Nederlands in de vroegere koloniën

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nederlands in de vroegere koloniën"

Transcriptie

1 Nederlands in de vroegere koloniën Nederlands is de moedertaal van ca. 22 miljoen mensen op de wereld. De meesten wonen in Nederland en België. Hier is Nederlands de officiële taal maar niet alleen daar. In Suriname, op de Nederlandse Antillen en op Aruba is Nederlands ook een officiële, respectievelijk één van de officiële talen. M1: Historische achtergrond De expansie van Nederland als handelsmacht en koloniale macht (vgl. ook het hoofdstuk Die Niederländische Kolonialzeit ) begon in de 17 e eeuw, toen de VOC (Verenigde Oost-Indische Compagnie) en later de WIC (West- Indische Compagnie) handelsnederzettingen in het Oosten (Nederlands- Oost-Indië, Zuid-Afrika, Japan) en in het Westen (het Caribische gebied, Zuid- en Noord-Amerika en aan de kust van West-Afrika) opzette. De VOC respectievelijk de WIC hadden gedurende de 16 e en 17 e eeuw onder meer handelsposten in Noord-Amerika (Nieuw Amsterdam, het huidige New York), aan de rivier Berbice in Guyana, in Brazilië, aan het Kaap de Goede hoop, aan de Afrikaanse Westkust, in het huidige Sri Lanka, in Japan en op het Indonesische Archipel. Onder Nederlands bestuur stonden Nederlands- Oost-Indië, Suriname en een aantal Caribische eilanden. Nederlands-Oost- Indië was tot 1949 een Nederlandse kolonie, Suriname werd van 1645 tot 1976 door Nederland bestuurd. De Nederlandse Antillen (de Caribische eilanden Saba, St. Maarten, St. Eustatius, Bonaire en Curaçao) en het eiland Aruba zijn nog steeds deel van het Koninkrijk der Nederlanden. In sommige gebieden zijn tot heden sporen van het Nederlands te vinden. Bron: Matthias Hüning (Projektleitung): Das Niederländische Status und Verbreitung, in: Nederlands online/neon <http://neon.niederlandistik.fu-berlin.de/langvar/overseasdutch/ index_html/de> ( ) Informatietekst : Taal in Suriname De Republiek Suriname; Sranan Tongo (Sranan; Engels: Suriname of Surinam) ligt in het noorden van Zuid-Amerika in de Atlantische Oceaan. Zij grenst in het Oosten aan Frans-Guyana, in het Zuiden aan Brazilië en in het Westen aan Guyana. Sinds 25 november 1975 is Suriname onafhankelijk van Nederland; sindsdien zijn veel Surinamers naar Nederland geëmigreerd. De officiële taal Nederlands wordt als enige taal in het onderwijs en in het bestuur gebruikt. Volgens en enquête van de Nederlandse Taalunie (Taalpeil 2005) ziet 60 procent van de inwoners Nederlands als hun moedertaal. Vooral bij Paramaribo, waar bijna twee derde van de bevolking woont, wordt het Nederlands steeds meer gesproken. In Suriname is Nederlands een levendige taal een taal die men op straat hoort, samen met Sranan Tongo en nog een indrukwekkend aantal andere talen, zegt Ewoud Sanders (Taalschrift 3/1998:27). Sinds 2004 is Suriname als enige staat naast Nederlands en België lid van de Nederlandse Taalunie. Naast het Nederlands worden vooral de Creoolse taal Sranan-Tongo (vroeger kleinerend Taki-Taki genoemd), die door de hele bevolking als eerste of tweede taal wordt gesproken, de moedertalen uit de verschillende bevolkingsgroepen en het Engels gesproken. Sranan Tongo, of kort Sranan, was oorspronkelijk de taal van de Creolen, maar is vandaag ook de Lingua franca op straat. Informatietekst: Nederlandse Antillen en Aruba De Nederlandse Antillen zijn een eilandengroep in het Caribische gebied die bij het Koninkrijk der Nederlanden horen. Het zijn vijf eilanden met ca inwoners waarvan ca. 85% van Afrikaanse afkomst. Bij de Nederlandse Antillen horen Curaçao, Bonaire, Saba, Sint Eustatius en het zuidelijke gedeelte van Sint Maarten (het noordelijke gedeelte heet Saint-Martin. Het hoort bij het Franse overzeese departement Guadeloupe). Sinds 1954 zijn de Antillen in hun binnenlandse aangelegenheden volkomen autonoom. Voor de buitenlandse politiek en de verdediging ligt het bestuur bij Nederland. In een

2 referendum in 1993 sprak zich een duidelijke meerderheid uit voor een verder verblijf bij het Koninkrijk der Nederlanden. Op Curaçao bijvoorbeeld waren 74% voor, op de andere eilanden waren de resultaten vergelijkbaar. Tot 1986 hoorde het eiland Aruba ook bij het gebied van de Nederlandse Antillen. In dat jaar werd Aruba officieel van de eilandengroep gescheiden en werd een eigen autonome staat binnen het Koninkrijk der Nederlanden. De Nederlandse staat had hieraan nog de voorwaarde gesteld dat het eiland binnen tien jaar onafhankelijk zou worden. De ontwikkeling naar volledige onafhankelijkheid is echter in 1990 op verzoek van Aruba bevroren. Sindsdien is Nederland alleen nog verantwoordelijk voor de beleidsterreinen defensie en buitenlandse politiek, net als op de Nederlandse Antillen. Een parlement met 21 leden, die elke vier jaar door algemene verkiezingen worden gekozen, is de wetgevende macht. De ministerraad onder voorzitterschap van de minister-president leidt de uitvoerende macht. Een gouverneur, die elke zes jaar door de koningin wordt benoemd, vertegenwoordigt de Kroon. M2: De taalsituatie op de Antillen Hoewel elk van de eilanden een eigen karakter heeft, kunnen ze ten aanzien van de taalsituatie grofweg in twee taalgemeenschappen worden verdeeld: op de Bovenwindse eilanden Saba, St. Eustatius en St. Maarten wordt overwegend Engels gesproken, op de twee Benedenwindse eilanden Bonaire en Curaçao is Papiamentu de belangrijkste taal. Volgens de laatste volkstelling (1992) spreekt negentig procent van de bevolking op vrijwel eilanden van de Nederlandse Antillen Engels of Papiamentu. [Papiamentu en Engels] zijn de talen van de media, de kerk, de literatuur, van de gezondheidszorg en de maatschappelijke zorg. Het zijn de talen waarin de parlamentaire debatten worden gevoerd. Historisch is het Nederlands op de Nederlandse Antillen de bestuurstaal en de taal van de rechtspraak. Toch worden alle beraadslagingen op bestuurlijk niveau in de meerderheidstalen gehouden: op Bonnaire en Curaçao in het Papiamentu en op de Bovenwindse eilanden in het Engels. Ambtelijke stukken worden daarentgegen in het Nederlands opgesteld. Op de Bovenwinden kunnen rechtszittingen in het Engels worden gehouden, terwijl het vonnis wordt uitgesproken in het Nederlands. Bron: Goretti Narain (1995): Het Nederlands op de Antillen en Aruba. De taalsituatie op de Antillen, in Taalschrift 3/1995, blz M3: De taalsituatie op Aruba Aruba heeft vier verschillende kolonisatoren gekend: Spanje, Nederland, Frankrijk en Engeland. De sporen hiervan zijn terug te vinden in de eigen taal: het Papiamento. Door de verschillende kolonisatoren zijn er op het eiland verschillende talen aanwezig. Ook het toerisme, dat in de jaren vijftig begon, heeft hierop zijn invloed gehad. Door zijn ligging heeft Aruba altijd contact met andere landen en eilanden gekend. De komst, in 1924, van de Amerikaanse olieraffinaderij Lago bracht een intensief handelsverkeer teweeg met de omringende landen. De uitbreiding van het toerisme in de jaren tachtig zorgde voor een grote immigratie van Peruanen, Colombianen, Venezolanen en Dominicanen. Daardoor is Spaans de tweede taal van Aruba geworden Nederlands is op Aruba de instructietaal in het onderwijs, behalve op de kleuterschool en in het speciaal onderwijs. Maar het Papiamento wordt door de onderwijzers hoe langer hoer meer als hulptaal gebruikt, om beter in contact te kunnen komen met de leerlingen. Een van de moeilijkste punten waarmee men op Aruba te kampen heeft, is namelijk dat het Nederlands buiten de schoolmuren en het gerechtsgebouw geen gangbare taal is. Niettemin zijn de ouders er over het algemeen tegen om het Papiamento als instructietaal te gebruiken, omdat men denkt dat de kinderen daardor niet verder zouden kunnen studeren. In 1988 heeft een ministeriële commissie een nota opgesteld, waarin wordt gepleit voor een tweetalig onderwijssystem. Pas dit jaar heeft de minister van Onderwijs stappen ondernomen om tot implementatie van dit systeem over te gaan. Quelle: Ramon Todd Dandaré (1995): Het Nederlands op de Antillen en Aruba. De taalsituatie op Aruba, in Taalschrift 3/1995, blz

3 M4: Omgangstaal van schoolkinderen op Aruba begin jaren in % 1993 in % 1994 in % Papiamento , , ,2 Engels , , ,3 Spaans 802 5, , ,0 Nederlands , , ,3 Andere talen 134 0, , ,1 GEHEEL Bron: Ramon Todd Dandaré (1995): Het Nederlands op de Antillen en Aruba. De taalsituatie op Aruba, in Taalschrift 3/1995, S. 24. M5: Nederlands een dode taal? net als in Suriname is op de Antillen en Aruba het Nederlands de bestuurstaal. Dat betekend dat wetten in het Nederlands worden uitgevaardigd, dat de rechtsspraak in het nederlands wordt voltrokken en dat alle overheidsstukken in het Nederlands worden opgesteld. Er is echter een belangrijk verschil tussen Suriname enerzijds en de Antillen en Aruba anderzijds. In Suriname is Nederlands een levende taal een taal die je op straat hoort spreken, samen met het Sranan tongo en nog een indrukwekkend aantal andere talen. Maar op de Benedenwindse Eilanden is het Papiaments de omgangstaal en op de Bovenwindse Eilanden het Engels. Daarnaast hoor je er veel Spaans, ook uit de mond van de vele arbeidskrachten uit Haïti, de Dominicaanse Republiek en Colombia. Nederlands is volgens sommigen op de Antillen en Aruba een dode taal, net zo dood als het Latijn. Bijna alle Antillianen en Arubanen hebben wel enige kennis van het Nederlands, maar ze gebruiken die taal alleen bij bepaalde gelegenheden, bijvoorbeeld in contact met de overheid of als ze door Nederlandse of Vlaamse toeristen worden aangesproken. De Antillianen en Arubanen spreken dus relatief veel talen, maar van alle kanten wordt opgemerkt dat het niveau veel te wensen overlaat. Het klinkt zo eenvoudig: Nederlands is hier geen omgevingstaal. De problemen die dit met zich meebrengt zijn echter groot. Vooral op het gebied van overheid, onderwijs en arbeidsmarkt zeg maar de infrastructuur van het daglijks leven. Neem bijvoorbeeld een Antilliaan die in aanraking komt met criminaliteit. Hij zal hiervan aangifte doen in zijn moedertaal, het Papiaments. Het procesverbaal wordt echter opgesteld in de bestuurstaal, het Nederlands. Aleen: de agent die dit opschrijft, beheerst het Nederlands slecht. De kans dat hij van alles en nog wat samenvat en interpreteert is groot. Het slachtoffer tekent een verklaring die hij in het slechtste geval helemaal niet kan lezen. Ewoud Sanders (1998): Nederlands is hier een vreemde maar zeer bruikbare taal, in: Taalschrift 3/1998, S. 27. Taalcontact op Aruba, de Nederlandse Antillen en in Suriname Papiamento is de belangrijkste omgangstaal op Aruba en gedeeltelijk ook op de Nederlandse Antillen. M6: Papiamento Nederlandse vertaling Papiamento Nederlands dies tien binti twintig dia rason weensdag belasting belasting mei mei augustus augustus bezi bezig zijn maron bruin blou blauw shinishi grijs ros pink

4 bleek bleek kachó hond para, parha vogel mucha homber jongen omo, tío oom Kon ta bay [bai]? Hoe gaat het met U? malu, terible slecht In Suriname speelt naast het Sranan Tongo een belangrijke rol bij de communicatie. Sranan Tongo is een Creoolse taal die gebaseerd is op het Engels maar ook gebruik maakt van vele Nederlandse leenwoorden. M7: Vergelijk: Sranan Tongo Nederlands Sranan Tongo Nederlands Duits kamra kamer Zimmer kantoro kantoor Büro kasi kaas, kast Schrank kerki kerk Kirche klari klaar, gereed fertig komki kom, kommetje Schüssel kopki kopje Tasse kotoygi getuige Zeuge kroypu kruipen kriechen kumakriki gemakkelijk leicht Bron: Max Sordam and Hein Eersel (1985): Sranan Tongo, Surinaamse taal. Een korte inleiding tot het Sranan Tongo, met uitgebreide woordenlijst. Baarn: Bosch & Beuning, zitiert nach ( ). Informatietekst: Indonesië Met Nederlands-Indië was Indonesië begin van de 17e eeuw de eerste Nederlandse kolonie. Door hun rijkdom aan grondstoffen bereikte de koloniale macht grote welstand. Door het faillet van de VOC in 1799 nam de staat de kolonie over. In de Tweede Wereldoorlog veroverde Japan Nederlands-Indië; na de onafhankelijkheidsverklaring van 17 augustus 1945 duurde het nog tot december 1949, totdat Nederland de onafhankelijkheid van de Republiek Indonesië (Republik Indonesia Serikat) erkende. Meer informatie, bijvoorbeeld over de ontwikkelingen en de achtergronden zijn in het hoofdstuk dekolonisatie te vinden. M8: De rol van het Nederlands in Indonesië In Indonesië is Indonesisch de officiële taal. Deze status is bij Grondwet vastgelegd. Door het koloniale verleden van Indonesië was tot aan de onafhankelijkheid het Nederlands de officiële taal. Sindsdien voert de overheid een actieve politiek ter ontwikkeling en bevordering van het Indonesisch. In het dagelijks leven speelt het Nederlands geen enkele rol meer. Indonesiërs jonger dan vijftig jaar zijn de taal niet meer machtig. Het Nederlands blijft daarentegen belangrijk voor de academische wereld. Op het gebied van rechtswetenschap, geschiedenis, archiefonderzoek, taal-, land- en volkskunde is de Nederlandse taal onontbeerlijk voor diepgaande onderzoeksprojecten. Aan de universiteit van Jarkarta bestaat een specifieke vierjarige opleiding in de Nederlandse Taal- en Letterkunde. De beste afgestudeerden krijgen de kans een aanvullend programma te volgen in Leiden. Het Nederlands met het accent op de taalverwerving wordt ook gegeven op enkele andere universiteiten. [Het] kan uit de tekst worden afgeleid dat niets erop wijst dat het Nederlands als voertaal ooit nog belangrijk zal worden in Indonesië. Hoogstens kan verwacht worden dat de uitbreiding van de handels- en culturele contacten

5 tussen Indonesië en Nederland de belangstelling voor het Nederlands zal aanwakkeren. In academische kringen zal het Nederlands belangrijk blijven als hulpwetenschap. Bron: Vlaamse Raad (uitg.) (1991): Nederlands in de wereld. Een internationaal colloquium. Brussel, 11 en 12 oktober Het verslagboek. Brussel: Vlaamse Raad, S Opdrachten 1. Vergelijk de status van de Nederlandse taal in Suriname, de Nederlandse Antillen en Aruba. Maak hierbij gebruik van de informatieteksten en het materiaal M2-4. Hoe beoordeel jij de toekomst van het Nederlands in deze drie gebieden? 2. Zoek in een atlas de genoemde gebieden op en kijk hoe groot deze zijn en hoe ver zij van Nederland vandaan liggen. Wat valt je op? 3. In Suriname is evenals op de Nederlandse Antillen Nederlands de officiële taal. a) Waarin ligt volgens Ewoud Sanders (M5) het verschil tussen de twee gebieden? b) Leg uit welke problemen de vastlegging op Nederlands als officiële taal op de Antillen en Aruba voor de inwoners met zich mee brengt. 4. In de tabel M6 staan woorden in Papiamento en in Duitse vertaling. Aan welke ta(a)l(en) doen deze jou denken? Verifieer jouw vermoeden aan de hand van woordenboeken. 5. Maak een tabel waarin jij in hoofdlijnen de belangrijkste gegevens over de rol van de Nederlandse taal op a) Aruba, b) op de Nederlandse Antillen, c) in Suriname en d) in Indonesië opschrijft. 6. a) Noem of zoek uit wat de vroegere koloniën van Duitsland, Frankrijk en Engeland waren. b) Zoek in de schoolbibliotheek en/of op Internet hoe de huidige taalsituatie in de koloniën van deze staten nu is. c) Vergelijk deze met de taalsituatie in de voormalige Nederlandse kolonies. d) Wat zijn de redenen voor verschillen. Wat vermoed jij!?

Nederlands buiten Europa

Nederlands buiten Europa Nederlands buiten Europa Gastcollege 25.04.2013 Janneke Diepeveen j.diepeveen@fu-berlin.de Projectinformatie Gemeenschappelijk project: Examples and new models for learning and teaching pluricentric languages

Nadere informatie

GESCHIEDENIS SO3 TV

GESCHIEDENIS SO3 TV GESCHIEDENIS SO3 TV 2 2014-2015 Dit schoolexamen bestaat uit 42 vragen. Bij meerkeuze vragen antwoorden met hoofdletter schrijven. Geef niet meer antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld

Nadere informatie

Leuke wetenswaardigheden over taal

Leuke wetenswaardigheden over taal Prisma Taalbeheersing Leuke wetenswaardigheden over taal Jenny van der Toorn-Schutte Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten - Antwerpen ISBN: 978 90 00 32216 9 NUR: 240 2012 Jenny van der Toorn-Schutte

Nadere informatie

Wie bestuurt het Caribisch deel van ons Koninkrijk?

Wie bestuurt het Caribisch deel van ons Koninkrijk? Wie bestuurt het Caribisch deel van ons Koninkrijk? 2 Het Koninkrijk der Nederlanden bestaat niet alleen uit Nederland, zoals we misschien al snel geneigd zijn te denken. Het Koninkrijk omvat namelijk

Nadere informatie

Migranten in de Nederlandse Antillen Deel 1

Migranten in de Nederlandse Antillen Deel 1 Migranten in de Nederlandse Antillen Deel 1 Sabrina Dinmohamed In dit artikel wordt aandacht besteed aan de demografische kenmerken van de migrantenbevolking van de Nederlandse Antillen. De sociaal-economische

Nadere informatie

Geschiedenis Staatsinrichting van Aruba

Geschiedenis Staatsinrichting van Aruba ARUBA 2015-2016 SO 3 Tijdvak 1 Geschiedenis Staatsinrichting van Aruba Aanwijzingen: a. Schrijf je naam op het werkblad en alleen daarop werken. b. Dit SO bestaat uit 32 vragen en 60 te behalen punten.

Nadere informatie

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein De oude Grieken en Romeinen hadden ze al en later ook de Vikingen. Koloniën. Koopmannen voeren met hun schepen over zee om met andere landen handel te drijven. Langs de route richtten ze handelsposten

Nadere informatie

Suriname in de kijker

Suriname in de kijker 44 2012 Suriname in de kijker Dit boekje brengt jullie naar een land, ver hier vandaan. Een vliegtuig doet er ongeveer 9 uur over om van Schiphol (in Nederland) naar de hoofdstad Paramaribo te vliegen.

Nadere informatie

Indonesian Times blz. 4 toch niet vrij? en spotprent

Indonesian Times blz. 4 toch niet vrij? en spotprent Indonesian Times 28-12-1949 blz.2 eindelijk onafhankelijk!! blz. 5 het dagelijks leven en advertentie Blz. 3 onafhankelijkstrijd? blz.6 eerlijke strijd? blz. 4 toch niet vrij? en spotprent blz.7 column

Nadere informatie

Hoogopgeleide personen in de Nederlandse Antillen (3)

Hoogopgeleide personen in de Nederlandse Antillen (3) Hoogopgeleide personen in de Nederlandse Antillen (3) Sabrina Dinmohamed Inleiding Dit is het derde deel van een serie artikelen over hoogopgeleide personen in de Nederlandse Antillen. De gegevens betreffen

Nadere informatie

Wettelijke grondslag(en) of bevoegdheid waarop de regeling is gebaseerd

Wettelijke grondslag(en) of bevoegdheid waarop de regeling is gebaseerd Nederlandse Antillen MINISTERIELE BESCHIKKING van de 7de december 2004, ter uitvoering van artikel 3, eerste lid, onderdeel 1, onder a en b, artikel 3, tweede en vierde lid, artikel 9, eerste en tweede

Nadere informatie

Docenteninformatie. Leerlingenmateriaal. Lesbrief. Caribisch Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten

Docenteninformatie. Leerlingenmateriaal. Lesbrief. Caribisch Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten 6 Lesbrief Caribisch Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten Docenteninformatie Inhoud In het najaar van 2013 bezochten koning Willem-Alexander en koningin Maxima verschillende gebieden in het Koninkrijk

Nadere informatie

Leuke wetenswaardigheden over taal

Leuke wetenswaardigheden over taal Prisma Taalbeheersing Leuke wetenswaardigheden over taal Jenny van der Toorn-Schutte Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten - Antwerpen Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten - Antwerpen Auteur:

Nadere informatie

Gedetineerden in Curaçao Enkele kenmerken van gedetineerden in de gevangenis

Gedetineerden in Curaçao Enkele kenmerken van gedetineerden in de gevangenis Gedetineerden in Curaçao Enkele kenmerken van in de gevangenis Ellen Maduro-Jeandor Sociale Situatie Inleiding In de census 2001 zijn de als inwoners binnen een instituut, namelijk de gevangenis, geteld.

Nadere informatie

Totaal

Totaal Aantal huwelijken, huwelijksontbindingen, partnerschappen en partnerschapsontbindingen per woonplaats in 2013 Huwelijk Huwelijksontbinding Partnerschap Partnerschapsontbinding Woonplaats Man % Vrouw %

Nadere informatie

Totaal

Totaal Aantal huwelijken, huwelijksontbindingen, partnerschappen en partnerschapsontbindingen per woonplaats in 2012 Huwelijk Huwelijksontbinding Partnerschap Partnerschapsontbinding Woonplaats Man % Vrouw %

Nadere informatie

Noem de letters H t/m J en zeg welke oceaan het is. H = de Grote Oceaan (Stille Oceaan), I = de Atlantische Oceaan, J = de Indische Oceaan

Noem de letters H t/m J en zeg welke oceaan het is. H = de Grote Oceaan (Stille Oceaan), I = de Atlantische Oceaan, J = de Indische Oceaan Thuistopo. Noem de letters A t/m G en zeg welk werelddeel het is. A = Noord-Amerika, B = Europa, C = Azië, D = Zuid-Amerika, E = Afrika, F = Australië, G = Zuidpool/Antarctica Noem de letters H t/m J en

Nadere informatie

Driehoekshandel hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61315

Driehoekshandel hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61315 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 15 december 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/61315 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van

Nadere informatie

Beknopte algemene informatie over Suriname

Beknopte algemene informatie over Suriname Beknopte algemene informatie over Suriname 17 maart 2016 Usha P. Adhin MEd. Hoofd Bureau Internationale Betrekkingen Ministerie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur Locatie van Suriname - Ligt op de noordoostkust

Nadere informatie

Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en zorggebruik

Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en zorggebruik Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en zorggebruik ITS, Radboud Universiteit Nijmegen Roelof Schellingerhout 024 3653500 r.schellingerhout@its.ru.nl 5 februari 2013 Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en

Nadere informatie

Franse sporen in Afrika

Franse sporen in Afrika Franse sporen in Afrika In Europa is de invloed van Frankrijk altijd behoorlijk groot geweest, zeker in cultureel opzicht. Het Frans was bijvoorbeeld eeuwenlang de taal van de hogere standen en de Franse

Nadere informatie

Driehoekshandel hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Driehoekshandel hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 22 July 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/61315 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Wat is een constitutie?

Wat is een constitutie? Wat is een constitutie? 2 Veel landen op de wereld worden op een democratische manier bestuurd. Een democratie staat echter niet op zichzelf. Bij een democratie hoort namelijk een rechtsstaat. Democratie

Nadere informatie

Nederland. Op welke dag is deze foto gemaakt?.. Welke bekende persoon is er altijd bij?

Nederland. Op welke dag is deze foto gemaakt?.. Welke bekende persoon is er altijd bij? Nederland Op welke dag is deze foto gemaakt?.. Waar? (vul in) Op de. in (plaats) Waarom zijn al die mensen daar?... Welke bekende persoon is er altijd bij?. Hoe heet het meisje rechts? Haar moeder viert

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Zitting 1974-1975 13 100 Rijksbegroting voor het dienstjaar 1975 Hoofdstuk IV Kabinet voor Surinaamse en Nederlands-Antilliaanse Zaken Nr. 14 Brief van de Minister voor

Nadere informatie

Les 11 Van zeehelden/ontdekkingsreizigers tot kolonisators

Les 11 Van zeehelden/ontdekkingsreizigers tot kolonisators Les 11 Van zeehelden/ontdekkingsreizigers tot kolonisators gatentekst versie 1 Talrijk zijn de kinderliedjes die over varen gaan, over en havens en verre reizen over. Generaties Nederlanders groeiden op

Nadere informatie

Werkblad Introductie. 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij.

Werkblad Introductie. 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij. Werkblad Introductie 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 2. PETJE OP, PETJE AF: WAAR OF NIET? Zijn de volgende zinnen

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2010 381 Besluit van 30 september 2010, houdende vaststelling van de grenzen van de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Besluit grenzen

Nadere informatie

Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl)

Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) Examen HAVO Vragenboekje Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Voor dit examen zijn maximaal 83 punten te behalen; het examen

Nadere informatie

Visie op het Koninkrijk

Visie op het Koninkrijk Visie op het Koninkrijk Het Koninkrijk Staatkundige situatie Sinds 10 oktober 2010 bestaat het Koninkrijk der Nederlanden uit vier autonome landen: Visie op het Koninkrijk Nederland, Aruba, Curaçao en

Nadere informatie

Wat is een constitutie?

Wat is een constitutie? Wat is een constitutie? Veel landen op de wereld worden op een democratische manier bestuurd. Een democratie staat echter niet op zichzelf. Bij een democratie hoort namelijk een rechtsstaat. Democratie

Nadere informatie

Hulandes den konstitushon hulandes

Hulandes den konstitushon hulandes Hulandes den konstitushon hulandes Anto unda Papiamentu ta keda? Dr. Marta Dijkhoff 1 Introdukshon Kiko ta un idioma ofisial den un konstitushon? E ta nesesario? Un bista riba e diskushon na Hulanda Un

Nadere informatie

Bestuurslagen in Nederland rijksoverheid provinciale overheid gemeentelijke overheid

Bestuurslagen in Nederland rijksoverheid provinciale overheid gemeentelijke overheid Vak Maatschappijwetenschappen Thema Politieke besluitvorming (katern) Klas Havo 5 Datum november 2012 Hoofdstuk 4 Het landsbestuur (regering en parlement) Het Koninkrijk der Nederlanden bestaat uit vier

Nadere informatie

Caribisch Nederland in cijfers. Henk van de Velden

Caribisch Nederland in cijfers. Henk van de Velden Caribisch Nederland in cijfers Henk van de Velden Inhoud Algemeen Dataverzameling Ontwikkeling Bevolking Werkgelegenheid Inkomen / koopkracht Prijzen Economie Conclusie 2 Medewerkers statistieken CN Over

Nadere informatie

Leve de verschillen! VMBO

Leve de verschillen! VMBO Leve de verschillen! VMBO Instructie voor de docent Het Nederlandse koninkrijk kent een zeer multicultureel karakter. In de grondwet worden verschillen erkend en wordt gelijkwaardigheid betracht. In het

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost-Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen?

Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost-Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen? Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost-Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen? Kenmerkende aspect: De moderne vorm van imperialisme die verband hield met

Nadere informatie

Welkom in Nederland 1

Welkom in Nederland 1 Welkom in Nederland 1 Inhoudsopgave : 1. Eisen voor de presentatie Blz. 2 2. Eisen voor het verslag 3 3. Wat geografen willen weten over een land? 4 4. De geschiedenis van een land 5 5. We zetten nu de

Nadere informatie

Het Nederlands in Suriname

Het Nederlands in Suriname Het Nederlands in Suriname Janneke Diepeveen Institut für Deutsche und Niederländische Philologie Freie Universität Berlin Universiteit Antwerpen, 20.11.2013 Wat weet je eigenlijk over Suriname? Ligging?

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

Nederlands buiten de Lage Landen. En de zustertaal van het Nederlands: het Afrikaans

Nederlands buiten de Lage Landen. En de zustertaal van het Nederlands: het Afrikaans Nederlands buiten de Lage Landen En de zustertaal van het Nederlands: het Afrikaans Verder lezen Nederlands buitengaats. Nederlandse leenwoorden in vreemde talen; Nederlands in Indonesië en in Noord- Amerika.

Nadere informatie

1. Open de CD-rom van De Wereld 2. Kies Australië. 5. Kies kaartsoort rechts. 8. Kies start en oefen

1. Open de CD-rom van De Wereld 2. Kies Australië. 5. Kies kaartsoort rechts. 8. Kies start en oefen 0 0 Blinde kaart Australië en Nieuw-Zeeland Opdracht.. Kies Australië Opdracht.. Kies Australië. Kies verder Voor wie meer kan: Opdracht t/m : Zelfde als opdracht t/m, Maar dan niveau. Voor wie nòg meer

Nadere informatie

PT Marktbeeld Uien. Marktinformatie binnen- en buitenland

PT Marktbeeld Uien. Marktinformatie binnen- en buitenland Nummer 1, 12 februari 2010 Peter van der Salm 079-3470662 I. Beursprijzen PT Marktbeeld Uien Marktinformatie binnen- en buitenland Het jaar 2009 begon met lage uienprijzen, maar vanaf het voorjaar hebben

Nadere informatie

Leerlingen laten reflecteren op betekenis en historische gevolgen van ontmoetingen tussen culturen.

Leerlingen laten reflecteren op betekenis en historische gevolgen van ontmoetingen tussen culturen. TITEL: Historische strip NIVEAU: 2 havo/vwo en 3 vmbo-t, maar met aanpassing voor meer niveaus mogelijk. BENODIGDE TIJD: 25 minuten TIJDVAK(KEN): Tijdvak 6, maar kernopdracht voor alle tijdvakken mogelijk.

Nadere informatie

Het Nederlands in Suriname

Het Nederlands in Suriname Het Nederlands in Suriname Janneke Diepeveen Institut für Deutsche und Niederländische Philologie Freie Universität Berlin, 05.12.2014 Introductie https://dutchplusplus.ned.univie.ac.at/ Examples and new

Nadere informatie

Cultuurparticipatie in Dordrecht.

Cultuurparticipatie in Dordrecht. Cultuurparticipatie in Dordrecht. Bas Hoeing CMV 2 09018387 Inhoudsopgave: Aanleiding Blz. 3 Het probleem Blz. 3 De opdrachtgever Blz. 3 Vraagstelling Blz. 4 Deelvragen Blz. 4 Aanpak Blz. 4 Definities

Nadere informatie

Rapport met betrekking tot Gegunde Uitvoer Periode : van 01/01/2013 tot en met 31/01/2013

Rapport met betrekking tot Gegunde Uitvoer Periode : van 01/01/2013 tot en met 31/01/2013 1 van 22 Rapport met betrekking tot Gegunde Uitvoer Periode : van 01/01/2013 tot en met 31/01/2013 Dossier Land van Bestemming Land van Eindgebruik Controlelijst Categorie Controlelijst Subcategorie Bedrag

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen? Kenmerkende aspect: De moderne vorm van imperialisme die verband hield met

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

Examen HAVO. Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl)

Examen HAVO. Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) Examen HAVO Vragenboekje Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 22 mei 9.00 12.00 uur 20 02 Voor dit examen

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET

TRACTATENBLAD VAN HET 66 (1991) Nr. 6 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2014 Nr. 39 A. TITEL Overeenkomst betreffende samenwerking en een douane-unie tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten,

Nadere informatie

Sterke toename alleenstaande moeders onder allochtonen

Sterke toename alleenstaande moeders onder allochtonen Carel Harmsen en Joop Garssen Terwijl het aantal huishoudens met kinderen in de afgelopen vijf jaar vrijwel constant bleef, is het aantal eenouderhuishoudens sterk toegenomen. Vooral onder Turken en Marokkanen

Nadere informatie

Migranten in de Nederlandse Antillen (2)

Migranten in de Nederlandse Antillen (2) Migranten in de Nederlandse Antillen (2) Sabrina Dinmohamed In dit artikel is de positie van de totale groep migranten ten aanzien van de gebieden onderwijs, arbeid en inkomen vergeleken met dat van het

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Instructie onderdeel kennis: Hieronder staan 22 vragen over tijdvak 6 en 7. Probeer de vragen zo goed mogelijk te beantwoorden. Omcirkel met

Nadere informatie

In artikel 18 van de Wet op de expertisecentra wordt na het tweede lid een lid

In artikel 18 van de Wet op de expertisecentra wordt na het tweede lid een lid Voorstel van Wet tot wijziging van de Wet op het primair onderwijs en de Wet op de expertisecentra in verband met het regelen van de mogelijkheid een deel van het onderwijs te geven in de Engelse, Duitse

Nadere informatie

Waar of niet waar? Mensen met honger eten geven is een werk van barmhartigheid. Waar of niet waar? Nigeria is een land in het zuiden van Afrika.

Waar of niet waar? Mensen met honger eten geven is een werk van barmhartigheid. Waar of niet waar? Nigeria is een land in het zuiden van Afrika. Nigeria is een land in het zuiden van Afrika. Niet waar. Nigeria ligt in het westen van Afrika. Mensen met honger eten geven is een werk van barmhartigheid. Waar. In Nigeria moeten kinderen tussen 6 en

Nadere informatie

Naam: Nouri-Mes. Naam-Klas: Leonardo-Terneuzen LBB. Het Leven in: Sri Lanka.

Naam: Nouri-Mes. Naam-Klas: Leonardo-Terneuzen LBB. Het Leven in: Sri Lanka. Naam: Nouri-Mes. Naam-Klas: Leonardo-Terneuzen LBB. Het Leven in: Sri Lanka. !!! inhoudsopgave. 1. Inleiding 2. Sri-Lanka en de en de weetjes & Kenmerken. 3. Sri Lanka en de Geschiedenis. 4. bevolking.

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie

Plaatsingslijst van het archief van B. de Gaay Fortman

Plaatsingslijst van het archief van B. de Gaay Fortman Plaatsingslijst van het archief van B. de Gaay Fortman Levensjaren 1884-1961 (1916-1965) 1031 Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme (1800-heden) Vrije Universiteit Amsterdam

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 031 Wijziging van de Wet op het primair onderwijs en de Wet op de expertisecentra in verband met het regelen van de mogelijkheid een deel van

Nadere informatie

Hoog opgeleide personen in de Nederlandse Antillen (2)

Hoog opgeleide personen in de Nederlandse Antillen (2) Hoog opgeleide personen in de Nederlandse Antillen (2) Mike Jacobs Het aantal hoog opgeleide personen in Bonaire en Curaçao is tussen 1992 en 2001 flink toegenomen. In Bonaire vond er bijna een verdubbeling

Nadere informatie

Wijnimport Nederland naar regio

Wijnimport Nederland naar regio DO RESEARCH Wijnimport Nederland naar regio Sterke opmars wijn uit Chili Jeroen den Ouden 1-10-2011 Inleiding en inhoudsopgave Pagina I De invoer van wijn in Nederland 1 II De invoer van wijn naar herkomst

Nadere informatie

TWEEDE KAMER DER STATEN-GENERAAL

TWEEDE KAMER DER STATEN-GENERAAL TWEEDE KAMER DER STATEN-GENERAAL 2 Vergaderjaar 2010-2011 32 883 (R 1961) Goedkeuring van de op 15 oktober 2008 te Bridgetown totstandgekomen Economische Partnerschapsovereenkomst tussen de Cariforum-staten,

Nadere informatie

SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013. Staat en Natie. Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen.

SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013. Staat en Natie. Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen. SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013 Staat en Natie Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen. In de 17 e en de 18 e eeuw ontstond er in Europa een politieke en filosofische stroming,

Nadere informatie

NEDERLAND EN DE ZES CARIBISCHE EILANDEN

NEDERLAND EN DE ZES CARIBISCHE EILANDEN NEDERLAND EN DE ZES CARIBISCHE EILANDEN KORTE OMSCHRIJVING WERKVORM Deze les hoort bij de website tijdlijn.200jaarkoninkrijk.nl Deze website is een digitale tijdlijn over de geschiedenis van de Nederlandse

Nadere informatie

HERKOMST EN BESTEMMING GOEDEREN VIA ROTTERDAM

HERKOMST EN BESTEMMING GOEDEREN VIA ROTTERDAM Landen van Herkomst Agribulk Breakbulk Containers Ertsen Kolen LNG Minerale olie Overig droog Overig nat Ruwe olie TOTAAL Algerije 518 562 1.814 2.894 Angola 25 64 2.061 2.150 Argentinië 1.627 142 447

Nadere informatie

Interculturele communicatie Opdracht college 2

Interculturele communicatie Opdracht college 2 Interculturele communicatie Opdracht college 2 De opdracht voor deze week is: maak een quiz voor je klasgenoten over hoofdstuk 1 en 2. (paragraafindeling per groep). Voorbereidingstijd: 30 minuten. De

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET. Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie; (met Bijlagen) Rome, 25 maart 1957

TRACTATENBLAD VAN HET. Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie; (met Bijlagen) Rome, 25 maart 1957 13 (1957) Nr. 22 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2012 Nr. 181 A. TITEL Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie; (met Bijlagen) Rome, 25 maart 1957 B. TEKST De Franse

Nadere informatie

Gemengd Amsterdam * in cijfers*

Gemengd Amsterdam * in cijfers* Gemengd Amsterdam * in cijfers* Tekst: Leen Sterckx voor LovingDay.NL Gegevens: O + S Amsterdam, bewerking Annika Smits Voor de viering van Loving Day 2014 op 12 juni a.s. in de Balie in Amsterdam, dat

Nadere informatie

Instructie: Wat weet je van de landen van de EU?

Instructie: Wat weet je van de landen van de EU? Instructie: Wat weet je van de landen van de EU? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen gaan in tweetallen aan de slag en krijgen een werkblad. Welk land hoort bij de omschrijving? Elke lidstaat van

Nadere informatie

Als u tijdelijk voogd wordt over een jongere. uit het Caribische deel van het Nederlandse Koninkrijk

Als u tijdelijk voogd wordt over een jongere. uit het Caribische deel van het Nederlandse Koninkrijk Als u tijdelijk voogd wordt over een jongere uit het Caribische deel van het Nederlandse Koninkrijk Inhoud 4 > Gezag en voogdij 5 > Voogdijregeling 5 > Tijdelijke voogdij 7 > Vereisten voorafgaand aan

Nadere informatie

Arg Chi Ecu Sur Bol Ven Par Bra Uru Col Per

Arg Chi Ecu Sur Bol Ven Par Bra Uru Col Per Hoofdstuk 1 Argentinië Buenos Aires Lima Chili Brasilia Ecuador Suriname Santiago Bolivia Venezuela Paramaribo Paraquay Brazilië Caracas Uruquay Colombia Rio de Janeiro Bogota Peru São Paolo Argentinië

Nadere informatie

Verslag van het Ghana-projectbezoek 12-19 februari 2012

Verslag van het Ghana-projectbezoek 12-19 februari 2012 1 Verslag van het Ghana-projectbezoek 12-19 februari 2012 Matching Grant project van de RC Heerlen en de RC Accra Airport te Accra in Ghana Paul Franken Tekst: Paul Franken Tekst ontvangen zondag 15 juli

Nadere informatie

1 Kent u het bericht Hof Antillen: erkenning homohuwelijk niet verplicht? Is dit bericht waar? 1)

1 Kent u het bericht Hof Antillen: erkenning homohuwelijk niet verplicht? Is dit bericht waar? 1) 2009Z12644 Vragen van de leden Brinkman en Bosma (beiden PVV) aan de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het bericht dat de rechter in hoger beroep op de Nederlandse Antillen

Nadere informatie

SURINAME EN DE NEDERLANDSE ANTILLEN vanaf 1945 Dekolonisatie van de West De koloniën worden zelfstandig

SURINAME EN DE NEDERLANDSE ANTILLEN vanaf 1945 Dekolonisatie van de West De koloniën worden zelfstandig SURINAME EN DE NEDERLANDSE ANTILLEN vanaf 1945 Dekolonisatie van de West De koloniën worden zelfstandig Curaçao - foto entoen.nu Tijd van Televisie en Computer Suriname en de Nederlandse Antillen is een

Nadere informatie

Staten Generaal 2013 Kennisintro

Staten Generaal 2013 Kennisintro Staten Generaal 2013 Kennisintro Vincent Nijs @centnijs inhoud Kwantitatief wereld - Europa Vlaanderen 7 miljoen buitenlandse aankomsten in 2015? Kwalitatief: tevredenheid van onze klanten? tellen is vertellen

Nadere informatie

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats).

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats). Het verhaal van 1588 Bodystorming Inleiding Het jaar 1588 is een belangrijk jaar in de geschiedenis van de Republiek. De gebeurtenissen die eraan vooraf gaan worden als feiten voorgelezen en tussen de

Nadere informatie

Toerisme in Caribisch Nederland 2016

Toerisme in Caribisch Nederland 2016 Paper Toerisme in Caribisch Nederland 216 Juli 217 CBS Centraal Bureau voor de Statistiek Losse elektronische publicatie, 1 Inhoud 1. Bonaire 3 1.1 Samenvatting 216 3 1.2 Toeristen per vliegtuig 4 1.3

Nadere informatie

Suriname. Afrikaans. In het Afrikaans worden heel wat scheepstermen gebruikt, dit is een erfenis uit de VOCtijd.

Suriname. Afrikaans. In het Afrikaans worden heel wat scheepstermen gebruikt, dit is een erfenis uit de VOCtijd. Week 3 Indonesië Indonesië is een republiek, bestaande uit een groot eilandengebied in Zuidoost-Azië. Het ligt tussen het Zuidoost-Aziatische vasteland en Australië, en tussen de Indische en Grote of Stille

Nadere informatie

Latijn: iets voor jou?

Latijn: iets voor jou? : n j i t a L r o o v s iet jou? De Romeinen en wij Waar komen onze letters vandaan? Hoe komen we aan de namen van de maanden? De antwoorden op vele van deze vragen vind je vaak in het verleden bij de

Nadere informatie

TOESPRAAK VAN DE VOORZITTER VAN DE EERSTE KAMER DER STATENGENERAAL TER GELEGENHEID VAN DE OPENING VAN DE

TOESPRAAK VAN DE VOORZITTER VAN DE EERSTE KAMER DER STATENGENERAAL TER GELEGENHEID VAN DE OPENING VAN DE TOESPRAAK VAN DE VOORZITTER VAN DE EERSTE KAMER DER STATENGENERAAL TER GELEGENHEID VAN DE OPENING VAN DE CONTACTPLANBIJEENKOMST OP MEI Voorzitters van de Staten van de Nederlandse Antillen en van Aruba)

Nadere informatie

Volgcommissie(s): BuZa i.v.m. agendapunt 10, 11 FIN i.v.m. agendapunt 6 JUST i.v.m. agendapunt 2, 3, 4, 5, 13

Volgcommissie(s): BuZa i.v.m. agendapunt 10, 11 FIN i.v.m. agendapunt 6 JUST i.v.m. agendapunt 2, 3, 4, 5, 13 Den Haag, 30 september 2009 Voortouwcommissie: vaste commissie voor Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse Zaken Volgcommissie(s): BuZa i.v.m. agendapunt 10, 11 FIN i.v.m. agendapunt 6 JUST i.v.m. agendapunt

Nadere informatie

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Naam GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Groot Brittannië Groot-Brittannië is Schotland, Engeland en Wales samen. Engeland is het grootst van Groot-Brittannië en Wales het kleinst. Engeland heeft meer dan 46

Nadere informatie

Ontwerp Paper 2 Bijlage 4

Ontwerp Paper 2 Bijlage 4 Ontwerp Paper 2 Bijlage 4 Gijs Bos - 10137157 Utrecht, 130404 De volgende pagina s bevatten de opdrachten waarmee de leerlingen tijdens de workshops aan de slag gaan. Workshop atlasvaardigheden 1: Kaartselectie

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET

TRACTATENBLAD VAN HET 34 (2007) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2012 Nr. 9 A. TITEL Verdrag van Lissabon tot wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting

Nadere informatie

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo Opdracht 1 De sterke economische groei die de Gouden Eeuw kenmerkt, kwam hoofdzakelijk ten goede aan het gewest Holland. Welke militaire oorzaak kun je benoemen? Holland

Nadere informatie

Statistiek internationale kinderontvoering 2008

Statistiek internationale kinderontvoering 2008 Statistiek internationale kinderontvoering 8 Cijfers 8 Aantal zaken: Aantal betrokken kinderen: Aantal afgeronde zaken : Aantal kinderen in afgeronde zaken: Inkomende zaken: 59 76 44 57 Verzoeken teruggeleiding?

Nadere informatie

Statistiek internationale kinderontvoering 2008

Statistiek internationale kinderontvoering 2008 Cijfers 8 Statistiek internationale kinderontvoering 8 Aantal zaken: Aantal betrokken kinderen: Aantal afgeronde zaken : Aantal kinderen in afgeronde zaken: Inkomende zaken: 59 76 44 57 Verzoeken teruggeleiding

Nadere informatie

Collectievormingsprofiel (CVP) Geschiedenis

Collectievormingsprofiel (CVP) Geschiedenis Collectievormingsprofiel (CVP) Geschiedenis Actuele relatie met O&O De geschiedenis collectie is vooral bedoeld ter ondersteuning van onderzoek en onderwijs in het Instituut voor Geschiedenis. Het Instituut

Nadere informatie

Persconferentie 7 april 2014 REFORMA

Persconferentie 7 april 2014 REFORMA Persconferentie 7 april 2014 REFORMA Nederland heeft in het kader van de dekolonisatiegolf na de tweede wereldoorlog en in afwachting van een oplossing van haar problemen met Indonesië en een meer definitieve

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET

TRACTATENBLAD VAN HET 34 (2007) Nr. 7 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2015 Nr. 4 A. TITEL Verdrag van Lissabon tot wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 20/01/2017

Datum van inontvangstneming : 20/01/2017 Datum van inontvangstneming : 20/01/2017 Vertaling C-637/16-1 Zaak C-637/16 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 9 december 2016 Verwijzende rechter: Amtsgericht Düsseldorf (Duitsland)

Nadere informatie

Takie bakra nanga froestan bakra na toe (de taal, het Nederlands, praten en het verstaan, zijn twee verschillende zaken) (J.G.A.

Takie bakra nanga froestan bakra na toe (de taal, het Nederlands, praten en het verstaan, zijn twee verschillende zaken) (J.G.A. Takie bakra nanga froestan bakra na toe (de taal, het Nederlands, praten en het verstaan, zijn twee verschillende zaken) (J.G.A. Koenders) Presentatie Peter Sanches, voorzitter Stichting IBS ter gelegenheid

Nadere informatie

Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015

Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015 Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015 Dit schoolexamen bestaat uit 33 vragen. In totaal kun je hiervoor 54 punten halen. Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2006 339 Besluit van 14 juni 2006, houdende uitvoering van de artikelen 2 en 3 van de Rijkswet instelling aansluitende zone (Besluit grenzen aansluitende

Nadere informatie

Oorlogsbron van de Maand MEI 2017

Oorlogsbron van de Maand MEI 2017 ALGEMEEN Oorlogsbron van de Maand MEI 2017 De Oorlogsbron van de Maand is ontwikkeld om tussendoor of als start van een les uit te voeren. Het is een korte opdracht waarbij leerlingen en wellicht ook uzelf

Nadere informatie

Allochtonen, 2012 Gepubliceerd op Compendium voor de Leefomgeving (http://www.clo.nl)

Allochtonen, 2012 Gepubliceerd op Compendium voor de Leefomgeving (http://www.clo.nl) Indicator 13 februari 2013 U bekijkt op dit moment een archiefversie van deze indicator. De actuele indicatorversie met recentere gegevens kunt u via deze link [1] bekijken. In 2012 woonden er in Nederland

Nadere informatie

Aantal huwelijken, huwelijksontbindingen, partnerschappen en partnerschapsontbindingen per woonplaats in 2014

Aantal huwelijken, huwelijksontbindingen, partnerschappen en partnerschapsontbindingen per woonplaats in 2014 Aantal huwelijken, huwelijksontbindingen, partnerschappen en partnerschapsontbindingen per woonplaats in 214 Huwelijk Huwelijksontbinding Partnerschap Partnerschapsontbinding Woonplaats Man % Vrouw % Man

Nadere informatie

Bevolkingsgroepen DOE KAART 1. Naam van het project. Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep.

Bevolkingsgroepen DOE KAART 1. Naam van het project. Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep. DOE KAART 1 Bevolkingsgroepen Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep. Zoek 6 verschillende bevolkingsgroepen op. Kies 1 bevolkingsgroep uit waar je meer over wilt

Nadere informatie