INHOUD INLEIDING... 3 VERANTWOORDING VOOR DE OPZET VAN DE VOORLICHTING... 4

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "INHOUD INLEIDING... 3 VERANTWOORDING VOOR DE OPZET VAN DE VOORLICHTING... 4"

Transcriptie

1 INHOUD INLEIDING... 3 VERANTWOORDING VOOR DE OPZET VAN DE VOORLICHTING... 4 LITERATUUR BIJLAGE I Instructiehandleiding II Handleiding voor de ouders

2 INLEIDING III Werkboek voor de kinderen De voorlichting voor kinderen met overgewicht is een educatieve voorlichtingsactiviteit, welke is opgezet in opdracht van Seneca, het onderzoek- en expertisecentrum voor preventieve gezondheidszorg van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. De voorlichtingsactiviteit is educatief van aard, omdat op deze manier problemen interactief worden opgelost en het kwalificeert mensen om hun eigen problemen te kunnen oplossen. Het gaat er uiteindelijk om dat de doelgroep zichzelf leert te helpen. Een belangrijk kenmerk van een educatieve voorlichtingsactiviteit is dat de doelgroep gemotiveerd wordt aan de eigen behoeften vorm te geven. Uit onderzoeken blijkt dat de prevalentie van overgewicht de laatste twee decennia wereldwijd sterk is toegenomen. Niet alleen wordt men dikker, maar ook wordt de leefstijl steeds ongezonder. Bij kinderen is een forse groei geconstateerd in de prevalentie van overgewicht en obesitas. (WHO rapport, obesity 2001). Het doel van de educatieve voorlichtingsactiviteit is, door bijbrengen van kennis over goede voeding en een gezond bewegingspatroon de leefstijl van kinderen en hun ouders te verbeteren. Voor deze educatieve voorlichtingsactiviteit is ervoor gekozen om als doelgroep uit te gaan van kinderen, omdat het kind dan van jongs af aan leert wat een gezonde leefstijl is. Kinderen zijn nog minder gehecht aan vaste gewoonten en kunnen daardoor zich makkelijker aanpassen. Een bekend gezegde vertelt ons ook: jong geleerd is oud gedaan. Daarnaast groeit het kind nog en is het daardoor makkelijker om een gezond gewicht te bereiken. Voor de bepaling van de leeftijd zijn gegevens uit diverse onderzoeken gebruikt. Uit deze gegevens blijkt dat de laatste jaren de prevalentie van overgewicht bij kinderen het meest is gestegen in de leeftijd van 6 jarigen. Uit een studie naar de ontwikkelingspsychologie is gebleken dat kinderen in de leeftijdsgroep van 6-8 jaar het beste bij elkaar passen qua ontwikkeling. De voorlichting is, in eerste instantie, opgezet voor secundaire preventie. De voorlichtingsactiviteit is echter zo opgebouwd dat deze ook gebruikt kan worden voor primaire preventie. Bij gebruik voor primaire preventie zullen er een aantal aanpassingen moeten worden gedaan aan de tekst en kunnen een aantal theoretische onderwerpen achterwege worden gelaten. Een verdere beschrijving hiervan kunt u vinden in de instructiehandleiding. De educatieve voorlichtingsactiviteit zal gegeven worden door een diëtist. Omdat hij/zij de expert op het gebied van voeding is en daardoor de ouders en de kinderen goed kan leren omgaan met goede voeding. De educatieve voorlichtingsactiviteit bestaat uit 13 lessen die 2 uur duren, in deze lessen zullen afwisselend voeding en beweging behandeld worden. Alle lessen vormen samen een geheel. De werving van de deelnemers zal plaatsvinden door vrijwillige inschrijving.

3 VERANTWOORDING VOOR DE OPZET VAN DE VOORLCIHTING Inleiding In dit hoofdstuk wordt er een verantwoording gegeven voor de keuzes die gemaakt zijn bij het opzetten van de voorlichting. Hierin komen keuze van doelgroep, voorlichting, te behandelen theorie, bijeenkomsten, voorlichtingsmap en overigen aan bod. Voor meer achtergrondinformatie wordt verwezen naar de betreffende hoofdstukken. De doelgroep Uit de Nederlandse prevalentiecijfers blijkt dat overgewicht en obesitas het meest voorkomen bij volwassenen op de leeftijd van jaar en jaar, vooral bij de laagopgeleiden. Bij kinderen komen overgewicht en obesitas het meeste voor in de leeftijd van 6 jaar. De voorlichting wordt opgezet voor kinderen. Kinderen zijn nog minder gehecht aan vaste gewoonten en kunnen zich daardoor makkelijker aanpassen. Daarnaast groeit het kind nog en is het daardoor makkelijker om een gezond gewicht te bereiken. Kinderen leren op deze manier van jongs af aan wat een gezonde leefstijl is. Bij kinderen zijn nog minder de gevolgen van overgewicht en obesitas aanwezig. Als uitgangspunt voor de leeftijd is er uitgegaan van de prevalentiecijfers voor de kinderen. Omdat rond de leeftijd van 6 jaar de grootste stijging en de hoogste prevalentie zijn te zien wordt er uitgegaan van deze leeftijd. Voor de definitieve bepaling van de doelgroep is er onderzoek gedaan naar de ontwikkelingspsychologie van kinderen van 4-12 jaar. Er is gekozen voor een doelgroep die qua cognitieve ontwikkeling, motorische ontwikkeling, ontwikkeling van taal, concentratie en geheugen het beste bij elkaar passen, omdat deze soorten van ontwikkeling het meeste invloed zullen hebben op de wijze van geven van de voorlichting. Gekeken naar de eerder genoemde soorten van ontwikkeling komt de leeftijdsgroep van 6-8 jarigen het meest met elkaar overeen. Zowel de kinderen als de ouders worden voorgelicht. De kinderen zijn nog te jong om zelf hun eet- en bewegingspatroon te bepalen. De rol en voorbeeldfunctie van het gezin bij het handhaven van slechte gewoonten c.q. het ontwikkelen van een gezondere leefstijl en vervolgens het handhaven hiervan zijn onmisbaar. Om deze redenen is het begrijpelijk dat uit diverse studies is gebleken dat behandelingsprogramma s waarin zowel de ouders als de kinderen participeren betere resultaten opleveren. 6, 14 Zie ook hoofdstuk 2 en 3. De voorlichting De voorlichting wordt in eerste instantie gegeven door een diëtist, omdat hij/zij de expert is op het gebied van voeding en daardoor de ouders en de kinderen goed kan leren omgaan met goede voeding. Hoewel geen expert op dit gebied, kan voorlichting en informatie over beweging en lichamelijke activiteit in eerste instantie door diezelfde persoon gegeven worden, omdat het niet gaat om specifieke informatie. Idealiter zou een multidisciplinaire aanpak met diëtist, bewegingstherapeut/ fysiotherapeut en orthopedagoog/ psycholoog een nog betere optie zijn. Dit kan echter niet worden bereikt tijdens deze opdracht. Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport schrijft in: de inventarisatie van de activiteiten op het gebied van voorlichting aan en behandeling van jeugdigen met overgewicht in Nederland het volgende: Lange termijn successen in de behandeling van overgewicht zijn schaars. Juist bij overgewicht geldt dat voorkomen beter is dan genezen.

4 Daarom lijkt het belangrijk de nadruk te leggen op de preventie van overgewicht, met name tijdens de kinderleeftijd en adolescentie. 24 Voor het opzetten van de voorlichting is gekozen voor: een secundair preventieve activiteit, educatief van aard, interpersoonlijk met ondersteuning van multimediale hulpmiddelen. Door van deze opzet uit te gaan worden de kinderen actief betrokken bij de voorlichting en leren ze hoe ze hun probleem moeten aanpakken. De voorlichting is secundair van aard, maar kan tevens na enkele wijzigingen worden gebruikt voor primaire preventie. Zie verder hoofdstuk 4 Te behandelen theorie Uit de literatuur blijkt dat behandelingsprogramma s gericht moeten zijn op verminderde voedselinname, meer beweging en gedragsbeïnvloeding. 6, 14, 30 Daarnaast geven deze bronnen aan dat bij kinderen geen gewichtsverlies hoeft op te treden. Bij kinderen wordt gestreefd naar het constant houden van het lichaamsgewicht. Doordat ze nog groeien zal de vetmassa relatief afnemen. Hierbij is het belangrijk om ervoor te zorgen dat ze niet in een negatieve stikstof balans terechtkomen, dit is zeer ongunstig voor een kind in de groei. 6 Het belangrijk dat de kinderen (en de ouders) vooral leren hoe ze hun leefstijl moeten veranderen en hoeven niet te gedetailleerde achtergrondinformatie hierover te verkrijgen. Door veel te oefenen met praktijksituaties zullen de kinderen leren hoe ze de theorie in de praktijk moeten toepassen. Door verschillende onderwerpen door elkaar te behandelen kunnen ze de draad van het verhaal kwijt raken. Het is de bedoeling dat de kinderen zich de theorie eigen maken door middel van opdrachten en spelletjes. Uit diverse interviews blijkt dat kinderen zoveel mogelijk actief betrokken dienen te worden bij de bijeenkomsten. Om hun aandacht vast te houden moet de behandelde theorie boeiend zijn. De verschillende theoretische onderwerpen, voeding, beweging en gedragsverandering, zullen apart behandeld worden tijdens de bijeenkomsten. Tijdens elke bijeenkomst staat één van deze onderwerpen centraal. Er is gekozen voor deze opzet omdat de theorie vrij pittig is voor deze leeftijdsgroep. Door één onderwerp per bijeenkomst te behandelen hebben ze een duidelijk beeld van wat er centraal staat per bijeenkomst. De bijeenkomsten Indeling van de bijeenkomsten Tijdens de verschillende bijeenkomsten staat er telkens een andere doelgroep centraal. De doelgroep kan bestaan uit de kinderen, de ouders of uit beide. Er is gekozen om de indeling zo te maken omdat op deze manier iedereen op zijn eigen niveau voorgelicht kan worden. De kinderen zullen vooral theoretische informatie krijgen en deze zich leren eigen maken door middel van opdrachten. De ouders zullen naast de theorie vooral praktische tips en adviezen krijgen om hun kind te motiveren en te ondersteunen. Als zowel de kinderen als de ouders komen is het de bedoeling dat in de bijeenkomst vooral samenwerking tussen ouder en kind centraal staat. De kinderen kunnen hun ouders laten zien wat ze al geleerd hebben. De afgelopen tijd zal worden geëvalueerd en er zal geoefend worden in het maken van afspraken. Op deze manier is directe feedback mogelijk. De samenkomst van lotgenoten maakt zowel het uitwisselen van praktische tips en adviezen (ouders) als het delen van gevoelens mogelijk (ouders en kinderen). Duur van de bijeenkomsten Kinderen van 6-8 jaar kunnen zich minuten concentreren. Door een afwisseling te maken van theorie en opdrachten zal er voldoende variatie zijn en hoeven de kinderen zich niet constant te concentreren. De bijeenkomsten zullen 1 ¾- 2 uur duren, op deze wijze kunnen twee blokken theorie worden afgewisseld met twee blokken van opdrachten of spelletjes en is er tijd voor 15 minuten pauze. Het Informatorium voor Diëtetiek geeft aan dat er voor de behandeling van kinderen met overgewicht ongeveer 7 bijeenkomsten nodig zijn, welke 1 keer per 14 dagen worden gepland. De bijeenkomsten duren ongeveer 1 uur. Voor de ouders dienen er 4 parallelsessies te zijn. 1 keer per 3 maanden follow-up 12.

5 Het aantal bijeenkomsten is gebaseerd op de tijd die nodig was om alle theorie goed te kunnen behandelen. Daarnaast zijn er een aantal follow-up bijeenkomsten ingedeeld. Gedragsverandering komt pas tot stand na veel oefenen, daarvoor wordt aangenomen dat langdurige opvolging nodig is (Wilson 1994). Door het plannen van follow-up bijeenkomsten wordt de kans op uitdoving van de nieuwe gewoonten verminderd en dit is zeer nuttig wanneer zelfcontrole dreigt te falen door tegenslagen. 6 Grootte van de groep Om de kinderen zo goed mogelijk te kunnen benaderen en goed mee te kunnen laten draaien in de groep is de groepsgrootte beperkt. Op deze manier kunnen ze goed worden betrokken in het geheel. De groep bestaat uit kinderen (20-30 ouders), deze grootte is naar aanleiding van praktische ervaringen vanuit het veld gekozen. De voorlichtingsmap De voorlichtingsmap bestaat uit verschillende delen. Allereerst een inleiding en een verantwoording voor de opzet van de voorlichting, ten tweede de instructiehandleiding voor de diëtist. Ten derde de handleiding voor de ouders en ten slotte het werkboek voor de kinderen. Er is gekozen voor deze verschillende delen omdat op deze wijze alle partijen een eigen handleiding krijgen. Zo krijgt iedereen de informatie waar hij/ zij belang bij heeft. Instructiehandleiding De instructiehandleiding is bestemd voor de voorlichter en is opgebouwd uit twee verschillende delen. In het eerste deel staat de achtergrondinformatie, in het tweede deel staat de indeling van de bijeenkomsten beschreven. In het deel met de achtergrondinformatie staat de theorie beschreven die behandeld dient te worden. Er is gekozen om de theorie uit te schrijven omdat op deze manier de voorlichter kan zien welke theorie behandeld dient te worden en op welk niveau de theorie behandeld dient te worden. In het tweede deel staat de indeling van de bijeenkomsten beschreven. Hier staat per les beschreven wat de doelgroep is, welke theorie er behandeld zal worden, welke achtergrondinformatie bij deze onderwerpen hoort en welke opdrachten in de les zullen worden behandeld. Op deze manier wordt een duidelijk overzicht verkregen van wat er in elke bijeenkomst behandeld dient te worden. De voorlichter zal over de gehele voorlichtingsmap komen te beschikken, zodat hij/zij ook op de hoogte is van de inhoud van de andere delen. Handleiding voor de ouders In de handleiding voor de ouders wordt een deel van de behandelde theorie beschreven, worden tips en adviezen gegeven, kunnen ze eet- en bewegingsdagboekjes terug vinden en vinden ze diverse traktaties, spelletjes en recepten. Tot slot staan er nog handige adressen, internetsites, brochures en boeken in, zodat ze als ze interesse hebben meer informatie over onder andere voeding en beweging kunnen opzoeken. Er is gekozen om een handleiding voor de ouders op te zetten omdat zij op deze manier de behandelde onderwerpen nog eens kunnen nazoeken. Ze zullen zo altijd de benodigde informatie bij de hand hebben. De handleiding voor de ouders dient als een naslagwerk, de ouders (en kinderen) kunnen hier informatie in opzoeken voor een optimale begeleiding van hun kind. Werkboek voor de kinderen Vanwege tijdsgebrek is er besloten alleen een beschrijving te maken van het werkboek voor de kinderen. Omdat de kinderen op deze leeftijd niet of nauwelijks kunnen lezen bevat het werkboek zo min mogelijk tekst. De tekst die erin geschreven zal staan zal grotendeels bestemd zijn voor degene die het kind begeleidt bij het doen en maken van de opdrachtjes. In het werkboek voor de kinderen zal geen theorie vermeld worden. De theorie staat vermeld in de handleiding van de ouders welke de kinderen later ook zelf kunnen gebruiken. In het werkboek zullen de huiswerkopdrachten, de dagboeken en de contracten komen te staan. Naast deze items zal er ruimte zijn voor een aantal opdrachten die de kinderen in hun vrije tijd kunnen uitoefenen.

6 De extra activiteiten die te vinden zijn in het werkboek zullen gericht zijn op voeding. Een aantal voorbeelden van activiteiten zijn kleurplaten, verbind de punten, etc. Overig Huiswerkopdrachten De kinderen zullen in diverse bijeenkomsten een opdracht mee naar huis krijgen welke ze moeten uitvoeren. Deze opdrachten zullen worden beschreven in het werkboek. De kinderen (en de ouders) krijgen huiswerkopdrachten omdat gedragsverandering veel oefening vergt. Tijdens de bijeenkomst wordt een gedraging aangeleerd, vervolgens wordt hier thuis verder mee geoefend. Dagboeken Onder de huiswerkopdrachten die worden uitgevoerd, horen ook het eetdagboek en het bewegingsdagboek. Deze zullen in het werkboek zitten zodat ze alle informatie netjes bij elkaar verzamelen en zodat ze later een overzicht hebben van de oude en nieuwe situatie. Vergelijking is dan mogelijk. Door het invullen van deze dagboeken krijgen de kinderen meer inzicht in hun voedings- en bewegingspatroon en wordt duidelijk waar de knelpunten zitten. De eetdagboeken voor de kinderen zijn zoveel mogelijk uitgetekend, ze kunnen hierop inkleuren wat ze gegeten hebben. Zo zullen ze in staat zijn, zonder al te veel hulp van de ouders, de eetdagboekjes zelf in te vullen. Voor de ouders zal er ook een geschreven exemplaar in hun handleiding komen, zo kunnen ze deze zelf invullen en deze kan dienen ter begeleiding van het kind. Contracten Wekelijks worden er contracten opgesteld. Zo hebben de kinderen duidelijk voor ogen welk doel voor die week is gesteld en wat hun beloning zal zijn. De contracten bevatten iedere week een doel met betrekking tot beweging en een met betrekking tot voeding. In de les zal elke week een aandachtspunt worden opgesteld waaraan de doelen moeten voldoen. De tussendoortjes Bij de keuze van de tussendoortjes is rekening gehouden met de Richtlijnen Goede Voeding. Het tussendoorpakket levert kcal. Bij voorkeur levert het vezels, zo min mogelijk vet en wordt er rekening gehouden met de te lage groente- en fruitconsumptie. Het tussendoorpakket gaat uit van het gebruik van 3 tussendoortjes. 15 Knelpunten in de voeding bij kinderen met overgewicht zitten vaak in het tussendoorpakket, daarom is er gekozen om de kinderen hier meer inzicht in te laten verkrijgen door de voedingswaarde van tussendoortjes te vertalen naar stippen. De energetische voedingswaarde in kilocalorieën vermelden heeft bij deze groep geen zin omdat zij niet bekend zijn met deze getallen en zo niet kunnen inschatten wat veel en wat weinig is. Eén stip is ongeveer gelijk aan 12,5 kilocalorieën, per dag mag het totale tussendoorpakket maximaal 40 stippen leveren (500 kcal). De beweging is tevens vermeld in een aantal stippen die per 10 minuten te verdienen zijn. Hier is uitgegaan van een kind van ongeveer 25 kilogram (±P 50 bij deze leeftijd). Vervolgens is uitgerekend wat de verbranding van kilocalorieën in 10 minuten zou zijn, dit resulteert in het aantal stippen. Eén stip is ongeveer 12,5 kilocalorieën. Doordat bij zowel tussendoortjes als beweging elke stip gelijk is aan ongeveer 12,5 kilocalorie, kan het kind deze met elkaar vergelijken. Recepten De ouders krijgen ook informatie over koken met verschillende bereidingswijzen. In de handleiding voor de ouders zullen een aantal recepten staan, bij het kiezen van deze recepten is rekening gehouden met de aantrekkelijkheid voor het kind, de bereidingswijze en de voedingswaarde. De recepten zijn verder willekeurig gekozen. Voor de voedingswaarde is uitgegaan van de aanbevelingen (vanuit de voedingswijzer) voor de warme maaltijd. De recepten vallen in ieder geval binnen de categorie middenweg, enkele in de categorie bij voorkeur. De berekeningen zijn uitgevoerd in het voedingsberekeningsprogramma Becel 5.

7 Maaltijden Voorkeur Middenweg Warme maaltijd 40 en% vet > en% vet KJ 14 en% verzadigd vet > en% verzadigd vet ( kcal) 150 gram groente gram groente 15 Spelletjes De spelletjes die staan beschreven in de handleiding worden deels ook uitgevoerd tijdens de bijeenkomsten, het zijn suggesties voor de ouders. Bij het kiezen van de spelletjes is er vanuit gegaan dat deze met zo min mogelijk materiaal te spelen moeten zijn en dat ze niet te moeilijk moeten zijn. De spelletjes kunnen op verschillende plaatsen worden gespeeld.

8 INHOUD INLEIDING... 4 DEEL 1 ACHTERGRONDINFORMATIE... 5 Hoofdstuk 1 eten en drinken 1.1 Inleiding Je lichaam, een weegschaal Calorieën Bepaling van overgewicht Gevolgen van overgewicht... 7 Hoofdstuk 2 Voeding Algemeen 2.1 Inleiding Eiwitten Functie Bronnen 2.3 Vetten Functie Bronnen 2.4 Koolhydraten Functie Bronnen 2.5 Vitamines Functie Bronnen 2.6 Mineralen Functie Bronnen 2.7 Water Functie Bronnen 2.8 Voedingsvezel Functie Bronnen Hoofdstuk 3 Gezonde voeding 3.1 Inleiding Richtlijnen goede voeding Voedingswijzer Voorkeursvoedingsmiddelen Aanbevolen hoeveelheden Hoofdstuk 4 Tussendoortjes 4.1 Inleiding Tussendoortjes Hoofdstuk 5 Speciale gelegenheden 5.1 Inleiding Feestjes Traktaties Omgaan met moeilijke situaties Hoofdstuk 6 het bereiden van voedsel 6.1 Inleiding Bereiden... 15

9 Hoofdstuk 7 tips en adviezen 7.1 Inleiding Het kiezen van de juiste producten Het inkopen en de bereiding Bijhouden van een eetdagboek Hoofdstuk 8 Beweging 8.1 Inleiding Het belang van lichaamsbeweging Verschillende soorten bewegingsprogramma s De intensiteit van lichamelijke activiteit Het opzetten van bewegingsprogramma s voor te dikke kinderen Bijhouden van een bewegingsdagboek...21 HOOFDSTUK 9 GEDRAGSVERANDERING 9.1 Inleiding Oudersteunen en motiveren van de kinderen Veranderingen aanbrengen in het voedingspatroon...24 DEEL 2 INDELING VAN DE BIJEENKOMSTEN INLEIDING INDELING VAN DE BIJEENKOMSTEN BIJLAGEN - Figuur 1.1 Groeidiagram jongens 1-21 jaar - Figuur 1.2 Groeidiagram meisjes 1-21 jaar - Tabel 3.1 Spelregels voor goede voeding - Tabel 3.2 Indeling van de voedingswijzer - Tabel 3.3 Lijst van voedingsmiddelen en gerechten ingedeeld in bij voorkeur, middenweg en bij uitzondering - Tabel 3.4 Aanbevolen hoeveelheden - Tabel 4.1 Tussendoortjes - Tabel 4.2 Voorbeeld van een stippenteller voor tussendoortjes - Tabel 5.1 Verschillende stukken taart - Tabel 5.2 Omgaan met moeilijke situaties - Tabel 7.1 Voorbeeld van een eetdagboek - Tabel 8.1 Activiteiten met verschillende soorten intensiteit - Tabel 8.2 Voorbeeld van een bewegingsdagboek - Figuur 9.1 Voorbeeld van een contract

10 INLEIDING De instructiehandleiding bestaat uit twee delen; in deel 1 wordt de achtergrondinformatie over de te behandelen onderwerpen besproken, in deel 2 wordt indeling van de bijeenkomsten besproken. Deze handleiding is geschreven voor de voorlichter. Om ervoor te zorgen dat tijdens elke voorlichtingsactiviteit dezelfde theorie wordt behandeld is de theorie beschreven. Het is belangrijk dat de kinderen actief worden betrokken bij de theorie en met name door middel van de opdrachten zich de theorie eigen maken. Voor de kinderen is er een werkboek met daarin de opdrachten, waaronder ook huiswerkopdrachten en een aantal leuke activiteiten die ze in hun eigen tijd kunnen doen. Voor de ouders is er een handleiding met een stuk theorie over een gezonde leefstijl en tips en adviezen voor het begeleiden van hun kind. Daarnaast staan er onder andere recepten, spelletjes en adressen en internetsites in vermeld. De volgende onderwerpen tijdens komen de voorlichtingsactiviteit aan bod: - Waarom eten en drinken we en hoe werkt het lichaam? - Voeding; voedingsstoffen en hun functie. - Gezond eten - Tussendoortjes - Feestjes en traktaties - Tips en adviezen voor het samenstellen van een gezonde voeding - Beweging - Gedragsverandering

11 Deel 1 Achtergrondinformatie

12 HOOFDSTUK 1 ETEN EN DRINKEN 1.1 Inleiding Eten en drinken zijn de basisbehoeften van de mens. Om te kunnen bewegen, leren, groeien en ademen heeft de mens voeding nodig. De voeding bestaat uit verschillende voedingsstoffen; er zijn voedingsstoffen die energie leveren en er zijn voedingsstoffen die nodig zijn voor de verdere instandhouding en het functioneren van het lichaam. 1.2 Je lichaam, een weegschaal Het lichaam is te vergelijken met een weegschaal. Aan de ene kant hoort alles wat er opgenomen wordt, aan de andere kant hoort alles wat er verbruikt wordt. Onder opgenomen wordt verstaan al het eten en drinken, onder verbruik worden alle inspanningen, vertering of groei verstaan. Is de inname hoger dan het verbruik dan gaat het gewicht omhoog Is de inname lager dan het verbruik dan gaat het gewicht omlaag Is de inname gelijk aan het verbruik dan blijft het gewicht gelijk Het is de bedoeling dat de weegschaal zoveel mogelijk in evenwicht verkeert. Voor kinderen met overgewicht is het streven om het lichaamsgewicht gelijk te houden. Doordat hun nog in lichaamslengte zal toenemen, zal de hoeveelheid vetmassa relatief minder worden. Gelijk blijven van het lichaamsgewicht, bij toenemende lichaamslengte, is voldoende. Omdat kinderen nog in de groei zijn, is het meestal niet nodig dat zij afvallen. Het minimumstreven is het gelijk houden van het gewicht. Om die weegschaal in balans te houden zijn er diverse aspecten waar aandacht aan besteed kan worden, waaronder voeding en beweging. 1.3 Calorieën Onze voeding levert de energie die we dagelijks nodig hebben. Deze hoeveelheid energie wordt uitgedrukt in kilojoules of kilocalorieën. De belangrijkste energiebronnen in onze voeding zijn koolhydraten en vetten, maar ook eiwitten en alcohol leveren energie. 1 gram koolhydraten levert 4 kcal/ 17 KJ 1 gram vetten levert 9 kcal/ 38 KJ 1 gram eiwitten levert 4 kcal/ 17 KJ 1 gram alcohol levert 7 kcal/ 29 KJ Zo is duidelijk te zien welke voedingsstoffen veel en welke weinig energie leveren. In totaal heeft een kind van 4-12 jaar ongeveer kilocalorieën per dag ( MJ) nodig. 1.4 Bepaling van overgewicht

13 LENGTE EN GEWICHT SPELEN EEN ROL BIJ HET BEPALEN VAN DE MATE VAN OVERGEWICHT. TOT NU TOE WORDT ER IN NEDERLAND GEBRUIK GEMAAKT VAN GROEIDIAGRAMMEN, HIERIN WORDEN HET GEWICHT EN DE LENGTE VAN HET KIND GENOTEERD, WAARNA DEZE TWEE GEGEVENS 1 PUNT VORMEN IN HET DIAGRAM. IN HET DIAGRAM STAAN 3 LIJNEN, HET PUNT GEEFT AAN OF HET KIND ONDER, GELIJK AAN OF BOVEN HET GEMIDDELDE ZIT. ALS HET PUNT TUSSEN DE BOVENSTE EN DE ONDERSTE LIJN LIGT, IS ER NIETS AAN DE HAND. LIGT HET PUNT BOVEN DE BOVENSTE LIJN, DAN IS HET KIND TE ZWAAR VOOR DEZE LENGTE. EN LIGT HET PUNT ONDER DE ONDERSTE LIJN DAN IS HET KIND TE LICHT VOOR DEZE LENGTE. Deze diagrammen worden gebruikt door bijvoorbeeld de (school)arts of het consultatiebureau. Zie figuur 1.1 en 1.2 voor (vereenvoudigde) gewicht-naar-lengte diagrammen. (In de handleiding voor de ouders is ook een diagram te vinden) De bepaling van lengte en gewicht is de meest voorkomende manier van bepalen van overgewicht. Daarnaast kunnen ook vetmetingen worden verricht en kan de verhouding van het vet over het lichaam worden bepaald. Deze methoden worden bij kinderen echter weinig gebruikt. *nb: In de uiteindelijke voorlichting zullen de groeidiagrammen geheel vereenvoudigd worden weergegeven. In het kader in het groeidiagram is nu te zien hoe het geheel er dan zal uitzien. Verder worden zoveel mogelijk voor de ouders overbodige gegevens weggehaald, zodat het een eenduidig groeidiagram zal worden. 1.5 Gevolgen van overgewicht De gevolgen van overgewicht bij kinderen zullen pas jaren later zichtbaar zijn, vooral bij degenen die ook als volwassene met overgewicht kampen. Als een te dik kind uitgroeit tot een dikke volwassene neemt de kans op lichamelijke bezwaren met het jaar toe. Gemiddeld blijft driekwart van de kinderen met overgewicht last houden van overgewicht als ze volwassen zijn. De gevolgen van overgewicht bij kinderen zijn in te delen in drie verschillende termijnen; de korte termijn, de middellange termijn en de lange termijn. Op korte termijn spelen vooral de psychologische gevolgen een hoofdrol. Kinderen met overgewicht worden eerder het doelwit van discriminatie, worden buitengesloten en ze zijn het minst gewild om als vriendjes te hebben. Omdat kinderen met overgewicht vaak groter zijn dan hun leeftijdsgenootjes wordt hun niveau van kennis vaak verkeerd ingeschat. Op deze manier kunnen ze verkeerd benaderd worden en het gevoel hebben niet aan de eisen van de omgeving te voldoen. Naast de psychologische gevolgen kunnen er ook medische gevolgen aanwezig zijn. Kinderen kunnen last hebben van gewrichten en de rug. Ook kunnen de kinderen een verhoogd cholesterol gehalte, een hogere bloeddruk en insuline resistentie ontwikkelen. Cholesterol is een vetachtige stof die voorkomt in het bloed, een te hoog gehalte aan cholesterol vergroot de kans op hart- en vaatziekten. Insulineresistentie is een voorloper van Diabetes Mellitus type II, ook wel ouderdoms suiker genoemd. De gevolgen op middellange termijn kunnen op zich niet als ziekte worden beschouwd, maar wel als risicofactoren voor het ontstaan van hart- en vaatziekten en overgewicht op volwassen leeftijd. Overgewicht op volwassen leeftijd geeft een verhoogde kans op hart- en vaatziekten, Diabetes Mellitus type II, hyperlipidemiën (verkeerde verhouding van de vetten in het bloed, verhoogt de kans op afsluiting van de vaten), galstenen en bepaalde vormen van kanker. Over de gevolgen op lange termijn is nog vrij weinig bekend, dit komt omdat er een grote tijd zit tussen de kinderleeftijd en de gevolgen van overgewicht op latere leeftijd. Gewichtsverlies vermindert de kans dat er verschillende risicofactoren tot uiting komen. Ook als een kind geen overgewicht heeft, kunnen deze risicofactoren aanwezig zijn. Bij het consumeren van een ongezonde voeding, waar niet voldoende voedingsstoffen inzitten, is

14 tevens de kans op het ontstaan van hart- en vaatziekten en Diabetes Mellitus vergroot. Daarnaast kunnen er tekorten ontstaan aan diverse vitamines en mineralen.

15 HOOFDSTUK 2 VOEDING ALGEMEEN 2.1 Inleiding Er kan op verschillende manieren op de eigen voeding worden gelet, daarom is het van belang allereerst eens te kijken naar voeding in het algemeen. Voeding bestaat uit verschillende voedingsstoffen, die elk hun eigen functie hebben. Al deze verschillende voedingsstoffen zijn nodig voor een gezonde voeding. Een product bevat nooit alle verschillende voedingsstoffen, vandaar dat het erg belangrijk is voldoende variatie toe te passen in de voeding. Voedingsstoffen spelen een rol bij fysiologische functies, dat wil zeggen die functies die nodig zijn voor levensprocessen van de mens, bijvoorbeeld: - Opbouwen of repareren van het lichaam - Energie leveren voor het lichaam - Regelen van processen in het lichaam De belangrijkste voedingsstoffen zijn eiwitten, vetten, koolhydraten en een groot aantal vitamines en mineralen en voedingsvezel. Hieronder zullen functies en bronnen van de verschillende voedingsstoffen worden besproken. 2.2 Eiwitten Functie Eiwitten zijn de belangrijkste bouwstoffen van lichaamsweefsels. Spierweefsel bestaat voor een belangrijk deel uit eiwit. In de spieren zijn de eiwitten verantwoordelijk voor de beweging en de samentrekkingen. Ook het skelet, het gebit, de haren, de nagels, de huid en de bloedvaten bevatten behoorlijke hoeveelheden eiwit. Eiwitten zijn essentieel voor veel fysiologische processen die in het lichaam optreden. Kortom eiwitten zijn nodig voor de groei, de handhaving en de vernieuwing van de weefsels Bronnen Eiwitten kunnen van dierlijke en plantaardige oorsprong zijn. Plantaardige eiwitten komen voor in brood- en graanproducten, peulvruchten, aardappelen, groenten en sojaproducten. Dierlijke eiwitten komen voor in melk en melkproducten, vlees, wild, gevogelte, vis en ei. In de Nederlandse voeding zijn de belangrijkste eiwitleveranciers: - Melk en melkproducten - Vlees, vleeswaren en gevogelte - Brood- en graanproducten, peulvruchten - Eieren en kaas - Vis, schaal- en schelpdieren 2.3 Vetten Functie Vet is een belangrijke energiebron. Het vetweefsel onder de huid heeft naast de functie van energieopslag vooral een belangrijke isolerende functie. Het vetweefsel rondom de organen zorgt voor bescherming. Ook vervult vet een essentiële rol bij transport en opslag van de vetoplosbare vitamines A, D, E en K. Vetten werken sterk verzadigend, omdat ze de maagbeweging en de maagmondlediging remmen. Bij een energiebeperkt dieet is het daarom belangrijk de hoeveelheid vet in de voeding niet extreem te beperken. De voeding bevat zowel zichtbare vetten zoals margarine en frituurvet als onzichtbare vetten zoals cake en snacks. Vooral het gebruik van onzichtbare vetten is in de Nederlandse voeding hoog.

16 2.3.2 Bronnen In onze voeding zitten verschillende soorten vet. Vetten kunnen worden onderverdeeld in verzadigde en onverzadigde vetten. Verzadigde en onverzadigde vetten: Vetten bestaan voor een groot gedeelte uit vetzuren. Er zijn verschillende soorten vetzuren. We kennen verzadigde vetzuren en onverzadigde vetzuren. Dit is een scheikundige indeling. Het geeft aan in hoeverre zich aan het vetzuur andere stoffen kunnen binden. Aan verzadigd vet kunnen zich geen stoffen meer binden, aan onverzadigde vetten kan dat wel. De onverzadigde vetten spelen een belangrijke rol bij het voorkómen van hart- en vaatziekten. Onverzadigd vet is het gunstige vet, verzadigd vet is het ongunstige vet. In een gezonde voeding komen daarom vetten met verzadigd vet slechts zeer beperkt voor. Verzadigde vetten komen vooral voor in vlees(waren), gebak, koek en snoep en melk(producten). Plantaardig of dierlijk vet Vetten zijn ook in te delen op grond van hun herkomst; dierlijk of plantaardig. Over het algemeen is dierlijk vet verzadigd en plantaardig vet onverzadigd. Dit is echter niet per definitie waar. Er zijn dierlijke vetten die ook veel onverzadigde vetten bevatten. Denk hierbij aan vis en schaal- en schelpdieren. Ook kip en gevogelte bevatten meer onverzadigde vetten dan vlees. Verder zijn er ook plantaardige vetten die juist veel verzadigde vetten bevatten. Kokosvet, palmolie, en cacaovet zijn bijvoorbeeld overwegend verzadigd. De voeding van de gemiddelde Nederlander bevat over het algemeen te veel vet. Deze vetten zouden vervangen moeten worden door koolhydraten. In de Nederlandse voeding zijn de belangrijkste vet leveranciers: - Vetten, olien en hartige sauzen - Vlees, vis, gevogelte en eieren - Zuivelproducten - Noten, zaden en snacks - Gebak en koek 2.4 Koolhydraten Functie Koolhydraten zijn belangrijke energieleveranciers. Voor de meeste mensen zijn koolhydraten de grootste energiebron in de voeding. Daarnaast hebben koolhydraten invloed op het verzadigingsgevoel Bronnen Koolhydraten komen in verschillende vormen in de voeding voor. Mono- en disacchariden komen met name voor in fruit, groente en melk. Een groot aandeel wordt geleverd door industrieel bereide voeding, zoals kant en klaar toetjes, frisdranken, zoet beleg, snoep, koek en gebak. Een voorbeeld van een polysaccharide is zetmeel. Zetmeel wordt in de Nederlandse voeding vooral opgenomen in de vorm van brood en andere graanproducten, aardappelen, rijst, pasta, bloem, maïzena en peulvruchten. De belangrijkste bron van koolhydraten in de Nederlandse voeding is zetmeel. 2.5 Vitamines Functie Vitamines zijn stoffen die in kleine hoeveelheden voor de mens noodzakelijk zijn en met de voeding moeten worden opgenomen. Vitamines hebben allemaal verschillende functies en zijn nodig voor het optimaal functioneren van het lichaam Bronnen Vitamines komen voor in verschillende voedingsmiddelen.

17 2.6 Mineralen Functie Mineralen vervullen een belangrijke functie in de stofwisseling. Een aantal voorbeelden van mineralen zijn natrium, kalium, calcium, ijzer en zink. Mineralen en spoorelementen hebben zeer uiteenlopende functies, zo kunnen het belangrijke bouwstoffen zijn, kunnen ze zorgen voor de bloedstolling, voor de samentrekking van spieren en zorgen voor evenwicht in het lichaam Bronnen Mineralen en spoorelementen komen in alle voedingsmiddelen voor. 2.7 Water Functie Water heeft als belangrijkste functie het transport van voedingsstoffen en stofwisselingsproducten in het lichaam, stofwisselingsprocessen vinden plaats in een waterig milieu en water is betrokken bij de regeling van de lichaamstemperatuur. Het lichaam bestaat voor ongeveer 70% uit water. Water wordt niet alleen uitgescheiden door de productie van urine, maar ook in de ontlasting, door uitademing en verdamping via de huid Bronnen Water komt niet alleen voor in alle dranken, maar ook in de vaste voedingsmiddelen. 2.8 Voedingsvezel Functie Voedingsvezels zijn de onverteerbare delen van de voeding. In de darmen nemen deze vezels vocht op, zodat de ontlasting zacht van consistentie blijft. Ze stimuleren de darmwerking. Als de hoeveelheid voedingsvezel in de voeding wordt verhoogd dan kunnen de darmen hierop reageren. De darmen hebben de tijd nodig om zich aan te passen aan de verhoogde hoeveelheid voedingsvezel. Daarnaast geven de voedingsvezels een gevoel van verzadiging. Doordat ze vocht opnemen in de darmen, krijgen ze een groter volume en zorgen ze voor meer verzadiging Bronnen Voedingsvezels komen voor in plantaardige producten zoals volkoren graanproducten (bijvoorbeeld volkorenbrood, roggebrood, muesli), peulvruchten, noten, groente, fruit en aardappelen. Witbrood bevat minder vezels dan volkorenbrood, witte rijst minder dan zilvervliesrijst, gewone macaroni minder dan volkoren macaroni.

18 HOOFDSTUK 3 GEZONDE VOEDING 3.1 Inleiding Nu de verschillende voedingsstoffen zijn besproken is het tijd om naar de voedingsmiddelen te kijken. Elk voedingsmiddel bestaat uit verschillende voedingsstoffen. De Voedingsraad heeft richtlijnen opgesteld waarop gelet dient te worden bij het samenstellen van de voeding. Een gezonde voeding is samen te stellen door te letten op twee verschillende aspecten, ten eerste dienen alle verschillende voedingsstoffen in voldoende mate aanwezig te zijn (de voedingswijzer), daarnaast kan er gelet worden op de gezondheidsaspecten van de verschillende voedingsmiddelen (voorkeursvoedingsmiddelen). In dit hoofdstuk zal tevens worden gekeken naar de aanbevolen hoeveelheden voor kinderen in de leeftijd van 4-12 jaar. 3.2 Richtlijnen goede voeding De richtlijnen goede voeding zijn in 1986 opgesteld door de Voedingsraad, ze vormen de basis voor de voedingsvoorlichting. De richtlijnen goede voeding worden weergegeven als 10 spelregels om een goede voeding samen te stellen. (tabel 3.1) 3.3 Voedingswijzer De voedingswijzer is een middel om ordening aan te brengen in de verscheidenheid aan voedingsmiddelen. De tien spelregels voor goede voeding vormen hiervoor de uitgangsbasis. Om een duidelijker beeld te geven van hoe een gezonde voeding eruit ziet, wordt de voedingswijzer gebruikt. De voedingswijzer is ingedeeld in 4 vakken. De hoofdkenmerken van deze vier vakken zijn koolhydraten, eiwitten, vetten en vitamine C. Vocht heeft een aparte plaats gekregen omdat deze producten normaal gesproken geen essentiële voedingsstoffen bevatten. (tabel 3.2) Als de voeding volgens de voedingswijzer wordt samengesteld bevat deze alle benodigde voedingsstoffen. De voedingswijzer gaat uit van het gebruik van drie hoofdmaaltijden. 3.4 Voorkeursvoedingsmiddelen Naast het samenstellen van een voeding gericht op de benodigde voedingsstoffen, kan de voeding ook worden samengesteld met het oog op de gezondheid en preventie van welvaartsziekten. Voor deze indeling is er een driedeling gemaakt per productgroep, er kunnen gunstige en minder gunstige keuzes binnen productgroepen worden aangegeven. De driedeling van elk van de vier hoofdgroepen komt neer op: bij voorkeur, middenweg en bij uitzondering. Een voeding met enkel voorkeur producten bestaat als ideaal, maar hoeft zeker niet te worden nagestreefd. Kiezen uit de middenweg producten is een stap in de goede richting. Bij het vaker gebruik maken van producten uit de voorkeur groep, is er meer ruimte over om eens producten uit de productgroep bij uitzondering te kiezen. (tabel 3.3) 3.5 Aanbevolen hoeveelheden De aanbevolen hoeveelheden zijn opgesteld als een algemeen advies. Ze zijn niet voor een enkel individu opgesteld. De aanbevolen hoeveelheden voor kinderen van 4-12 jaar staan aangegeven in tabel 3.4.

19 HOOFDSTUK 4 TUSSENDOORTJES 4.1 Inleiding Het is niet zo dat in een gezonde voeding geen plaats meer is voor tussendoortjes en dat nooit meer gesnoept mag worden. Het is echter wel zo dat het vaak op deze punten misgaat. Door te leren een verantwoorde keuze te maken uit tussendoortjes en de hoeveelheid ervan te beperken, kunnen tussendoortjes goed worden ingepast in het voedingspatroon. 4.2 Tussendoortjes Tussendoortjes zijn vaak de boosdoeners als het om extra kilo s gaat. Maak er een gewoonte van om niet voortdurend tussen de maaltijden door te eten. Neem hooguit drie keer per dag iets tussendoor. En kies dan natuurlijk het liefst voor dingen die niet al te veel calorieën leveren. Om aan de kinderen duidelijk te maken hoeveel energie tussendoortjes leveren kan er gebruik gemaakt worden van de methode om de samenstelling van de tussendoortjes weer te geven in stippen. Zo krijgt het kind inzicht in de soort tussendoortjes die er geconsumeerd worden. Per dag mogen maximaal 40 stippen aan tussendoortjes worden gegeten, minder is prima. ( 1stip = 12,5 kcal/ 52 KJ) Tussendoortjes hoeven niet altijd te worden gegeven in de vorm van snoep, koek of chips. Door creatief te zijn kunnen er verantwoorde tussendoortjes worden samengesteld. Te denken hierbij valt aan het gebruik van fruit en rauwkost of producten uit de rij bij voorkeur. In tabel 4.1 staat een overzicht van verschillende tussendoortjes en een vergelijking met het aantal stippen. In tabel 4.2 staat een voorbeeld van een stippenteller voor tussendoortjes, zo kan het kind het aantal toegestane stippen tellen.

20 HOOFDSTUK 5 SPECIALE GELEGENHEDEN 5.1 Inleiding In het dagelijks leven lukt het waarschijnlijk goed om de richtlijnen op te volgen en een goede voeding samen te stellen. Bij speciale gelegenheden kan het echter soms moeilijk worden. In dit hoofdstuk worden verschillende speciale gelegenheden behandeld en worden er tips en adviezen voor het omgaan met moeilijke situaties gegeven. Het is goed om van tevoren rekening te houden met dit soort situaties. Voor de keuze van bepaalde producten kan ook het schema met voorkeur-, middenweg- en uitzonderingsproducten worden gebruikt. Dit kan ook worden genoteerd in de stippenteller. 5.2 Feestjes Bij feestjes staan er vaak veel lekkere en ongezonde voedingsmiddelen op tafel. De aantrekkingskracht van alle lekkere hapjes en drankjes is vaak erg groot. Daarom is het verstandig om van tevoren een plan op te stellen en te denken wat er gegeten en gedronken mag worden. Door voor een feestje iets minder te eten, blijft er ruimte over voor iets extra s. Maar denk eraan, het is niet verstandig om met een lege maag naar een feestje te gaan. Probeer een keuze te maken uit de producten die het minste extra energie zullen leveren en bepaal van te voren hoeveel er gegeten mag worden. In tabel 4.1 en 5.1 staan voorbeelden van tussendoortjes en taart en staat vermeld hoeveel energie en stippen ze leveren. 5.2 Traktaties Op school zal diverse malen worden getrakteerd, dit zal niet alleen het kind zelf doen, maar ook de klasgenootjes zullen trakteren. Ten eerste wordt er ingegaan op de situatie als het kind zelf trakteert. Dan kan zelf bepaald worden wat er zal worden getrakteerd. Als het kind zelf trakteert kan er zelf gekozen worden. Traktaties kunnen vaak goed zelf worden gemaakt, dan kan van een gezonde basis iets leuks worden gemaakt. Van bijvoorbeeld een stuk fruit kunnen gezichtjes worden gemaakt en bananen kunnen gezellig op het strand liggen. Maar er valt bijvoorbeeld ook te denken aan een niet eetbare traktatie, zoals stoepkrijt, bellenblaas, etc. (In de handleiding van de ouders staan er een aantal genoemd). Door een gezonde traktatie leuk aan te kleden, zullen de kinderen verrast zijn. Als er wordt besloten om het kind op snoep te laten trakteren dan kan er het beste een keuze worden gemaakt uit producten uit de groep bij voorkeur, uit de voorkeurlijst. Maar wat te doen als er op school getrakteerd wordt? Het is voor het kind niet leuk als het niet mee mag eten bij de traktaties. Wel kan er met het kind worden afgesproken dat als er op school getrakteerd wordt, het tussendoortje wordt weggelaten. Het kind eet dan een traktatie in plaats van het geplande tussendoortje, er wordt immers niets verboden, de grote fouten moeten uit het voedingspatroon worden gehaald, dit is een uitzondering. 5.3 Weekend Ook het weekend zorgt vaak voor meer moeilijkheden dan de doordeweekse dagen. Vaak wordt er op andere tijdstippen gegeten, er wordt gemakkelijker een maaltijd overgeslagen en vaak zijn er in het weekend ook wat extraatjes. De moeilijkheid ligt grotendeels in een ander leefritme. Probeer daarom in het weekend hetzelfde ritme aan te houden als door de week. Sla geen maaltijden over en als er iets extra s tussendoor is, probeer dan de hoofdmaaltijden wat kleiner te maken. Zo blijft er ruimte over wat lekkere hapjes.

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Waarom eet je eigenlijk? Je krijgt er energie van! Energie heb je nodig alle processen in je lichaam b.v. voor lopen, computeren Maar ook

Nadere informatie

Vakantie vitamines: hoe voorkom je vakantie kilo s? Jantine Blaauwbroek Diëtist

Vakantie vitamines: hoe voorkom je vakantie kilo s? Jantine Blaauwbroek Diëtist Vakantie vitamines: hoe voorkom je vakantie kilo s? Jantine Blaauwbroek Diëtist Inhoud 1 Vakantiebestemmingen 2 Wat is gezonde voeding? 3 Energieleveranciers en functies 4 Energiebalans op vakantie 5 Weet

Nadere informatie

G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf

G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf De Schijf van Vijf in het kort Om fit en gezond te leven is het belangrijk om gezond te eten. Gezond eten is samen met voldoende bewegen dé basis voor een

Nadere informatie

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Inhoudsopgave: Kennis testen Waar is voeding eigenlijk goed voor? Waarmee moeten we dan ontbijten? Bloedsuiker spiegel Calorieën?? Schijf van 5 Hoeveel calorieën

Nadere informatie

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over.

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Pre-diabetes Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Wat is pre-diabetes Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het

Nadere informatie

Voedingsadviezen. 2.1. Samenstelling van de voeding. 6-7 sneetjes. 20-25 g. 4-5 aardappelen/ opscheplepels

Voedingsadviezen. 2.1. Samenstelling van de voeding. 6-7 sneetjes. 20-25 g. 4-5 aardappelen/ opscheplepels Hoofdstuk 2 Voedingsadviezen voor mensen met diabetes mellitus 2.1. Samenstelling van de voeding Dieetadviezen bij diabetes mellitus zijn niet anders dan adviezen voor een goede voeding. De basis van een

Nadere informatie

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus Bij gebruik van GLP-1-analoog Aangezien u lijdt aan Diabetes mellitus, type 2 (oftewel ouderdomsdiabetes) én overgewicht hebt, heeft de arts u een behandeling met zogenaamd

Nadere informatie

Diabetes mellitus. Victoza en voeding

Diabetes mellitus. Victoza en voeding Diabetes mellitus Victoza en voeding In het kort Wat is diabetes? Diabetes mellitus wordt in de volksmond ook wel suikerziekte genoemd. Bij Diabetes mellitus is er geen of onvoldoende insuline beschikbaar

Nadere informatie

Een operatie? Let op uw voeding!

Een operatie? Let op uw voeding! Een operatie? Let op uw voeding! Belangrijk Om een operatie en uw herstel zo goed mogelijk te laten verlopen is het belangrijk dat u lichamelijk in een zo goed mogelijke conditie bent. Een goede voedingstoestand

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 3. Voeding 6. Slaap 22. Houding 30. Naar de dokter 37. Kleding 65. Mode 74. Kleding wassen 77

Inhoud. Voorwoord 3. Voeding 6. Slaap 22. Houding 30. Naar de dokter 37. Kleding 65. Mode 74. Kleding wassen 77 Inhoud Voorwoord 3 Voeding 6 Slaap 22 Houding 30 Naar de dokter 37 Kleding 65 Mode 74 Kleding wassen 77 6 VOEDING Weet wat je eet Je eet elke dag. Alles wat je eet (en drinkt) heet voeding. Is elke voeding

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Ondervoeding. in het ziekenhuis Afdeling Diëtetiek

PATIËNTEN INFORMATIE. Ondervoeding. in het ziekenhuis Afdeling Diëtetiek PATIËNTEN INFORMATIE Ondervoeding in het ziekenhuis Afdeling Diëtetiek Ondervoeding bij ziekte Ondervoeding door ziekte is in ziekenhuizen een veel voorkomend probleem. Ongeveer 1 op de 4 patiënten is

Nadere informatie

Voeding na transplantatie. 2013 Universitair Ziekenhuis Gent

Voeding na transplantatie. 2013 Universitair Ziekenhuis Gent Voeding na transplantatie 1 Algemene voedingsrichtlijnen Jemina Van Loo 24/06/2013 2 Inleiding Optimale gezondheid bereiken of bewaren 1) Medicatie 2) Gezonde voeding gezond gewicht gezonde voedingskeuzes

Nadere informatie

Gezonde voeding voor teamsporters

Gezonde voeding voor teamsporters Gezonde voeding voor teamsporters Inleiding Door: Esther Verhoef en Puck Reckers Doel: Kennis vergroten goede voeding rondom trainingen/wedstrijden. Inhoud Presentatie Wat is voeding - Koolhydraten - Vetten

Nadere informatie

niveau 2, 3, 4 thema 5.5

niveau 2, 3, 4 thema 5.5 niveau 2, 3, 4 thema 5.5 Gezonde voeding Inleiding Wanneer eet je gezond? Hoeveel moet ik dagelijks eten? Wat is een goed lichaamsgewicht? Onder- en overgewicht Inleiding Goede voeding levert de dagelijks

Nadere informatie

Voedingsbeleid Kinderdagverblijf Kiekeboe 2015

Voedingsbeleid Kinderdagverblijf Kiekeboe 2015 Ons voedingsbeleid Inleiding Gezond zijn en blijven begint onder andere met voeding. Gezond eten betekent: gevarieerd en niet te veel. Een gezond voedingspatroon is een voedingspatroon waarmee problemen

Nadere informatie

Welkom bij Forte kinderopvang

Welkom bij Forte kinderopvang Welkom bij Forte kinderopvang Gezonde voeding van 0-12 jaar Voedingsbureau PUUR! Donderdag 5 maart 2015 Inhoud 1. Belang gezonde voeding 2. Duurzaam & puur 3. Interactief informeren 4. Vragen 1. Belang

Nadere informatie

Risico op ondervoeding tijdens opname

Risico op ondervoeding tijdens opname Risico op ondervoeding tijdens opname Ondervoeding door ziekte, een behandeling of een operatie is in het ziekenhuis een veelvoorkomend probleem. Ongeveer één op de drie patiënten heeft een risico op

Nadere informatie

Gezonde voeding. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? De betekenis van eten voor mensen. Gezonde voeding

Gezonde voeding. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? De betekenis van eten voor mensen. Gezonde voeding Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over gezonde voeding. Nu vraag je je misschien af wat dit met de horeca te maken heeft. Gasten komen toch naar een horecabedrijf om lekker te eten en toch niet

Nadere informatie

DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK: OM DAGELIJKS EVENWICHTIG TE ETEN EN VOLDOENDE TE BEWEGEN.

DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK: OM DAGELIJKS EVENWICHTIG TE ETEN EN VOLDOENDE TE BEWEGEN. GEZONDHEID INFOBLAD DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK: OM DAGELIJKS EVENWICHTIG TE ETEN EN VOLDOENDE TE BEWEGEN. BRON: VIGeZ, 2011. De actieve voedingsdriehoek. De actieve voedingsdriehoek geeft je een idee

Nadere informatie

"Als je weet wat je eet kan je bewuster keuzes gaan maken en een gezondere lifestyle ontwikkelen."

Als je weet wat je eet kan je bewuster keuzes gaan maken en een gezondere lifestyle ontwikkelen. Dagelijkse voeding Als je wat meer op je voeding wilt gaan letten, dan sta je vast stil bij wat je allemaal op een dag eet. En je vraagt je vast af wat heb je nu direct nodig en wat niet? Wat voor effect

Nadere informatie

voorkomen van ondervoeding bij ouderen ZorgSaam

voorkomen van ondervoeding bij ouderen ZorgSaam voorkomen van ondervoeding bij ouderen ZorgSaam 1 2 VOORKOMEN VAN ONDERVOEDING BIJ OUDEREN Bij het bezoek op de polikliniek is u een aantal vragen gesteld over gewichtsverlies en uw eetlust. Hiermee wordt

Nadere informatie

lyondellbasell.com Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid

lyondellbasell.com Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid Verander je keuzes, verander je leven Deze presentatie heeft als doel om u betere beslissingen te laten nemen m.b.t. voeding om zo uw gezondheid te verbeteren. Belangrijke

Nadere informatie

S C H I J F V A N V I J F

S C H I J F V A N V I J F SCHIJF VAN VIJF DE SCHIJF VAN VIJF, GOED VOOR JE LIJF! V o o r i e d e r e e n i s e e n v o e d i n g s k e u z e v a n b e l a n g w a a r a l l e b e n o d i g d e voedingsstoffen in zitten. Dit zijn

Nadere informatie

Ik heb cholesterol Wat nu?

Ik heb cholesterol Wat nu? Ik heb cholesterol Wat nu? Belangrijk: Deze patiëntbrief is bedoeld ter ondersteuning van het consult door de huisarts. Deze informatie dient dus niet als vervanging van een consult bij een arts. Bedenk

Nadere informatie

RICHTLIJNEN BIJ EEN ENERGIEBEPERKTE VOEDING

RICHTLIJNEN BIJ EEN ENERGIEBEPERKTE VOEDING RICHTLIJNEN BIJ EEN ENERGIEBEPERKTE VOEDING Inleiding Een hoog lichaamsgewicht is gevaarlijk voor de gezondheid. Overgewicht wordt vaak in verband gebracht met: hart- en vaatziekten; gewrichtsklachten;

Nadere informatie

Voedingsadviezen na een Whipple-operatie

Voedingsadviezen na een Whipple-operatie Voedingsadviezen na een Whipple-operatie Albert Schweitzer ziekenhuis september 2014 pavo 1127 Inleiding U heeft een Whipple-operatie gehad waarbij (een deel van) uw alvleesklier is verwijderd. Na de operatie

Nadere informatie

Met brood in balans Gezond afvallen Doe het broodwisseldieet

Met brood in balans Gezond afvallen Doe het broodwisseldieet Met brood in balans Gezond afvallen Doe het broodwisseldieet Een goed gewicht Ben je ook een van die miljoenen Nederlanders die worstelen met de weegschaal? Of je nu een paar kilo wilt afvallen of juist

Nadere informatie

Gezond eten met pubers

Gezond eten met pubers Gezond eten met pubers Slimme tips voor ouders E-Book uitgegeven door Feel Good Coaching, exploitant van Ladyline Parkstad en Ladyline Sittard Gezond eten met pubers Slimme tips voor ouders Als ouder zie

Nadere informatie

Topsport en Voeding V R I J D A G 2 8 M A A R T 2 0 1 4 Z N B A S A R A I P A N N E K OE K S P ORTVOEDINGSADVIES

Topsport en Voeding V R I J D A G 2 8 M A A R T 2 0 1 4 Z N B A S A R A I P A N N E K OE K S P ORTVOEDINGSADVIES Topsport en Voeding V R I J D A G 2 8 M A A R T 2 0 1 4 Z N B A S A R A I P A N N E K OE K S P ORTVOEDINGSADVIES Het menu voor de ouders Even voorstellen Voedingspiramide Basissportvoeding Koolhydraten,

Nadere informatie

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Wat zijn voedingsstoffen Voedingsstoffen zijn stoffen die je nodig hebt om te lopen, te denken enz. Er zijn 6 soorten voedingsstoffen. 1. eiwitten (vlees, peulvruchten.

Nadere informatie

Overgewicht en kinderwens

Overgewicht en kinderwens Overgewicht en kinderwens Overgewicht is een toenemend probleem in onze samenleving. Het altijd en overal beschikbaar zijn van voedsel maakt dat we meer eten dan we nodig hebben. Ook bewegen we minder,

Nadere informatie

De voedingsmiddelendriehoek.

De voedingsmiddelendriehoek. Hoofdstuk 8 De voedingsmiddelendriehoek. 1. De voedingsdriehoek invullen. 2. De drie maaltijden per dag opnoemen. 3. Zeggen wanneer we best drinken en hoeveel liter we drinken. 4. Tips opnoemen om gezond

Nadere informatie

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten?

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? Alles wat je eet en drinkt noemen we voedingsmiddelen. Voorbeelden hiervan zijn: brood, boter, groenten en vlees. In voedingsmiddelen zitten voedingsstoffen:

Nadere informatie

Dieetadviezen bij wondgenezing

Dieetadviezen bij wondgenezing Dieetadviezen bij wondgenezing Diëtetiek Bereikbaarheid afdeling Diëtetiek Amphia Ziekenhuis: Locatie Langendijk, Molengracht, Pasteurlaan: (076) 595 30 75 Algemeen telefoonnummer Amphia Ziekenhuis: (076)

Nadere informatie

Voeding en sport. 31 oktober 2012 RedFed - Carmen Lecluyse

Voeding en sport. 31 oktober 2012 RedFed - Carmen Lecluyse Voeding en sport 31 oktober 2012 RedFed - Carmen Lecluyse Inhoud 1. Actieve voedingsdriehoek 2. Aanbevelingen 3. Praktische tips 4. Energiebehoefte 5. Etiket lezen 6. Reclame 7. Fabels en feiten Voeding

Nadere informatie

Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE. E-book

Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE. E-book Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE E-book WAT IS VET? VET IS EEN VOEDINGSSTOF DIE ZIT IN BIJVOORBEELD HALVARINE, OLIE, VLEES, KAAS EN IN KOEK, SNACKS EN SAUZEN. VET IS ALTIJD EEN MENGSEL VAN VETZUREN.

Nadere informatie

Zwangerschapsdiabetes en voeding

Zwangerschapsdiabetes en voeding Gynaecologie Zwangerschapsdiabetes en voeding www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Zwangerschapsdiabetes... 3 Glucosedagcurve... 3 Behandeling... 4 Adviezen met betrekking tot uw voeding... 4 Hanteer een

Nadere informatie

Deze brochure is gebaseerd op de NDF Voedingsrichtlijn Diabetes. Lekker. en gezond eten met diabetes

Deze brochure is gebaseerd op de NDF Voedingsrichtlijn Diabetes. Lekker. en gezond eten met diabetes Deze brochure is gebaseerd op de NDF Voedingsrichtlijn Diabetes Lekker en gezond eten met diabetes 3 Gezond eten heeft zin Met diabetes heb je extra veel plezier van gezond eten: je zit lekkerder in je

Nadere informatie

KlasseLunch. Over gezond eten 1. Werkbladen KlasseLunch 2008:

KlasseLunch. Over gezond eten 1. Werkbladen KlasseLunch 2008: Werkbladen 2008: Over gezond eten 1 WAAROM IS GEZOND ETEN BELANGRIJK? Je bent nu in de groei. Je lichaam is nog lang niet klaar. Goed en gezond eten is daarom erg belangrijk. Want alleen dan krijg je voldoende

Nadere informatie

De actieve voedingsdriehoek. VIGeZ 2012

De actieve voedingsdriehoek. VIGeZ 2012 De actieve voedingsdriehoek VIGeZ 2012 De actieve voedingsdriehoek Geeft weer - Wat je dagelijks zou moeten eten - Hoeveel je best beweegt Voor iedereen vanaf 6 jaar De actieve voedingsdriehoek Is gebaseerd

Nadere informatie

Wanneer té dik? Wat is gezonde voeding en wat niet?

Wanneer té dik? Wat is gezonde voeding en wat niet? Wanneer té dik? Iedereen weet dat je gezond moet eten om te leren, te sporten en gezond volwassen te worden. Sommige jongeren worden echter te dik. Dit kan een probleem zijn als je moeite hebt met sporten,

Nadere informatie

Gezonde basisvoeding met de Schijf van Vijf Factsheet

Gezonde basisvoeding met de Schijf van Vijf Factsheet Voedingscentrum De erkende autoriteit op het gebied van gezond, veilig en duurzaam eten Gezonde basisvoeding met de Schijf van Vijf Factsheet De Schijf van Vijf is het voorlichtingsmodel dat het Voedingscentrum

Nadere informatie

Trainen is 1 ding VOEDING EN SPORT. 2 november 2013 Carmen Lecluyse. Voeding en sport - Carmen Lecluyse. maar er komt meer bij kijken

Trainen is 1 ding VOEDING EN SPORT. 2 november 2013 Carmen Lecluyse. Voeding en sport - Carmen Lecluyse. maar er komt meer bij kijken 2 Trainen is 1 ding VOEDING EN SPORT 2 november 2013 Carmen Lecluyse 3 4 maar er komt meer bij kijken 1 5 6 Inhoud Actieve voedingsdriehoek (1) 7 8 1. Actieve voedingsdriehoek 2. Aanbevelingen 3. Praktische

Nadere informatie

GEZONDE VOEDING VOOR KINDEREN VAN 4-12 JAAR

GEZONDE VOEDING VOOR KINDEREN VAN 4-12 JAAR GEZONDE VOEDING VOOR KINDEREN VAN 4-12 JAAR Kinderen hebben een goede voeding nodig, dat is bekend. Maar waaruit moet deze voeding eigenlijk bestaan? In deze brochure wordt uiteengezet waaraan een gezonde

Nadere informatie

Pre-diabetes. Vasculair Preventie Centrum

Pre-diabetes. Vasculair Preventie Centrum Pre-diabetes Vasculair Preventie Centrum Wat is pre-diabetes? Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het glucosegehalte in uw bloed (bloedsuiker) is, vooral s ochtends voordat u gegeten

Nadere informatie

Voeding bij mitochondriële ziekten

Voeding bij mitochondriële ziekten Voeding bij mitochondriële ziekten Inleiding Mitochondriën zijn de energiecentrales van ons lichaam. Mitochondriën zitten in alle lichaamscellen en zorgen voor de aanmaak van energie door de verbranding

Nadere informatie

Afdeling Diëtetiek. Dieet bij een verhoogd cholesterolgehalte

Afdeling Diëtetiek. Dieet bij een verhoogd cholesterolgehalte Afdeling Diëtetiek Dieet bij een verhoogd cholesterolgehalte Algemeen U heeft een verhoogd cholesterolgehalte. Deze folder bevat informatie over het dieet bij een verhoogd cholesterolgehalte. U kunt deze

Nadere informatie

VEILIGHEID. 5. TBM Maart 2014

VEILIGHEID. 5. TBM Maart 2014 VEILIGHEID 5. TBM Maart 2014 TBM: Gezond op het werk * Aan de hand van een Quiz * Verdeel de Quiz kaart de dag voor de TBM * Verzamel voor de start van de TBM de kaarten en steek deze in een omslag met

Nadere informatie

Principes Basisvoedingsschema

Principes Basisvoedingsschema Principes Basisvoedingsschema Spelregels gezond eetpatroon (volgens de richtlijnen van het voedingscentrum) 1. Breng variatie aan in je maaltijd. 2. Eet niet te veel, maar beweeg voldoende. 3. Eet veel

Nadere informatie

Gezond eten met de actieve voedingsdriehoek

Gezond eten met de actieve voedingsdriehoek Gezond eten met de actieve voedingsdriehoek De actieve voedingsdriehoek Gezond eten is makkelijker dan je denkt. Zeker met de actieve voedingsdriehoek. Het is een handige wegwijzer over eten en bewegen

Nadere informatie

Afdeling Diëtetiek. Voedingsadviezen bij zwangerschapsdiabetes

Afdeling Diëtetiek. Voedingsadviezen bij zwangerschapsdiabetes Afdeling Diëtetiek Voedingsadviezen bij zwangerschapsdiabetes Inleiding Zwangerschapsdiabetes (diabetes gravidarum) is een vorm van diabetes die tijdens de zwangerschap ontstaat en meestal na de bevalling

Nadere informatie

5. Dagelijkse energie

5. Dagelijkse energie 5. Dagelijkse energie Elke beweging die je doet kost energie. Niet alleen bij het rennen, lopen, bukken en springen, maar ook slapen en zitten kosten dus energie. De energie die hiervoor nodig is, wordt

Nadere informatie

www.voedingscentrum.nl Veranderingen in indelingscriteria 1/10

www.voedingscentrum.nl Veranderingen in indelingscriteria 1/10 BIJLAGE 2: Vergelijking criteria RV 2009 versus RV 2011 Voor de voetnoten bij criteria RV 2011 zie RV zelf. Richtlijnen voedselkeuze 2009 hoofdgroep subgroep a/b b/c BASIS PRODUCTGROEPEN Groente* Alle

Nadere informatie

Geef kanker. minder kans. eet volop. groente en. fruit

Geef kanker. minder kans. eet volop. groente en. fruit Geef kanker minder kans eet volop groente en fruit Iedereen heeft zo zijn eetgewoonten. De één eet wat meer dan de ander. De één lust graag dit, de ander dat. Vaste eetgewoonten zijn er steeds minder.

Nadere informatie

Voedingsadvies bij galklachten

Voedingsadvies bij galklachten Afdeling: Onderwerp: Diëtetiek 1 Wat is gal? De lever maakt galvloeistof aan, die nodig is bij de vertering van vetten. Deze galvloeistof wordt opgeslagen in de galblaas. Zodra er vet voedsel in de darm

Nadere informatie

GEZONDE VOEDING VOOR KINDEREN VAN 1-4 JAAR

GEZONDE VOEDING VOOR KINDEREN VAN 1-4 JAAR GEZONDE VOEDING VOOR KINDEREN VAN 1-4 JAAR Peuters en kleuters hebben een goede voeding nodig, dat is bekend. Maar waaruit moet deze voeding eigenlijk bestaan? In deze brochure wordt uiteengezet waaraan

Nadere informatie

ZorgSaam. bij diabetes. mellitus. afvallen en op gewicht blijven

ZorgSaam. bij diabetes. mellitus. afvallen en op gewicht blijven gezond gewicht voeding bij diabetes afvallen en op gewicht blijven mellitus ZorgSaam 1 2 Gezond gewicht Afvallen en op gewicht blijven Of je nou wilt afvallen of je huidige gewicht wilt handhaven, werken

Nadere informatie

1. Voedingsadvies 1.1 Inleiding

1. Voedingsadvies 1.1 Inleiding 1. Voedingsadvies 1.1 Inleiding Op de pabo opleiding leren de studenten hoe ze kinderen de vaardigheden kunnen bijbrengen die ze nodig hebben om een succesvolle en evenwichtige volwassene te worden. In

Nadere informatie

Ons voedingsbeleid. Inleiding

Ons voedingsbeleid. Inleiding Ons voedingsbeleid Inleiding Gezond zijn en blijven begint onder andere met voeding. Gezond eten betekent: gevarieerd en niet te veel. Een gezond voedingspatroon is een voedingspatroon waarmee problemen

Nadere informatie

Daarbij kan er sprake zijn van minder eten door bijvoorbeeld: toenemende vermoeidheid; kortademigheid; minder beweging; angst; depressie.

Daarbij kan er sprake zijn van minder eten door bijvoorbeeld: toenemende vermoeidheid; kortademigheid; minder beweging; angst; depressie. Voeding bij COPD Inleiding Een gezond, afwisselend eetpatroon is voor iedereen goed. Voedsel is immers de brandstof van ons lichaam. Klachten als kortademigheid, vermoeidheid en hoesten kunnen uw lichamelijke

Nadere informatie

Gezond eten moet dat?

Gezond eten moet dat? 51 K e n n I s m a k e n Gezond eten moet dat? Uit allerlei studies en enquêtes in verband met gezondheid en voeding blijkt dat het aantal zwaarlijvige jongeren toeneemt. Kinderen eten te vaak frieten,

Nadere informatie

voedingsadvies bij dreigende ondervoeding

voedingsadvies bij dreigende ondervoeding patiënteninformatie voedingsadvies bij dreigende ondervoeding De arts of verpleegkundige heeft met u besproken dat u kans heeft op ondervoeding. Goede voeding kan helpen om uw conditie te verbeteren. Wat

Nadere informatie

Gewichtstoename bij behandeling van kanker

Gewichtstoename bij behandeling van kanker Gewichtstoename bij behandeling van kanker Albert Schweitzer ziekenhuis Januari 2012 Pavo 0915 Inleiding U bent tijdens uw behandelingen tegen kanker ongewenst in gewicht aangekomen. In deze folder leggen

Nadere informatie

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014 Leefregels voor Gezond blijven KBO Bernadette Helmond 23 april 2014 1 Senioren leven ongezonder dan 10 jaar geleden - Drinken meer - Roken (vrouwen) - Bewegen minder - Overgewicht - Eenzijdig eten 2 Leefregels

Nadere informatie

H.40025.0416. Voedingsadvies voor ouderen met (dreigende) ondervoeding

H.40025.0416. Voedingsadvies voor ouderen met (dreigende) ondervoeding H.40025.0416 Voedingsadvies voor ouderen met (dreigende) ondervoeding Inleiding Een gezond voedingspatroon is voor iedereen van belang. Gezonde voeding levert de energie en de voedingsstoffen die uw lichaam

Nadere informatie

Noten en gedroogde zuidvruchten passen in een gezond voedingspatroon

Noten en gedroogde zuidvruchten passen in een gezond voedingspatroon Noten en gedroogde zuidvruchten passen in een gezond voedingspatroon Noten, rozijnen, gedroogde pruimen en andere gedroogde zuidvruchten bevatten veel gezonde vetten, vezels, vitamines en mineralen. Uit

Nadere informatie

47 Voeding en kanker. A. van Stijgeren-Luthart

47 Voeding en kanker. A. van Stijgeren-Luthart A. van Stijgeren-Luthart Inleiding Menigeen die kanker heeft (gehad), vraagt zich wel eens af of verandering van eetgewoonten nodig is. Ook kunnen vragen opkomen over het verband tussen voeding en het

Nadere informatie

Infobrochure. Laxerende voeding. Dienst: pediatrie Tel: 011 826 341. mensen zorgen voor mensen

Infobrochure. Laxerende voeding. Dienst: pediatrie Tel: 011 826 341. mensen zorgen voor mensen Infobrochure Laxerende voeding Dienst: pediatrie Tel: 011 826 341 mensen zorgen voor mensen Contactgegevens dieetafdeling: Sarah Timmers: 011 826 043 Evelien Truijen: 011 826 057 2 Titel Laxerende voeding:

Nadere informatie

Voedingsrichtlijn Diabetes 2015

Voedingsrichtlijn Diabetes 2015 Voedingsrichtlijn Diabetes 2015 Esther Pekel diëtist Diabetescentrum 2015 1 Voedingsrichtlijn 2015 1e wetenschappelijke onderbouwde voedingsrichtlijn DM geschreven i.o.v. de NDF in 2006. 2e herziene richtlijn

Nadere informatie

Voedingsbeleid Villa Petit Paradis 2013

Voedingsbeleid Villa Petit Paradis 2013 Voedingsbeleid Villa Petit Paradis Inleiding Het voedingsbeleid van Villa Petit Paradis is er op gericht dat ieder kind voldoende gezonde en verantwoorde voedingsmiddelen krijgt. Dit voedingsbeleid is

Nadere informatie

Voedingsadviezen bij Diabetes Mellitus

Voedingsadviezen bij Diabetes Mellitus Voedingsadviezen bij Diabetes Mellitus Deze folder gaat over voedingsadviezen als u Diabetes Mellitus heeft. Inleiding Diabetes Mellitus, beter bekend als diabetes of suikerziekte, is een stofwisselingsziekte

Nadere informatie

De invloed van ontstekingsreuma en -behandeling op hart- en vaatziekten

De invloed van ontstekingsreuma en -behandeling op hart- en vaatziekten De invloed van ontstekingsreuma en -behandeling op hart- en vaatziekten In Nederland hebben ongeveer 400.000 mensen last van ontstekingsreuma. Deze vorm van reuma kenmerkt zich door langdurige gewrichtsontstekingen.

Nadere informatie

Workshop Korfbal & Voeding: maximaal effect door minimale aanpassingen. Miracle Performance

Workshop Korfbal & Voeding: maximaal effect door minimale aanpassingen. Miracle Performance Workshop Korfbal & Voeding: maximaal effect door minimale aanpassingen. Bob ter Haak Miracle Performance Bob ter Haak Eigenaar Miracle Performance Sportdiëtist Bewegingsdeskundige Docent Sport Fietsen

Nadere informatie

Verhoogd cholesterolgehalte. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Verhoogd cholesterolgehalte. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Verhoogd cholesterolgehalte Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Cholesterolgehalte 3 Cholesterol 3 Cholesterol in voeding 4 Verhoogd cholesterolgehalte

Nadere informatie

Gezond gewicht. Afvallen en op gewicht blijven. Wat is overgewicht? Gezonde voeding

Gezond gewicht. Afvallen en op gewicht blijven. Wat is overgewicht? Gezonde voeding Gezond gewicht Afvallen en op gewicht blijven Of je nou wilt afvallen of je huidige gewicht wilt handhaven, werken aan een gezond gewicht betekent: terug naar een normaal eetpatroon. Drie maaltijden en

Nadere informatie

Bijdrage (%) van de tussendoortjes aan de consumptie van productgroepen in drie voedselconsumptiepeilingen

Bijdrage (%) van de tussendoortjes aan de consumptie van productgroepen in drie voedselconsumptiepeilingen Tabel 18 Bijdrage (%) van de tussendoortjes aan de consumptie van productgroepen in drie voedselconsumptiepeilingen Bijdrage (%) van tussendoortjes aan de consumptie van groepen voedingsmiddelen bij de

Nadere informatie

Ongewild afvallen. Dietetiek. gemini-ziekenhuis.nl

Ongewild afvallen. Dietetiek. gemini-ziekenhuis.nl Ongewild afvallen Dietetiek gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Ziek zijn is topsport 3 Gewicht 3 Wat doet het Gemini Ziekenhuis aan ondervoeding? 3 Wat is uw score? 4 Wat is goed eten en drinken? 4 Drink

Nadere informatie

Naam: GEZOND ETEN. Hoe je gezond kan eten zie je in de Schijf van Vijf.In het midden staan de 5 regels hoe je gezond kan eten:

Naam: GEZOND ETEN. Hoe je gezond kan eten zie je in de Schijf van Vijf.In het midden staan de 5 regels hoe je gezond kan eten: Naam: GEZOND ETEN Gezonde voeding zorgt voor een gezond lichaam. Als je daarbij genoeg beweegt blijf je op een gezond gewicht. Daardoor word je minder snel ziek. Hoe je gezond kan eten zie je in de Schijf

Nadere informatie

Afdeling diëtetiek Voeding en zwangerschapsdiabetes

Afdeling diëtetiek Voeding en zwangerschapsdiabetes Afdeling diëtetiek Voeding en zwangerschapsdiabetes Telefoonnummer: 0344 674285 Zwangerschapsdiabetes (= diabetes gravidarum) is een vorm van diabetes mellitus die tijdens de zwangerschap ontstaat en meestal

Nadere informatie

Het preoperatieve dieet voor een obesitas operatie Obesitas Centrum Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis

Het preoperatieve dieet voor een obesitas operatie Obesitas Centrum Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis Het preoperatieve dieet voor een obesitas operatie Obesitas Centrum Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis Inleiding Deze folder geeft u informatie over het dieet dat u moet volgen voorafgaande aan een

Nadere informatie

Voedingsadvies bij verhoogde bloedsuikers tijdens de zwangerschap

Voedingsadvies bij verhoogde bloedsuikers tijdens de zwangerschap Voedingsadvies bij verhoogde bloedsuikers tijdens de zwangerschap 2 Bij de Glucose Tolerantie Test was uw bloedsuiker (ook wel bloedglucose genoemd) te hoog. Daarom ontvangt u deze informatie. Wat is glucose?

Nadere informatie

Eet evenwichtig en beweeg voldoende met de actieve voedingsdriehoek

Eet evenwichtig en beweeg voldoende met de actieve voedingsdriehoek Eet evenwichtig en beweeg voldoende met de actieve voedingsdriehoek www.vigez.be Wat is de actieve voedingsdriehoek? De actieve voedingsdriehoek geeft je een idee van wat je dagelijks zou moeten eten.

Nadere informatie

Eiwitbeperkt dieet. Over een eiwitbeperkt dieet. Almere, Dieetadvies voor: Eiwitbeperkt à gram eiwit per dag

Eiwitbeperkt dieet. Over een eiwitbeperkt dieet. Almere, Dieetadvies voor: Eiwitbeperkt à gram eiwit per dag Eiwitbeperkt dieet Almere, Dieetadvies voor: Eiwitbeperkt à gram eiwit per dag Natriumbeperkt à 2400 mg natrium per dag (6 gram zout) Over een eiwitbeperkt dieet U heeft het advies gekregen een eiwitbeperkt

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 5 Inleiding. 85 Energie in balans met de Schijf van Vijf. 7 Gezond eten met de Schijf van Vijf

Inhoudsopgave. 5 Inleiding. 85 Energie in balans met de Schijf van Vijf. 7 Gezond eten met de Schijf van Vijf Inleiding Iedereen weet dat gezond eten goed voor je is. Je voelt je daardoor beter. Daarnaast is het ook belangrijk om een gezond gewicht te krijgen of te houden. Om gezond te kunnen eten, moet je wel

Nadere informatie

Voorkomen van ondervoeding bij volwassenen

Voorkomen van ondervoeding bij volwassenen Voorkomen van ondervoeding bij volwassenen Inleiding Ondervoeding door ziekte komt in het ziekenhuis veel voor. Daarom besteedt ook de Ommelander Ziekenhuis Groep hieraan extra aandacht. Ziek zijn is topsport

Nadere informatie

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten Cholesterol Alles wat je ooit wilde weten Waar komt cholesterol vandaan? Het overgrote deel van de cholesterol in ons lichaam maakt ons lichaam zélf aan. Eén derde nemen we op via onze voeding. Cholesterol

Nadere informatie

VOEDINGSRICHTLIJNEN EET 5-6 MAALTIJDEN PER DAG!

VOEDINGSRICHTLIJNEN EET 5-6 MAALTIJDEN PER DAG! VOEDINGSRICHTLIJNEN Proficiat, je hebt er goed aan gedaan om te kiezen voor extra lichaamsbeweging en dus voor een betere gezondheid. Wil je echter graag overbodig gewicht verliezen dan is het essentieel

Nadere informatie

Dieetadviezen voor mensen met een colostoma

Dieetadviezen voor mensen met een colostoma Dieetadviezen voor mensen met een colostoma Naam : Datum : Specialist : Diëtist : Telefoonnummer : o (0223) 69 69 16 o (0223) 69 69 27 o (0223) 69 62 81 o (0223) 69 63 29 1 Inhoud pag. 1. Inleiding...

Nadere informatie

Kieskeurig dossier: De Actieve voedingsdriehoek

Kieskeurig dossier: De Actieve voedingsdriehoek Kieskeurig dossier: De Actieve voedingsdriehoek VIGeZ, 2013 1 INLEIDING Leren over gezonde voeding Om kinderen en jongeren aan te leren wat een evenwichtige voeding inhoudt en hoe ze dit in de praktijk

Nadere informatie

Eet, drink en. beweeg!

Eet, drink en. beweeg! Eet, drink en. beweeg! WAAROM? Gezond eten en regelmatig bewegen gaan hand in hand. Door een gevarieerde voeding te combineren met voldoende lichaamsbeweging zorgen we ervoor dat we het risico op allerlei

Nadere informatie

Sportvoeding. Antwoord op veel gestelde vragen over voeding. Sadia Rodjan Danique Stoop

Sportvoeding. Antwoord op veel gestelde vragen over voeding. Sadia Rodjan Danique Stoop Sportvoeding Antwoord op veel gestelde vragen over voeding Sadia Rodjan Danique Stoop Alles over eten Wanneer eet ik gezond? Gezond eten wordt vaak gezien als het eten van voldoende groente en fruit. Maar

Nadere informatie

BMI = gewicht (kg)/ lengte (m)²

BMI = gewicht (kg)/ lengte (m)² BMI = gewicht (kg)/ lengte (m)² Normaal 35 Hart- en bloedvat problemen Ademhalingsproblemen Circulatiestoornissen Been- en gewrichtspijnen Diabetes

Nadere informatie

Kaliumverrijkt voedingsadvies

Kaliumverrijkt voedingsadvies Kaliumverrijkt voedingsadvies Wat doet kalium in het lichaam? Kalium heeft een belangrijke rol bij de bloeddruk en het doorgeven van prikkels naar het zenuwstelsel. Het zorgt tevens voor het samentrekken

Nadere informatie

De actieve voedingsdriehoek. Doelstellingen. De kinderen kunnen reflecteren over hun eigen eetgewoonten.

De actieve voedingsdriehoek. Doelstellingen. De kinderen kunnen reflecteren over hun eigen eetgewoonten. Infofiche 1 Doelstellingen De leerlingen kennen de basisprincipes van een gezonde voeding en zien het belang in van een evenwichtige en gevarieerde voeding. De leerlingen weten aan welke voedselgroepen

Nadere informatie

Gezonde voeding (voor ouderen)

Gezonde voeding (voor ouderen) Gezonde voeding (voor ouderen) We worden steeds ouder Europe 29% North America 25% Eastern Asia 21% LA & Caribbean 14% 1953 Schijf van vijf 2004 1981 voorjaar van 2016 1965 1991 Algemene voedingsadviezen

Nadere informatie

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2.

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2. Voeding en leefstijl bij en na kanker Malu van Geel Inhoud 1. Voeding van vroeger tot nu 2. Voeding en kanker 3. Aanbevelingen 4. Veel gestelde vragen 1. Voeding van vroeger tot nu 1 Hippocrates Laat voeding

Nadere informatie