Nieuw: Servicepunt voor lokale initiatieven Drentse Energie Organisatie. Laat u inspireren door zon. Themanummer Lokaal energie opwekken in Drenthe

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nieuw: Servicepunt voor lokale initiatieven Drentse Energie Organisatie. Laat u inspireren door zon. Themanummer Lokaal energie opwekken in Drenthe"

Transcriptie

1 DOEN Magazine over duurzaam ondernemen in Drenthe Themanummer Lokaal energie opwekken in Drenthe Hooghalen Duurzaam: lokale bedrijven en bewoners bundelen krachten Laat u inspireren door zon 7 juli 2012 Zonnemarkt in Assen Nieuw: Servicepunt voor lokale initiatieven Drentse Energie Organisatie stimuleert energieprojecten

2 Duurzame energie uit eigen regio 3 Inhoudsopgave Interview gedeputeerde Tanja Klip-Martin Servicepunt voor lokale energieinitiatieven Hooghalen Duurzaam: krachten bundelen Drentse Energie Organisatie Duurzame initiatieven op de kaart Assen: duurzaamste gemeente Voor u ligt het derde nummer van het magazine Doen. Het magazine over duurzaam ondernemen in Drenthe. Ditmaal heeft Doen een speciaal thema: lokale duurzame energie. Decentrale opwekking van duurzame energie leeft zowel bij bedrijven als bij inwoners. Vooral inwoners zijn druk bezig zich in allerlei groepen te verenigen. Soms met het idee om samen energiebesparende maatregelen of zonnepanelen in te kopen. Soms met de ambitie om een bedrijf te gaan worden. Bijvoorbeeld door alleen of samen met bedrijven decentraal energie op te gaan wekken als energieleverancier voor en door de eigen regio, in coöperatie vorm of als BV. ziet deze beweging als een grote kans, ook voor het Drentse bedrijfsleven. Samen met de lokale initiatieven kunnen bedrijven smart grids vormen en duurzame inkoop en productie regelen. Maar de initiatieven bieden meer kansen, voor advies bijvoorbeeld of grootschalige levering van energiebesparende producten en duurzame energiesystemen. In dit magazine stellen we een aantal initiatieven aan u voor en laten we zien op welke manier deze initiatieven worden ondersteund. We laten initiatieven zien uit Hooghalen en de Veenkoloniën. U maakt kennis met het Servicepunt, een ondersteuningspunt voor lokale energieinitiatieven van de Natuur en Milieufederatie Drenthe. Zij werkt hierin samen met de Drentse Energie Organisatie. En u leest hoe de noordelijke provincies met het project SLIM lokale leveranciers verbinden met lokale initiatieven. Ook de veelbesproken windenergie komt aan bod in een speciaal dubbelinterview tussen Arthur Vermeulen van Readthuys en ondergetekende. Wij zien de beweging naar meer decentrale en lokaal aangestuurde duurzame energie als een grote kans voor de toekomst. Doet u mee? Reinder Hoekstra directeur Natuur en Milieufederatie Drenthe Alles over zonne-energie 16 Rabobank en energiecoöperaties 17 Bewonersinitiatieven in Veenkoloniën 19 Visies op windenergie Contactgegevens 23 is het provinciale samenwerkingsverband van natuur- en milieuorganisaties in Drenthe waar ruim 40 organisaties bij aangesloten zijn. De Natuur en Milieu federatie Drenthe is een onafhankelijke particuliere organisatie en onderdeel van het landelijke netwerk van natuur en milieu federaties. ondersteunt en verbindt initiatieven, zet zich in voor het milieubewustzijn van mensen en het aantrekkelijk maken van milieuvriendelijk gedrag. Het bestuur van bestaat uit mensen uit verschillende maatschappelijke geledingen en leden van de aangesloten organisaties. Meer informatie vindt u op Doen wordt samengesteld door en ondersteund door MKB-Nederland Noord, VNO-NCW Noord en de provincie Drenthe. De redactionele artikelen zijn geschreven en/of geredigeerd door Detty Brink en Natuur en Milieufederatie Drenthe. ETT Media uit Groningen is verantwoordelijk voor de acquisitie en plaatsing van advertenties / advertorials en verzorgt de druk en verspreiding. is verantwoordelijk voor de inhoudelijke redactie.

3 (advertorial) Isolatienet ùw duurzame partner Met de kennis en ervaring van Isolatienet worden grote stappen gezet bij het behalen van uw duurzaamheidsambitie. Eén van de eerste maatregelen die men treft bij het energiezuiniger maken van de woning is de aanpak van de schil, oftewel na-isoleren. Dit gekoppeld aan een groot (kennis)netwerk, vakbekwaamheid en een hands-on mentaliteit maakt Isolatienet een sterke en strategische partner. Lokaal energieopwekking: dé motor voor innovatie en ontwikkeling Ik ben ervan overtuigd dat duurzame energieprojecten alleen succesvol kunnen zijn als het economisch aantrekkelijk is, aldus gedeputeerde Tanja Klip van de provincie Drenthe. Dat geldt van groot tot klein. Voor bedrijven en burgers worden energieprojecten interessant als je je investering terugkrijgt en er ook nog wat aan verdient. De provincie Drenthe kiest ervoor om zich binnen het nieuwe provinciale programma Klimaat en Energie te focussen op een vijftal thema s: groen gas, smart grids, duurzame energie, biobased energy en kennisontwikkeling. Dat zijn essentiële onderdelen, de bouwstenen voor alle kleine en grote stappen die we nemen. Een gesprek over lokale energieopwekking, de Drentse Energie Organisatie en het E-college. 5 Isolatienet doet mee met: Samenwerken om het verschil te maken Samen sta je sterk Een bekende kreet maar één die binnen de bouwbranche zeker op gaat. Kennisdeling en een gezamenlijke aanpak gericht op hoge kwaliteit van dienst en product leveren je onderscheidend vermogen. Isolatienet is altijd op zoek naar innoverende partners om gezamenlijk het verschil te kunnen maken. Van alle markten thuis Als één van de weinige na-isolatiebedrijven beheerst Isolatienet alle facetten van deze markt. Daar waar anderen zich beperken tot één vorm van na-isolatie biedt Isolatienet diverse soorten isolatie voor zowel het dak, de vloer als de spouwmuur. Energiebespaarnet Energiebespaarnet is een samenwerking tus- sen Isolatienet en diverse lokale ondernemingen. Met Energiebespaarnet zijn wij aangesloten bij :SLIM-wonen met energie. Samen met de lokale ondernemingen ontzorgen wij particulieren bij het nemen van energiebesparende maatregelen in hun bestaande woning. Kijk op voor meer informatie. Wat is de rol van de provincie op het gebied van duurzame energie? Die rol is om bedrijven en burgers te verleiden om met duurzame energie aan de slag te gaan. De provincie doet dat bijvoorbeeld met het woningenplan. We proberen woningcorporaties en woningeigenaren te verleiden om via de SLIM campagne energiebesparende maatregelen door te voeren. De boodschap daarbij is: als je wat doet, ontdek dan ook de mogelijke samenwerking met lokale en regionale partners. En dat werkt. Hoe ondersteunt de provincie bedrijven en lokale bewonersinitiatieven die met duurzame energieopwekking aan de slag willen gaan? We zien dat er op dit moment vooral veel behoefte is aan kennis en mensen willen zo min mogelijk rompslomp. Om die reden hebben we de stichting de Drentse Energie Organisatie opgericht. Daarmee is er in de provincie één punt waar mensen zich op kunnen richten als ze tegen problemen aanlopen bij nieuwe initiatieven, vertelt mevrouw Klip. Daar worden ze ondersteund met kennis en praktische hulp zodat een nieuw initiatief kan leiden tot een rendabele business case. De provincie Drenthe ziet de Drentse Energie Organisatie als het instrument voor de toekomst. De stichting beheert ook het investeringsfonds met aantrekkelijke leningen ten behoeve van duurzame energie en slimme netwerken. Welke boodschap wilt u meegeven aan bedrijven en bewonersinitiatieven die bijvoorbeeld een coöperatie willen oprichten voor energieopwekking? Mijn boodschap is: ga ermee aan de slag, want decentrale energieopwekking heeft de toekomst. De ontwikkelingen gaan zeer snel, het wordt dé economische ontwikkeling in de provincie Drenthe. Op het gebied van bijvoorbeeld zonnepanelen of smart grids, maar ook groen gas. Voor het MKB zal duurzame energieopwekking de motor worden voor innovatie en ontwikkeling. Juist omdat we daarvoor veel kennis nodig hebben en goed opgeleide mensen, heeft de provincie Drenthe het E-college gestart met ROC s en het MKB. We proberen een grote groep studenten te verleiden voor de opleiding mbo energietechniek te kiezen, want er zal ongelooflijk veel werk ontstaan bij het MKB op lokaal niveau. Het E-college start in september met het eerste curriculum en dan gaat de eerste groep studenten beginnen. Het E-college wordt overigens geen gebouw, maar een netwerkorganisatie in handen van het bedrijfsleven en de ROC s. Ook dat ziet de provincie als haar rol: niet alleen plannen maken, maar ook partijen bij elkaar brengen en dat proces regisseren. Hoe denk u dat de energieopwekking in Drenthe er over 20 jaar uitziet? Wat is uw ideaalplaatje? Ik denk dat we over jaar onze energie opwekken door een intelligente mix van zon, groen gas, biomassa en aardwarmte. Biogas in vloeibare vorm, is bijvoorbeeld ideaal voor onze mobiliteit, met name voor het zware transport. Mijn verwachting is dat dat tegen die tijd rendabel is en zonder subsidie kan. Ook het gebruik van restwarmte zal een belangrijke rol spelen; restenergie als nieuwe energiebron gebruiken. Ik denk dat de totale toverformule voor de toekomst bestaat uit energiebesparing, energie gebruiken die je over hebt en lokaal duurzame energie opwekken. Isolatienet Vestiging Veendam Transportweg KZ Veendam Postbus AE Veendam

4 (advertorial) Nieuw Servicepunt voor lokale energie-initiatieven 7 Die huurverhoging kan makkelijk uit! Lefier ZuidoostDrenthe investeert de laatste jaren veel in energiebesparende maatregelen in woningen. Waar het kan, wordt dit gekoppeld aan planmatig onderhoud. Deze projecten starten na een uitgebreide voorlichting. Bewoners krijgen persoonlijk bezoek van een Lefier-medewerker of worden uitgenodigd voor een informatiebijeenkomst. De maatregelen betekenen een aanzienlijke woningverbetering en dus ook een (kleine) huurverhoging. Een project kan pas beginnen als 70% van de bewoners mee wil werken. De familie Tiesing in Borger was in eerste instantie niet zo enthousiast om mee te doen. Mevrouw Tiesing: Dat had te maken met de vochtproblemen die we al jaren hadden. We hebben gewoon gezegd: los dat nu eerst maar eens op, dan zien we wel verder. proppen in spouw Na een aantal gesprekken ging Lefier aan de slag om de oorzaak van de vochtproblemen boven tafel te krijgen. Onderzoek liet zien dat er twee grote proppen in de spouwmuur zaten. Toen die verwijderd waren, waren de problemen opgelost. Natuurlijk wilden we toen graag meewerken aan de energiebesparende maatregelen. Wij hadden al centrale verwarming, dus dat hoefde niet, maar de overige maatregelen waren van harte welkom. chips Onder het dak, over de vliering, werd een isolatiedeken gelegd. De bovenverdieping kreeg dubbel glas (beneden had de familie Tiesing zelf al gedaan). De muren kregen ventilatieroosters. Een vrachtwagen stortte via het kruipgat een lading chips onder de vloer. Tenminste, het leek op chips. Ik denk dat het tegen de tocht is, het is in elk geval kurkdroog, zegt mijnheer Tiesing. aangenaam Je zult het direct wel merken, had de Lefier-medewerker tegen mevrouw Tiesing gezegd. Nou, ik geloofde er niets van, maar het was echt waar. Vanaf het begin was het aangenaam. De kleinkinderen vonden het altijd zo koud boven, dat is nu niet meer. Terwijl we daar niet eens de verwarming aan hebben! Het is gewoon veel lekkerder in huis. En het was precies op tijd klaar, net voor de strenge winter die we gehad hebben. Het scheelt aanzienlijk op de energierekening, dus die 11 euro huurverhoging kan makkelijk uit. tevreden De familie Tiesing is blij met het eindresultaat. Het is echt geweldig, we kunnen niet anders zeggen. Alleen het schilderwerk, dat duurde langer dan gepland. De windveer achter op de schuur, waar ik het al een paar keer met de schilder over heb gehad, is nog steeds niet geverfd. Maar daar zitten we niet mee, hoor. We zien m toch niet. We zijn heel dik tevreden met onze woning! - Lefier is sinds 1 januari 2009 verplicht bij nieuwe verhuring een Energie Prestatie Certificaat uit te reiken (de energielabels voor woningen). Hiermee geven wij inzicht in de energieprestatie van de woning. - In 2011 zijn 595 woningen opgewaardeerd naar het energielabel C. - In 2012 worden 266 woningen voorzien van energiebesparende maatregelen om deze woningen met het label F en G op te waarderen naar EPA label C t Postbus PA Emmen Zelf duurzame energie opwekken, het leeft in Nederland. Steeds meer mensen nemen samen met buren of medestads- of dorpsbewoners het heft in eigen hand. In Drenthe zijn al meer dan 30 lokale inwonersgroepen actief met het opwekken van duurzame energie en energiebesparing. Speciaal voor deze lokale inwonersgroep heeft een centraal servicepunt opgericht. Christiaan Teule, beleidsmedewerker duurzame ontwikkeling van legt uit wat het Servicepunt doet. Het Servicepunt is opgericht voor lokale groepen in Drenthe die zich bezighouden, of willen gaan houden, met duurzame lokale energieopwekking en energiebesparing. Er zijn groepen die samen zonnepanelen willen inkopen, maar ook groepen die een lokaal energiebedrijf willen oprichten. Veel van die groepen lopen tegen dezelfde vragen aan. Wat willen we ge zamenlijk doen? Voor wie willen wij dat? In welke vorm gaan we ons organiseren? En natuurlijk, hoe financieren we het? Het Servicepunt helpt ze met het vinden van antwoorden en het zoeken naar de juiste partijen. De uitdaging voor elke inwonersgroep is om wensen en ideeën te vertalen naar een aanpak die het beste in de eigen plaats of regio past. Kennis verzamelen en beschikbaar stellen Het kerndoel van het Servicepunt is kennis verzamelen en beschikbaar stellen aan lokale inwonersgroepen in Drenthe. We laten goede en ook minder goede voorbeelden zien en brengen groepen met elkaar in contact. Als men dat wil, denken we mee in het hele oprichtingsproces en helpen we bij het vinden van financiële middelen. hoopt én verwacht dat duurzame energieopwekking op lokaal niveau een grote vlucht neemt. We denken dat een aantal groepen en initiatieven zal uitgroeien tot BV s, maar we verwachten dat de meerderheid actief zal blijven als werkgroep. De organisatievorm van al die groepen vinden we niet zo Christiaan Teule, beleidsmedewerker duurzame ontwikkeling, Natuur en Milieufederatie Drenthe belangrijk. Elk initiatief is hoe dan ook goed voor het creëren van draagvlak om energiebesparing en duurzame energie mogelijk te maken. Nu én in de toekomst. Regionale bijeenkomsten en werkbezoeken Voor lokale groepen organiseert vanuit het Servicepunt diverse activi teiten, vertelt Christiaan Teule. We organiseren excursies, zoals onlangs naar Lathen in Duitsland voor een bezoek aan een lokaal initiatief met zon en warmte. Daarnaast zijn er informatiebijeenkomsten waarin de groepen met elkaar van gedachten wisselen over ambities, werkwijze en financiering. Deze kennisdeling wordt erg gewaardeerd. Het Servicepunt onderhoudt daarnaast contacten met initiatieven binnen en buiten Drenthe en met experts van bedrijven en maatschappelijke organisaties. In juli organiseert Natuur en Milieufederatie Drenthe een speciale Zonnemarkt in Assen. De interesse voor zonne-energie bij bewoners in Drenthe neemt namelijk enorm toe en daarom willen we laten zien welke mogelijkheden er allemaal zijn. Over het nieuwe Servicepunt Het Servicepunt is een initiatief van de. In samenwerking met de Drentse Energie Organisatie ondersteunen zij waar mogelijk lokale groepen die zich bezig willen houden met duurzame lokale energieopwekking en/ of energiebesparing. Veel groepen komen tijdens de opstartfase vragen tegen: wat willen we leveren, voor wie en in welke organisatievorm en natuurlijk, hoe betalen we dat? Het Servicepunt helpt ze hierbij. Het Servicepunt maakt deel uit van een groot landelijk netwerk en werkt nauw samen met de andere 11 natuur en milieufederaties in Nederland die elk ook een provinciaal servicepunt oprichten. Daarnaast werkt het Servicepunt samen met het klimaatbureau in Utrecht, onder de noemer Hier Opgewekt en ook met e-decentraal en RElocal. Daarnaast zijn er veel contacten binnen en buiten Drenthe, met bedrijven, overheden en specialisten. Voor contactgegevens zie pagina 23. Laat u inspireren 7 juli 2012: Zonnemarkt in Assen De organiseert op 7 juli 2012 een Zonnemarkt in De Nieuwe Kolk in Assen. De markt staat volledig in het teken van de zon en is bedoeld voor iedereen die geïnteresseerd is in zonne-energie. Meer informatie over de Zonnemarkt, en ook over toekomstige markten, vindt u op of

5 8 Inwoners en bedrijven bundelen krachten in Hooghalen Duurzaam Geert Geertsema, inwoner in Hooghalen en actief deelnemer van Hooghalen Duurzaam. 9 Ton van Ewijk, eigenaar-directeur van energq in Groningen, is als inwoner van Hooghalen initiatiefnemer en aanjager van de stichting Hooghalen Duurzaam. De stichting die door een collectieve aanpak duurzame initiatieven in het dorp wil versnellen, is in eerste instantie bedoeld voor de inwoners van Hooghalen, maar ook inwoners van andere dorpen of gemeenten kunnen zich aansluiten. In onze stichting zijn 25 mensen actief bezig met energiebesparing en andere duurzame thema s. Ons streven is om Hooghalen in 2020 CO2 neutraal te maken. Het is fantastisch om daar samen aan te werken en initiatieven van de grond te krijgen. Mensen die energiezuinig willen wonen weten vaak niet waar ze moeten beginnen, zegt Ton van Ewijk. Welke energiebesparende maatregelen zijn het beste? Hoe kan je samen met buren collectief inkopen? Het is de kunst om mensen enthousiast te krijgen voor energiezuinig wonen en ze zelf met ideeën te laten komen voor hun eigen huis, straat of buurt. Pas dan komen initiatieven echt van de grond. En om dat proces te versnellen hebben we als inwoners samen de stichting Hooghalen Duurzaam opgericht. Grote vlucht Hooghalen Duurzaam heeft in korte tijd een grote vlucht genomen. De gemeente Midden- Drenthe en ook omliggende gemeenten zijn er enthousiast over en hebben er veel belangstelling voor. De stichting heeft vijf werkgroepen, vertelt Ton van Ewijk. Communicatie en voorlichting, school en jeugd, isolatie, zon en wind en collectiviteit. Alles begint bij bewustwording en dat is de reden waarom we veel aandacht besteden aan communicatie, voorlichting en educatie op scholen. We willen dorpsbewoners steeds proberen te prikkelen en laten nadenken wat hun energieverbruik betekent voor de portemonnee. Binnenkort organiseren we een wedstrijd waarin straten kunnen meedingen naar de titel energiezuinigste straat van Hooghalen. Expertise in werkgroepen In de werkgroepen van Hooghalen Duurzaam zitten mensen met verschillende achtergronden. Sommigen hebben verstand van isoleren, zon- en windenergie of collectief inkopen, anderen vinden het gewoon leuk om mee te doen. De werkgroepleden, en ook de lokale bedrijven die in de werkgroepen zitting hebben, delen hun expertise met iedereen in Hooghalen. Hebben dorpsbewoners wensen of vragen, dan kunnen ze bij deze werkgroepen terecht. We zijn een soort voordeur voor alles wat met energiezuinig wonen in Hooghalen te maken heeft, zegt Ton van Ewijk. Mensen weten de werkgroepen goed te vinden. En een leuke bijkomstigheid is dat je op deze manier in contact komt met mede-dorpsbewoners die je voorheen niet kende. Collectiviteitsvoordelen Het basisidee van Hooghalen Duurzaam draait om collectiviteit. We willen gezamenlijk inkopen, zoals energie en zonnepanelen, maar alleen met leveranciers die met ons een permanente actie willen afspreken. Ton van Ewijk, initiatiefnemer en aanjager van Stichting Hooghalen Duurzaam Op die manier kunnen inwoners die in een later stadium aanhaken ook gebruik maken van het collectiviteitsvoordeel. Ook hebben zich al de eerste sponsoren bij de stichting gemeld. Alle verdiensten, van de besparingen door inkoopvoordeel tot sponsoring, gaan terug naar de stichting, dus naar de gemeenschap. Ik denk dat Hooghalen Duurzaam in de toekomst, als ook andere gemeenten zich hebben aangesloten, een coöperatie wordt. Bewustwording: daar gaat het om Ton van Ewijk is initiatiefnemer van Hooghalen Duurzaam. Als directeureigenaar van energq en als voormalig procestechnoloog is hij dagelijks met energieverbruik en -besparing bezig. De basis van mijn bedrijf en ook van Hooghalen Duurzaam draait om bewustwording. EnerGQ helpt organisaties, van industrie tot scholen, bij het voorkomen van energieverspilling. Dat doen we door gegevens van verschillende meetapparatuur op een slimme manier te combineren. Mensen krijgen realtime inzicht in energieverbruik en zien hoe ze dat kunnen beïnvloeden. Alleen al door installaties of apparatuur goed af te stellen, kunnen organisaties flink geld besparen. Binnenkort komt deze techniek ook beschikbaar voor de particuliere markt. Geert Geertsema woont in Hooghalen en is met de energiemaatregelen die hij in zijn huis heeft laten aanbrengen een van de koplopers in het dorp. Mijn woning wordt verwarmd met een warmtepomp. Deze luchtwater-warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht en een wisselaar zet het om in warmte voor de verwarming. Wij koken elektrisch dus we hebben geen gasaansluiting meer. Dat scheelt ons al gauw 180 per jaar. Het systeem werkt perfect, mijn woning verwarm ik met vloerverwarming en ik heb speciale ventilatorconvectoren voor het verwarmen van de bovenverdieping. En mocht het nodig Samenwerken via SLIM ook in Hooghalen SLIM wonen met energie is een concept waarin bedrijven uit Noord-Nederland samenwerken om woningeigenaren te helpen hun woning slim en makkelijk energiezuinig te maken. Het initiatief wordt financieel ondersteund door onder andere de drie noordelijke provincies. Op dit moment hebben dertien samenwerkende partijen zich aangesloten als SLIM-aanbieder en meer samenwerkingsverbanden volgen. Ze bieden gezamenlijk nieuwe marktconcepten aan met een eigen aanpak, product of marktgebied. Meer informatie: zijn, dan kan ik kan het systeem in de zomer gebruiken om het huis te koelen. Met een speciale meter kan ik zien hoeveel energie het systeem bij bepaalde weersomstandigheden gebruikt. Ik denk erover om binnenkort zonnecollectoren te laten plaatsen.

6 (advertorial) Licht-, zicht- en mobiliteitsoplossingen Provinciale impuls voor duurzame energieprojecten 11 We moeten dé energieprovincie bij uitstek worden, vindt de provincie Drenthe. In het verleden waren we dat met turf, olie en gas. In de nabije toekomst moeten we dat zijn met duurzame energievoorzieningen als zonne-energie, biomassa, groen gas, rest- en aardwarmte. De provincie ziet economische kansen in de productie van duurzame energie en heeft daarom eind 2011 de stichting Drentse Energie Organisatie opgericht. Deze stichting, die onafhankelijk van de provincie Drenthe opereert, heeft als belangrijkste taak om de transitie naar lokale duurzame energieproductie te versnellen. Guido Hoek, directeur van de Drentse Energie Organisatie: De stichting voorziet in een sterke behoefte. Ziut is specialist in licht, zicht en mobiliteit. Wij leveren effectieve en efficiënte oplossingen op het gebied van verlichting, verkeersregeling, lichtarchitectuur en camerasystemen. Onze ambitie is om een lange termijn partner te zijn voor onze relaties. Onderscheidend door deskundigheid en een proactieve, innovatieve en transparante dienstverlening met aandacht voor social return, waarmee we hen volledig ontzorgen. Ziut benadert de markt op basis van vier thema s die aansluiten op maatschappelijk relevante onderwerpen: Doelgericht Duurzaam, Veilig & Sociaal, Mooi & Comfortabel en Mobiliteit op Maat. Dit zijn onderwerpen die vragen om een geïntegreerde inzet van technische mogelijkheden. Ziut en Drenthe Ziut zet zich al jaren in voor de provincie en gemeenten in Drenthe om zo bij te dragen aan hun ambities op het gebied van duurzaamheid en innovatie. Zo zijn wij voortdurend in gesprek over initiatieven die kunnen bijdragen aan verlaging van de energierekening van de gemeente. Dit doen we door: Het toepassen van dimtechnieken en led lampen in de openbare verlichting Het niet of op beperkte schaal toepassen van verlichting in de buitengebieden Het beperken van lichthinder door melkveestallen Het toepassen van duurzame materialen De stichting Drentse Energie Organisatie wil knelpunten wegnemen die de realisatie van duurzame energieprojecten in de weg staan. Die knelpunten kunnen zowel financieel als niet-financieel van aard zijn. De Drentse Energie Organisatie Door ontzorging op het gebied van kennis en regelgeving en de inzet van verschillende financiële instrumenten wil de stichting de financiering van de projecten mede mogelijk maken. De Drentse Energie Organisatie is gehuisvest in het provinciehuis in Assen. Naast directeur Guido Hoek, zijn Ard Lammertink en Cora Sambrink als respectievelijk accountmanager en projectondersteuner voor de stichting werkzaam. Beoordelingscriteria voor financiële projectondersteuning is te vinden op Daarnaast kunt u de stichting volgen via (nieuws)berichten op Twitter en Linkedin. Nieuwe energieconcepten in Meppel en Noord-Sleen Volgens Guido Hoek, directeur van de Drentse Energie Organisatie voorziet de stichting in een sterke behoefte. De stichting ondersteunde onlangs de oprichting van MeppelEnergie, een initiatief van de gemeente Meppel en Rendo Duurzaam. MeppelEnergie voorziet de nieuwe woonwijk Nieuwveense Landen, die tussen Meppel en het dorp Nijeveen gebouwd wordt, van een innovatief duurzaam energieconcept dat onder andere wordt gevoed door biogas en warmte uit het afvalwater van de rioolwaterzuiveringsinstallatie van Waterschap Reest en Wieden. Deze nieuwe woonwijk is door het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie onlangs aangewezen als icoonproject vanwege de hoge energieambitie en het gebiedsgerichte energiebeleid. Een ander initiatief waar de Drentse Energie Organisatie bij betrokken is, is het Bosbad Noord-Sleen. De stichting maakte de financiering van een warmteleiding tussen het zwembad en een nabijgelegen biovergister mogelijk. De realisatie van het project betekent een forse CO2- besparing. Lokale energie-initiatieven De Drentse Energie Organisatie ondersteunt samen met de lokale initiatieven die zich bezighouden met lokale energieopwekking en/of met energiebesparing. Met de oprichting van het Servicepunt (zie ook pagina 7, red.) is ook het netwerk van duurzame energie-initiatieven bijeengebracht. In dit netwerk zijn meer dan vijftien actieve lokale energie-initiatieven verenigd. Het Servicepunt helpt deze initiatieven verder te ontwikkelen tot volwaardige lokale duurzame energiecoöperaties. Hierdoor heeft het Servicepunt een vliegende start gemaakt. Het fungeert als eerste aanspreekpunt voor de initiatiefnemers en heeft als doel elk jaar een aantal van deze initiatieven door te ontwikkelen. Contactgegevens Ziut B.V. (vestiging Noord) Hoofdvaartsweg AC Assen Tel

7 12 Lokale duurzame initiatieven op de kaart 13 Reestdal Energie In het Reestdal is een energiecoöperatie opgericht. Het doel is om duurzame energie in te kopen en te verkopen. De opbrengsten worden gebruikt voor investeringen in lokale duurzame energieopwekking, zoals grootschalige investering in zonnepanelen. Meer informatie: Drenthe kent tal van duurzame initiatieven. Ondernemers die nieuwe producten ontwikkelen of juist energie en grondstoffen besparen én inwonergroepen die samen werk maken van duurzaamheid en duurzame energie. zet al deze initiatieven op de kaart en brengt de initiatiefnemers samen. Via deze kaart én het Servicepunt komen ondernemers en inwonergroepen met elkaar in contact. Heeft u een eigen duurzaam initiatief? Meld u dan aan. Gebruik de duurzame initiatieven kaart, ontmoet andere ondernemers en lokale groepen en doe nieuwe ideeën op. Meer informatie en een aanmeldformulier vindt u op Energie Coöperatie Oostermoer (ECO) ECO is een brede, op duurzaamheid gerichte organisatie in Oost-Drenthe. De organisatie verenigt diverse lokale groepen en initiatieven en wil duurzame energie gaan leveren. ECO Oostermoer bestrijkt een groot deel van Oost Drenthe. Meer informatie: Energie Coöperatie NoordseVeld EC NoordseVeld is een coöperatie die via Greenchoice duurzame energie levert in de kop van Drenthe. Inwoners zorgen via deelname in de coöperatie voor duurzame energie. De coöperatie heeft geen winstoogmerk en investeert het vrijkomende geld in productie van duurzame energie. De eerste tientallen leden zijn al binnen. Meer informatie: Duurzaam Rolde e.o. De werkgroep Duurzaam Rolde is net gestart en wil duurzaamheid in brede zin stimuleren in Rolde en omgeving. De onderwerpen waar deze werkgroep zich mee gaat bezig houden zijn onder andere duurzame energie (zonnepanelenactie), landbouw en mobiliteit. Meer informatie: Duurzaam Balinge De werkgroep Duurzaam Balinge betrekt bijna het hele dorp bij haar activiteiten om Balinge duurzamer te maken. Er worden samen zonneboilers en houtkachels geplaatst en er wordt informatie gegeven over energiebesparing. Een van de werkgroepen is ook bezig met onderhoud van landschapselementen rond het dorp. Meer informatie: Meer initiatieven op: Servicepunt Wilt u ook lokaal aan de slag met energie? Neem dan contact op met het Servicepunt. Meer informatie bij Christiaan Teule van,

8 Voldoen uw grafische producten aan de huidige duurzaamheidseisen? Vraag nu een gratis duurzaamheidsscan aan! : EN N TAL E AL BE RH ER AS! E D V N S P EN ZO T I SER E: TI NL DA CAS MA RA. R U O IN NF SJ I TI ER.AC ME W W W 0-05 assobure Gratisinc is onderdeel van Actis 0 75 Jura Wilt u meer weten over duurzaam drukwerk? Neem geheel vrijblijvend contact met ons op: Telefoon: (050) Fax: (050) FO LE TE : ON au.nl gratisincasso gratis incassobureau incasso bureau.nl.nl Inwoners en bedrijven maken Assen duurzaam 15 Het rapport De energieke samenleving van het Planbureau van de Leefomgeving, vormt dé inspiratiebron voor de gemeente Assen. De belangrijkste bevinding in dit rapport uit 2011 is, dat creativiteit en innovatiekracht van burgers en bedrijven zelf moet komen. Die vormen samen kansen voor groene groei. De overheid moet die creativiteit en innovatie de ruimte geven en het lokale marktmechanisme stimuleren. De gemeente Assen brengt de uitgangspunten nu anderhalf jaar in praktijk en blijkbaar werkt dat goed; eind 2011 werd Assen uitgeroepen tot de duurzaamste gemeente van Nederland. Alex Langius, wethouder in Assen, licht toe. De gemeente Assen heeft de ambitie om CO2-neutraal te zijn. Dat houdt in dat we als organi satie allereerst zoveel mogelijk zelf aan energiebesparing en duurzaamheid doen. De ge meentelijke gebouwen hebben of krijgen minimaal label B, de straatverlichting bestaat uit LED verlichting en ons eigen wagen park rijdt op aardgas. Maar met die maatregelen zullen we altijd slechts een deel van onze ambitie kunnen waarmaken. onderdeel van Ook wij zijn duurzaam! Willen we als gemeente CO2neutraal zijn, dan moeten de inwoners en bedrijven dat doen. Opborrelende initiatieven In heel Nederland zie je de laatste jaren bewonersinitiatieven ont staan die aan de slag gaan met energiebesparing en ook in Assen is dat het geval. Er is een buurtinitiatief in Amelterhout en Assen Oud-Zuid en een kerkge meenschap die aan de slag gaat met energiebesparing en ook elders in de stad borrelen initia tieven op. Voor deze mensen is het niet de financiële prikkel van de overheid waardoor ze in actie komen. Ze zijn zelf gemotiveerd, merken dat door marktwerking de prijs van bijvoorbeeld zonne panelen aantrekkelijk is geworden en ze zijn geïnteresseerd om zelfvoorzienend te zijn. Gemeente activeert en faciliteert De rol van de gemeente voor deze bewonersinitiatieven is enerzijds activerend. We signaleren dan zelf kansen. Zo gaan we met dit jaar vijf straten in Assen selecteren waar we mogelijkheden voor energiebesparing zien. We brengen dan vraag en aanbod bij elkaar en indien nodig onder steunen we projecten financieel. In andere gevallen komen mensen zelf bij de gemeente voor advies. In dat geval verwijzen we door naar lokale ondernemers. Vooravond energieke samen leving Dat energiebesparing leeft in deze gemeente blijkt wel uit het feit dat Assen in Noord-Nederland koploper is op het gebied van het activeren van inwoners, bijvoorbeeld met energie-onder zoek. 75% van de mensen die voor de eigen woning een energie advies heeft gekregen, gaat daarbij zelfs over tot investering. In 2011 waren dat 400 mensen die samen meer dan 1 miljoen investeerden. Dit jaar, in de maanden maart en april, zijn al meer dan 100 energie-onder zoeken uitgevoerd. Bij de gemeente zijn we ervan overtuigd: we staan aan de vooravond van de energieke samenleving. sanitair - gas - water - elektra - duurzaam energie Woningcorporaties maken woningen energiezuinig Niet alleen particuliere woning eigenaren zijn bezig met energiebesparende maatregelen, ook huurders en verhuurders zijn actief. Woningcorporatie Actium bijvoorbeeld maakt alle woningen energiezuiniger. Het streven van Actium is dat alle woningen voor 2020 minimaal energielabel C hebben. Op dit moment heeft 70% van de Actium-woningen in Assen al label C of hoger. De energiebesparende maat regelen bestaan uit gevel-, vloer- en dakisolatie, dubbel glas en het vervangen van cv-ketels. Daarnaast heeft een aantal woningen, zoals in de Schilderswijk in Assen, zonneboilers gekregen. Actium brengt voor deze energiebesparende maat regelen bij de huurders geen kosten in rekening.

9 16 Rabobank ziet kansen voor energiecoöperaties 17 De lokale coöperatie is nog steeds een perfecte manier om mensen samen zaken te laten doen, vindt de Rabobank. Als coöperatieve bank stimuleert de Rabobank de oprichting van nieuwe coöperaties. Zo ook de vorming van duurzameenergiecoöperaties. De kennis die de Rabobank in de afgelopen 100 jaar over coöperaties heeft opgebouwd is nog steeds van deze tijd, zegt Arie van der Spek, directeurvoorzitter Rabobank Assen-Beilen. Wereldwijd stimuleert de bank op lokaal niveau de oprichting van zowel agrarische als bankcoöperaties. Zonne-energie: zo werkt t Zonne-energie wordt het helemaal. Zo lijkt het althans. Steeds meer particulieren en bedrijven schaffen zonnepanelen aan. De terugverdientijd van zonnepanelen is al zeer gunstig. En dat wordt per 1 juli 2012 nog gunstiger als met een nieuwe stimuleringsregeling de btw op PV-panelen van 19% naar 6% wordt verlaagd. Doordat de kosten van zonnesystemen de laatste jaren snel naar beneden gaan, kost stroom uit zonnepanelen ongeveer even veel als grijze stroom. Maar hoe werkt zonne-energie eigenlijk? Om licht naar bruikbare stroom om te zetten zijn naast een zonnepaneel ook een omvormer en elektriciteitskabels nodig. Zo n compleet systeem wordt een photo voltaic-systeem (PV-systeem) genoemd. Zonnepanelen maken elektriciteit, doordat zonlicht een elektrische spanning opwekt tussen de twee laagjes silicium op het paneel. Dat heet een fotovoltaïsche reactie. De omvormer zorgt ervoor dat deze spanning wordt omgezet naar wisselstroom voor het elektriciteitsnet. Voor het opwekken van stroom is niet per se direct zonlicht nodig. Ook op een bewolkte dag levert een zonnecel elektriciteit. Watt? Watt-piek Net als bij alle elektrische apparaten staat ook het vermogen van zonnepanelen uitgedrukt in watt. De productie van stroom is echter nooit gelijk doordat de hoeveelheid zonlicht steeds verandert. Bij zonnepanelen staat daarom het maximale vermogen aangegeven: Watt-piek (Wp). In een testomgeving met onveranderlijke omstandigheden voor licht en temperatuur is de Wp vastgesteld. Om te weten hoeveel energie een paneel maximaal opwekt in kwh, wordt in Nederland de vuistregel gehanteerd dat het aantal Wp van het paneel met 0,8 wordt vermenigvuldigd. Een panelenset van 1000Wp, levert in Nederland dus zo n 800 kwh per jaar op. Bij benadering natuurlijk. Veel hangt immers af van de ligging en helling van de panelen. Vergoeding voor teruglevering Op momenten dat u weinig elektriciteit gebruikt kan het zonnesysteem een overschot aan elektriciteit produceren. Deze stroom levert het huishouden dan aan het elektriciteitsnet. Via de wet is geregeld dat huishoudens een vergoeding krijgen voor die aangeleverde stroom, de terugleververgoeding. Deze vergoedingsregel geldt ook als u subsidie ontvangt. Energiebedrijven zijn verplicht de eerste kwh die een huishouden aanlevert te verrekenen met de afname. Dit heet salderen. De salderingsplicht vervalt als u meer stroom op het net zet dan u zelf afneemt. U krijgt dan een lagere vergoeding per aangeleverde kwh, dan u zelf zou moeten betalen voor afname. Ook op uw dak? Of uw dak geschikt is voor plaatsing van zonnepanelen hangt onder andere af van de ligging van uw dak, de hellingshoek en uiteraard schaduwwerking van bomen en dergelijke. Wilt u weten of uw dak geschikt is? Op zonnepanelen kunt u een snelle rekenmodule invullen. Wilt u ook bezig met zonneenergie of heeft u als bedrijf een aanbod voor groepen inwoners? Neem dan contact op met Natuur en Milieufederatie Drenthe via (0592) of Bron: MilieuCentraal.nl/zonnepanelen In Nederland ondersteunt Rabobank coöperaties van verloskundigen, apothekers en zzp-ers. De bank merkt dat ze als paddenstoelen uit de grond schieten. Het is een vorm van zelfstandigheid in gebondenheid, zegt Arie van der Spek. Door elkaar te helpen blijkt dat er veel betere resultaten worden gehaald. En naast de vorming van coöperaties van beroepsgroepen merken we dat er veel belangstelling is voor lokale coöperaties rondom duurzame energie. Eerst cultuur, dan structuur De basis voor het oprichten van een coöperatie is dat een groep mensen met elkaar echt iets van de grond wil tillen. Er moet een gezamenlijk doel zijn, een gezamenlijk belang. Het legt daarmee ook een grote druk op de wijze waarop de deelnemers met elkaar willen samenwerken; in goede en in slechte tijden, aldus Arie van der Spek. Ik zie dit laatste als een cultuuraspect. Pas wanneer de deelnemers volmondig aangeven dat ze met elkaar in zee willen dan kun je verder. Ik duid dit als de cultuurkant van de coöperatie; de wil om samen te werken. Pas daarna komt de structuur van de coöperatie aan de orde. Voor dit laatste wend je je tot de notaris. Daar is de kennis en kan de coöperatie opgericht worden. Productie- en inkoopcoöperaties Duurzame-energiecoöperaties kunnen zowel betrekking hebben op productiecoöperaties als op inkoopcoöperaties. De eerste groep is redelijk complex. Er komt veel bij kijken, het gaat om forse bedragen en vergt een lange termijn visie, vervolgt Arie van der Spek. De inkoopcoöperaties zijn momenteel zeer populair bij de collectieve aanschaf van zonnepanelen. Wanneer het gaat om de inkoop van zonnepanelen voor een ieders eigen woning dan is het vrij simpel. Men deelt het inkoopvoordeel en vervolgens heeft men het individuele voordeel van de duurzame energiewinning. Gaat men met elkaar op een plek buiten het dorp een productie-eenheid bouwen ten behoeve van alle woningen van de deelnemers dan wordt het al weer ingewikkelder. Maar het is mogelijk om het in een coöperatie te gieten. Ondernemerschap Arie van der Spek is van mening dat voor elke coöperatie, hoe klein dan ook, moet gelden dat er ondernemerschap zit in de groep van coöperatieleden. En ondernemerschap gaat verder dan enthousiasme. Maar de coöperatie is zeker een modern vehikel. Als de coöperatie nog niet bestond, zou deze moeten worden uitgevonden. Arie van der Spek, directeurvoorzitter Rabobank Assen-Beilen Lokaal coöperatiefonds De Rabobank vindt het belangrijk dat mensen zich lokaal organiseren om met elkaar hun ambities te realiseren. Veelal heeft de lokale Rabobank een eigen coöperatiefonds. Van hieruit kunnen lokale initiatieven die een bijdrage leveren aan een versterking van bijvoorbeeld de leefbaarheid ondersteund worden. Afhankelijk van een plan van aanpak verleent de Rabobank vanuit dit fonds een bijdrage om de haalbaarheid van een lokale coöperatie te ondersteunen. Voor meer informatie zie de websites van de Rabobanken in Drenthe.

10 (advertorial) 100% KORTING op uw energierekening! Pak de winst van de zon! De zon gaat voor niets op en kan u véél voordeel opleveren! Wenst u de meest gunstige energie tarieven? Wilt u eveneens de zekerheid van vaste energietarieven voor de komende jaren? Wilt u gratis stroom? Met zonnepanelen op uw dak zet u uw energieprijs voor minimaal 25 jaar vast. Door het plaatsen van zonnepanelen kan uw energierekening zelfs terug lopen naar 0,-! U betaalt geen energieverbruik en zonnepanelen zijn beter voor het milieu. Vergeleken met spaargeld is het rendement van investeren in zonnepanelen meer dan 8%. De Hollandse zon is de meest betrouwbare en meest duurzame energieleverancier. Waarom heeft u nog niet gekozen voor zonnepanelen? Steeds meer mensen, zowel particulieren als ondernemers, kiezen voor zonne-energie van Awizon en de vele voordelen die er aan verbonden zijn. Het installeren van zonne panelen gaat gemakkelijk en snel en u heeft bijna geen onderhoud. Het rendement? Of het nu bewolkt is of een zonnige dag, zonnepanelen zorgen altijd voor gratis stroom!... laat de zon niet voor niets opgaan! Meander DB Surhuisterveen T (0512) E Dankzij het plaatsen van zonnepanelen bent u niet meer afhankelijk van energiebedrijven met stijgende energieprijzen maar bent u uw eigen energieleverancier! Pak de winst van de zon! Kies voor Awizon! Awizon is dé specialist in het adviseren, verkoop en bedrijfsklaar opleveren van zonnepaneel systemen. Met meer dan 9 jaar ervaring groeit het netwerk van tevreden klanten met de dag. Stapt u, net als hen, na overleg met ons in zee, dan weet u precies waar u nu en in de toekomst aan toe bent. Al die tijd kunt u uiteraard blijven rekenen op onze ervaring en expertise en op de begeleiding van een specialist. Bereken uw ENERGIE VOORDEEL met onze winstmeter op WINST DOOR EEN LAGERE ENERGIE REKENING WINST DOOR VAKKUNDIG ADVIES EN INSTALLATIE WINST VOOR HET MILIEU Energieke Veenkoloniën door nieuwe bewonersinitiatieven De plannen voor grote windmolens in het veenkoloniale gebied in Drenthe roepen allerlei reacties op. Lees ook het artikel op pagina 20. Een neven effect van de plannen is dat er diverse lokale initiatieven de grond uit schieten voor alternatieve vormen van energie. Hieronder worden drie van die actuele initiatieven uitgelicht: Stichting Duurzame Energie provincie, ECO-Oostermoer en Het Groene Huijs. Stichting Duurzame Energieprovincie Stichting Duurzame Energieprovincie heeft als doel het bevorderen en versnellen van de transitie naar duurzame energie in de provincies Drenthe en Groningen. De doelgroepen zijn woningbezitters die willen investeren in duurzaamheid, woningbezitters zonder eigen geld, bedrijven, woningbouwcorporaties, instellingen, overheden en boeren. Zonnepanelen vormen het eerste concrete product van de stichting. Allereerst is er een groepskorting bedongen op kwaliteitsmateriaal waardoor een complete installatie inclusief garanties aantrekkelijk is geprijsd. Voor alle doelgroepen is een uitgewerkt concept beschikbaar. Dit concept bevat een onafhankelijk EPA-advies, mogelijkheden voor leningen en de complete plaatsing en installatie van zonnepanelen. 19 Energie Coöperatie Oostermoer ECO, Energie Coöperatie Oostermoer, is ontstaan uit een lokale werkgroep in Eexterzandvoort. Deze werkgroep wilde duurzame energie voor het dorp inkopen en organiseren, maar daarvoor bleek het dorp met 52 huishoudens te klein. Voor dit doel is namelijk minimaal een omvang van inwoners ( huishoudens) nodig. Voor dit project was opschaling nodig. De doelstelling van de coöperatie is het samen met inwoners bevorderen van een duurzaam en leefbaar platteland in de Oostermoer, met inwoners uit de gemeenten Aa en Hunze, Borger-Odoorn en Tynaarlo en mogelijk nog enkele andere veenkoloniale gemeenten. De coöperatie laat de werkzaamheden uitvoeren door verschillende werkgroepen waarin inwoners zelf zitting hebben. Deze werkgroepen bereiden bijvoorbeeld het inkopen en plaatsen van zonnepanelen voor. De nadruk ligt op het doen en zorgen dat er zaken van de grond komen. De coöperatie wordt in 2012 formeel opgericht. De eerste productie wordt dit jaar gerealiseerd met het plaatsen van zonnepanelen en het aanbieden van goedkope duurzame energie. Het Groene Huijs Het Groene Huijs is een spin-off van diverse actiegroepen tegen de windturbineparken in het gebied Oostermoer. Deze actiegroepen hebben aangegeven niet tegen duurzame energie te zijn en willen zich samen actief inzetten voor de verduurzaming van het gebied. Het Groene Huijs richt zich in eerste instantie op de levering en plaatsing van installaties voor zonne-energie op de daken van particuliere woningbezitters. De organisatie wil dit ook voor de eigenaar/bewoner mogelijk maken die zelf geen financiële middelen beschikbaar heeft. Naast de levering van panelen voor zonneenergie richt Het Groene Huijs zich op maatwerkadvies voor woningbezitters/bewoners voor het verder verduurzamen van de woning. Het Groene Huijs is een organisatie met idealistische oogmerk, maar wordt opgezet met een businessmodel. De organisatie streeft naar een sterke betrokkenheid van deelnemers/afnemers en het stimuleren van de lokale economie. Ook dit laatste wordt formeel vastgelegd in het business-model.

11 Windenergie in Drenthe 20 Visies op windenergie In Nederland is afgesproken dat 14% van duurzame energie gehaald wordt uit onder andere windenergie. Alle 12 provincies 21 nemen ieder een deel van het totaal van 6000 megawatt voor hun rekening. De provincie Drenthe heeft aangegeven hiervan 280 megawatt te realiseren en Zuidoost-Drenthe en de Veenkoloniën aangewezen als zogenaamd zoekgebied. Samen met vier Drentse gemeenten, Aa en Hunze, Borger-Odoorn, Coevorden en Emmen werkt de provincie aan een gebiedsvisie Windenergie. Als Noord-Nederland de doelstelling 14% duurzame energie in 2020 wil halen, dan moeten we vaart maken met duurzame energieprojecten. Dat is één van de conclusies uit het rapport Het Noordelijk Klimaat Perspectief dat de Natuur en Milieufederaties Drenthe en Groningen in voorjaar 2012 publiceerden. Het plaatsen van windmolens op land is hierin een belangrijke factor. Maar de vaart die projectontwikkelaars in Noord-Nederland hier nu mee maken leidt ook tot veel tegenwind en maatschappelijk weerstand. Tegelijk neemt de belangstelling voor andere duurzame energievormen in de gebieden waar windparken staan gepland ook toe. Vormt dit een alternatief? Zijn hier wellicht nieuwe bruggen te slaan? Raedthuys Groep Is een onderneming uit Enschede die duurzame energieprojecten initieert, investeert en duurzame energie verhandelt. Raedthuys Groep heeft samen met enkele lokale partners het plan ontwikkeld voor windpark De Drentse Monden in het Veenkoloniale gebied in Drenthe. Deze plannen stuiten op verzet van omwonenden die zich hebben verenigd in diverse platforms. De tegenstanders vrezen onder meer dat het windpark geluidsoverlast en gezondheidsschade geeft, het landschap aantast en woningen onverkoopbaar maakt. Arthur Vermeulen, directeur windenergie van Raedthuys Groep uit Enschede en een van de initiatiefnemers van het omstreden windpark De Drentse Monden en Reinder Hoekstra, directeur van, geven ieder hun visie. Arthur Vermeulen directeur Raedthuys Groep Weerstand Mijn ervaring is dat verandering in het algemeen leidt tot weerstand. Met de aanleg van windparken in Drenthe is dat dus niet anders, ook al betrek je omwonenden in een vroegtijdig stadium en ga je zeer secuur en verantwoord te werk. Met de initiatiefnemers van Windpark De Drentse Monden willen wij nadrukkelijk rekening houden met de omgeving. Dit hoort bij onze aanpak, we zouden niet anders willen. Zonne-energie wordt vaak als alternatief genoemd. Het is op de één of andere manier aaibaarder. Bij Raedthuys zijn we ook actief met zonne-energie. Energie opwekken met zonne-energie is leuk en goed. Echter, in Nederland kunnen we met zonne-energie slechts voor een klein deel in onze duurzame energiebehoefte voorzien. Om mijn droom te verwezenlijken, namelijk een volledig duurzame energievoorziening in 2050, moeten we ook windenergie de ruimte geven, zowel op zee, als op land. Opbrengsten In Drenthe veronderstellen sommigen dat alleen de agrariërs die meedoen voordeel hebben van het windpark. Maar dat is niet het geval. Inwoners kunnen ook financieel participeren en daarnaast willen de initiatiefnemers van De Drentse Monden met de opbrengsten een lokaal fonds oprichten. Verder wordt de groene stroom tegen een aantrekkelijk tarief geleverd aan de lokale bevolking. Maar het allerbelangrijkste is dat het windpark een economische spin-off vormt voor de hele regio. In Drenthe gaat de discussie op dit moment vooral over de grootte van het windpark en over aantallen megawatt. Dat vinden wij jammer. Het zou moeten gaan over meer slagkracht voor de regio: meer banen, meer inkomsten en meer voorzieningen. Windenergie kan daar in belangrijke mate aan bijdragen. Daarnaast is het van belang dat we de klimaat- en energiedoelen halen. De initiatiefnemers van Windpark De Drentse Monden zijn ervan overtuigd dat er een windpark van formaat komt in Drenthe. De Drentse Veenkoloniën - waar de initiatiefnemers nagenoeg allemaal zelf wonen - is door zijn weidsheid, de rechte verkaveling en het goede windaanbod namelijk uitermate geschikt voor windenergie. Als het hier niet lukt, lukt het nergens in Nederland en dan hebben we een groot probleem. Participatie Het participatieprogramma en de ervaring van Raedthuys dient als input voor het participatieprogramma van De Drentse Monden. Sinds eind jaren 90 geven wij particulieren de gelegenheid te investeren in onze duurzame energieprojecten. Op die manier delen ze in de revenuen van onze windparken en raken ze nauw betrokken. Er hebben tot nu vele duizenden particulieren meegedaan. Zij zijn nu extra enthousiast over windenergie. Zo creëren we draagvlak. Dat hebben wij recent ook teruggezien in de verkoop van obligaties in Windpark Oldebroekertocht in Dronten. Inwoners en ondernemers uit de gemeente konden profiteren van een extra hoge rentevergoeding. De lokale politiek was er blij mee. De doelgroep kon het ook waarderen, want de obligaties waren binnen enkele weken uitverkocht. Onze filosofie luidt dan ook: je kunt alleen vermenigvuldigen door te delen. Dit streven we ook na met Windpark De Drentse Monden. We staan wat dat betreft ook open voor ideeën uit de omgeving. Maar we kunnen pas echt concreet worden als de omvang van het windpark vaststaat. Reinder Hoekstra directeur Windenergie is een onmiskenbare schakel in de duurzame energievoorziening. Het plaatsen van meer windmolens op land is nodig. Het gaat er wel om dat je dat goed onderbouwd, beter uitlegt en dat het plaatsen zo zorgvuldig mogelijk gebeurt. De manier waarop plannen voor windmolens nu worden gelanceerd, beschouw ik als een bedreiging voor toekomstige kleine en grote energieprojecten. Wat windenergie in de provincie Drenthe betreft zijn wij voorstander van geconcentreerde opstellingen met windmolens. Solitaire windmolens, bijvoorbeeld bij elk dorp eentje, zou in deze provincie landschappelijk gezien een grotere en negatievere impact geven. Wij vinden het gebied van de Drentse Veenkoloniën vanwege zijn grootschaligheid voor windmolens het meest geschikt. Maar zien tegelijk dat de molens juist vanwege de openheid van het landschap veel impact hebben. We hebben ons mede daarom nog niet uitgelaten over het aantal molens dat hier geplaatst kan worden. Mensen willen zeggenschap over hun gebied Wij vinden dat omwonenden in het gebied tijdens de planvorming rond windpark De Drentse Monden onvoldoende betrokken zijn. Agrariërs in het gebied doen eraan mee, maar de rest staat te veel aan de zijlijn. Voor hen kwamen de plannen als een overval. De overheden, rijk, provincie en gemeenten blijken vervolgens niet in staat om er samen een goed proces van te maken. Je zou denken dat er voldoende goede voorbeelden zijn van projecten waarbij op een geslaagde manier voor maatschappelijk draagvlak is gezorgd. Uit alle debatten blijkt wel dat de meerderheid van de mensen nog steeds voorstander is voor windenergie, ook in Drenthe. Daarnaast is er een brede maatschappelijke trend zichtbaar dat mensen grip willen krijgen op hun energievoorziening en samen met anderen iets willen doen. Ze bedenken allerlei participatievormen en bewonersinitiatieven op het gebied van zonne-energie. In de provincie Friesland bijvoorbeeld, zijn er verenigingen waar bewoners samen eigenaar zijn van windmolens en die samen exploiteren. De gedrevenheid voor duurzame energie is er. Nieuw energieontwerp Voor het verkrijgen van meer draagvlak moet het ontwerpproces voor de Veenkoloniën een stap terug. Aan de initiatiefnemers zou ik willen zeggen: laten we samen met de inwoners gaan werken aan een nieuw energie-ontwerp voor het gebied. Met gebruik van zoveel mogelijk windenergie. Maak dan samen een balans op van zowel de lusten als de lasten. Ik ben benieuwd wat er dan gebeurt. De huidige verharde standpunten over windenergie konden weleens gaan schuiven. Ik denk dat er in zo n nieuw ontwerp ook kansen zijn om meer verbindingen te leggen tussen kleine energieinitiatieven en de grotere partijen. De gedrevenheid van die lokale energie-initiatieven is goed, maar de meeste zullen nog te kleinschalig blijken om op eigen kracht rendabel te worden. Een verbinding van kennis en professionaliteit kan winst betekenen voor alle partijen.

12 (advertorial) Profiteer mee van windpark de drentse Monden! Contactgegevens: 23 Mede-eigenaar Participatiepanel Windfonds Obligaties Energie Windpark De Drentse Monden wordt ontwikkeld in het veenkoloniale gebied nabij Eerste en Tweede Exloërmond, Nieuw Buinen en Drouwenermond. De initiatiefnemers vinden het belangrijk dat inwoners van de gemeente Borger-Odoorn en omliggende gemeenten ook kunnen profiteren van het windpark. Hoe inwoners precies kunnen profiteren is in deze fase van het project nog niet exact te zeggen. In grote lijnen zijn er echter wel al enkele mogelijkheden aan te geven. Die hebben we alvast voor u op onze website gezet. Waarom we nu nog niet gedetailleerder kunnen zijn? De precieze omvang van het windpark staat immers nog niet vast. Daarnaast zijn we voor bepaalde vormen van financieel meedoen in het windpark afhankelijk van de regelgeving en marktomstandigheden op het moment dat besloten wordt om de molens te gaan bouwen. Wat in ieder geval wel vaststaat, is dat de inwoners van het gebied rond het windpark mee kunnen doen. Doen wordt gemaakt door Natuur en Milieufederatie Drenthe Christiaan Teule MKB-Nederland Noord Rinze van der Born VNO-NCW Noord Jan-Willem Loobeek Provincie Drenthe Gien Pinxterhuis Colofon Hooghalen Duurzaam Ton van Ewijk SLIM wonen met energie Drentse Energie Organisatie Ard Lammertink Gemeente Assen Alfred Middelkamp Actium Gonnie Blaauw Zonne-energie zonnepanelen Christiaan Teule Stichting Duurzame Energieprovincie Henk Bulder Rabobank kantoor Assen-Beilen Doen wordt ondersteund door: Energie Coöperatie Oostermoer Rienus Ferwerda Het Groene Huijs Rob Rietveld Raedthuys Groep Harold Weerkamp Duurzame initiatieven en het Servicepunt Christiaan Teule Natuur en Milieufederatie Drenthe Interesse? Kijk op de website! Windpark de Drentse Monden blijvende energie voor Drenthe Uitgave in opdracht van Natuur en Milieufederatie Drenthe, verzorgd door: ETT Media Postbus AC Groningen. Telefoon: (050) Internet: Uitgave: juni 2012 Teksten en redactie: Detty Brink: Foto s:, Detty Brink en diverse in de artikelen genoemde organisaties en bedrijven. Concept en realisatie: ETT Media en Geografisch BV Drukwerkbegeleiding: Duurzaam Inkoop Centrum, Groningen Oplage: exemplaren Overname van artikelen is in beginsel toegestaan mits hieraan vooraf toestemming van ETT Media of wordt verkregen. Deze uitgave is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld. Zowel ETT Media als zijn niet aansprakelijk voor fouten en/of omissies in deze uitgave. Hertenkamp HL Assen Telefoon: (0592) Internet:

13 EErstE hulp bij EnErgiEzuinig verbouwen. Dat is slim. DIT PROJECT WORDT MEDE GEFINANCIERD DOOR HET EUROPEES FONDS VOOR REGIONALE ONTWIKKELING

ECO Oostermoer in oprichting

ECO Oostermoer in oprichting Samen sterk voor een leefbaar en duurzaam platteland ECO Oostermoer in oprichting Nieuwsbrief 18 juni 2012 Voor u ligt de eerste nieuwsbrief van ECO Oostermoer, waarin wij u nader informeren over de stand

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT De overheid wil duurzame energie stimu leren en innovatie van duurzame energietechnieken bevor deren: meer duurzame energie in de toekomst. Doel is 16% duur

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie 1 Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie Wij willen Betaalbare, Duurzame, Eigen Energie in Oosterhout 3 Waarom ONE Betaalbaar Duurzaam Eigen Samen Goedkoper dan de markt Winsten

Nadere informatie

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden Energie Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden De gemeenten in de regio Drechtsteden werken samen aan klimaat- en energiebeleid. Ingezet wordt op energiebesparing en toename van gebruik

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens MeppelEnergie Lokaal Duurzaam EnergieBedrijf MeppelEnergie Openingshandeling op 26-1-2012 Duurzame energie voor de woonwijk Nieuwveense

Nadere informatie

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Raymond Roeffel Directeur Trineco Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Agenda Waarom zonnestroom? Wet en regelgeving rondom zonnesystemen Salderingstarieven De meest voorkomende situaties

Nadere informatie

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Een beter klimaat begint bij jezelf! Erik de Ruijter, Coöperatie EnergiekAlphen SAMEN, LOKAAL EN DUURZAAM

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Zon in de Kop! Wees slim en investeer in zonnepanelen. Zon in de Kop

Zon in de Kop! Wees slim en investeer in zonnepanelen. Zon in de Kop Zon in de Kop Wees slim en investeer in zonnepanelen Zon in de Kop! Zon in de Kop is een samenwerkingsverband van de gemeenten met HVC, Ontwikkelingsbedrijf NHN, Millennium Comité Schagen en de Noordhollandse

Nadere informatie

Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie!

Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie! Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie! voorbeeld van mogelijke besparingen Een huishouden is jaarlijks zo n q 2.000 kwijt aan gas en licht. En daar kunt u tot wel 30% op besparen. Dat begint

Nadere informatie

Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN

Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN Energiek Alphen aan den Rijn AGENDA 1. Opening 2. Wie en wat is Energiek Alphen aan den Rijn 3. Gemeente

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Mogelijkheden voor energie coöperaties Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Inhoud Samen sterker Belang van gezamenlijke projecten Variant 1: alles achter de meter Variant 2: korting

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

Visie op Sociale windenergie. Burgerinitiatief Duurzaam Drimmelen

Visie op Sociale windenergie. Burgerinitiatief Duurzaam Drimmelen Visie op Sociale windenergie Burgerinitiatief Duurzaam Drimmelen Wat zijn onze doelstellingen? DUURZAAM LOKAAL BETAALBAAR Duurzaam Drimmelen wil duurzaamheid in gemeente Drimmelen vergroten Ecologisch,

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u!

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u! energie besparen = woonlasten verlagen VRAGEN? Bent u geïnteresseerd in één van de mogelijkheden die in deze brochure zijn beschreven, heeft u nog vragen of wilt u meer weten over de kosten? Vul dan het

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE)

Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE) Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE) Peter Nuijten Mob: 06-22811585 E-mail: peter.nuijten@hotmail.nl 1 Concept Energie coöperatie

Nadere informatie

Lokale Duurzame Energie Bevlogen business. Zaterdag 9 maart 2013 Henk Stormink

Lokale Duurzame Energie Bevlogen business. Zaterdag 9 maart 2013 Henk Stormink Lokale Duurzame Energie Bevlogen business Zaterdag 9 maart 2013 Henk Stormink Wat is LochemEnergie? Een lokale duurzame energie coöperatie (LDE) Van, voor en door inwoners van de gemeente Lochem (een echt

Nadere informatie

Sociale Windenergie. Windenergie langs de A16. Wind A16 & Sociale windenergie

Sociale Windenergie. Windenergie langs de A16. Wind A16 & Sociale windenergie Sociale Windenergie & Windenergie langs de A16 1 Ons idee Samen Sociale Windenergie realiseren door samenwerking lokale initiatieven in Zundert?? 2 Wat zijn onze doelstellingen? DUURZAAM LOKAAL BETAALBAAR

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

Federatieplan Windenergie Wind werkt voor Flevoland

Federatieplan Windenergie Wind werkt voor Flevoland Federatieplan Windenergie Wind werkt voor Flevoland Lelystad, juli 2014 Het plan Het Federatieplan Windenergie bestaat uit onderlinge afspraken tussen bewoners, grondeigenaren en windmoleneigenaren in

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

VERSLAG OPENBAAR DEBAT 10 NOVEMBER 2011 NOORDELIJK KLIMAAT PERSPECTIEF

VERSLAG OPENBAAR DEBAT 10 NOVEMBER 2011 NOORDELIJK KLIMAAT PERSPECTIEF VERSLAG OPENBAAR DEBAT 10 NOVEMBER 2011 NOORDELIJK KLIMAAT PERSPECTIEF Inleiding en achtergronden Ruim 120 Groningers en Drenten kwamen op het debat af. Eric van Oosterhout, burgemeester van de gemeente

Nadere informatie

nieuwe turf Brochure over de mogelijkheden voor Duurzame energie en energiebesparing in de regio Oostermoer.

nieuwe turf Brochure over de mogelijkheden voor Duurzame energie en energiebesparing in de regio Oostermoer. Op zoek naar het nieuwe turf Brochure over de mogelijkheden voor Duurzame energie en energiebesparing in de regio Oostermoer. Opgave Windenergie Het Rijk heeft zichzelf tot doel gesteld om in 2020 6000

Nadere informatie

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie MOLENBUURT FASE 2

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie MOLENBUURT FASE 2 informatie MOLENBUURT FASE 2 JANUARI 2016 Energiebesparende maatregelen Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid In 2016 wil Intermaris bij 40 woningen aan de Paltrokmolen in Purmerend de vloer

Nadere informatie

Menukaart. Ja, ik wil zonnepanelen op onze school. Welk initiatief is voor ons geschikt?

Menukaart. Ja, ik wil zonnepanelen op onze school. Welk initiatief is voor ons geschikt? Menukaart Ja, ik wil zonnepanelen op onze school. Welk initiatief is voor ons geschikt? Schooldakrevolutie Schreeuw met ons van de daken: we zullen niet rusten tot elke vierkante centimeter van onze schooldaken

Nadere informatie

Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie

Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie 2 Bosch Solar Bosch: dat klinkt bekend én vertrouwd! Geen wonder, want miljoenen mensen over de hele wereld gebruiken de producten van Bosch. Dag in, dag

Nadere informatie

LochemEnergie Lochemse Coöperatieve Energievereniging

LochemEnergie Lochemse Coöperatieve Energievereniging LochemEnergie Lochemse Coöperatieve Energievereniging Ja ik wil zonne-energie, maar... Wat moet ik doen? Is het financieel rendabel? Welke zonnecellen zijn het beste? Waar en door wie worden panelen geïnstalleerd?

Nadere informatie

Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp

Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp Energieavond Hilversum Kerkelanden, Zeverijn en Rode Dorp 17 mei 2016 Wat kunt u verwachten Hilverzon & Kerkelanden Leeft! Ambitie gemeente Hilversum Wie is

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld.

26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld. Resultaat Vragenlijst: Waarom doe je mee met de lokale energiecoöperatie? 26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld. 1. Ik ben op de volgende manier betrokken bij de lokale

Nadere informatie

Waarom kiest u voor Olasol?

Waarom kiest u voor Olasol? Waarom kiest u voor Olasol? Olasol is een jonge onderneming in een dynamische markt. Sinds 2010 zijn we actief en onderscheiden we ons door betrouwbaar advies, een transparante werkwijze en kwalitatief

Nadere informatie

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie. Kenmerken van project Het Oude Ambacht

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie. Kenmerken van project Het Oude Ambacht informatie HET OUDE AMBACHT MAART 2015 Energiebesparende maatregelen Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid In 2015 wil Intermaris bij 118 woningen aan Het Oude Ambacht in Hoorn de vloer

Nadere informatie

Jelle Vegt. Naam Medewerker Milieu en Duurzaamheid Stichting Natuur en Milieufederatie Limburg

Jelle Vegt. Naam Medewerker Milieu en Duurzaamheid Stichting Natuur en Milieufederatie Limburg Eigen duurzame energie Is dat mogelijk? Jelle Vegt Naam Medewerker Milieu en Duurzaamheid Stichting Natuur en Milieufederatie Limburg Waarom zouden we? 2-6-2015 3 2-6-2015 4 2-6-2015 5 Olie en gasvoorraden

Nadere informatie

De kracht van delen in lokale wind- en zonprojecten

De kracht van delen in lokale wind- en zonprojecten De kracht van delen in lokale wind- en zonprojecten Menno van Rossum De Windcentrale Jeroen Vanson Greenchoice 21 November 2014 AGENDA Greenchoice Over Greenchoice Lokale initiatieven en coöperaties De

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben Wij brengen energie Waar mensen licht en warmte nodig hebben Energie in goede banen De beschikbaarheid van energie bepaalt in grote mate hoe we leven: hoe we wonen, werken, produceren en ons verplaatsen.

Nadere informatie

Lekker wonen, lagere lasten

Lekker wonen, lagere lasten Lekker wonen, lagere lasten Lees hoe u energie kunt besparen met het energiepakket van Woonservice. Het energiepakket Een huishouden is gemiddeld 150,- per maand kwijt aan energie. Dat is een kwart van

Nadere informatie

JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN

JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN Foto: Jeroen Mul/Flickr, Creative Commons JA: STEVIG INZETTEN OP BETAALBAAR EN GOED WONEN VOOR IEDEREEN! De afgelopen jaren is er dankzij

Nadere informatie

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie. Kenmerken van project Grote Waal Noord

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie. Kenmerken van project Grote Waal Noord informatie GROTE WAAL NOORD FEBRUARI 2015 Energiebesparende maatregelen Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid In 2015 wil Intermaris bij 146 woningen in de Grote Waal Noord de vloer en het

Nadere informatie

Zonne-energie gratis en schoon

Zonne-energie gratis en schoon Zonne-energie gratis en schoon Samen gaan we voor duurzaam Genieten van de zon. Buiten in de tuin, in het park of op het strand. De zon geeft ons gratis energie. We kunnen de zon ook op een andere manier

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

Samenwerking met Greenchoice

Samenwerking met Greenchoice Samenwerking met Greenchoice Dit document is onderdeel van de Buurten met Energie toolbox, een project van Nudge. Deze toolbox is samengesteld om initiatiefnemers te ondersteunen bij het starten van een

Nadere informatie

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie HOLENWEG EN VENENLAAN

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie HOLENWEG EN VENENLAAN informatie HOLENWEG EN VENENLAAN APRIL 2015 Energiebesparende maatregelen Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid In 2015 wil Intermaris bij 34 woningen aan de Holenweg en Venenlaan in Hoorn

Nadere informatie

www.pletteinstallaties.nl Bosch Solar zonne-energie

www.pletteinstallaties.nl Bosch Solar zonne-energie 1 Bosch Solar zonne-energie 2 Bosch: dat klinkt bekend én vertrouwd! Geen wonder, want miljoenen mensen over de hele wereld gebruiken de producten van Bosch. Dag in, dag uit. Huishoudelijke apparaten,

Nadere informatie

De zon als energiebron!

De zon als energiebron! De zon als energiebron! Zelf elektriciteit opwekken met de zon? Door middel van (diverse) subsidie(s) is het zéér rendabel! Met zonnepanelen verlaagt u uw energiekosten. Deze besparing wordt alleen maar

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal. Waalre, 28 november 2012

Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal. Waalre, 28 november 2012 Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal Waalre, 28 november 2012 Pieter Brouwers Voorzitter Agenda Doel van deze avond Hoe is de coöperatie geboren Wat kan er momenteel op het gebied

Nadere informatie

Informatiebrochure. Besparen met zonnepanelen. Quality solar solutions

Informatiebrochure. Besparen met zonnepanelen. Quality solar solutions Informatiebrochure Besparen met zonnepanelen Quality solar solutions Er is steeds meer vraag naar zonnepanelen. Zonnepanelen hebben veel voordelen. Een zonnepanelen-installatie levert duurzame elektrische

Nadere informatie

De toolbox. Te gebruiken instrument

De toolbox. Te gebruiken instrument LochemEnergie heeft geen blauwdruk klaarliggen voor het plaatsen van windmolens. We zullen samen met de leden en lokale organisaties de opties en locaties bespreken. We hebben een draaiboek en een toolbox

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Burgerinitiatief Energiecoöperatie van, voor en door inwoners van de gemeente Noordenveld

Burgerinitiatief Energiecoöperatie van, voor en door inwoners van de gemeente Noordenveld Burgerinitiatief Energiecoöperatie van, voor en door inwoners van de gemeente Noordenveld Duurzaam leven? Duurzaam leven? We willen wel groen maar wat moet je daar wel niet allemaal voor doen? We richten

Nadere informatie

Hooghalen Duurzaam, Energie neutraal in 2020 KENNISMAKING MET STICHTING HOOGHALEN DUURZAAM

Hooghalen Duurzaam, Energie neutraal in 2020 KENNISMAKING MET STICHTING HOOGHALEN DUURZAAM Hooghalen Duurzaam, Energie neutraal in 2020 KENNISMAKING MET STICHTING HOOGHALEN DUURZAAM Stichting Hooghalen Duurzaam 1. Introductie, doelstelling en ambities 2. Werkgroep Collectiviteit 3. Collectieve

Nadere informatie

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Trends:: Stijgende prijzen? foto: epa Duitse zon drukt dagprijs Nederlandse stroom 31-01-2012

Nadere informatie

Zon, wind, water... Ontdek je eigen energie

Zon, wind, water... Ontdek je eigen energie Zon, wind, water... Ontdek je eigen energie Groen Duurzame energie komt voort uit schone en onuitputtelijke bronnen zoals de bodem, zon, wind of water. U kunt deze op kleine schaal zelf opwekken. De energie

Nadere informatie

DRENTHE DUURZAAM. 10 punten om met de Drenten te komen tot een nog mooier Drenthe

DRENTHE DUURZAAM. 10 punten om met de Drenten te komen tot een nog mooier Drenthe DRENTHE DUURZAAM 10 punten om met de Drenten te komen tot een nog mooier Drenthe FEBRUARI 2015 Inleiding Duurzaamheid is de pijler voor een vitaal Drenthe. Dat is het uitgangspunt voor de PvdA in Drenthe.

Nadere informatie

Hoe we samen met klanten duurzaam bankieren in Walcheren/Noord-Beveland. Financieringen met positieve maatschappelijke impact. 112 mln.

Hoe we samen met klanten duurzaam bankieren in Walcheren/Noord-Beveland. Financieringen met positieve maatschappelijke impact. 112 mln. Onze maatschappelijke impact Een aandeel in duurzame ontwikkeling 2015 1 Bankieren voor Nederland stimuleren welvaart en welzijn in Nederland 2 Banking for Food stimuleren duurzame voedselvoorziening wereldwijd

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Energiebesparende maatregelen in de Fruitbuurt

Energiebesparende maatregelen in de Fruitbuurt informatie JANUARI januari 2014 2013 nr 1 Energiebesparende maatregelen in de Fruitbuurt Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Dit jaar wil Intermaris bij alle 40 woningen in de Fruitbuurt

Nadere informatie

Dan op een ander dak!

Dan op een ander dak! Geen zonnepanelen op eigen dak? Dan op een ander dak! Een initiatief van Zon op Nederland Wat is Zon op Nederland In het kort: Zon op is burgerinitiatief Buurtbewoners kopen gezamenlijk zonnepanelen Op

Nadere informatie

ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST!

ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST! ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST! MONTAGE DOOR KOMO GECERTIFICEERD DAKDEKKERS- BEDRIJF ADVISEREN LEVEREN INSTALLEREN ADVISEREN Green Power Systems is uw adviseur, leverancier en

Nadere informatie

ecologisch bouwen, economisch wonen 12 aantrekkelijke huurwoningen aan de Maalsteen in de Daalkampen in Borger

ecologisch bouwen, economisch wonen 12 aantrekkelijke huurwoningen aan de Maalsteen in de Daalkampen in Borger ecologisch bouwen, economisch wonen 12 aantrekkelijke huurwoningen aan de Maalsteen in de Daalkampen in Borger Wonen in een groene omgeving met veel ruimte? Dat kan in de Daalkampen, een nieuwe woonwijk

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst SpoorZon. 10 september 2013 Coöperatie SpoorZon i.o.

Informatiebijeenkomst SpoorZon. 10 september 2013 Coöperatie SpoorZon i.o. Informatiebijeenkomst SpoorZon 10 september 2013 Coöperatie SpoorZon i.o. We zitten op het goede spoor Agenda De aanloop Waarom doen? Win-Win Zo werkt Coöperatie SpoorZon Wat hebben we bereikt? Wat betekent

Nadere informatie

dutch nrgy EEN ENERGIENEUTRALE BUURT. HET KÁN SAMEN!

dutch nrgy EEN ENERGIENEUTRALE BUURT. HET KÁN SAMEN! dutch nrgy EEN ENERGIENEUTRALE BUURT. HET KÁN SAMEN! STREEF ZELF NAAR NUL OP UW ENERGIEREKENING! Zou het niet geweldig zijn om geen energierekening meer te hebben? Of om die rekening in ieder geval drastisch

Nadere informatie

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014 Energiecafé BECO 16 Oktober 2014 Programma Welkom Introductie Presentatie Voorzitter BECO Peer Verkuijlen Waarom BECO? Gemeente Bernheze wethouder Wijdeven Energiemarkt in beweging DE Unie Rense van Dijk

Nadere informatie

28 december 2011. Subsidieaanvraag Stadsinitiatief Rotterdam. Solar Green Point

28 december 2011. Subsidieaanvraag Stadsinitiatief Rotterdam. Solar Green Point 28december2011 SubsidieaanvraagStadsinitiatiefRotterdam SolarGreenPoint Inhoudsopgave Voorwoord...1 1. Introductie Solar Green Point.......2 2. Salderingsregeling Electriciteitswet..........2 3. Activiteiten....3

Nadere informatie

Achtergrond informatie Eemstroom - Energiecoöperatie Amersfoort

Achtergrond informatie Eemstroom - Energiecoöperatie Amersfoort Achtergrond informatie Eemstroom - Energiecoöperatie Amersfoort Doel van dit document is het bieden van achtergrond informatie over het principe van Eemstroom -Energiecoöperatie Amersfoort. Eemstroom One

Nadere informatie

MEI Westerkwartier 4 april 2011

MEI Westerkwartier 4 april 2011 Duurzame Energie veranderingen in de markt van Photo Voltaische systemen (PV) MEI Westerkwartier 4 april 2011 Frans Debets Duurzame energie 4 redenen om het te ontwikkelen 1. Klimaatbeleid, CO2 reductie

Nadere informatie

Harderwijk in de zon

Harderwijk in de zon Harderwijk in de zon Informatieavond zonne-energie Veluwe Duurzaam samen met Gemeente Harderwijk 17 juni 2014 ir. A.D. Hekstra Handicom Solar solar@handicom.nl 0341-412629 Vanavond Zonnestraling -> warmte

Nadere informatie

Nefit Zonnestroom. Nefit houdt Nederland warm. CentroSolar PV-systemen

Nefit Zonnestroom. Nefit houdt Nederland warm. CentroSolar PV-systemen Nefit Zonnestroom Nefit houdt Nederland warm CentroSolar PV-systemen Een stroom gratis zonne- Elektriciteit van eigen huis De zon is de meest duurzame energiebron. In Nederland levert de zon meer dan vijftig

Nadere informatie

1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens

1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens 1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens Agenda. Wie is RENDO Duurzaam? Voorbeeld project Toekomst duurzame energie projecten icm groen gas 2 RENDO Duurzaam. Aantal medewerkers : RENDO totaal ca.

Nadere informatie

Nefit Zonnestroom. N e f i t h o u d t N e d e r l a n d w a r m. CentroSolar PV-systemen

Nefit Zonnestroom. N e f i t h o u d t N e d e r l a n d w a r m. CentroSolar PV-systemen Nefit Zonnestroom N e f i t h o u d t N e d e r l a n d w a r m CentroSolar PV-systemen Een stroom gratis zonne- Elektriciteit van eigen huis De zon is de meest duurzame energiebron. In Nederland levert

Nadere informatie

Energie van, voor en door het NoordseVeld

Energie van, voor en door het NoordseVeld Energie van, voor en door het NoordseVeld Wat is ECNoordseVeld? Ø Inkoop groene stroom en gas en verkoop aan inwoners van Noordenveld e.o. Ø Zonder winstoogmerk Ø Zelf groene stroom (energie) produceren

Nadere informatie

Stelling 1: Energie is geld voor Fryslân

Stelling 1: Energie is geld voor Fryslân Gebruik de lokale, Friese kracht voor meer duurzame energie en werkgelegenheid Vijf stellingen voor een duurzamer Fryslân Steeds meer Friezen kiezen er voor om zelf duurzame energie op te wekken, thuis

Nadere informatie

5.2 Energiebesparing in de bestaande bouw: Op zoek naar een business case voor lokale initiatieven

5.2 Energiebesparing in de bestaande bouw: Op zoek naar een business case voor lokale initiatieven 5.2 Energiebesparing in de bestaande bouw: Op zoek naar een business case voor lokale initiatieven Alfons Ramb Energiek Leiden Rolf Steenwinkel Amsterdam Energie Ron de Graaf Hoom Renske den Exter - Hoom

Nadere informatie

Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op?

Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op? Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op? Door: Ronald Franken en Maarten Corpeleijn (r.franken@atrive.nl / m.corpeleijn@atrive.nl) 3 september 2013 Ten geleide Met het nieuwe energie-akkoord

Nadere informatie

Geen zonnepanelen op je eigen dak? Dan op een ander dak! Het kan met Zon op Nederland

Geen zonnepanelen op je eigen dak? Dan op een ander dak! Het kan met Zon op Nederland Geen zonnepanelen op je eigen dak? Dan op een ander dak! Het kan met Zon op Nederland Wat is Zon op Nederland In het kort: Zon op is een burgerinitiatief gestart door Eric de Lange en Geert Jan Stolk uit

Nadere informatie

Minder energie meer comfort. Maak gebruik van de duurzaamheidslening. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen.

Minder energie meer comfort. Maak gebruik van de duurzaamheidslening. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen De maatregelen verdienen zichzelf terug. Daar valt met de huidige lage rentestand niet tegenop te sparen. aldus Henk Brouwer (VVE Beheerder) van

Nadere informatie

Zonnepanelen interessant voor huurders

Zonnepanelen interessant voor huurders Regelingen en voorzieningen CODE 4.1.6.95 Zonnepanelen interessant voor huurders Bronnen Woonbond.nl, Zonnepanelen interessant voor huurders, d.d. 1.2.2016 Woonbond.nl, Brochure zonnepanelen voor huurders,

Nadere informatie

Eemstroom ZonneBerg - Licht op het dak

Eemstroom ZonneBerg - Licht op het dak Eemstroom ZonneBerg - Licht op het dak Globaal denken, lokaal handelen Zonlicht voorziet de aarde van enorm veel energie: duurzame energie. De hoeveelheid zoninstraling en de daaruit te halen energie is

Nadere informatie

Greenspread. realising sustainable connections

Greenspread. realising sustainable connections Greenspread realising sustainable connections Greenspread, het Energieakkoord en CoopDeZon Inleiding Inleiding Greenspread richt zich op het ontwikkelen van lokale duurzame-energieproductiemiddelen. Greenspread

Nadere informatie

Investeer slim in uw woning met energiebesparende maatregelen. Aantrekkelijke rente - boetevrij aflossen

Investeer slim in uw woning met energiebesparende maatregelen. Aantrekkelijke rente - boetevrij aflossen Investeer slim in uw woning met energiebesparende maatregelen Aantrekkelijke rente - boetevrij aflossen Slim besparen 2 Slimme investeerder Familie Roubos: We wonen in een hoekhuis met veel ramen en hebben

Nadere informatie

zelf duurzaam & rendabel energie opwekken met zonnepanelen van Stetech

zelf duurzaam & rendabel energie opwekken met zonnepanelen van Stetech zelf duurzaam & rendabel energie opwekken met zonnepanelen van Stetech informatiebrochure pv-systemen Stetech BV - Nijverheidsweg 27-9482WB - Tynaarlo - T.0592-541597 - F.0592-542433 - info@stetech.com

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

ZONNEPANELEN PROJECT. RADIJSSTRAAT 2 t/m 82 te Groningen

ZONNEPANELEN PROJECT. RADIJSSTRAAT 2 t/m 82 te Groningen ZONNEPANELEN PROJECT RADIJSSTRAAT 2 t/m 82 te Groningen Waarom dit project? De ambitie van de gemeente Groningen is om in 2035 energieneutraal te zijn. De Gemeente Groningen ondersteund dit project met

Nadere informatie

Energiek Alphen aan den Rijn

Energiek Alphen aan den Rijn Nieuwsbrief Maart 2014 Energiek Alphen aan den Rijn Nieuwsbrief maart 2014 De items in deze Nieuwsbrief: Derde Repaircafe op 27 maart 2014! Huiskamersessie ODWH en Energiek Reactie E-Decentraal op STROOM

Nadere informatie

Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon

Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon. Inleiding Het veenkoloniaal gebied in Drenthe is door het Rijk aangewezen

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013 Lijst Lammers Papendrecht 21 januari 2013 Aan de voorzitter van de gemeenteraad van de gemeente Papendrecht, de heer C.J.M. de Bruin Markt 22 3351 PB Papendrecht Betreft: gemeente Papendrecht aansluiten

Nadere informatie

Slim besparen, doe je samen!

Slim besparen, doe je samen! Slim besparen, doe je samen! Welkom Programma: 1. Opening, voorzitter dorpsraad Marco Hesp 2. Buurkracht, Patricia Vinclair 3. Buurtscan/Buurtadvies, Jaap Stel Kies Groen Licht Pauze 4. Uitleg duurzaam

Nadere informatie