indicators

Klant. Pensioen life cycle indicators Pensioen life cycle indicators Klant Rapport om een gefundeerde keuze te maken tussen verschillende premiepensioenproducten. Gebaseerd op analyses op het gebied van beleggingsbeleid, duurzaamheid, rendement

Nadere informatie

Duurzaam Vermogensbeheer

Duurzaam Vermogensbeheer Duurzaam Vermogensbeheer Een keuzeafweging Keuze maken, afwegingscriteria Wat zijn de mogelijke afwegingscriteria bij het maken van een keuze uit de mogelijke oplossingen binnen het beleggingsbeleid. Versie:2001-11-02

Nadere informatie

Op welke beleggingsstrategie baseert de beleggingsonderneming haar dienstverlening? Antwoord:

Op welke beleggingsstrategie baseert de beleggingsonderneming haar dienstverlening? Antwoord: Om beleggingsondernemingen goed met elkaar te vergelijken is o.a. inzicht in het beleggingsproces een belangrijke maatstaf. Door vragen te stellen over het beleggingsbeleid krijgt u een goed beeld van

Nadere informatie

Oktober 2015 Ortec Finance. Algemeen pensioenfonds

Oktober 2015 Ortec Finance. Algemeen pensioenfonds Algemeen Pensioenfonds Oktober 2015 Ortec Finance 1 / 7 Wat is een Algemeen Pensioenfonds? Een Algemeen Pensioenfonds (APF) onderscheidt zich van de bestaande pensioenuitvoerders door de mogelijkheid om

Nadere informatie

NEA Paper De techniek van ALM modellen. 17 December 2010 Theo Nijman, Bart Oldenkamp en Hens Steehouwer

NEA Paper De techniek van ALM modellen. 17 December 2010 Theo Nijman, Bart Oldenkamp en Hens Steehouwer NEA Paper De techniek van ALM modellen 17 December 2010 Theo Nijman, Bart Oldenkamp en Hens Steehouwer Inhoud Doel paper en presentatie Outline paper Strategisch risico management Liquiditeitsrisico en

Nadere informatie

BELEGGEN? BEREID U GOED VOOR

BELEGGEN? BEREID U GOED VOOR BELEGGEN? BEREID U GOED VOOR Heeft u plannen om te gaan beleggen? En overweegt u daarvoor een afspraak te maken met een vermogensbeheerder of heeft u dit al gedaan? Dan worden u bij het eerste gesprek

Nadere informatie

Beleggingsbeginselen

Beleggingsbeginselen Beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Versie april 2015 Deze Verklaring beleggingsbeginselen maakt onderdeel uit van het beleggingsbeleid van het pensioenfonds en is aangepast

Nadere informatie

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten.

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Risicobeheersing staat aan de basis van elk beleggingsbeleid. Omdat het renterisico het belangrijkste risico voor pensioenfondsen

Nadere informatie

Risico s identificeren. Drs P.A.M. (Patrick) Kremers RC 20 juni 2012

Risico s identificeren. Drs P.A.M. (Patrick) Kremers RC 20 juni 2012 Risico s identificeren Drs P.A.M. (Patrick) Kremers RC 20 juni 2012 Integraal risicomanagement 2 Integraal risicomanagement 3 Risicomanagement proces 4 Risicomanagement proces 5 6 Risico identificatie

Nadere informatie

Verklaring beleggingsbeginselen

Verklaring beleggingsbeginselen Verklaring beleggingsbeginselen Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft een samenvatting van de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van Stichting Pensioenfonds Hoogovens (het fonds). Deze

Nadere informatie

Toelichting wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader. Juni 2014

Toelichting wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader. Juni 2014 Toelichting wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader Juni 2014 Inhoudsopgave Wetsvoorstel aanpassing FTK Beleidsdekkingsgraad Premievaststelling Toekomstbestendig indexeren Inhaalindexatie Hersteltermijn

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG 1. Introductie 1.1. Inleiding De Verklaring inzake de beleggingsbeginselen ( Verklaring ) beschrijft

Nadere informatie

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Investment beliefs bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Uitgangspunten vermogensbeheer Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Beleggingen Het totaal rendement over het afgelopen boekjaar 2010 is uitgekomen op 15,6%. Als we naar de onderverdeling kijken zien we het

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen. Stichting Personeelspensioenfonds APG

Verklaring inzake beleggingsbeginselen. Stichting Personeelspensioenfonds APG Verklaring inzake beleggingsbeginselen Stichting Personeelspensioenfonds APG PPF APG Verklaring inzake beleggingsbeginselen versie: juni 2015 1. Inleiding De verklaring beschrijft de door het bestuur vastgestelde

Nadere informatie

Gevolgen voor pensioenfondsen van Advies Commissie

Gevolgen voor pensioenfondsen van Advies Commissie INVESTMENT SOLUTIONS & RESEARCH UPDATE 31 maart 2014 Voor professionele adviseursbeleggers Gevolgen voor pensioenfondsen van Advies Commissie Jaap Hoek en Roderick Molenaar Portfolio Strategy Parameters

Nadere informatie

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Inleiding Onze risicoprofielen 1. Wat is een risicoprofiel? 2. Wat zijn vermogenscategorieën? 3. Welke risicoprofielen gebruiken wij? Uw risicoprofiel 4.

Nadere informatie

1. Organisatie BIJLAGE I: VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS ACHMEA. ABTN 2014 versie 21-3-2014 1. Stichting Pensioenfonds Achmea

1. Organisatie BIJLAGE I: VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS ACHMEA. ABTN 2014 versie 21-3-2014 1. Stichting Pensioenfonds Achmea BIJLAGE I: VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN Introductie Deze Verklaring inzake beleggingsbeginselen (hierna: Verklaring) beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van SPA.

Nadere informatie

VBA ALM Congres. ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar. Otto Veldt. Directeur Balansmanagement Eureko

VBA ALM Congres. ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar. Otto Veldt. Directeur Balansmanagement Eureko VBA ALM Congres ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar Otto Veldt Directeur Balansmanagement Eureko 1 Agenda Aansturing Verzekeraar Ontwikkeling ALM Risk Budgeting Conclusies 2 Verzekeraar vs pensioenfonds

Nadere informatie

Verklaring Beleggingsbeginselen

Verklaring Beleggingsbeginselen Verklaring Beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds Trespa April 2014 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 Inleiding...3 Doelstellingen...5 Risicobereidheid...5 Beleggingsovertuigingen...6 Uitbesteding

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

Strategisch Risicomanagement

Strategisch Risicomanagement Commitment without understanding is a liability Strategisch Risicomanagement Auteur Drs. Carla van der Weerdt RA Accent Organisatie Advies Effectief en efficiënt risicomanagement op bestuursniveau Risicomanagement

Nadere informatie

Vereniging van Vermogensbeheerders & - Adviseurs. 23 september 2014. Alex Poel. Beleggingsbeleid

Vereniging van Vermogensbeheerders & - Adviseurs. 23 september 2014. Alex Poel. Beleggingsbeleid Vereniging van Vermogensbeheerders & - Adviseurs 23 september 2014 Alex Poel Beleggingsbeleid 1 Achtergrond 2 Dienstverleningsproces 3 Beleggingsbeleid 4 VBA Discussion Paper 5 Kanttekeningen discussion

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam. Reglement beleggingscommissie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam. Reglement beleggingscommissie Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Reglement beleggingscommissie Watson Wyatt Brans & Co. Investment Consulting April 2005 versie 7 juli 2005 Reglement beleggingscommissie Pf Ballast Nedam Hoofdstuk

Nadere informatie

Renterisico Scan. Een second opinion voor pensioenfondsen. met betrekking tot hun rente afdekkingsbeleid. For professional investors

Renterisico Scan. Een second opinion voor pensioenfondsen. met betrekking tot hun rente afdekkingsbeleid. For professional investors Renterisico Scan Een second opinion voor pensioenfondsen met betrekking tot hun rente afdekkingsbeleid For professional investors 1 Onderwerpen > Waarom deze Scan? > Hoe werkt het? > Contact over de scan

Nadere informatie

Programma Leergang Besturen van een Pensioenfonds

Programma Leergang Besturen van een Pensioenfonds Programma Leergang Besturen van een Pensioenfonds Locatie: Woudschoten Conferentiecentrum te Zeist Module 1 Wetgeving en beleid Dag 1: donderdag 3 april 2014 09.00 09.30 uur Ontvangst 09.30 10.00 uur Inleiding

Nadere informatie

Verklaring van Beleggingsbeginselen. Joachim Aelvoet CBFA

Verklaring van Beleggingsbeginselen. Joachim Aelvoet CBFA Verklaring van Beleggingsbeginselen Joachim Aelvoet CBFA 17 maart 2011 Onderzoek 29 IBP's +/- 4,5 miljard euro vermogen +/- 100.000 aangeslotenen methode: eerste analyse individueel gesprek conclusies

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Advies Commissie Parameters

Advies Commissie Parameters Advies Commissie Parameters Voorstel tot herziening van verwachte rendementen Sprenkels&Verschuren Maart 2014 Copyright 2014 Sprenkels & Verschuren. Geen enkele reproductie van het document of een deel

Nadere informatie

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2012 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING CRH PENSIOENFONDS 18 JUNI 2012

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING CRH PENSIOENFONDS 18 JUNI 2012 VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN 18 JUNI 2012 INHOUD 1. Inleiding... 1 2. Organisatie... 2 2.1 Het fonds... 2 2.2 Organisatie... 2 2.3 Toeslagenbeleid... 3 3. Beleggingsbeleid... 4 3.1 Doel van het

Nadere informatie

Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering

Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering De Handreiking Kwaliteit Beleggingsbeleid in de praktijk 26 maart 2015 Alex Poel Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering 1 Achtergrond 2 Dienstverleningsproces 3 Beleggingsbeleid 4 Handreiking beleggingsbeleid

Nadere informatie

Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis

Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis Het strategisch beleggingsplan van ABP is stapsgewijs opgebouwd. De strategie is gebaseerd op vier pijlers: 1) de doelstelling van ABP 2) beleggingsovertuigingen

Nadere informatie

Consumentenbrief inzake beleggingsbeleid. van. LG Partners BV. De vragen èn antwoorden op een rijtje

Consumentenbrief inzake beleggingsbeleid. van. LG Partners BV. De vragen èn antwoorden op een rijtje Consumentenbrief inzake beleggingsbeleid van LG Partners BV De vragen èn antwoorden op een rijtje April 2015 Introductie. In 2014 is een groot aantal brancheorganisaties het initiatief genomen om een Consumentenbrief

Nadere informatie

BIJLAGE D: BEOORDELINGSCRITERIA VOOR RISICOSPECIFIEKE BEHEERSING

BIJLAGE D: BEOORDELINGSCRITERIA VOOR RISICOSPECIFIEKE BEHEERSING BIJLAGE D: BEOORDELINGSCRITERIA VOOR RISICOSPECIFIEKE BEHEERSING D1 RISICOCATEGORIE: MATCHING-/RENTERISICO Beoordeel de risicomitigerende werking van de aanwezige risicospecifieke beheersing voor de risicocategorie

Nadere informatie

Ervaringen met TMS. van Mozaïek Wonen. Ortec Finance Case Study

Ervaringen met TMS. van Mozaïek Wonen. Ortec Finance Case Study Ervaringen met TMS van Mozaïek Wonen Andre Mimpen: De grootste toegevoegde waarde tot op heden is meer inzicht. In waarde, in rendement en in informatie. Mozaïek Wonen is een middelgrote woningstichting

Nadere informatie

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U?

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons

Nadere informatie

Verklaring inzake Beleggingsbeginselen

Verklaring inzake Beleggingsbeginselen Verklaring inzake Beleggingsbeginselen Goedgekeurd door het Bestuur op 18-09-2014 Stichting Pensioenfonds Koninklijke Ten Cate Bezoekadres: Brugstraat 2, Almelo Correspondentieadres: Postbus 126, 7600

Nadere informatie

Risico Management. Pensioenakkoord en Integraal Balansmanagement. Marton Bloemer Risk Manager

Risico Management. Pensioenakkoord en Integraal Balansmanagement. Marton Bloemer Risk Manager Risico Management Pensioenakkoord en Integraal Balansmanagement Marton Bloemer Risk Manager Introductie 1. Pensioenakkoord 2. Risicomanagement (Integraal Balansmanagement) 3. Samengevat Pagina 1 Pensioenakkoord

Nadere informatie

Nederland had en heeft nog steeds het beste pensioensysteem ter wereld

Nederland had en heeft nog steeds het beste pensioensysteem ter wereld Het verdwenen pensioengeld De uitzending van Zembla van 5 februari 2011 heeft veel stof doen opwaaien in de pensioensector. Ortec Finance is in bezit van het achterliggende rapport dat is opgesteld door

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk

Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid publiceerde op vrijdag 12 juli 2013 het lang verwachte consultatiedocument over de uitwerking

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie 1. Introductie Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie Doelstelling en basis voor dit document Dit document ("de Verklaring") beschrijft

Nadere informatie

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail naar private.banking@triodos.nl.

Nadere informatie

Alternatives vanuit een ALM perspectief

Alternatives vanuit een ALM perspectief Alternatives vanuit een ALM perspectief Inleiding Het doel van een ALM studie is om tot een integraal premie-, indexatie- en beleggingsbeleid te komen. Onder beleggingsbeleid werd, tot een aantal jaren

Nadere informatie

Stichting Personeelspensioenfonds Cordares. Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Stichting Personeelspensioenfonds Cordares. Verklaring inzake beleggingsbeginselen Stichting Personeelspensioenfonds Cordares Verklaring inzake beleggingsbeginselen 1. Inleiding De verklaring beschrijft de door het bestuur vastgestelde uitgangspunten voor het beleggingsbeleid van de

Nadere informatie

Onderzoek Indextrackers. Samenvatting

Onderzoek Indextrackers. Samenvatting Onderzoek Indextrackers Samenvatting 1. Inleiding De stichting Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt toezicht op correcte, duidelijke en niet misleidende informatieverstrekking aan consumenten. Het

Nadere informatie

Verklaring van beleggingsbeginselen

Verklaring van beleggingsbeginselen Verklaring van beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds van de KAS BANK Juni 2014 Inleiding Deze Verklaring inzake de beleggingsbeginselen (hierna: Verklaring) beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten

Nadere informatie

Economische en Financiële risico s in de ORSA Dr. André van Vliet

Economische en Financiële risico s in de ORSA Dr. André van Vliet Modellering van Economische en Financiële risico s in de ORSA Dr. André van Vliet Onderwerpen ORSA en ALM Verder kijken dan je neus lang is Kwantitatieve analyses m.b.v. ALM Management actions Economische

Nadere informatie

Beleggingsbeginselen 2012

Beleggingsbeginselen 2012 Beleggingsbeginselen 2012 1 Verklaring inzake beleggingsbeginselen Algemeen Beleggingsbeginselen vormen de fundamenten en richtlijnen voor het vermogensbeheer van het Pensioenfonds. Het Bestuur moet bereid

Nadere informatie

1. Doelstelling en basis voor dit document. 1.1 Doelstelling

1. Doelstelling en basis voor dit document. 1.1 Doelstelling Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Pensioenfonds voor de Grafische Bedrijven (PGB), (vastgesteld door het bestuur op 19 juni 2014) 1. Doelstelling en basis voor dit document 1.1 Doelstelling

Nadere informatie

STANDAARDPENSIOENFONDS

STANDAARDPENSIOENFONDS STANDAARDPENSIOENFONDS Alternatieve oplossing voor het continuïteitsvraagstuk 1 februari 2014 Toenemende druk bij pensioenfondsen FD 20-3-2013 2 Het continuïteitsvraagstuk Continuïteitvraagstuk pensioenfondsen

Nadere informatie

Regeling parameters pensioenfondsen. Artikel 1. Artikel 2. Regeling parameters pensioenfondsen

Regeling parameters pensioenfondsen. Artikel 1. Artikel 2. Regeling parameters pensioenfondsen Regeling parameters pensioenfondsen Regeling van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 19 december 2006, nr. AV/ PB/2006/102565b, tot vaststelling van de parameters voor pensioenfondsen

Nadere informatie

1. De Consumentenbrief moet uiterlijk 1 juli aanstaande op uw website staan; en

1. De Consumentenbrief moet uiterlijk 1 juli aanstaande op uw website staan; en TOELICHTING VOORAF In dit stuk hebben wij geprobeerd de vragen de beantwoorden die volgens de Consumentenbrief door een potentiele cliënt gesteld zouden moeten worden aan zijn beoogde vermogensbeheerder.

Nadere informatie

Beleggingsbeleid Loyalis

Beleggingsbeleid Loyalis Beleggingsbeleid Loyalis mei 2013 Beleggingsbeleid Loyalis Mei 2013 1 Organisatie Loyalis Leven NV en Loyalis Schade NV, hierna te noemen Loyalis, is een verzekeraar die aanvullende inkomenszekerheid biedt

Nadere informatie

DNB Crisisplan. Stichting Pensioenfonds Honeywell 21 September 2011. Pensioenfonds

DNB Crisisplan. Stichting Pensioenfonds Honeywell 21 September 2011. Pensioenfonds DNB Crisisplan Stichting Honeywell 21 September 2011 Agenda Introductie Opzet crisisplan Nut en noodzaak crisisplan Concept crisisplan - discussiepunten - Wanneer is er spraken van een crisissituatie?

Nadere informatie

2012 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

2012 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden. 11 Risicomanagement 79 Risicomanagement vastgoedbeleggingen verdient professionalisering en transparantie Auteurs: Sander Grünewald, Niels Heijstek en Tjerk Klompmaker De rendementen van vastgoedbeleggingen

Nadere informatie

Decompositie van het dekkingsgraad risico

Decompositie van het dekkingsgraad risico FOR PROFESSIONAL INVESTORS Decompositie van het dekkingsgraad risico Anton Wouters, Head of Customized & Fiduciary Solutions, Amsterdam, 19 mei 2015 Multi Asset Solutions I mei 2015 I 2 Risico management

Nadere informatie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie Meer dan 1700 mensen hebben pensioenaanspraken opgebouwd bij Stichting Pensioenfonds Avery Dennison (in deze verklaring voortaan verder "pensioenfonds" genoemd). Zij zijn de (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden

Nadere informatie

22 juni 2012 2012/327327. Henke, R. Geacht bestuur,

22 juni 2012 2012/327327. Henke, R. Geacht bestuur, Toezicht pensioenfondsen en beleggingsondernemingen Amsterdam Postbus 98 1000 AB Amsterdam Datum 22 juni 2012 Uw kenmerk Behandeld door Henke, R. Doorkiesnummer Bijlage(n) Onderwerp Resultaten DNB onderzoeken

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten. Vermogensbeheer SPMS. 17 november 2014

Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten. Vermogensbeheer SPMS. 17 november 2014 Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten Vermogensbeheer SPMS 17 november 2014 Structuur SPMS (vermogensbeheer) Bestuur SPMS F&C (verantwoord beleggen) Ortec (ALM studie) Bestuursbureau Investment

Nadere informatie

Pensioen voor de toekomst

Pensioen voor de toekomst Pensioen voor de toekomst KlikPensioen als ideale synthese van premie- en uitkeringsovereenkomsten Inhoud - Inleiding 1. Heldere uitgangspunten voor een goed pensioen 2. Pensioenoplossing voor vandaag

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE DE BELEGGINGSBEGINSELEN

VERKLARING INZAKE DE BELEGGINGSBEGINSELEN VERKLARING INZAKE DE BELEGGINGSBEGINSELEN SEPTEMBER 2015 1. Introductie 1.1 Inleiding Dit document ( de Verklaring ) beschrijft beknopt de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van Stichting Pensioenfonds

Nadere informatie

Vastgoed in ALM context

Vastgoed in ALM context Vastgoed in ALM context april 2010 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Nieuw uitgevoerde ALM analyses... 4 2.1 Huidige economische basisset... 4 2.2 Direct OG in goed gespreide portefeuille... 5 2.3 Beursgenoteerd

Nadere informatie

Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis

Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis Het strategisch beleggingsplan van ABP is stapsgewijs opgebouwd. De strategie is gebaseerd op vier pijlers: 1) de doelstelling van ABP 2) beleggingsovertuigingen

Nadere informatie

Beleggingsbeleid Loyalis

Beleggingsbeleid Loyalis Beleggingsbeleid Loyalis September 2015 Beleggingsbeleid Loyalis september 2015 1 Organisatie Loyalis Leven NV en Loyalis Schade NV, hierna te noemen Loyalis, is een verzekeraar die aanvullende inkomenszekerheid

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

DutchInvestor.com [PENSIOENFONDSEN EN INFLATIEBELEGGINGEN: EEN OVERZICHT]

DutchInvestor.com [PENSIOENFONDSEN EN INFLATIEBELEGGINGEN: EEN OVERZICHT] Pensioenfondsen en inflatiebeleggingen: een overzicht Door Stefan Ormel, Directeur Vastrentende Waarden bij First Investments Stefan Ormel (1977) heeft jarenlange ervaring in het beheren van integrale

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015 Stichting Pensioenfonds Openbare Bibliotheken

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015 Stichting Pensioenfonds Openbare Bibliotheken Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015 Stichting Pensioenfonds Openbare Bibliotheken Datum: 2015 Versie : 1 Inhoud 1. Introductie...3 2. Uitgangspunten...3 3. Beleggingsbeginselen...5 Bijlage 1: Versiebeheer

Nadere informatie