Eindrapportage. Complexe bouwopgaven in stedelijke gebieden (7C535)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Eindrapportage. Complexe bouwopgaven in stedelijke gebieden (7C535)"

Transcriptie

1 Eindrapportage Complexe bouwopgaven in stedelijke gebieden (7C535) Auteurs: L.W.L. D Hooghe ( ) J.J.P. van der Lee ( ) R.W.Y. Lee ( ) T. Nillesen ( ) H.M. Robbemondt ( ) Docenten: Prof. dr. ir. Wim Schaefer Ir. Frans van Gassel Ir. Erik Blokhuis Marcel van Rosmalen Technische Universiteit Eindhoven Faculteit Bouwkunde Cursusjaar Juni 2006

2 Complexe bouwopgaven in stedelijke gebieden Algemeen Voorwoord Voor u ligt het Eindrapport van groep 5 betreffende afvalmanagement, energie en rioleringssystemen. Verder is er ingegaan op de rol van de gemeentelijke dienst milieu. Het verslag bestaat dus uit twee delen die weer bestaan uit een literatuuronderzoek, beleidsplan, programma van eisen en een ontwerp. Deel B betreft de processimulatie. In combinatie met de andere verslagen is geprobeerd om alles zo goed mogelijk op elkaar af te stemmen. De lay-out is daar een voorbeeld van en daarom hopen wij ook dat wij gezorgd hebben voor een goed en vlot leesbaar eindrapport , Groep 5, L.W.L. D Hooghe J.J.P. van der Lee R.W.Y. Lee T. Nillesen H.M. Robbemondt 2

3 Complexe bouwopgaven in stedelijke gebieden Algemeen Inhoudsopgave Voorwoord... 2 Inhoudsopgave... 3 Inleiding... 4 DEEL A: WIJKONTWERP PEELLANDSTRAAT _Literatuuronderzoek energie, afval, riolering _Beleidsplan gemeentelijke dienst milieu _Programma van eisen _Ontwerp Peellandstraat _Reflectie DEEL B: PROCESSIMULATIE _Rolverkenning gemeentelijke dienst milieu _Reflectie op de processimulatie Literatuurlijst Bijlage

4 Complexe bouwopgaven in stedelijke gebieden Algemeen Inleiding Het eindrapport van Masterproject M3: Complexe bouwopgaven in stedelijke gebieden is opgedeeld in twee onderdelen, namelijk deel A en deel B. Het wijkontwerp wordt beschreven in deel A. Het literatuuronderzoek, de beleidsplannen, het programma van eisen en het uiteindelijke ontwerp zijn opgenomen in dit deel. Als afsluiting is er een reflectie geschreven over het ontwerp. Deel B is te herkennen aan het proces gedeelte. De verkenning voor de rol (gemeentelijke dienst Milieu) in de simulatie is beschreven. Verder is er een reflectie op het proces opgenomen in dit deel. 4

5 DEEL A: WIJKONTWERP PEELLANDSTRAAT 1_Literatuuronderzoek energie, afval, riolering In dit hoofdstuk komt het verkennende literatuuronderzoek m.b.t. energie, afvalmanagement en rioleringssystemen aan bod. Door dit literatuuronderzoek wordt inzicht verkregen in de materie om zo tot een gedegen ontwerp te komen. 1.1_Energiehuishouding en Gas Een vorm van energie is elektriciteit. In dit stuk staat deze vorm van energie centraal. Ieder huishouden heeft energie nodig. Elektriciteit om bijvoorbeeld je huis te verlichten en elektrische apparaten te kunnen gebruiken. Sinds 1 juli 2004 is het mogelijk om je eigen energieleverancier te kiezen. In Nederland bevinden zich ongeveer twintig grote elektriciteitscentrales en daarnaast nog vele kleinere centrales. Het opwekken van elektriciteit in een centrale wordt met brandstoffen gedaan. Met de brandstoffen wordt er een vuur gestookt in een hele grote ketel met water. Het water wordt net zo lang verhit totdat het gaat koken en totdat het stoom wordt. Door het ontstaan van stoom ontwikkelt zich een hoge druk in de ketel. Door de hoge druk wordt de stoom hard uit de ketel tegen een turbine aan geblazen. Een dergelijke turbine is een as met schoepen eraan. De turbine gaat door de stoom draaien en de generator, een soort dynamo, draait mee, want deze is ook bevestigd aan de as. De generator bestaat uit een magneet en een spoel met koperdraad. Door de bewegingen gaat de magneet in de spoel draaien. Doordat de spoel gaat draaien ontstaat er in het koperdraad elektriciteit. De elektriciteit wordt via hoogspanningskabels en kabels onder de grond vervoerd naar fabrieken, huizen, winkels en kantoren. De stoom die gebruikt is om elektriciteit te maken wordt weer water van gemaakt. Dit gebeurt allemaal in de centrale in de condensor. Dat is een groot vat met duizenden pijpjes. Door die pijpjes stroomt koelwater, dat uit de rivier wordt gehaald. De stoom gaat langs de buitenkant van deze pijpjes, koelt daardoor af en wordt zo weer water. Naast elektriciteitscentrales kan elektriciteit ook opgewekt worden met windturbines, waterkrachtcentrales, zonnecentrales en bio-energiecentrales. Wind wordt al eeuwen gebruikt als energiebron, dit gebeurt in windturbines. Dit bestaat uit een mast en een gondel. In die gondel zitten bepaalde onderdelen zoals een tandwielkast, één of meerdere generatoren en verschillende elektrische systemen. Aan de gondel zit een 5

6 motor met gestroomlijnde wieken, de rotorbladen. Een as verbindt de rotor met de tandwielkast. Door de wind gaan de rotorbladen draaien en dus de as ook. De generator zet de omwentelingen van de rotorbladen om in elektriciteit. Voor windturbines is windkracht twee al voldoende om elektriciteit op te wekken. Waterkrachtcentrales werken ook elektriciteit op, dit gebeurt met behulp van een rad. Water stroomt van hoog naar laag en door er een rad tussenin te zetten stroomt het water tegen de schoepen van een turbine aan. Deze gaat dan draaien en net zoals bij een turbine regelt een tandwielkast de snelheid van de draaibeweging. Hierdoor komt ook hier een generator in beweging die de bewegingen omzet naar elektriciteit. Het omzetten van licht naar energie wordt fotovoltaïsch genoemd. De meeste zonnecellen worden gemaakt van silicium. Door twee zonnecellen tegen boven elkaar te plaatsen kunnen lichtstralen omgezet worden in een positieve en negatieve laag. Tussen die twee lagen ontstaat er energie. De vrijgekomen energie gaat via een omvormer naar het elektriciteitsnet. Als laatste wordt een bio-energie centrale uitgelegd. Bij het opwekken van gewone energie wordt meestal gebruikt gemaakt van brandstoffen zoals steenkool, aardgas of aardolie. Bij biomassa energie worden natuurlijke materialen gebruikt om elektriciteit op te wekken. Deze natuurlijke materialen, zoals houtsnippers, palmolie, olijfpitten, houtresten enz, worden meestal verbrand en met de hitte die vrijkomt, gebruikt men net zoals bij het normale elektriciteitsproces om elektriciteit op te wekken. De laatstgenoemde vier manieren noemt men ook wel duurzame energie omdat het nooit opgaat. Het is ook beter voor het milieu. Er wordt door verschillende energieleveranciers veel reclame gemaakt voor duurzame energie(groene stroom) dit om een bijdrage te leveren aan de maatschappij. Zo wordt er getracht de prijs voor duurzame energie op hetzelfde peil te houden als gewone stroom. (Essent, 2006) 6

7 Gas In het huidige energieverbruik maakt men gebruik van vier bronnen, namelijk kolen, olie, gas en uranium. De eerste drie genoemde brandstoffen zijn fossielen, dit komt omdat deze brandstoffen miljoenen jaren geleden al gevormd zijn in de aardbodem. Uranium is nog ouder dan de eerder genoemde drie brandstoffen, deze brandstof is in de natuur gevormd bij het ontstaan van de aarde. Al deze genoemde energiebronnen zijn eindig, totdat de beschikbare voorraden op onze aardbol opraken. Om deze reden, maar ook om de bezwaren voor het milieu van de bij de verbrandingsprocessen vrijkomende emissies weg te nemen, wordt voor de toekomst ingezet op vernieuwbare energiebronnen. Daarbij moet worden gedacht aan wind, biogas, waterstof en zonneenergie. Men maakt al anderhalve eeuw gebruik van kolen. Olie in de vorm van benzine ontwikkelt zich sterk vanaf het begin van de vorige eeuw, dit komt vooral door de autotechnologie die zich steeds meer verder ontwikkelt. Na deze vormen van energiebronnen volgt aardgas al snel daarna. Na de Tweede Wereldoorlog neemt het gebruik van aardgas en olie enorm toe, dit komt vooral door de vele ontwikkelingen in technologie die onder druk van de oorlog op gang zijn gekomen. Hierdoor ontpopte olie en gas zich tot wereldenergie. Dit viel ongeveer samen met kernenergie. De alsmaar toenemende wereldvraag naar energie. Dit wordt de laatste vijf jaar alleen nog maar eens benadrukt door de aanhoudende vraag in machtige en volkrijke landen als China en India. In deze landen is het zo dat de vraag het aanbod overtreft. Door de hoge vraag naar energie, stuwt dit de energieprijzen omhoog. Echter betekent dat de wereldregio's met elkaar wedijveren om voldoende voorzieningszekerheid te verkrijgen. Het maakt de aardgasmarkt tot een enorm concurrerende markt en vergroot en passant de politiek-strategische betekenis van deze energiebron. (Gasunie, 2006) 7

8 Aanbevelingen voor een duurzame en milieuvriendelijke wijk Naar ons thema is er getracht om oplossingen te vinden die een toegevoegde waarde zullen hebben voor een duurzame en milieuvriendelijke wijk. Naar enig onderzoek en brainstormen zijn er een aantal oplossingen beschreven. Gescheiden afval: Indien er huizen of andere gebouwen gesloopt moeten worden, dan kan men ervoor kiezen om dit zorgvuldig te doen. Het doel is om de gebruikte materialen te scheiden. Dit kan uit milieutechnisch oogpunt door de wet voorgeschreven worden of door de opdrachtgever die eventueel materialen wil hergebruiken. Door materialen te hergebruiken kan men kosten besparen, door het niet hoeven te kopen van nieuwe materialen. (Wikipedia, 2006) Dubbelglas: Een eenvoudige vorm van energie besparen is het plaatsen van dubbelglasramen in de huizen en appartementen. Door het plaatsen van dubbelglasramen zal er minder warmte(energie) naar buiten verloren gaan, dit betekent dat er in de wintermaanden minder gestookt hoeft te worden, waardoor er minder stookkosten aan verbonden zijn voor de gebruiker. Bovendien houdt dubbelglas ook geluid tegen, wat op het gebied van geluidsoverlast ideaal is. (Wikipedia, 2006) Zonnepanelen: Men kan energie besparen door het gebruik van zonnepanelen. Zonnepanelen zijn panelen die stralingsenergie omzetten naar elektriciteit. Door het gebruik van de panelen, kan men zelf in het huis voorzien voor energie voor bijvoorbeeld het licht, koelkast en ventilatie. Indien er te weinig zonlicht is om de energie te gebruiken, dan wordt er gebruikt gemaakt van het stroombedrijf. Naast goedkopere energie kan men zelfs op zonnige dagen energie opslaan in accu s of zelfs teruggeven aan het openbare net waardoor de elektriciteitsmeter terugdraait. Een nadeel van zonnepanelen is dat de aanschaf duur is en het een terugverdientijd heeft van ongeveer 35 jaar. Daarnaast zijn sinds kort geen subsidies meer beschikbaar om de zonnepanelen te 8

9 promoten waardoor het aanschaf van zonnepanelen terugloopt. Het plaatsen van zonnepanelen kan gebeuren op afgelegen plaatsen waar het stroomnet niet tot de beschikking is van de gebruiker. (Wikipedia, 2006), (Wouterlood, 2006) Lantaarnpalen: Een andere vorm van duurzame energie is het plaatsen van stadsverlichting die werken op LED s. Het voordeel van stadsverlichting op LED s is dat het rendement veel hoger ligt dan bij normale stadsverlichting. De LED s zijn twee keer zo duur als de huidige lampen maar ze kunnen vier keer langer mee, bovendien hoeven de lampen pas na branduren pas vervangen te worden. Het gebruik van LED s wordt steeds vaker gebruikt in andere toepassingen. Vooral vanwege het feit dat ze een langere levensduur hebben, hoog rendement, milieuvriendelijk en schokbestendig zijn. (VNU Business Publications, 2006), (Wikipedia, 2006) 1.2_Afvalmanagement Afvalwetgeving De gemeente heeft een zorgplicht ten aanzien van het te verzamelen afval op hun grondgebied. Dit is vastgelegd in artikel van de Wet Milieubeheer. De Wet Milieubeheer schrijft voor dat minimaal één maal in de week restafval of GFT afgehaald moet worden. Er bestaat dus een mogelijkheid om om de week een soort op te halen. In artikel (lid 1) van de Wet Milieubeheer is opgenomen dat de gemeente verplicht een afvalstoffenverordening moet opstellen. De afvalstoffenverordening wordt in het belang van de bescherming van het milieu vastgesteld. De afvalstoffenverordening bevat tenminste regels omtrent: het overdragen of het ter inzameling aanbieden van huishoudelijke afvalstoffen aan een bij of krachtens de verordening aangewezen inzameldienst; het overdragen van zodanige afvalstoffen aan een ander; het achterlaten van zodanige afvalstoffen op een daartoe ter beschikking gestelde plaats. (Wet Milieubeheer art (lid 1), ) 9

10 Globaal heeft de afvalstoffenverordening als doel: Het voorkomen dat afvalstoffen zwerfvuil wordt; Het opruimen van zwerfvuil; Het voorkomen dat afvalstoffen wordt opgeslagen op een voor het publiek zichtbare plaats. (Wet Milieubeheer art , ) In de Wet Milieubeheer wordt gesteld dat de afstand tussen het perceel en de verzamelplaats niet meer dan 75 meter mag bedragen, waarbij de gemeenteraad in bijzondere gevallen maximaal 125 meter kan toestaan. (Wet Milieubeheer art (lid 1), ) Afval Wanneer men over afval praat dan komen de volgende begrippen altijd in beeld: preventie, inzamelen, scheiden, afvoeren en verwerken. Preventie is de taak van de nationale overheid en voor Europa. De EU-wetgeving is vooral gericht op de preventie van afval. Onder preventie vallen de afspraken met de producerende sector over het verminderen van verpakkingsmateriaal, het stimuleren van schonere technologieën en het streven naar minder toxiciteit in de materialen. (VROM, Handboek Implementatie, 2006) Verwerken wordt voornamelijk overgelaten aan bevoegde instanties die deze taak hebben overgenomen van de gemeentelijke overheid. Vooral energiebedrijven als Essent en Nuon houden zich bezig met de verwerking van afval. Hierbij moet gedacht worden aan hergebruik, afvalstortplaatsen en verbrandingsovens. Deze energiebedrijven halen energie uit de verbranding van het huisafval en kunnen hierdoor ook nog geld verdienen aan het huisvuil. Scheiden Een Nederlander produceert gemiddeld 556 kg per jaar. Hiervan wordt 80,8 procent gerecycled. (Provincie Noord-Brabant, ) Het hergebruiken van afvalstoffen kan zeer nuttig zijn om de belasting van afval op het milieu te verminderen. Er 10

11 komen minder afvalstoffen in de afvalcyclus en daardoor kunnen nuttige afvalstoffen een nieuwe bestemming krijgen. Voorbeelden hiervan zijn papier-, hout-, ijzer- en GFTinzameling. Soms is het nodig om de te recyclebare producten te bewerken voordat ze weer nuttig kunnen worden. Recyclen is dus ook alleen maar nuttig wanneer er met minder energie en geld dan bij normale productie nodig is. Het moet dus rendabel zijn om het te recyclen. Afvalinzameling Voordat de gemeente het afval kan verwerken zal het eerst ingezameld en afgevoerd worden. Dit kan op verschillende manier gebeuren. Enkele mogelijkheden van inzamelen zijn: grijze en groene minicontainers, gezamenlijke rolcontainers, semiondergrondse containers en ondergrondse containers. De verschillende inzamel mogelijkheden zijn bedoeld voor de verschillende woonvormen. De grijze en groene minicontainers zijn vooral voor normale woonstraten met voldoende ruimte voor de stalling achter het huis en het aanbieden van de container aan de voorzijde. De gezamenlijke rolcontainers zijn bedoeld voor appartementengebouwen en dergelijke. De inzameling in dit soort gebouwen gebeurt gezamenlijk en centraal. Hierdoor zijn verschillende (grotere) containers nodig waar de bewoners het afval voldoende kunnen scheiden. De containers zijn opgesteld in een gezamenlijke ruimte en zullen ook nagenoeg 24 uur per dag toegankelijk moeten zijn. Ook kan er gebruik gemaakt worden van een stortkoker, waardoor bewoners niet ver hoeven te sjouwen met het huisvuil. (Erve, van het, Ing. S.T., 2006) De semi-ondergrondse en ondergrondse containers zijn bedoeld voor de dichtere bebouwing in het centrum en in woonwijken. De semi-ondergrondse containers worden toegepast in straten die genoeg ruimte hebben om de oppervlakte van een complete container te huisvesten. De ondergrondse zijn bedoeld voor de straten met minder ruimte dan de straten van de semi-ondergrondse containers. Beide containers zijn uit te rusten met een ingenieus pasjessysteem (Diftar) waardoor ze 24 uur per dag toegankelijk zijn. Het zal logisch zijn dat de semi-ondergrondse containers goedkoper zijn in aanleg dan de ondergrondse omdat er minder arbeidsuren in de aanleg nodig zijn. Ook is het legen van de semi-ondergrondse container minder arbeidsintensief dan de ondergrondse. (Erve, van het, Ing. S.T., 2006) De (semi-)ondergrondse containers hebben als nadelen dat de aanleg, de vervanging, het onderhoud, de voorlichting en de communicatie duur zijn. Een ander nadeel is dat er 11

12 altijd twee containers geplaatst dienen te worden vanwege het defect raken van een container. Een voordeel is dat het logistieke gedeelte van deze containers goedkoper is omdat er minder werknemers nodig zijn om één container te legen. De vuilniswagen kan door één persoon bestuurd worden. Een ander voordeel is dat het straatbeeld er schoner en netter door wordt. (Erve, van het, Ing. S.T., 2006) In 2003 is in het centrum van Almere een zeer ingenieus Ondergronds Afval Transportsysteem (OAT) in gebruik genomen. Dit systeem bestaat uit een 8 kilometer lang buizensysteem onder de grond. De huishoudens in het gebied kunnen hun huisvuil storten in verschillende inzamelpunten (vergelijkbaar met de inzamelzuilen bij de ondergrondse containers). Het huisvuil wordt weggezogen in de buizen en wordt gestort in een centraal gebouw waar verschillende containers staan voor de verschillende soorten afval. De facturering naar de bewoners toe gebeurt via het Diftar systeem. Voordelen van dit systeem zijn dat het schoon is, nooit vol zit, geregistreerde storting heeft en dat men geen zichtvervuilende containers heeft. De gebruikers van het systeem hoeven hun afval nooit meer inpandig op te slaan en het leidt tot minder zwerfvuil. Als nadelen zijn de prijs aan te wijzen, het is veel duurder in aanleg dan een gemiddelde ondergrondse container. Ook zal er een probleem ontstaan wanneer er een verstopping ontstaat in één van de buizen en het is alleen mogelijk bij de aanleg van een nieuwe woonwijk. Een groot nadeel van het ondergrondse, semi-ondergrondse systeem en het buizensysteem is dat de inwerpzuilen en containers kwetsbaar zijn. Ze zijn gevoelig voor criminaliteit en graffiti. Hierdoor kan het beoogde effect op een netter straatbeeld teniet gedaan worden. (Vakblad Afval!, 2006), (Erve, van het, Ing. S.T., 2006) Als algemene regel kan worden gesteld dat de afstand tussen het perceel en de verzamelplaats mag niet meer dan 75 meter bedragen, waarbij de gemeenteraad in bijzondere gevallen maximaal 125 meter kan toestaan. Hierdoor is het vaak niet mogelijk om een centraal verzamelpunt in het midden van de straat te hebben omdat de afstanden tot de verste huizen te groot worden. Diftar De gemeente kan de afvalstoffenheffing bepalen op een vast bedrag per maand per huishouden. De 12

13 gemeente kan ook kiezen voor een Diftar systeem. Diftar staat voor Differentiatie Tarief. Dat betekent dat de bewoner betaalt per lozing, gewicht en/of volume. Dit systeem is bestemd voor de (semi-)ondergrondse containers. Het is ook toe te passen bij lozing door middel van de minicontainers. Dan is er een chip ingebouwd in de container welke de lozingsgegevens registreert. Gemeente s-hertogenbosch heeft ook chips ingebouwd in de minicontainers maar gebruikt deze voor een ander doel. Door middel van deze chips kunnen gestolen containers worden getraceerd en ook heeft het een management functie. De werksnelheid van het personeel kan worden bijgehouden waarop het gehele systeem van inzameling er op aan gepast kan worden. Door het Diftar systeem gaan bewoners hun afval beter scheiden doordat ze betalen voor elke lozing. Bewoners worden bewuster van het scheiden van afval omdat dit hen anders in hun portefeuille treft. Het GFT afval zal worden gestort in bijvoorbeeld een composthoop of zal worden gevoerd aan dieren. Er zijn verschillende redenen om het Diftar systeem niet toe te passen, zoals het gerucht dat de illegale storting (storting van huisafval op plaatsen die daar niet voor geschikt zijn) er door gestimuleerd zou worden. Uit ervaringen van gemeente s-hertogenbosch blijkt dit niet waar te zijn. Het Diftar systeem is wel erg duur in aanleg, het registratie systeem is duur en het factureren is arbeidsintensief en dus duur. Het systeem is wel eerlijker naar de burger toe. De bewoners betalen per lozing. De meer vervuilende bewoners betalen meer dan de minder vervuilende. (Erve, van het, Ing. S.T., 2006) Voorlichting De bewoners van de gemeente moeten bewust gemaakt worden van het te volgen beleid van de gemeente. Hierin speelt voorlichting een grote rol. De bewoners moeten hun deel van het beleid begrijpen en bewust worden van de rol die zij daarin spelen. Vooral op het gebied van scheiding en inzameling van afval hebben de bewoners een belangrijk aandeel. Bij het Diftar systeem is voorlichting erg belangrijk. De bewoners willen zo min mogelijk betalen voor hun afval waardoor zij mogelijkheden willen hebben om hun afvalproductie te verminderen. De gemeente kan voorlichting verstrekken waardoor de bewoner gewezen wordt op alternatieve bestemmingen voor bijvoorbeeld GFT. De voorlichter geeft ook themamatig voorlichting over bijvoorbeeld papier of textiel. Nieuwsbrieven en de afvalkalender met tips kunnen handige hulpmiddelen zijn om de bewoners dichter bij het afval en dus het milieu te krijgen. 13

14 Gemeente s-hertogenbosch heeft een voorlichter in dienst, welke zorg draagt aan voorlichting voor bijvoorbeeld scholen en bewoners van nieuwe wijken. Ook leidt de voorlichter het klachtensysteem. (Erve, van het, Ing. S.T., 2006) 1.3_Riolering Wat is riolering? Riolering: een voorziening voor de inzameling en het transport van afvalwater die bij een gemeente in beheer is. (Wet Verontreiniging Oppervlaktewateren, 2006) Door het dagelijkse gebruik van ons drinkwater, wordt dit water verontreinigd en wordt het gezien als afvalwater. Het is van belang dat dit gebruikte water niet zomaar de grond in kan stromen of in open water terecht kan komen, maar dat dit vervuilde water eerst gezuiverd wordt van verontreinigende stoffen. Dit verschonen van het water wordt gedaan in de rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI). Om het vervuilde water vanaf de verschillende vervuilers naar deze zuivering te krijgen, wordt gebruik gemaakt van riolering en gemalen. Het hiervoor beschreven systeem wordt het afvalwatersysteem genoemd. Het gehele systeem behelst vier verschillende onderdelen, te weten: De binnenriolering De buitenriolering Gemalen en persleidingen Rioolwaterzuiveringinrichting (RWZI) Van deze onderdelen zullen enkel de buitenriolering en de gemalen en persleidingen besproken worden. Dit komt omdat in het kader van het project het niet interessant is te kijken naar de binnenriolering of de afvalwaterzuiveringinrichting. De buitenriolering & gemalen De buitenriolering is het totaal van buizen, putten, pompen en duikers dat nodig is om afvalwater naar een riool- of afvalwater zuiveringsinrichting te brengen. In direct verband hiermee staat het onderdeel gemalen en persleidingen. Deze staan namelijk enkel daar waar het systeem van buizen niet afdoende is om zelfstandig de afvoer van het vervuilde water te regelen. 14

15 Wat van groot belang is om te weten bij buitenriolering, is dat er verscheidene systemen bestaan welke toegepast kunnen worden om het water af te voeren. Elk systeem heeft zo zijn voor en nadelen, en er zal dan ook uiteindelijk een keuze gemaakt dienen te worden tussen deze systemen. In eerste instantie worden echter alle systemen even beschreven. De verschillende systemen zijn: Gemengd rioolstelsel Gescheiden rioolstelsel Verbeterd gemengd rioolstelsel Verbeterd gescheiden rioolstelsel Overigens wordt er gezien het project enkel gekeken naar vrij verval rioleringen. De overige systemen als riolering onder druk of alternatieven op de riolering zijn niet van belang voor de project case. Gemengd rioolstelsel Bij het gemengde rioolstelsel wordt de afvoer van zowel het regenwater als het verontreinigde drinkwater geregeld, door gebruik te maken van slechts één buizenstelsel. Het voordeel hiervan is dat er slechts één enkel buizennet aangelegd hoeft te worden om het water naar de RWZI af te kunnen voeren, wat zorgt voor een makkelijker aanleg met relatief lage aanlegkosten. Dit systeem kent echter verschillende nadelen. Het verontreinigde drinkwater maakt slechts 2% uit van het totale afvalwateraanbod. (Bouwkunde en Civiele Techniek, Academie voor, ) Dit betekent dat het systeem voornamelijk op plotselinge regenbuien is gedimensioneerd. Het nadeel hiervan is dat de omvang van de buizen te groot zou worden indien zo gedimensioneerd dat te allen tijde het regenwater afgevoerd kan worden. Aangezien dit ondoenlijk is, zijn er in dit stelsel overstorten opgenomen. Deze storten tijdens een hevige neerslag het overvloedige water op het oppervlaktewater en verontreinigen daarmee datzelfde oppervlaktewater Een ander belangrijk nadeel is dat bij dit systeem zowel het vuile afvalwater als het relatief schone regenwater gemengd wordt en naar de RWZI wordt afgevoerd. Het RWZI krijgt dus grote hoeveelheden onnodig water te verwerken, hoewel dit feitelijk niet nodig was geweest. 15

16 Er zijn ook voordelen aan dit systeem. Naast het feit dat het systeem op zich goedkoop uitgevoerd kan worden, bestaat het voordeel dat er geen fouten kunnen worden gemaakt in de aansluitingen. Schematische weergave gemengd rioolstelsel (Lentech, 2006) Schematische weergave gescheiden rioolstelsel Gescheiden rioolstelsel In tegenstelling tot het gemengde rioolstelsel, wordt er bij het gescheiden rioolstelsel gebruik gemaakt van twee aparte buizenstelsels. Één stelsel voor het afvoeren van het afvalwater en één stelsel voor het afvoeren van het regenwater. Het voordeel hiervan is dat enkel het afvalwater naar de rioolzuivering gaat, terwijl het regenwater direct op het oppervlaktewater wordt gestort. Dit betekent dat de rioleringsbuizen voor het afvalwaterstelsel veel kleiner kunnen worden gedimensioneerd en dat de RWZI minder water heeft te verwerken. Ook dit systeem heeft echter ook nadelen. Zo is het twee buizensysteem vaak duurder en moeilijker in aanleg dan het gemengde stelsel. De moeilijkheid in de aanleg zit hem in het feit dat de twee afzonderlijke stelsels op meerdere plaatsen elkaar kruisen en er rekening dient te houden met de verschillende hoogteliggingen. Een minder groot nadeel is dat er vergissingen kunnen ontstaan bij het aansluiten van de verschillende leidingen. Dit probleem is minder groot, omdat deze situatie zich niet 16

17 vaak zal voordoen en indien deze zich voordoet deze betrekkelijk eenvoudig is te verhelpen. Het grootste nadeel aan dit systeem is echter dat inmiddels uit onderzoek is gebleken dat het regenwater helemaal niet zo schoon is als in eerste instantie is gedacht. Bij het afstromen over de grond neemt het regenwater namelijk verschillende soorten van vuil met zich mee. Dit zorgt ervoor dat de eerste lading van regenwater welke het vuil meeneemt een ernstige vervuiling van het oppervlaktewater kan veroorzaken. Dit stelsel is dus minder milieuvriendelijk als gedacht. (Bouwkunde en Civiele Techniek, Academie voor, ) Verbeterd gemengd rioolstelsel Het verbeterd gemengd rioolstelsel probeert, zoals de benaming ook zegt, een aantal van de nadelen van het gemengde rioolstelsel weg te nemen. Het grootste nadeel wat het verbeterde stelsel probeert aan te pakken is de vervuiling van het oppervlaktewater wat optreedt als de riolering overloopt. Om deze vervuiling namelijk te voorkomen wordt er bij een verbeterd gemengd rioolstelsel gebruik gemaakt van zogenaamde bergings- en bezinkingsvoorzieningen waar een relatief schoon deel van het water wordt afgevoerd. Het idee wat achter deze bergingen zit, is dat het vuile water eerst in een extra opslag wordt gestort waar het vuil en het slib dat in het water zit naar de bodem kan zakken. Het relatief veel schonere water wat dan overblijft, stort dan weer over op het oppervlakte water, waardoor er veel minder vervuiling optreedt. Het vuil(er)e deel van het water gaat echter alsnog naar de RWZI. Verbeterd gescheiden rioolstelsel Door gebruik te maken van het verbeterde gescheiden rioolstelsel, wordt één van de grootste nadelen van het gescheiden rioolstelsel ondervangen. Dit nadeel is het probleem dat de eerste golf van regenwater welke meteen op het oppervlaktewater wordt gestort het oppervlaktewater vervuilt. Dit probleem is grotendeels opgelost met het verbeterd gescheiden probleem. Met dit systeem maakt men een koppeling tussen de buis van het regenwater en die van het afvalwater. Indien er dan veel regen valt, kan de eerste golf regenwater via het afvalwaterstelsel afgevoerd worden naar de RWZI. Dit zorgt er voor dat het ernstige vervuilde regenwater naar de RWZI gaat, terwijl het latere schone regenwater wel naar het oppervlaktewater wordt afgevoerd. Er dient bij dit stelsel echter wel goed uitgekeken te worden dat het afvalwater niet in het regenwaterstelsel terecht kan komen. 17

18 Wet & regelgeving betreffende riolering De eisen die aan de riolering zijn gesteld, zijn in Nederland in verschillende wetgevingen beschreven, zoals oa: (Overheid.nl, 2006) De Rioleringswet Wet verontreiniging oppervlaktewateren wet milieubeheer Het is ondoenlijk om al deze wetten uitgebreid te beschrijven. Daarom is er voor gekozen om in het kort te beschrijven wat deze wetten voorschrijven. Zo beschrijft de rioleringswet dat alle huizen voorzien dienen te worden van riolering of alternatieven daarop als helofyten-filters. In de Wet verontreiniging oppervlaktewateren staat beschreven hoeveel vervuiling er op het oppervlaktewater maximaal mag optreden en hoe schoon het water dus moet blijven ondanks het gebruik van rioleringen. De Wet milieubeheer daarentegen is de meest uitgebreide wet van deze drie. Deze wet beschrijft de gehele manier van beheren van het milieu en niet enkel de afvalwatervoorzieningen. De wetten aangaande afvalwater zijn dan ook verspreid over het gehele document. De artikelen t/m gaan echter uitsluitend over afvalwatervoorzieningen. Zo staat in deze wet bijvoorbeeld beschreven dat een gemeente verplicht is om voor een daarbij vast te stellen periode een rioleringsplan te ontwikkelen waarin minimaal zaken aan bod komen als de bestaande voorzieningen en de aan te leggen voorzieningen. In de wetten is kortom veel terug te vinden aangaande eisen ten aanzien van de riolering. Deze regels zijn verspreid over een aantal wetten en geven aan waar de riolering in Nederland minimaal aan moet voldoen en hoe men denkt het water in Nederland schoon te houden. Rioleringsplan gemeente Veghel Naast de algemene informatie omtrent rioleringssystemen, is er gekeken naar het algemene rioleringsplan van de gemeente Veghel. Dit is het wettelijk verplichte plan, 18

19 waarin vermeld staat welke rioleringsvoorzieningen er reeds bestaan in de gemeente en waaraan toekomstige voorzieningen aan dienen te voldoen. De gemeente Veghel is tevens de gemeente waar de woonwijk welke voor het project ontleed dient te worden ligt. Door dit document wordt duidelijk welke eisen de gemeente Veghel stelt aan nieuwe woonwijken en komt tevens de voorkeur van de gemeente voor een bepaald systeem naar voren.. Dit blijkt uit de volgende quote: Doel 2 ( inzameling van het hemelwater dat niet mag of kan worden gebruikt voor het perceel waarop het valt) Vanwege de huidige nieuwe ontwikkelingen wordt hemelwater apart genoemd. Bij gemengde rioolstelsels wordt de neerslag die valt op daken en wegen vermengd met afvalwater van huishoudens en bedrijven gezamenlijk getransporteerd naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie. Het transporteren en zuiveren van relatief schoon regenwater is geen duurzame oplossing. Een groot deel van het schone regenwater verdwijnt nu in de riolering. Hierdoor worden de riolering en de RWZI onnodig belast. Daarnaast wordt dit relatief schone water onttrokken aan de waterketen. Dit water zou bijvoorbeeld kunnen worden gebruikt als voedingsbron voor het stedelijk oppervlaktewater of ter bestrijding van verdroging. Bewuste keuzen in het omgaan met regenwater zijn dus noodzakelijk. Het streven is vanuit het waterplan om zoveel mogelijk op een duurzame wijze met het schone regenwater om te gaan middels hergebruik, infiltreren in de bodem dan wel bufferen in een retentievoorziening. (Gemeentelijke Rioleringsplan, 2006) Uit dit voorbeeld blijkt duidelijk dat de gemeente Veghel de voorkeur heeft voor een gescheiden rioolstelsel. Er zijn echter nog voldoende variaties op dit model om verder onderzoek te rechtvaardigen. De laatste jaren is er namelijk op verschillende plaatsen getest met nieuwe methoden van ontkoppeling. Wel blijkt hieruit dat bij de keuze van het rioleringssysteem er voornamelijk gekeken moet worden naar de milieuvriendelijkheid en duurzaamheid van het ontwerp. Dit gegeven komt ook in het gehele Gemeentelijk Rioleringsplan Veghel duidelijk naar voren. Zo ook in de tabel Functionele eisen en maatstaven uit het GRP, welke in bijlage 1 van dit verslag is toegevoegd. (Lentech, 2006), (Kragten, 2006) 19

20 2_Beleidsplan gemeentelijke dienst milieu In dit hoofdstuk wordt het beleidsplan van de gemeentelijke dienst milieu uiteengezet. Aan de hand van dit beleidsplan is het ontwerp gevormd en is de processimulatie ingezet. Het beleidsplan bestaat uit een doelstelling in combinatie met een te volgen beleid. 2.1_Doelstelling De gemeentelijke dienst Milieu heeft als doel zaken te regelen zoals afvalinzameling, riolering, energie en leefmilieu op de meest milieuvriendelijke manier. De dienst zal deze zaken integraal regelen met de overige belanghebbenden. In samenwerking met de overige diensten en instellingen moeten verschillende aspecten worden afgestemd en ontwikkeld. 2.2_Beleid De afvalinzameling van het bouwen op dek -gedeelte zal moeten gebeuren op het 0- niveau, oftewel het parkeerniveau. Hierbij kan gedacht worden aan een soort van stortkoker of afvalgoot die dit kan bewerkstelligen. De afvalinzameling op dit parkeerdek zal dan in rolcontainers zijn of een dergelijke oplossing. De afvalinzameling voor de rest van het project Peellandstraat zal aangepast moeten worden op het huidige beleid van de stad. Misschien zijn er mogelijkheden om dit huidige beleid te herzien en een nieuw beleid in te voeren voor de stad, of een aantal wijken. Het toepassen van FlexCasco wand- en vloersystemen op een zo milieuvriendelijke en duurzaam mogelijke manier zal één van de doelen zijn. Samen met de aannemer/projectontwikkelaar en adviseur duurzaamheid dient er afstemming over energiebeleid, duurzaamheid en flexibiliteit m.b.t. het milieubeleid realiseert moeten worden. In dit overleg moeten ook zaken als energie-, water- en gasbesparing aan de orde komen. De voorlichting naar de bewoners toe moet afgestemd worden op de fasering van het plan. Tevens moet de voorlichting als doel hebben een breder draagvlak te creëren bij de bewoners. Het rioleringssysteem moet zo efficiënt mogelijk afgestemd worden met de dienst Openbare Werken. Hierbij moet gedacht worden aan aanleg, onderhoud en vervanging. Wanneer deze onderdelen meegenomen worden in de besluitvorming, zal dit in de toekomst leiden tot een kostenbesparing voor de gemeente. Bij de aanleg van het rioleringssysteem dient er rekening gehouden te worden met fasering. Met de dienst 20

Bouwlokalen INFRA. Het riool in Veghel. Veghel in cijfers en beeld (1) Veghel in cijfers en beeld (2) Veghel in cijfers en beeld (3)

Bouwlokalen INFRA. Het riool in Veghel. Veghel in cijfers en beeld (1) Veghel in cijfers en beeld (2) Veghel in cijfers en beeld (3) Bouwlokalen INFRA Innovatie onder het maaiveld / renovatie van rioolstelsels Het riool in Veghel Jos Bongers Beleidsmedewerker water- en riolering Gemeente Veghel 21 juni 2006 Veghel in cijfers en beeld

Nadere informatie

Omgang met hemelwater binnen de perceelgrens

Omgang met hemelwater binnen de perceelgrens Omgang met hemelwater binnen de perceelgrens Ir. Emil Hartman Senior adviseur duurzaam stedelijk waterbeheer Ede, 10 april 2014 Inhoud presentatie Wat en hoe van afkoppelen Wat zegt de wet over hemelwater

Nadere informatie

Flipping the classroom

Flipping the classroom In dit projectje krijg je geen les, maar GEEF je zelf les. De leerkracht zal jullie natuurlijk ondersteunen. Dit zelf les noemen we: Flipping the classroom 2 Hoe gaan we te werk? 1. Je krijgt of kiest

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

[Samenvatting Energie]

[Samenvatting Energie] [2014] [Samenvatting Energie] [NATUURKUNDE 3 VWO HOOFDSTUK 4 WESLEY VOS 0 Paragraaf 1 Energie omzetten Energiesoorten Elektrisch energie --> stroom Warmte --> vb. de centrale verwarming Bewegingsenergie

Nadere informatie

Tubbergen o. gemeente. Aan de gemeenteraad. Vergadering: 8 september 2014. Nummer: Tubbergen, 28 augustus 2014

Tubbergen o. gemeente. Aan de gemeenteraad. Vergadering: 8 september 2014. Nummer: Tubbergen, 28 augustus 2014 gemeente Tubbergen o Aan de gemeenteraad Vergadering: 8 september 2014 Nummer: 9A Tubbergen, 28 augustus 2014 Onderwerp: Vaststellen verordening op de afvoer van hemelwater en grondwater. Samenvatting

Nadere informatie

Waarom doen we het ook alweer?

Waarom doen we het ook alweer? Apart inzamelen van gft-afval Als Vereniging Afvalbedrijven stimuleren we dat al het afval in Nederland op de juiste manier wordt verwerkt. Hierbij houden we rekening met het milieu en de kosten. De meest

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

Alternatieve energieopwekking

Alternatieve energieopwekking Alternatieve energieopwekking Energie wordt al tientallen jaren opgewekt met een paar energiebronnen: Kolen Gas Olie Kernenergie De eerste drie vallen onder de fossiele brandstoffen. Fossiele brandstoffen

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

ONDERWERP: PROJECT PLAATSING VAN ONDERGRONDSE AFVALCONTAINERS

ONDERWERP: PROJECT PLAATSING VAN ONDERGRONDSE AFVALCONTAINERS Versie 2.0-29/9/2011 Veelgestelde vragen ONDERWERP: PROJECT PLAATSING VAN ONDERGRONDSE AFVALCONTAINERS In dit document kunt u verschillende vragen terugvinden over de ondergrondse containers. De vragen

Nadere informatie

Raadsmededeling. Datum 6 januari 2004 Nr.: 04-15. Het college van B&W. De raads- en duoburgerleden. Kopie aan. Afvalinzameling in de binnenstad

Raadsmededeling. Datum 6 januari 2004 Nr.: 04-15. Het college van B&W. De raads- en duoburgerleden. Kopie aan. Afvalinzameling in de binnenstad Datum 6 januari 2004 Nr.: 04-15 Van Aan Het college van B&W De raads- en duoburgerleden Kopie aan Onderwerp Afvalinzameling in de binnenstad Mededeling 1 INLEIDING Bij vaststelling van het Beleidsplan

Nadere informatie

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Leo de Ruijsscher Algemeen directeur De Blaay-Van den Bogaard Raadgevende Ingenieurs Docent TU Delft faculteit Bouwkunde Inleiding Nu de brandstofcel langzaam

Nadere informatie

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool Naam: Thijs Groep: 6/7 School: St.Willibrordusschool 1 Voorwoord Voor je ligt het werkstuk van Thijs. Dit werkstuk gaat over zonne-energie. Ik kwam op het idee voor dit onderwerp toen papa en mama ook

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Nou jaaaa! Wijzigingen afvalinzameling Veenendaal per 1 januari 2016. Een folder om te bewaren Hou m apart!

Nou jaaaa! Wijzigingen afvalinzameling Veenendaal per 1 januari 2016. Een folder om te bewaren Hou m apart! Nou jaaaa! Wijzigingen afvalinzameling Veenendaal per 1 januari 2016 Een folder om te bewaren Hou m apart! Een betere wereld begint bij je zelf! Per 1 januari 2016 zal de afvalinzameling in Veenendaal

Nadere informatie

De Friese Waterketen: samen besparen!

De Friese Waterketen: samen besparen! De Friese Waterketen: samen besparen! Weet u het antwoord? Drinkwater; waar halen we dit vandaan? Hoeveel water gebruikt u per dag? Auto naar de wasstraat of zelf wassen? Waterbelasting, rioolheffing,

Nadere informatie

Geen ruimte voor afvalcontainer in nieuwbouwwijk Gemeente Zaanstad Dienst Wijken Dienst Stadsbedrijven

Geen ruimte voor afvalcontainer in nieuwbouwwijk Gemeente Zaanstad Dienst Wijken Dienst Stadsbedrijven Rapport Gemeentelijke Ombudsman Geen ruimte voor afvalcontainer in nieuwbouwwijk Gemeente Zaanstad Dienst Wijken Dienst Stadsbedrijven 26 juni 2009 RA0832169 Samenvatting In het nieuwbouwproject Funen

Nadere informatie

BERGBEZINKBASSIN (BBB) WEERSELO

BERGBEZINKBASSIN (BBB) WEERSELO BERGBEZINKBASSIN (BBB) WEERSELO INHOUDSOPGAVE - AANLEIDING - HUIDIGE SITUATIE - GEVOLGEN RIOOLOVERSTORT - OVERSTORTREDUCTIE - BERGING EN BEZINKING OVERTOLLIG RIOOLWATER - WERKING BBB - WERKING (schematisch)

Nadere informatie

Presentatie Wateroverlast. AOC Oost Almelo

Presentatie Wateroverlast. AOC Oost Almelo Presentatie Wateroverlast AOC Oost Almelo Inhoud - Intro wateroverlast - Afbeeldingen wateroverlast - Opdracht 1 Oorzaken wateroverlast - Oorzaken wateroverlast - Mogelijk oorzaken - Opdracht 2 Oplossingen

Nadere informatie

BergBezinkBassin Zie toelichting in begrippenlijst bij bergbezinkbassin.

BergBezinkBassin Zie toelichting in begrippenlijst bij bergbezinkbassin. Bijlage 1 Afkortingen en begrippen Afkortingen AWZI Zie RWZI BBB (v)brp CZV DWA DOB GRP HWA / RWA IBA KRW MOR NBW (-Actueel) OAS RIONED BergBezinkBassin Zie toelichting in begrippenlijst bij bergbezinkbassin.

Nadere informatie

Portefeuillehouder: P.E. Broeksma Behandelend ambtenaar A. Das, 0595 447795 gemeente@winsum.nl (t.a.v. A. Das)

Portefeuillehouder: P.E. Broeksma Behandelend ambtenaar A. Das, 0595 447795 gemeente@winsum.nl (t.a.v. A. Das) Vergadering: 14 december 2010 Agendanummer: 12 Status: Opiniërend Portefeuillehouder: P.E. Broeksma Behandelend ambtenaar A. Das, 0595 447795 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. A. Das) Aan de gemeenteraad,

Nadere informatie

Veelgestelde vragen over afkoppelen

Veelgestelde vragen over afkoppelen 1 Veelgestelde vragen over afkoppelen Inhoudsopgave 1. Wat is afkoppelen?... 2 2. Waarom afkoppelen?... 2 3. Afkoppelen, hoe werkt dat?... 3 4. Wanneer wordt mijn straat afgekoppeld?... 3 5. Welk beleid

Nadere informatie

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen Energie Rijk Lesmap Leerlingen - augustus 2009 Inhoudstafel Inleiding! 3 Welkom bij Energie Rijk 3 Inhoudelijke Ondersteuning! 4 Informatiefiches 4 Windturbines-windenergie 5 Steenkoolcentrale 6 STEG centrale

Nadere informatie

Waterhuishouding in de Contreie

Waterhuishouding in de Contreie Waterhuishouding in de Contreie Water speelt een belangrijke rol in de Contreie. Er is bij de ontwikkeling van deze woonwijk gekozen om het regenwater of te infiltreren in de bodem of hiermee de omliggende

Nadere informatie

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van "herwinbare" energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van herwinbare energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water Module 4 Energie Vraag 1 Wat hoort bij het indirect energieverbruik van een apparaat? Kies het BESTE antwoord A] De energie wat het apparaat nuttig verbruikt. B] De energie die het apparaat niet nuttig

Nadere informatie

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec)

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec) Elektrische energie In huishoudens is elektrische energie de meest gebruikte vorm van energie. In Nederland zijn bijna alle huizen aangesloten op het netwerk van elektriciteitskabels. Achter elk stopcontact

Nadere informatie

Beleidsnotitie van afvalbeleid naar Grondstoffenbeleid

Beleidsnotitie van afvalbeleid naar Grondstoffenbeleid Beleidsnotitie van afvalbeleid naar Grondstoffenbeleid Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 3. Omgekeerd inzamelen... 4 4. Voorscheiding plastics... 5 5. Oud papier en karton... 5 6. GFT... 6 7. Conclusie...

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Infovergadering project: Betonweg Ellikom. Doortocht centrum Ellikom

Infovergadering project: Betonweg Ellikom. Doortocht centrum Ellikom Infovergadering project: Betonweg Ellikom Doortocht centrum Ellikom Infrax Elektriciteit Aardgas Kabeltelevisie Riolering De taken van Infrax riolering Investeringen Onderhoud en exploitatie Project ontwerpen

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Aansluitverordening van de riolering in de gemeente Krimpen aan den IJssel

Aansluitverordening van de riolering in de gemeente Krimpen aan den IJssel Aansluitverordening van de riolering in de gemeente Krimpen aan den IJssel De raad van de gemeente Krimpen aan den IJssel, Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van [datum];

Nadere informatie

Spiekbriefje Frisse Wind

Spiekbriefje Frisse Wind Spiekbriefje Frisse Wind Feiten over windenergie voor feestjes, verjaardagen of andere bijeenkomsten. Er worden dan veel halve waarheden over windenergie verkondigd, en dat is jammer, want windenergie

Nadere informatie

Raadsvoorstel Reg. nr : 1010217 Ag nr. : Datum : 18-05-10

Raadsvoorstel Reg. nr : 1010217 Ag nr. : Datum : 18-05-10 Ag nr. : Onderwerp Verordening op de afvoer van hemelwater en grondwater Status besluitvormend Voorstel 1. Vast te stellen de Verordening op de afvoer van hemelwater en grondwater; 2. De kosten van het

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

TOELICHTING VOOR DE WEBSITE OP DE AFVALSTOFFENVERORDENING NIEUWEGEIN 2010

TOELICHTING VOOR DE WEBSITE OP DE AFVALSTOFFENVERORDENING NIEUWEGEIN 2010 TOELICHTING VOOR DE WEBSITE OP DE AFVALSTOFFENVERORDENING NIEUWEGEIN 2010 Algemeen Hoofdstuk 10 van de Wet milieubeheer (Wm) gaat over afvalstoffen. Hierin is vastgelegd dat de gemeenteraad een afvalstoffenverordening

Nadere informatie

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst.

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Duurzame biomassa Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Nuon Postbus 4190 9 DC Amsterdam, NL Spaklerweg 0 1096 BA Amsterdam, NL Tel: 0900-0808 www.nuon.nl Oktober 01 Het groene alternatief Biomassa

Nadere informatie

NissewaardPanel over grondstoffenbeleid, november 2015. Figuur 1: Aandeel afval dat nu apart wordt gehouden van het restafval (Nmax=709)

NissewaardPanel over grondstoffenbeleid, november 2015. Figuur 1: Aandeel afval dat nu apart wordt gehouden van het restafval (Nmax=709) NissewaardPanel over grondstoffenbeleid, november 201 Deze nieuwsbrief beschrijft in het kort de resultaten van een peiling over grondstoffenbeleid. Uit de resultaten komt naar voren dat driekwart van

Nadere informatie

Eigen -/ Keteninitiatief CO2 footprint Innovatie Kennis Centrum

Eigen -/ Keteninitiatief CO2 footprint Innovatie Kennis Centrum Eigen -/ Keteninitiatief CO2 footprint Innovatie Kennis Centrum Versie: 0.0 Datum: 21-4-2015 Auteur: Vrijgave: M.J.A. Rijpert T. Crum 1 IKN (Innovatie Kenniscentrum Nederland) Copier is de initiatiefnemer

Nadere informatie

Afkoppelen hemelwater. Oude Pastoriebuurt. Auteur(s): Dhr. T. van den Kerkhof Dhr. R. Thijssen 04-09 - 2015

Afkoppelen hemelwater. Oude Pastoriebuurt. Auteur(s): Dhr. T. van den Kerkhof Dhr. R. Thijssen 04-09 - 2015 Afkoppelen hemelwater Oude Pastoriebuurt Auteur(s): Dhr. T. van den Kerkhof Dhr. R. Thijssen 04-09 - 2015 Opening - welkom Ton van den Kerkhof Projectleider Roy Thijssen Adviseur riolering en water Luuk

Nadere informatie

Energie en milieu. Klas : Naam : Datum: OPDRACHT Nr : TE 30. Zoekopdracht milieuproblemen

Energie en milieu. Klas : Naam : Datum: OPDRACHT Nr : TE 30. Zoekopdracht milieuproblemen Klas : Naam : Datum: OPDRACHT Nr : TE 30 Energie en milieu Zoekopdracht milieuproblemen Je gaat uitzoeken hoe energieverbruik milieuvervuiling veroorzaakt. Je noteert in de tabel hoe jullie deze zoekopdracht

Nadere informatie

Rioleringsproject Oostendse Steenweg, tussen Blankenbergse Steenweg en Tempelhof Hendrik Waelputstraat (gedeelte) Rustenburgstraat (gedeelte)

Rioleringsproject Oostendse Steenweg, tussen Blankenbergse Steenweg en Tempelhof Hendrik Waelputstraat (gedeelte) Rustenburgstraat (gedeelte) Rioleringsproject Oostendse Steenweg, tussen Blankenbergse Steenweg en Tempelhof Hendrik Waelputstraat (gedeelte) Rustenburgstraat (gedeelte) Infomoment 24 maart 2016 Buurtcentrum De Dijk, Blankenbergse

Nadere informatie

Veelgestelde vragen voorstel afvalinzameling

Veelgestelde vragen voorstel afvalinzameling Veelgestelde vragen voorstel afvalinzameling Wat verandert er voor mij als dit voorstel wordt ingevoerd? Restafval wordt één keer in de vier weken ingezameld Het voorstel gaat uit van een verlaging van

Nadere informatie

Aanvraagformulier rioolaansluiting

Aanvraagformulier rioolaansluiting Aanvraagformulier rioolaansluiting Gemeente Gouda T.a.v. afdeling Beheer Openbare Ruimte Postbus 1086 2800 BB Gouda Raadpleeg de toelichting aan het einde van het aanvraagformulier als u uitleg wenst over:

Nadere informatie

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje ENERGIE Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje Zoek meer informatie op de computer en bekijk filmpjes over het onderwerp (achterin deze lesbrief staan websites en links voor filmpjes) Overleg

Nadere informatie

grondstof? Afvalwater als Energie winnen uit afvalwater Verwijderen van medicijnen en hergebruik van meststoffen Veel mogelijkheden

grondstof? Afvalwater als Energie winnen uit afvalwater Verwijderen van medicijnen en hergebruik van meststoffen Veel mogelijkheden Afvalwater als grondstof? Energie winnen uit afvalwater Om energie uit afvalwater te winnen wordt het water van het toilet, eventueel gemengd met groente en fruitafval, vergist. Daarvoor worden een vacuümsysteem,

Nadere informatie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Doelstelling thema bijeenkomst: Inzicht in ontwikkelingen bij overheid, industrie en agrarische sector Inzicht in kansen voor synergie

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Energie Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting Grootheid Energie; eenheid Joule afkorting volledig wetenschappelijke notatie 1 J 1 Joule 1 Joule 1 J 1 KJ 1 KiloJoule 10 3 Joule 1000 J 1 MJ 1 MegaJoule

Nadere informatie

Info-avond Riolerings- en wegeniswerken DOM-270/11/216-Z Borstekouterstraat - Fonteinstraat. Afkoppelingswerken op perceelsniveau

Info-avond Riolerings- en wegeniswerken DOM-270/11/216-Z Borstekouterstraat - Fonteinstraat. Afkoppelingswerken op perceelsniveau Info-avond Riolerings- en wegeniswerken DOM-270/11/216-Z Borstekouterstraat - Fonteinstraat Afkoppelingswerken op perceelsniveau 1 Toelichting afkoppelen Wat is scheiden en afkoppelen? Waarom scheiden?

Nadere informatie

In het kader van het actualiseren van het gemeentelijk afvalbeleid is een enquête gehouden onder de inwoners van gemeente Bunnik.

In het kader van het actualiseren van het gemeentelijk afvalbeleid is een enquête gehouden onder de inwoners van gemeente Bunnik. Gemeente Bunnik Verantwoording In het kader van het actualiseren van het gemeentelijk afvalbeleid is een enquête gehouden onder de inwoners van gemeente Bunnik. Deze heeft plaatsgevonden van 30 maart t/m

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van Gemeenteblad.. Jaar 2015 Nummer Publicatiedatum Agendapunt initiatiefvoorstel Onderwerp Initiatiefvoorstel van het raadslid Groen (GroenLinks) van 7 december 2015, getiteld:

Nadere informatie

Een slimme oplossing voor ecologisch watermanagement.

Een slimme oplossing voor ecologisch watermanagement. Een slimme oplossing voor ecologisch watermanagement. OVERHEID & PUBLIEKE DIENSTEN www.hydrorock.com Overheden en watermanagement Watermanagement in stedelijke gebieden is zeer actueel. Klimaatverandering

Nadere informatie

DEMONSTRATIEPROJECT D ECENTRALE AFVALWATERZUIVERING

DEMONSTRATIEPROJECT D ECENTRALE AFVALWATERZUIVERING DEMONSTRATIEPROJECT D ECENTRALE AFVALWATERZUIVERING D ECENTRALE AFVALWATERZUIVERING INLEIDING Landustrie Sneek BV bezit een ruime hoeveelheid kennis en ervaring in het transporteren en behandelen van riool-

Nadere informatie

Project Energie. Week 1ABC: Mens en dier

Project Energie. Week 1ABC: Mens en dier Project Energie. Week 1ABC: Mens en dier Info: Wat is energie? Energie geeft kracht, licht, warmte en beweging. De zon geeft ons licht en warmte. Voedsel is de brandstof van mensen en dieren. Door te eten

Nadere informatie

Kringloopbedrijf n Roondgaank Nijverheidsstraat 19 17a 7461 AD Rijssen

Kringloopbedrijf n Roondgaank Nijverheidsstraat 19 17a 7461 AD Rijssen Kringloopbedrijf n Roondgaank Nijverheidsstraat 19 17a 7461 AD Rijssen Maatschappelijke functie Inboedelservice Inleveren/ophalen goederen Ruim gevulde winkel Afvalbrengpunt Kringloopbedrijf n Roondgaank

Nadere informatie

Ons milieu, een kostbaar goed

Ons milieu, een kostbaar goed 1 Ons milieu, een kostbaar goed Datum Blz. 1. Inleiding 4 2. Soorten vervuiling 5 2.1. Luchtverontreiniging 5 2.2. Bodemvervuiling 6 2.3. Lichtvervuiling 7 2.4. Geluidsoverlast 7 2.5. Watervervuiling 8

Nadere informatie

Duurzame stroom in het EcoNexis huis

Duurzame stroom in het EcoNexis huis Groepsopdracht 1, vmbo Duurzame stroom in het EcoNexis huis Vooraf Er zijn steeds meer mensen op de wereld. En die hebben gemiddeld ook steeds meer geld te besteden. Daarom is er steeds meer energie nodig.

Nadere informatie

Aan de Gemeenteraad. Raadsvoorstel nr. 681498

Aan de Gemeenteraad. Raadsvoorstel nr. 681498 meppel.nl Agendapunt V/12. Meppel, 17 maart 2015 Aan de Gemeenteraad. Raadsvoorstel nr. 681498 Onderwerp: Verdergaande scheiding afvalstromen Voorgesteld besluit De raad voor te stellen: 1. Ter uitvoering

Nadere informatie

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe-

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- Vallei & Eem Veluwe Oost Veluwe Noord WELL DRA Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- februari 2015 concept De aanpak handelingsperspectieven Ontwikkelingen maatschappij

Nadere informatie

Werkstuk Techniek. Rioolwaterzuiveringsinstallaties. Werkstuk gemaakt door: Klas: B2E Datum inleveren werkstuk: Dinsdag 30 mei Docent: JGT

Werkstuk Techniek. Rioolwaterzuiveringsinstallaties. Werkstuk gemaakt door: Klas: B2E Datum inleveren werkstuk: Dinsdag 30 mei Docent: JGT Werkstuk Techniek Rioolwaterzuiveringsinstallaties Bron foto: www.wve.nl Bron foto: www.wve.nl Werkstuk gemaakt door: Anoniem Samantha (op van eigen de verzoek) Maat Bert Bert van van Naamen Naamen Klas:

Nadere informatie

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 6, 7, 8

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 6, 7, 8 Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW Groep 6, 7, 8 Eindhoven, 8 september 2011 In het kort In deze lesbrief vind je een aantal uitgewerkte lessen waarvan je er één of meerdere kunt uitvoeren.

Nadere informatie

Veelgestelde vragen omgekeerd inzamelen in Druten

Veelgestelde vragen omgekeerd inzamelen in Druten Veelgestelde vragen omgekeerd inzamelen in Druten Inhoud Veelgestelde vragen omgekeerd inzamelen in Druten... 1 1. Algemeen... 2 Waarom kiest de gemeente Druten voor omgekeerd inzamelen?... 2 Waarom wordt

Nadere informatie

Basisopleiding Riolering Module 1

Basisopleiding Riolering Module 1 Basisopleiding Riolering Module 1 Cursusboek Nieuwegein, 2013 w w w. w a t e r o p l e i d i n g e n. n l Stichting Wateropleidingen, augustus 2013 Groningenhaven 7 3433 PE Nieuwegein Versie 1.1 Niets

Nadere informatie

Gemeenteraad. Dienst/afdeling: SLWE. Onderwerp Andere aanpak afvalinzameling vanaf 1 januari 2015. Voorstel

Gemeenteraad. Dienst/afdeling: SLWE. Onderwerp Andere aanpak afvalinzameling vanaf 1 januari 2015. Voorstel Aan de gemeenteraad Volgnummer: Dienst/afdeling: SLWE Onderwerp Andere aanpak afvalinzameling vanaf 1 januari 2015 Voorstel 1. Een systeem van driewekelijks inzamelen restafval en plastic afval per 1 januari

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen Gebr. Griekspoor BV Innovatief Proactief Duurzaam Betrokken Nieuw-Vennep 5 november 2013 Dilia van der Want. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Riolerings- en wegeniswerken Gontrode Heirweg/ Vijverwegel/ Varingstraat

Riolerings- en wegeniswerken Gontrode Heirweg/ Vijverwegel/ Varingstraat Info-avond 24/04/2014 Riolerings- en wegeniswerken Gontrode Heirweg/ Vijverwegel/ Varingstraat Afkoppelingswerken op perceelsniveau 1 Toelichting afkoppelen Wettelijk kader Waarom scheiden? Wat is afkoppelen?

Nadere informatie

09/06/2015. Bewonersvergadering Wegenis- en rioleringswerken in de Akkerstraat (deel) te Malle

09/06/2015. Bewonersvergadering Wegenis- en rioleringswerken in de Akkerstraat (deel) te Malle 09/06/2015 Bewonersvergadering Wegenis- en rioleringswerken in de Akkerstraat (deel) te Malle 1 Inhoud presentatie 1. Voorstelling van het project 2. Detail voorstelling (door studiebureau) 3. Voorstelling

Nadere informatie

Corus in IJmuiden TRUST. Corus bouwt aan moderne energievoorziening voor de toekomst

Corus in IJmuiden TRUST. Corus bouwt aan moderne energievoorziening voor de toekomst Corus in IJmuiden TRUST Corus bouwt aan moderne energievoorziening voor de toekomst TRUST Tata Power - corus - Tata Steel Corus in IJmuiden is van plan de komende jaren een nieuwe warmtekrachtcentrale

Nadere informatie

12 Hemelwateruitlaat of riooloverstort

12 Hemelwateruitlaat of riooloverstort 12 Hemelwateruitlaat of riooloverstort 12.1 Inleiding Gemeenten hebben de taak om hemelwater en afvalwater in te zamelen. Het hemelwater wordt steeds vaker opgevangen in een separaat hemelwaterriool. Vanuit

Nadere informatie

Schoner water in sloten en plassen Maatregelen voor een betere waterkwaliteit

Schoner water in sloten en plassen Maatregelen voor een betere waterkwaliteit Schoner water in sloten en plassen Maatregelen voor een betere waterkwaliteit We leven in een land vol water. Daar genieten we van. We zwemmen, vissen, besproeien de tuin, varen in bootjes en waarderen

Nadere informatie

Zeg ook JA tegen afval scheiden.

Zeg ook JA tegen afval scheiden. Zeg ook JA tegen afval scheiden. Elkaar iets beloven. Voor een betere toekomst. Zonder het onnodig verbruiken en weggooien van grondstoffen. Om dat te kunnen realiseren moeten we met elkaar JA zeggen tegen

Nadere informatie

Beleid gemeente De Marne bij verstoppingen van riolering - Riolering en water. vastgesteld in B&W d.d. 20 november 2007. Leens, oktober 2007

Beleid gemeente De Marne bij verstoppingen van riolering - Riolering en water. vastgesteld in B&W d.d. 20 november 2007. Leens, oktober 2007 Beleid gemeente De Marne bij verstoppingen van riolering - Riolering en water vastgesteld in B&W d.d. 20 november 2007 Leens, oktober 2007 A.S. Zwart Pol Medew. afd. Gemeentewerken Inhoudsopgave 1. Inleiding.

Nadere informatie

Regenwater leid je niet om de tuin!

Regenwater leid je niet om de tuin! Regenwater leid je niet om de tuin! Regenwater is te waardevol om direct het riool in te laten lopen. Vang het op en gebruik het goed. Kijk voor tips op www.denhaag.nl/water Regenwater leid je niet om

Nadere informatie

Aanvraag rioolaansluiting

Aanvraag rioolaansluiting Aanvraag rioolaansluiting 1. Gegevens van de aanvrager Naam en voorletters: Adres: Postcode: Telefoonnummer: Woonplaats: Faxnummer: E-mailadres: 2. Plaats van aansluiting Adres: Kadastraal bekend gemeente:

Nadere informatie

Experiment toepassen zonne-energie Castellum in Oudheusden

Experiment toepassen zonne-energie Castellum in Oudheusden College Onderwerp Experiment toepassen zonne-energie Castellum in Oudheusden OORJV004 Collegevoorstel Inleiding In Oudheusden ontwikkelt Woonveste samen met de gemeente Heusden het plan Castellum. Er worden

Nadere informatie

Het riool. Wat te doen bij verstoppingen en hoe werkt het riool?

Het riool. Wat te doen bij verstoppingen en hoe werkt het riool? Het riool Wat te doen bij verstoppingen en hoe werkt het riool? Rioolverstopping? Wat is een verstopping? Er is een verstopping als water in uw huis niet meer weg kan. U merkt dat bijvoorbeeld doordat

Nadere informatie

Rioleringsplan Tivolikerk te Eindhoven

Rioleringsplan Tivolikerk te Eindhoven Project : Rioleringsplan Tivolikerk te Eindhoven Projectnummer : NC8110503 Versie : definitief Datum : 15 juli 2008 Aanleiding Het terrein van de Tivolikerk en het naastgelegen Zusterhuis aan de Heezerweg

Nadere informatie

zo doet u dat! Regenwater afkoppelen? De gemeente voert in uw buurt een afkoppelproject uit. U kunt meedoen door de regenwaterafvoer

zo doet u dat! Regenwater afkoppelen? De gemeente voert in uw buurt een afkoppelproject uit. U kunt meedoen door de regenwaterafvoer gemeente Ede november 2007 Regenwater afkoppelen? zo doet u dat! De gemeente voert in uw buurt een afkoppelproject uit. U kunt meedoen door de regenwaterafvoer van uw dak af te koppelen. Of u bent dit

Nadere informatie

Profi Oeco Power LPE 2 Natuur en techniek

Profi Oeco Power LPE 2 Natuur en techniek Met z n allen hebben wij dagelijks reusachtige hoeveelheden energie nodig. Kijk maar eens naar een heel normale dag: Je wordt s morgens gewekt door je wekkerradio. Deze krijgt de stroom natuurlijk uit

Nadere informatie

ieldrop-mierlo behandeld Richard van der Krieken doorkiesnr. (040) 289 37 50 Geldrop 4 december 2006 onderwerp Enquête Beste meneer, mevrouw,

ieldrop-mierlo behandeld Richard van der Krieken doorkiesnr. (040) 289 37 50 Geldrop 4 december 2006 onderwerp Enquête Beste meneer, mevrouw, ieldrop-mierlo uw brief ons behandeld Richard van der Krieken doorkiesnr. (040) 289 37 50 Geldrop 4 december 2006 onderwerp Enquête Beste mer, mevrouw, Momenteel onderzoeken wij de uitvoering en waardering

Nadere informatie

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 Gas als zonnebrandstof Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 1 Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 Introductie Meer hernieuwbare energie Extra hernieuwbare energie in Nederland? Verkennen

Nadere informatie

Hoe denken Schiedammers over bepaalde duurzame maatregelen en in hoeverre dragen zij zelf bij aan een duurzaam Schiedam?

Hoe denken Schiedammers over bepaalde duurzame maatregelen en in hoeverre dragen zij zelf bij aan een duurzaam Schiedam? Hoe denken Schiedammers over bepaalde duurzame maatregelen en in hoeverre dragen zij zelf bij aan een duurzaam Schiedam? Kenniscentrum MVS november 2015 oud papier gescheiden aanbieden textiel gescheiden

Nadere informatie

Gelet op artikel 149 van de Gemeentewet; Gelet op de Algemene wet bestuursrecht, Wet Milieubeheer, Woningwet, Bouwverordening en het Bouwbesluit;

Gelet op artikel 149 van de Gemeentewet; Gelet op de Algemene wet bestuursrecht, Wet Milieubeheer, Woningwet, Bouwverordening en het Bouwbesluit; AANSLUITVERORDENING RIOLERING GEMEENTE WAALWIJK De raad van de gemeente Waalwijk; Gelet op artikel 149 van de Gemeentewet; Gelet op de Algemene wet bestuursrecht, Wet Milieubeheer, Woningwet, Bouwverordening

Nadere informatie

Gescheiden gft inzameling Nesselande

Gescheiden gft inzameling Nesselande rotterdam.nl/onderzoek Gescheiden gft inzameling Nesselande Onderzoek en Business Intelligence Gescheiden gft inzameling Nesselande Een evaluatie M. van Rhee Onderzoek en Business Intelligence (OBI) 13

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Aquafin - leerpakket. werken aan zuiver water WERKBLAD VOOR DE LEERLING NIVEAU 1 - MEERKEUZEVRAGEN

Aquafin - leerpakket. werken aan zuiver water WERKBLAD VOOR DE LEERLING NIVEAU 1 - MEERKEUZEVRAGEN werken aan zuiver water WERKBLAD VOOR DE LEERLING Aquafin - leerpakket NIVEAU 1 - MEERKEUZEVRAGEN 1. Hoeveel water gebruikt de Vlaming gemiddeld per dag? 1. 120 liter 2. 80 liter 3. 200 liter 8. Waar komt

Nadere informatie

Sectorplan 4 Afval van onderhoud van openbare ruimten

Sectorplan 4 Afval van onderhoud van openbare ruimten Sectorplan 4 Afval van onderhoud van openbare ruimten 1 Achtergrondgegevens 1. Belangrijkste afvalfracties Veegafval, marktafval, drijfafval, zwerfafval en slib 2. Belangrijkste bronnen diversen 3. Aanbod

Nadere informatie

Bio-energiecentrales Eindhoven

Bio-energiecentrales Eindhoven Bio-energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Programmamanager Energie Gemeente Eindhoven December 2014 Inhoudsopgave 1. Algemeen 2. Duurzame energie en activiteiten op lokaal niveau 3. Bio-energie centrales

Nadere informatie

Op weg naar een circulaire economie

Op weg naar een circulaire economie Op weg naar een circulaire economie Agenda Afvalstromen Cijfers De Haarlemse aanpak Naar een circulaire economie Afval = Grondstof Afvalstromen GFT Kunststof Papier Glas Textiel Restafval GFT-stroom Inzameling

Nadere informatie

Code van goede praktijk voor het ontwerp, de aanleg en het onderhoud van rioleringssystemen. Deel 2: Afwateringssysteem

Code van goede praktijk voor het ontwerp, de aanleg en het onderhoud van rioleringssystemen. Deel 2: Afwateringssysteem Code van goede praktijk voor het ontwerp, de aanleg en het onderhoud van rioleringssystemen Deel 2: Afwateringssysteem De Code van goede praktijk voor het ontwerp, de aanleg en het onderhoud van rioleringssystemen

Nadere informatie

Duurzame stroom in het EcoNexis huis

Duurzame stroom in het EcoNexis huis Groepsopdracht 1 Duurzame stroom in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit, en de welvaart stijgt ook steeds meer. Daarom neemt de vraag naar energie (elektriciteit, gas, warmte) wereldwijd

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

Startnotitie. Afval is grondstof

Startnotitie. Afval is grondstof Startnotitie Afval is grondstof Projectinformatie: Registratienummer Vaststelling Directie Vaststelling College Portefeuillehouder Opdrachtgever Opdrachtnemer J.E.T.M. van Dongen B. Looije T.P. Rus Steller

Nadere informatie

Verordening Afvalstoffen 2010

Verordening Afvalstoffen 2010 Verordening Afvalstoffen 2010 Gemeente Brummen Verordening Afvalstoffen 2010 gemeente Brummen Kenmerk : V09.00008/PvD Vastgesteld : bij raadsbesluit RB09.0035/PvD van.. december 2009 1 2 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Mens en techniek. VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2. Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word)

Mens en techniek. VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2. Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word) Mens en techniek VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2 Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word) 1 ENERGIE... 2 1.1. Inleiding... 2 1.2. Het omzetten van energie... 3 1.3. Het omzetten van energie - Opdrachten...

Nadere informatie

Alles in de wind. Over windenergie. Hoe werkt een windturbine? Tandwielkast vroeger en nu. Direct Drive

Alles in de wind. Over windenergie. Hoe werkt een windturbine? Tandwielkast vroeger en nu. Direct Drive Hoe werkt een windturbine? Het basisprincipe is eenvoudig. De rotorbladen (wieken) zitten gemonteerd op een as. Als het waait draaien de rotorbladen en gaat de as draaien. De as laat vervolgens een generator

Nadere informatie

Verduurzaming afvalinzameling

Verduurzaming afvalinzameling Verduurzaming afvalinzameling Overzicht presentatie Wat doet Avri? Doelstellingen Avri 2011-2015 Waarom verduurzaming? Projecten Avri Beoogde resultaten 1 Wat doet Avri Afvalbeheer: Inzameling huishoudelijk

Nadere informatie