Stichting E-hulp.nl Van Diemenstraat CN Amsterdam

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Stichting E-hulp.nl 020-6884981 Van Diemenstraat 92 1013 CN Amsterdam www.e-hulp.nl info@e-hulp.nl"

Transcriptie

1 Stichting E-hulp.nl Van Diemenstraat CN Amsterdam Deze scriptie is aangemeld voor de Scriptieprijs Online Hulp Een overzicht van alle scripties over hulpverlening via internet is te vinden op Wij wensen u veel leesplezier. De Scriptieprijs is een initiatief van stichting E-hulp.nl, kennis- en adviescentrum voor online hulpverlening. E-hulp.nl adviseert instellingen uit Zorg en Welzijn bij het ontwikkelen en implementeren van online hulpverlening. Wij houden al het nieuws bij over online hulpverlening, hebben een handboek online hulpverlening geschreven, faciliteren een linkedin groep en een Netwerk Online Hulp en organiseren jaarlijks het Congres Online Hulp.

2 JurisLeges.com Jurisdictie en toepasselijk recht bij internationale verkeersongevallen Gersom Tobias Poot Student

3 Inhoud Inhoud... 1 Copyright... 7 English summary... 8 Lijst van afkortingen... 9 Voorwoord...12 Woord van dank...13 Hoofdstuk 1. Vraagstelling en opzet Internationaal privaatrecht Definitie Private international law. What s in a name? Verkenning van het probleem De nationale IPR-vragen Het nationale aan internationaal privaatrecht Eilandjes van nationaal IPR Tekortkomingen van nationale antwoorden De internationale IPR-vragen Probleemstelling en onderzoeksvragen Het idee Probleemstelling Onderzoeksvragen 1 t/m 5: Applicatie en nationale informatie Onderzoeksvragen 6 t/m 9: Doelgroep en praktijkoplossingen Onderzoeksvragen 10 t/m 13: Gebruikersonderzoek en test Onderzoeksdoelen Afbakening Methodologie Methode 1. Literatuuronderzoek Methode 2. Interviews Methode 3. Rechtsvergelijking Methode 4. Testen

4 1.5.5 Methode 5. Gebruikersonderzoek Methode 6. Internetonderzoek Opbouw van het onderzoek...29 Hoofdstuk 2. De praktijk Gebruikers van het IPR Justitiabelen Advocaten Rechters Suggesties en systeemeisen...37 Hoofdstuk 3. Jurisleges, een mogelijke oplossing Nationale input in de vorm van lawtrees Vorm en werking van lawtrees De plaats van lawtrees en JurisLeges binnen de rechtsinformatica Vullen en updaten van het systeem in de toekomst Werking van de webapplicatie Nationaal IPR interpreteren en verwerken Effectief koppelen Minimale feedback van de gebruiker Antwoorden op de internationale IPR-vragen Het principe van Relevant Jurisdictions De simulatie Toevoegen van nationaal IPR met betrekking tot internationale verkeersongevallen Toegevoegd IPR ter beantwoording van IPR-I Toegevoegd IPR ter beantwoording van IPR-II De geografische reikwijdte van het prototype EEX en EVEX Nationale wetgeving HVV en Rome II

5 Hoofdstuk 4. Test en gebruikerservaring Correctheid van de geproduceerde antwoorden Begrijpelijkheid van antwoorden en vragen Gevolgen van (on)begrijpelijkheid...69 Hoofdstuk 5. Vergelijking van oplossingen en doelgroep Aangrenzende ideeën en oplossingen Vergelijking van oplossingen Juridische beslisbomen en stappenplannen Toegankelijk maken en evt. vertalen van juridische informatie Personen of instanties die antwoord geven op vragen naar buitenlands recht (waaronder buitenlands IPR) Vergelijking met JurisLeges Doelgroep van JurisLeges De voordelen van verruiming van de kennisscope Justitiabelen Advocaten Rechters De doelgroep...79 Hoofdstuk 6: Conclusie Doelgroep en resultaten OV 6: Voor welke gebruikers van het IPR is kennis van internationaal IPR van nut? OV 10: Zijn de door JurisLeges gegenereerde antwoorden juist? OV 11: Is de applicatie duidelijk en de gebruikte taal begrijpelijk? OV 12: In hoeverre is het antwoord op OV 12 bepalend voor de vraag... of de gegenereerde antwoorden adequaat zijn? OV 7: Welke methoden zijn er nu om het internationale perspectief te kennen? OV 8: Wat zijn de voor- en nadelen van het gebruik van JurisLeges... t.o.v. de conventionele manier van werken? OV 9: Wie behoort op welke wijze tot de doelgroep van JurisLeges?

6 6.2 Werking van het prototype en toegevoegd IPR OV 3: In hoeverre is het idee nieuw? OV 1: Is het technisch mogelijk een online applicatie te maken die nationaal IPR kan interpreteren,... verwerken, op een effectieve koppelen en aan de hand van minimale feedback van de gebruiker antwoorden kan... formuleren op de internationale IPR-vragen, rekening houdend met alle relevante jurisdicties? OV 2: Hoe kan worden bepaald wat de relevante jurisdicties zijn? OV 4: Welke nationale informatie moet worden toegevoegd voor een werkend prototype? OV 5: Op welke wijze en in welke vorm kan deze nationale informatie het beste worden toegevoegd? Probleemstelling en onderzoeksdoelen Onderzoeksdoelen Kritiek en aanbevelingen Technische aanbevelingen Begrijpelijkheid, taal en interpretatie Kritiek op het onderzoek zelf...93 Hoofdstuk 7. Referenties Literatuur Jurisprudentie Australië Canada Europa Nederland Verenigd Koninkrijk Verenigde Staten Appendix A. Aantekeningen van interviews A1 Mensen uit het bedrijfsleven A1.1 Vragen aan mensen uit het bedrijfsleven A1.2 Extra vragen aan verzekeringsexperts A1.3 Radek Kuba A1.4 Jan Mulder

7 A1.5 Theo Nadorp A2 Advocaten A2.1 Vragen aan advocaten A2.2 Wouter Seinen A2.3 Hans Schep A3 Rechters A3.1 Vragen aan rechters A3.2 mr. P.A. Koppen A3.3 Professor mr. M.J.A.M. Ahsmann A3.4 mr. J.F. de Heer en mr. A.N. van Zelm van Eldik Appendix B. Stappenplan rechtsmacht in internationale competentiekwesties (civiel) Appendix C. Uitleg LawTrees (uitdraai van 124 Appendix D. LawTrees van toegevoegd IPR D1 Algemene vragen D2 EEX D3 EVEX D4 ZPO D5 Rv D6 HVV D7 Rome II Appendix E. Gebruikersgebied van het prototype Appendix F. Test en gebruikersonderzoek F1 Studentencases F2 Bestaande casus: bindend advies F3 Gebruikersonderzoek F3.1 Opdracht proefpersonen - Nederlands F3.2 Opdracht proefpersonen - Engels F3.3 Resultaten niet-juristen F3.4 Resultaten rechtenstudenten

8 F4 Door mij bedachte cases F4.1 Nederlandse casus F4.2 Duitse casus

9 Copyright 1. Alle rechten, direct of indirect, op (onderdelen van) de projecten die in deze scriptie staan beschreven of hiermee in verbinding staan, zoals applicaties, webpagina s en aanverwante software en andere documenten van welke aard dan ook, komen slechts toe aan de maker ervan. 2. Alles wat door de schrijver van deze scriptie is gemaakt of geuit, in welke vorm dan ook, dat niet in deze scriptie staat of als bijlage is aangehecht, maakt er geen onderdeel van uit. 3. Alle ideeën die door de schrijver van deze scriptie zijn geuit, in deze scriptie of daarbuiten, in welke vorm dan ook, zullen niet door de universiteit of lezers van de scriptie worden gebruikt of juridisch worden vastgelegd. 4. Bij het kopiëren van (onderdelen van) deze scriptie zal er altijd voor worden gezorgd dat deze regels mee worden gekopieerd. 7

10 English summary Unlike the name suggests, Private International Law (PIL) is not international law, but in many respects a national matter. Judges, lawyers, and litigants involved in international legal disputes need to know which courts have jurisdiction and which law should be applied. These are international PIL-questions. Unfortunately legal experts can only answer the international questions regarding their own legal systems. To solve the whole PIL-puzzle, these national answers need to be combined to yield international answers. JurisLeges is an online tool that finds these international answers. JurisLeges stands for Jurisdiction ( Juris ) and applicable law ( Leges ). With feedback from the user, the tool simulates the analyses of the questions regarding jurisdiction and choice of law from the viewpoint of all relevant jurisdictions. Usually these are the countries for which factual and legal indications in the case exist. To find the international answers, JurisLeges combines the national PIL-rules. These rules are added to the system in the form of lawtrees. These are decision trees that can be interpreted and combined by a computer, but also read and modified by a human. The amount of feedback that the user has to give, is kept low, because the tool uses the same information (e.g. defendant's residence), to search through multiple laws, treaties, and regulations. The idea of JurisLeges is unique. Lawyers and judges have other ways to know PIL-rules of other countries, but their current methods are slow, expensive, and less effective. If feedback is given according to the case, JurisLeges provides the right answers. Although the current (legal) language of the website could still cause people to give the wrong feedback, this problem can be easily solved by changing the lawtrees. JurisLeges shows that it is possible to create an online tool that adequately solves the complete PIL-puzzle for judges, lawyers, and litigants involved in international legal disputes. It also shows that is it possible for a computer to interpret, combine, and apply private international law. 8

11 Lijst van afkortingen Ab. Aanbeveling (zie paragraaf 6.4) A.C. Law Reports, Appeal Cases a.d.h.v. aan de hand van art. artikel artt. artikelen BW Burgerlijk Wetboek (Nederlands) CBR case-based reasoning C.L.R. Commonwealth Law Reports (Australië) CMR Convention Relative au Contrat de Transport International de Marchandises par Route, ofwel: Verdrag betreffende de overeenkomst tot internationaal vervoer van goederen over de weg (CMR), ondertekend te Genève op 19 mei 1956, zoals gewijzigd bij het protocol van Genève van 5 juli dhr. de heer d.m.v. door middel van d.w.z. dat wil zeggen DRiG Deutsches Richtergesetz (Duitse rechterswet) e.e.a. een en ander EEX EEG-Executieverordening. Ook wel, Brussel I, of Verordening (EG) Nr. 44/2001 van de Raad van 22 december 2000 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken. 1 Met de afkorting wordt altijd de verordening bedoeld (en niet het verdrag), tenzij anders vermeld. e.g. exempli gratia (for example) EG Europese Gemeenschap EJN Europees justitieel netwerk in burgerlijke en handelszaken EVEX Verdrag betreffende de rechtelijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken. Ook wel, parallelverdrag, of Verdrag van Lugano. EU Europese Unie evt. Eventueel HIT(s) Human Intelligence Task(s) HR Hoge Raad (der Nederlanden) HvJ Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen HVV Haags Verdrag Verkeersongevallen 1971, (verdrag inzake de wet welke van toepassing is op verkeersongevallen op de weg;; s-gravenhage, 4 mei 1971) i.c. in casu 1 Bij de namen van wetten, verdragen en verordeningen is, waar mogelijk, uitgegaan van de Ars Aequi Weteditie Internationaal Privaatrecht zevende editie. 9

12 i.c.m. in combinatie met IJI Internationaal Juridisch Instituut IP Internet Protocol, alleen gebruikt in de samenvoeging IP-adres. IPR Internationaal privaatrecht IPR 1, IPR 2, IPR 3 worden in paragraaf gedefinieerd als de nationale IPR-vragen. IPR-I, IPR-II, IPR-III worden in paragraaf gedefinieerd als de internationale IPRvragen. ISO Internationale Organisatie voor Standaardisatie. Geen afkorting, maar afgeleid van het Griekse woord isos, hetgeen gelijk betekent. i.v.m. in verband met JKS juridisch kennissysteem Jur. Jurisprudentie Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen jº juncto (in verbinding met) K.O.G. Kamerlingh Onnes Gebouw, (de rechtenfaculteit in Leiden) LJN Landelijk Jurisprudentie Nummer m (in combinatie met een nummer, bijvoorbeeld m1 ) onderzoeksmethode. De methodes zijn gedefinieerd in paragraaf 1.5, methodologie. m.b.t. met betrekking tot m.i. mijns inziens m.n. met name m.nt. met noot van mr. meester (in de rechten) m.u.v. met uitzondering van mw. mevrouw n.a.v. naar aanleiding van NIPR Nederlands Internationaal Privaatrecht (tijdschrift) NJ Nederlandse Jurisprudentie nr. nummer OV Onderzoeksvraag PbEG Publicatieblad van de Europese Gemeenschap PbEU Publicatieblad van de Europese Unie PIL Private International Law (Engelse vertaling van IPR) PS Probleemstelling Rome II Verordening (EG) nr. 864/2007 van het Europees Parlement en de Raad van 11 juli 2007 betreffende het recht dat van toepassing is op niet-contractuele verbintenissen Rv (Nederlands) Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering S.C.R. Supreme Court Reports (Canada) 10

13 SE (in combinatie met een nummer, bijvoorbeeld SE 1 ) systeemeis. Drie (aanvullende) systeemeisen komen terug in paragraaf 2.2. Paragraaf t.o.v. ten opzichte van t/m tot en met TMCS Traitements mécano-chimiques des surfaces (SA) TNT Thomas Nationwide Transport U.S. United States Reports VS Verenigde Staten van Amerika WIPR (Belgisch) Wet houdende het Wetboek van internationaal privaatrecht 2 ZPO Zivilprozessordnung (Duits wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering) ZNAV Zuid Nederlandse Aannemers Vereniging zgn. zogenaamde 2 Te vinden op <staatsbladclip.zita.be/staatsblad/wetten/2004/07/27/wet html>. 11

14 Voorwoord Voor u ligt de masterscriptie waarmee ik mijn studententijd afsluit. Voor een afstudeerscriptie is het uiteindelijk een groot document geworden, maar toch vormt het slechts een klein onderdeel van mijn afstuderen. Het leeuwendeel van het werk dat is verricht, is in de scriptie niet terug te vinden. Waarom dan toch de keuze voor een afstudeerproject in plaats van alleen een scriptie? De eerste vier jaar van mijn studententijd heb ik me naast rechten beziggehouden met technische natuurkunde. Deze achtergrond aan de TU Delft zorgt ervoor dat ik op de rechtenfaculteit soms anders tegen dingen aankeek. Natuurkunde is zeer abstract en systematisch, maar ook juridische regels bevatten een zekere systematiek. Ditmaal echter een maatschappelijke. Het doen van regulier juridisch (literatuur)onderzoek is me altijd goed afgegaan en de vakken waarin dit nodig was werden dan ook hoog beoordeeld. Voor mijn bachelorscriptie kreeg ik bijvoorbeeld een 9. Het document is hierna (o.a.) gepubliceerd in de Hall of Fame op de website van de universiteit. Toch besloot ik dat ik bij mijn afstuderen iets anders wilde doen. Ik wilde de juridische problemen niet langer alleen beschrijven, maar ook proberen op te lossen. Daarnaast wilde ik de systematiek van juridische regels proberen tastbaar te maken. Internationaal Privaatrecht bleek het aangewezen rechtsgebied hiervoor. 3 Dit heeft drie redenen. 1. Het rechtsgebied is (zeer) systematisch. 2. Zover ik dit kan (en kon) bezien, gaan verschillende bronnen van internationaal privaatrecht vaak uit van dezelfde feitelijk-juridische omstandigheden. Hierdoor kan een computer aan de hand van dezelfde feiten meerdere wetten, verdragen of verordeningen toepassen. 3. Het internationaal privaatrecht is een nationaal rechtsgebied, terwijl het internationale vragen dient op te lossen. Het daadwerkelijk internationaliseren van internationaal privaatrecht, is iets wat een computer wellicht beter kan dan een mens. Met name de laatste reden heeft geleid tot de ontwikkeling van JurisLeges. Voor de onvoorbereide lezer zal de derde reden op dit moment moeilijk te begrijpen zijn, maar in de loop van de scriptie zal één en ander snel duidelijk worden. JurisLeges is een samentrekking van de woorden Jurisdiction en Leges. De vraag naar jurisdictie, ofwel internationale bevoegdheid van een nationale rechter om over een bepaald geschil te oordelen, wordt in de scriptie gedefinieerd als de eerste vraag van internationaal privaatrecht. De tweede vraag gaat over het recht dat deze rechter, indien bevoegd, behoort toe te passen. 4 JurisLeges moest voor gebruikers overal ter wereld toegankelijk worden. Een internetapplicatie lag dus voor de hand. Aanvankelijk had ik echter nooit iets gedaan met programmeren voor internet. Tegelijk met 3 Zie voor een definitie van dit rechtsgebied paragraaf Zie voor deze vragen vanuit nationaal en internationaal perspectief respectievelijk en

15 mijn laatste vakken, leerde ik daarom een aantal programmeertalen en methoden. 5 Tijdens de ontwikkeling van JurisLeges is steeds geprobeerd om rekening te houden met alle eisen die het internationaal privaatrecht stelt. Uiteindelijk heeft dit geleid tot een prototype. Bij internationale verkeersongevallen blijkt deze in staat om een lijst te genereren van alle internationaal bevoegde rechters en het recht dat door hen dient te worden toegepast. Zodoende doet JurisLeges haar naam dus eer aan. Woord van dank Heel graag zou ik een aantal mensen willen bedanken voor hun bijdrage aan de totstandkoming van JurisLeges en deze scriptie. In de eerste plaats zijn dit mijn begeleiders dhr. Van den Herik en mw. Van der Hof. Ik heb mijn begeleiding ervaren als betrokken en vriendelijk. Daarnaast was ik zeer tevreden over de snelheid waarmee een tussenversie van mijn scriptie kon worden nagekeken. Ik wil ook de overige leden van mijn afstudeercommissie mw. Van den Berg en dhr. Oerlemans bedanken voor hun extra feedback, waardoor ik het beste uit de scriptie kon halen. Ik wil dhr. Polak en mw. Van den Eeckhout bedanken voor het beantwoorden van vragen met betrekking tot het internationaal privaatrecht en hun suggesties met betrekking tot mijn afstuderen en de afbakening hiervan. Guus Brommet wil ik zeer bedanken voor zijn commerciële advies. Mijn broer Bas wil ik bedanken dat hij me een avond de beginselen van het programmeren voor internet heeft uitgelegd. Dit heeft me erg op weg geholpen. Grote dank gaat uit naar alle geïnterviewden. 6 Allereerst vanwege de tijd die zij voor me vrijmaakten in de soms drukke agenda s, maar daarnaast ook voor de zorgvuldigheid van de antwoorden en voor het geven van extra suggesties. Iedereen die heeft meegedaan aan het gebruikersonderzoek wil ik eveneens bedanken. 7 Ik ben erg tevreden met de eerlijke reacties en opmerkingen die ik van deze groep mensen kreeg. Speciale dank gaat uit naar Saskia Lensink, voor het zeer kritisch doorlezen van mijn scriptie. Als laatste wil ik ook mijn vriendin Dáša bedanken. Niet alleen voor het controleren van mijn scriptie en voor het tolken bij één van de interviews, maar ook voor het zorgen voor de noodzakelijke afleiding. 5 Voor de ingewijde lezer: ik leerde Javascript, HTML, JQuery, PHP, MySQL en JSon, en maakte gebruik van de methode AJAX voor communicatie tussen de server en de computer van de cliënt (de gebruiker van de website). 6 Genoemd in appendix A. 7 Gebruikersonderzoek is te vinden in appendix F. 13

16 Hoofdstuk 1. Vraagstelling en opzet De wereld is kleiner en internationaler dan vroeger. Nieuwe technieken, zoals het internet, hebben grenzen doen vervagen en afstanden doen wegvallen. 8 Het gevolg is dat rechtsverhoudingen en dus ook juridische conflicten, internationaler geworden zijn. 9 Bij een internationaal juridisch conflict is het belangrijk om snel te weten van welke landen er rechters bevoegd zijn om recht te spreken en welk recht deze rechters zullen toepassen. JurisLeges kan hierbij helpen. JurisLeges is een webapplicatie waarvan de ontwikkeling centraal staat in deze scriptie. In dit eerste hoofdstuk wordt een inschatting gemaakt van een aantal problemen ( 1.2) en worden onderzoeksvragen geformuleerd ( 1.3). Het hoofdstuk eindigt met een afbakening van het onderzoek ( 1.4) en een overzicht van de te gebruiken onderzoeksmethoden ( 1.5). 1.1 Internationaal privaatrecht Definitie Internationaal privaatrecht (hierna IPR 10 ) is het rechtsgebied dat wordt toegepast bij zaken met een buitenlands element. Dit wil zeggen, een contact met een ander recht dan (in ons geval) het Nederlandse. Dit contact kan gelegen zijn in een overeenkomst dat in een vreemd land is gesloten of moet worden uitgevoerd, eigendom dat zich in het buitenland bevindt, het feit dat (een van de) partijen niet de (Nederlandse) nationaliteit heeft, of een aanrijding op buitenlands grondgebied Private international law. What s in a name? Internationaal heeft het rechtsgebied twee benamingen: Private international law en conflict of laws. 12 Van de laatste benaming wordt meestal gebruik gemaakt binnen landen met een common law systeem. 13 In landen met een civil law-traditie wordt meestal de eerste naam gebruikt. Dit is ook de benaming voor het rechtsgebied binnen de EU 14 en in de meeste internationale verdragen Bovens 2003, p Van der Hof 2002, p Deze afkorting wordt gebruikt in veel Nederlandse literatuur over het onderwerp, zoals Vonken 1996, Polak 2011, Ibili 2007, Hendrikse & Jongbloed 2008 en Strikwerda In het Engels wordt de afkorting ook gebruikt voor Intellectual Property Right(s). Dit zal in deze scriptie nooit worden bedoeld. 11 Als definitie vrij vertaald en veralgemeniseerd vanuit het Engels uit Dicey, Morris & Collins 2000, p. 3. Zie ook Kalenský 1971, p Collier 2001, p In de UK is gebruik van beide termen toegestaan. Dit bewijst bijvoorbeeld het bestaan van de Private International Law (Miscellaneous Provisions) Act Alle lidstaten op het vaste land van Europa zijn civil law-landen. 15 O'Brien & Smith 1999, p

17 Hoewel de uitdrukkingen inwisselbaar zijn, dekken ze geen van beide volledig de lading. 16 De term conflict of laws is misleidend, omdat het rechtsgebied er juist voor zorgt dat conflicten tussen rechtssystemen niet optreden. 17 Een voordeel van deze benaming is echter dat deze ook gebruikt kan worden als het gaat om verschillende rechtssystemen die uit één land komen. 18 De door mij gebruikte term internationaal privaatrecht kent eveneens vele gebreken. Op elk zelfstandig woord ervan is commentaar te leveren. 19 Ten eerste beperkt het rechtsgebied zich niet noodzakelijk tot het privaatrecht. 20 Ten tweede kan het internationaal privaatrecht op zichzelf niet, zoals ander recht dit kan, de uitkomst van een zaak bepalen en maakt in die zin dus geen deel uit van het materiële recht. 21 Ten laatste is het internationaal privaatrecht, vreemd genoeg, geen internationaal recht Verkenning van het probleem IPR bestaat bij de gratie van het feit dat nationale rechtsregels van land tot land verschillen. 23 Omdat het rechtsgebied zelf echter eveneens behoort tot het nationale recht, verschilt ook dit van land tot land. 24 De definitie van IPR, zoals gegeven in paragraaf wordt door elke auteur dan ook anders ingevuld, afhankelijk van zijn 25 herkomst. 26 Per jurisdictie varieert tevens de precieze inhoud van het rechtsgebied. 27 Zoals opgemerkt, is zelfs de naam ervan niet overal hetzelfde. 16 Hetzelfde geldt alle benamingen, omdat ze allemaal min of meer lijken op een van deze twee. Beale 1916, p Collier 2001, p Denk bijvoorbeeld aan deelstaten van de VS. Binnen het Nederlandse koninkrijk wordt in deze situaties de term interregionaal privaatrecht gebruikt, hetgeen overigens niet wordt gezien als onderdeel van het IPR. Zie Strikwerda 2005, p Collier 2001, p Strikwerda 2005, p Zie ook p. 68 e.v. over semipubliekrecht en het IPR en Beale 1916, p. 7 e.v. over strafrecht en IPR. 21 Collier 2001, p Hijmans 1937, p. 12; Strikwerda 2005, p Strikwerda 2005, p. 1. en Beale 1916, p Hijmans 1937, p. 15; Strikwerda 2005, p Kortheidshalve zijn in deze scriptie overal slechts de mannelijk vormen ( hij, hem en zijn ) gebruikt. 26 De door mij gegeven definitie sprak oorspronkelijk alleen over Engelse en buitenlandse elementen. 27 In Frankrijk of Spanje wordt bijvoorbeeld ook het vreemdelingenrecht en nationaliteitsrecht wel beschouwd als IPR (Strikwerda 2005, p. 3). Zie voor de Nederlandse afbakening tussen deze rechtsgebieden zie de Groot & Tratnik 2010, p

18 1.2.1 De nationale IPR-vragen In Nederland omvat het IPR het internationale bevoegdheids- of jurisdictierecht, het conflictenrecht en het internationale erkennings- en executierecht. 28 Het rechtsgebied houdt zich, anders gezegd, bezig met drie nationale IPR-vragen die als volgt te definiëren zijn IPR 1: Is de nationale rechter internationaal bevoegd? - IPR 2: Naar welk recht moet een internationale rechtsverhouding door de nationale rechter worden beoordeeld? - IPR 3: Onder welke voorwaarden en in welke omvang kan hier rechtskracht worden toegekend aan buitenlandse rechterlijke beslissingen en onder welke voorwaarden en op welke wijze kunnen deze hier ten uitvoer worden gelegd? Het nationale aan internationaal privaatrecht Het doel van het IPR is het reguleren van grensoverschrijdende rechtsverhoudingen. 30 Met een dergelijk doel zou het voor de hand liggen om IPR vast te leggen in internationaal publiekrecht (volkenrecht), het gaat op de achtergrond immers om vragen van soevereiniteit. 31 Daarnaast zou een land nu in principe kunnen verdienen op proceskosten, door voor elke zaak rechtsmacht te claimen en vervolgens in alle gevallen zijn eigen recht toe te passen. 32 Toch geeft het volkerenrecht geen aanwijzingen voor de inrichting van het IPR. 33 Dat deze situatie niet tot chaos leidt, heeft twee redenen. In de eerste plaats laten de meeste landen zich leiden door dezelfde principes bij het (nationaal) vormgeven van het IPR. 34 Als een land besluit zijn eigen rechters in alle gevallen bevoegd te verklaren (IPR 1) zal dit tot gevolg hebben dat de uitspraken uit dit land niet meer overal worden erkend (IPR 3). Een tweede reden waarom de chaos uitblijft, is dat er veel IPR verdragen gesloten zijn tussen landen, waardoor het IPR een meer internationaal karakter heeft gekregen. 35 Binnen Europa is er, sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Amsterdam in 1997, daarnaast de mogelijkheid van verordeningen. 36 Hoewel deze ontwikkelingen grote gevolgen hebben, kunnen we m.i. nog altijd niet zeggen dat het internationaal privaatrecht hierdoor daadwerkelijk internationaal geworden is. De meerderheid van landen in de wereld is geen lid van de EU. Deze landen worden dus meestal niet geraakt door haar 28 Strikwerda 2005, p Mayss 1999, p Strikwerda 2005, p Svantesson 2007, p Wel wordt aangenomen dat een staat zonder IPR regels, die dus alle in alle gevallen rechtsmacht claimt en geen buitenlandse uitspraken erkent, in strijd handelt met het volkenrecht. Zie Strikwerda 2005, p Strikwerda 2005, p Volgens Beale 1916, p. 10 gebeurt dit. 35 Strikwerda 2005, p Strikwerda 2005, p

19 verdragen en verordeningen. 37 Daarnaast hebben verdragen hun eigen toepassingsgebied. Als er geen verdragen van toepassing zijn, wordt alsnog teruggevallen op nationaal recht. Wanneer wel een verdrag toepasbaar wordt geacht, kan de toepassing daarvan verschillen per rechter. 38 Kortom, het IPR zoals dat door de inwoner van een bepaald land gekend is, is een nationaal IPR. Tot dit nationale IPR behoren de nationale wetteksten die betrekking hebben op IPR, de IPR regels uit verdragen die door het land zijn ondertekend en verordeningen die op dat land van toepassing zijn, steeds uiteraard met de bijbehorende jurisprudentie en doctrine. 39 Steeds voor zever dit alles een antwoord geeft op de nationale IPR-vragen Eilandjes van nationaal IPR Door raadpleging van het nationale IPR kan een antwoord worden gevonden op de nationale IPR-vragen (IPR 1-3) die zijn gedefinieerd in paragraaf Vanuit Nederlands perspectief gaat het om de vragen of de Nederlandse rechter bevoegd is, en zo ja, van welk land deze het recht volgens Nederlands IPR zou moeten toepassen. Verder is na te gaan of (en hoe) buitenlandse vonnissen in Nederland worden erkend en ten uitvoer gelegd kunnen worden. 40 De opleiding rechtsgeleerdheid leert studenten een antwoord te vinden op deze vragen. Leerboeken en vakliteratuur beschrijven daarbij in principe slechts het nationale IPR. 41 Het gevolg is dat voor een afgestudeerd Nederlands jurist slechts het Nederlands IPR bekend en/of toegankelijk is. 42 Buitenlandse juristen kennen een ander IPR, maar zonder hulp blijft het Nederlands IPR voor hen verborgen. De wereld is, wat betreft het internationaal privaatrecht, dus verdeeld in nationale eilandjes Tenzij een zaak onder een Europese rechter is en het gebruikte IPR een universeel formeel toepassingsgebied heeft. Zie hierover Vonken 1996, p Bij verordeningen is dit uit den boze. Daar moeten de begrippen volgens het HvJ verdragsautonoom worden geïnterpreteerd. Zie hierover HvJ 9 december 2003, nr. C-116/02, Jur. 2003, p. I-14693, NJ 2007, 151, (Gasser/Missat); HvJ 22 maart 1983, nr. 34/82, NJ 1983, 644 (Peters/ZNAV); HvJ 8 maart 1988, nr. 9/87, NJ 1990, 424 (Arcado/Haviland); HvJ 17 juni 1992, nr. C-26/92, NJ 1996, 316 (Handte/TMCS); HvJ 27 oktober 1998, nr. C- 51/97, NIPR 1999 nr. 76 (Alblasgracht); Strikwerda 2005, p Zie ook paragraaf over het EVEX. 39 Strikwerda 2005, p. 6. Beale 1916, p. 10 rekent tot de bronnen ook de internationale consensus tussen landen. 40 Wat er met Nederlandse vonnissen in het buitenland gebeurt, is echter niet altijd zeker. 41 Typerend is mijn eigen oude leerboek IPR, dit is de opvolgende druk van Strikwerda 2005 (zie literatuurlijst) uit 2008 met de toepasselijke naam: Inleiding tot het Nederlandse Internationaal Privaatrecht. 42 Waaronder ook de internationale verdragen en verordeningen die op Nederland van toepassing zijn. 43 Hoofdstuk 5 behandelt de huidige praktijkoplossingen voor dit probleem. 17

Inhoudsopgave. Voorwoord / 9. Inleiding / 11

Inhoudsopgave. Voorwoord / 9. Inleiding / 11 Inhoudsopgave Voorwoord / 9 Inleiding / 11 1 Het toepasselijke recht op de internationale arbeidsovereenkomst / 13 1.1 Inleiding / 13 1.2 Rome I-Verordening en het EVO-Verdrag / 13 1.3 Arbeidsovereenkomst

Nadere informatie

www.asser.nl/cursusaanbod-advocatuur

www.asser.nl/cursusaanbod-advocatuur Cursusaanbod Onderhoud Vakbekwaamheid (PO) voor de advocatuur T.M.C. Asser Instituut 6 dec 2013 IPR Familierecht. Echtscheiding en nevenvoorzieningen inzake boedelscheiding en alimentatie gewezen echtgenoten

Nadere informatie

Auteur. Onderwerp. Datum

Auteur. Onderwerp. Datum Auteur Stefan Nerinckx Onderwerp Het toepasselijk recht op verbintenissen voortvloeiend uit (internationale) arbeidsovereenkomsten: een nieuwe Europese verordening in de maak? Datum april 2005 Copyright

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 25/08/2014

Datum van inontvangstneming : 25/08/2014 Datum van inontvangstneming : 25/08/2014 Vertaling C-359/14 1 Datum van indiening: 23 juli 2014 Verwijzende rechter: Zaak C-359/14 Verzoek om een prejudiciële beslissing Vilniaus miesto apylinkės teismas

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die worden uitgevoerd om uit het gevonden bronnenmateriaal

Nadere informatie

» Samenvatting. JPF 2013/101 Rechtbank Den Haag 22 mei 2013, C/09/416244; ECLI:NL:RBDHA:2013:CA2361. ( mr. Bellaart mr. Brakel mr.

» Samenvatting. JPF 2013/101 Rechtbank Den Haag 22 mei 2013, C/09/416244; ECLI:NL:RBDHA:2013:CA2361. ( mr. Bellaart mr. Brakel mr. JPF 2013/101 Rechtbank Den Haag 22 mei 2013, C/09/416244; ECLI:NL:RBDHA:2013:CA2361. ( mr. Bellaart mr. Brakel mr. Brandt ) [De man] te [woonplaats], hierna: de man, advocaat: mr. C.A. Lucardie te s-gravenhage.

Nadere informatie

Grensoverschrijdende erkenning en tenuitvoerlegging. mr. dr. M. Freudenthal

Grensoverschrijdende erkenning en tenuitvoerlegging. mr. dr. M. Freudenthal Grensoverschrijdende erkenning en tenuitvoerlegging mr. dr. M. Freudenthal Sdu Uitgevers Den Haag, 2009 Inhoud Afkortingen / XI Woord vooraf/xiii 1. Historische ontwikkelingen / 1 1.1. Inleiding/l 1.1.1.

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 23 september 2014 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 23 september 2014 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 23 september 2014 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2014/0021 (E) 12052/14 JUSTCIV 206 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: BESLUIT VAN DE RAAD betreffende

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 28/02/2013

Datum van inontvangstneming : 28/02/2013 Datum van inontvangstneming : 28/02/2013 Vertaling C-45/13-1 Datum van indiening: Zaak C-45/13 Verzoek om een prejudiciële beslissing 28 januari 2013 Verwijzende rechter: Oberste Gerichtshof (Oostenrijk)

Nadere informatie

De Verordening EG nr. 2201/2003 en de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen inzake huwelijkszaken en ouderlijke verantwoordelijkheid

De Verordening EG nr. 2201/2003 en de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen inzake huwelijkszaken en ouderlijke verantwoordelijkheid INTERNATIONAAL ADVOCATENKANTOOR ADVOCAAT DR. ALFONSO MARRA JURIST VERTALER BEVOEGDHEID VOOR DE TWEETALIGHEID DUITS ITALIAANS VAN DE ZELFSTANDIGE PROVINCIE BOLZANO GESLAAGD VOOR HET STAATSEXAMEN VAN DUITSE

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 31 232 Wijziging van de Wet luchtvaart en de Luchtvaartwet ter implementatie van verordening (EG) nr. 2111/2005 inzake de vaststelling van een

Nadere informatie

: Privaatrecht en Notarieel Recht

: Privaatrecht en Notarieel Recht Onderzoeksvoorstel AIO-plaats Rijksuniversiteit Groningen Faculteit der Rechtsgeleerdheid Algemene gegevens: Vakgroep : Privaatrecht en Notarieel Recht Naam aanvrager : Prof. mr. M.H. ten Wolde Wordt het

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN STICHTING RECHTSWINKEL BIJLMERMEER

ALGEMENE VOORWAARDEN STICHTING RECHTSWINKEL BIJLMERMEER ALGEMENE VOORWAARDEN STICHTING RECHTSWINKEL BIJLMERMEER 1. Algemeen 1.1. Deze algemene voorwaarden zijn van toepassing op eenieder die een beroep doet op de dienstverlening van de Stichting Rechtswinkel

Nadere informatie

JPF 2013/115 Rechtbank Den Haag 11 februari 2013, C/09/419508 FA RK 12-3722; ECLI:NL:RBDHA:2013:BZ3284. ( mr. Brakel )

JPF 2013/115 Rechtbank Den Haag 11 februari 2013, C/09/419508 FA RK 12-3722; ECLI:NL:RBDHA:2013:BZ3284. ( mr. Brakel ) JPF 2013/115 Rechtbank Den Haag 11 februari 2013, C/09/419508 FA RK 12-3722; ECLI:NL:RBDHA:2013:BZ3284. ( mr. Brakel ) [De minderjarige], geboren op [geboortedatum] te [geboorteplaats], Frankrijk, wonende

Nadere informatie

TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT

TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT Aanbeveling... 2 Advies... 2 Algemeen commentaar... 2 Beleidsdocument... 3 Besluit... 3 Decreet... 3 Europees besluit... 3 Grondwet... 3 Koninklijk besluit... 3 Mededeling...

Nadere informatie

Belgisch Internationaal Privaatrecht

Belgisch Internationaal Privaatrecht Belgisch Internationaal Privaatrecht Bart VOLDERS & Liselot SAMYN Maklu Antwerpen-Apeldoorn Inhoudstafel Lijst van afkortingen 11 Voorwoord 13 DEEL I. COMMUNAUTAIRE RECHTSBRONNEN 15 A. Internationaal en

Nadere informatie

Korte scriptiehandleiding

Korte scriptiehandleiding Korte scriptiehandleiding Inhoudsopgave 1. Inleiding...2 2. Het onderwerp...2 3. De probleemstelling...3 4. De relatie tussen probleemstelling en tekststructuur...5 5. Toepassingen op juridisch gebied...7

Nadere informatie

Inhoudstafel INHOUDSTAFEL... 5 LIJST VAN TABELLEN... 9 LIJST VAN PRAKTISCHE VOORBEELDEN... 11 I. INLEIDING... 13

Inhoudstafel INHOUDSTAFEL... 5 LIJST VAN TABELLEN... 9 LIJST VAN PRAKTISCHE VOORBEELDEN... 11 I. INLEIDING... 13 Inhoudstafel INHOUDSTAFEL... 5 LIJST VAN TABELLEN... 9 LIJST VAN PRAKTISCHE VOORBEELDEN... 11 I. INLEIDING... 13 II. HET OBJECTIEVE RECHT... 17 A. HET OBJECTIEVE EN SUBJECTIEVE RECHT... 17 1. Het objectieve

Nadere informatie

(Echt)scheiding en internationaal privaatrecht

(Echt)scheiding en internationaal privaatrecht (Echt)scheiding en internationaal privaatrecht mr. dr. A.R. van Maas de Bie 5e gewijzigde druk S d u U itg ev ers D e n H aag, 2014 Inhoudsopgave Voorwoord / 11 Afkortingenlijst / 17 i ï.i 1.2 1. 2.1 1.2.2

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET

TRACTATENBLAD VAN HET 28 (1980) Nr. 7 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2011 Nr. 95 A. TITEL Verdrag inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst; (met Protocol en Gemeenschappelijke

Nadere informatie

De betekenis van publieke belangen voor het personen- en familierecht: de erkenning van polygame huwelijken. Katharina Boele-Woelki

De betekenis van publieke belangen voor het personen- en familierecht: de erkenning van polygame huwelijken. Katharina Boele-Woelki De betekenis van publieke belangen voor het personen- en familierecht: de erkenning van polygame huwelijken Katharina Boele-Woelki De Irakese tolk Terugtrekking van Deense troepen uit Irak Irakese tolk

Nadere informatie

structureren onderzoeksverslag terugkombijeenkomst

structureren onderzoeksverslag terugkombijeenkomst structureren onderzoeksverslag terugkombijeenkomst programma 19:00 20:00 presentatie onderzoeksverslag 20:00 20:15 pauze 20:15 21:15 bespreking knelpunten en individuele begeleiding programma 9:30 10:15

Nadere informatie

ECHTSCHEIDINGEN KENNEN GEEN GRENZEN (regels van internationaal privaat recht)

ECHTSCHEIDINGEN KENNEN GEEN GRENZEN (regels van internationaal privaat recht) ECHTSCHEIDINGEN KENNEN GEEN GRENZEN (regels van internationaal privaat recht) Steeds meer worden we in de rechtspraktijk geconfronteerd met internationale echtscheidingen op basis van de volgende elementen:

Nadere informatie

32635 Strategie van Nederlands buitenlandbeleid. Brief van de minister van Buitenlandse Zaken

32635 Strategie van Nederlands buitenlandbeleid. Brief van de minister van Buitenlandse Zaken 32635 Strategie van Nederlands buitenlandbeleid Nr. 5 Brief van de minister van Buitenlandse Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 26 april 2012 Mede namens de Staatssecretaris

Nadere informatie

1. Inleiding. 1 Verordening (EG) nr. 1383/2003 van de Raad van 22 juli 2003 inzake het optreden van

1. Inleiding. 1 Verordening (EG) nr. 1383/2003 van de Raad van 22 juli 2003 inzake het optreden van 01-02-2012 Richtlijnen van de Europese Commissie betreffende de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten (IER) door de douaneautoriteiten van de EU met betrekking tot goederen, met name geneesmiddelen,

Nadere informatie

Bestaande lacunes en toekomstperspectieven in het Europees internationaal privaatrecht: naar een wetboek van internationaal privaatrecht?

Bestaande lacunes en toekomstperspectieven in het Europees internationaal privaatrecht: naar een wetboek van internationaal privaatrecht? DIRECTORAAT-GENERAAL INTERN BELEID BELEIDSONDERSTEUNENDE AFDELING C: RECHTEN VAN DE BURGER EN CONSTITUTIONELE ZAKEN JURIDISCHE ZAKEN Bestaande lacunes en toekomstperspectieven in het Europees internationaal

Nadere informatie

No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012

No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012 ... No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012 Bij Kabinetsmissive van 18 juni 2012, no.12.001344, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Veiligheid en Justitie, bij de Afdeling advisering

Nadere informatie

De Minister van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH Den Haag. Advies wetsvoorstel toevoegen gegevens aan procesdossier minderjarige

De Minister van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH Den Haag. Advies wetsvoorstel toevoegen gegevens aan procesdossier minderjarige POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Juliana van Stolberglaan 4-10 TEL 070-88 88 500 FAX 070-88 88 501 INTERNET www.cbpweb.nl www.mijnprivacy.nl AAN De Minister van Veiligheid en Justitie

Nadere informatie

Samenvatting. Aanleiding voor het onderzoek

Samenvatting. Aanleiding voor het onderzoek Samenvatting Aanleiding voor het onderzoek Het nationale bestuursrecht is van oudsher verbonden met het territorialiteitsbeginsel. Volgens dat beginsel is een autoriteit alleen bevoegd op het grondgebied

Nadere informatie

RECHT EN EFFICIENTIE

RECHT EN EFFICIENTIE RECHT EN EFFICIENTIE Een inleiding in de economische analyse van het recht Eindredactie: dr. B.C.J. van Velthoven dr. P.W. van Wijck Met bijdragen van: dr. C.P. van Beers mw. mr. drs. A.E.H. Huygen prof.

Nadere informatie

Internationale grensoverschrijdende alimentatie

Internationale grensoverschrijdende alimentatie Internationale grensoverschrijdende alimentatie Een kritische blik op de drie nieuwe regelingen Masterscriptie Rechtsgeleerdheid: accent Privaatrecht Tilburg Law School / Universiteit van Tilburg Marka

Nadere informatie

Knelpunten e- verzekeren. Jac Rinkes ACIS 16 maart 2012

Knelpunten e- verzekeren. Jac Rinkes ACIS 16 maart 2012 Knelpunten e- verzekeren Jac Rinkes ACIS 16 maart 2012 Verzekeringsvoorwaarden en e- verzekeren Dekkingsomvang en kernbeding- problemadek Totstandkoming E- polis, e- aanbod, e- verzuim E- mededelingen

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 19/06/2015

Datum van inontvangstneming : 19/06/2015 Datum van inontvangstneming : 19/06/2015 Vertaling C-223/15-1 Zaak C-223/15 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 18 mei 2015 Verwijzende rechter: Oberlandesgericht Düsseldorf (Duitsland)

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2015 221 Besluit van 5 juni 2015 tot wijziging van het Besluit boedelregister in verband met Artikel 2 van de Uitvoeringswet Verordening Erfrecht

Nadere informatie

Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken. van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken

Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken. van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken 27.10.2010 2010/0067(CNS) ONTWERPADVIES van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken

Nadere informatie

Vertaling C-291/13-1. Zaak C-291/13. Verzoek om een prejudiciële beslissing. Eparchiako Dikastirio Lefkosias (Cyprus)

Vertaling C-291/13-1. Zaak C-291/13. Verzoek om een prejudiciële beslissing. Eparchiako Dikastirio Lefkosias (Cyprus) Vertaling C-291/13-1 Zaak C-291/13 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 27 mei 2013 Verwijzende rechter: Eparchiako Dikastirio Lefkosias (Cyprus) Datum van de verwijzingsbeslissing:

Nadere informatie

ALL-CRM Gebruikershandleiding AC-DataCumulator

ALL-CRM Gebruikershandleiding AC-DataCumulator ALL-CRM Gebruikershandleiding AC-DataCumulator Author: Bas Dijk Date: 23-04-2013 Version: v1.2 Reference: 2013, All-CRM 1 Inhoudsopgave 1 Inhoudsopgave 2 2 Inleiding 3 3 Gebruikershandleiding Windows Forms

Nadere informatie

JPF 2013/149 Rechtbank 's-gravenhage 23 oktober 2012, 422965/FA RK 12-5121; ECLI:NL:RBSGR:2012:BY2371. ( mr. Bellaart )

JPF 2013/149 Rechtbank 's-gravenhage 23 oktober 2012, 422965/FA RK 12-5121; ECLI:NL:RBSGR:2012:BY2371. ( mr. Bellaart ) JPF 2013/149 Rechtbank 's-gravenhage 23 oktober 2012, 422965/FA RK 12-5121; ECLI:NL:RBSGR:2012:BY2371. ( mr. Bellaart ) [De vrouw] te [woonplaats vrouw], hierna: de vrouw, advocaat: mr. L.J. Zietsman te

Nadere informatie

de Rechtspraak Raad voor de rechtspraak Ministerie van Veiligheid en Justitie mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 ER DEN HAAG

de Rechtspraak Raad voor de rechtspraak Ministerie van Veiligheid en Justitie mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 ER DEN HAAG Ministerie van Veiligheid en Justitie mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 ER DEN HAAG Directie Strategie en Ontwikkeling bezoekadres Kneuterdijk 1 2514 EM Den Haag correspondentieadres Postbus 90613 2509

Nadere informatie

Europese krijtlijnen voor een sociaal federalisme

Europese krijtlijnen voor een sociaal federalisme Europese krijtlijnen voor een sociaal federalisme prof. dr. Herwig VERSCHUEREN Universiteit Antwerpen De Europese context Overzicht De Europese spelers en hun instrumenten De Europese juridische krijtlijnen

Nadere informatie

Beveiligingsaspecten van webapplicatie ontwikkeling met PHP

Beveiligingsaspecten van webapplicatie ontwikkeling met PHP RADBOUD UNIVERSITEIT NIJMEGEN Beveiligingsaspecten van webapplicatie ontwikkeling met PHP Versie 1.0 Wouter van Kuipers 7 7 2008 1 Inhoud 1 Inhoud... 2 2 Inleiding... 2 3 Probleemgebied... 3 3.1 Doelstelling...

Nadere informatie

» Samenvatting. » Uitspraak. Procedure. JPF 2012/54 Rechtbank 's-gravenhage 22 november 2011, 396881 FA RK 11-4729; LJN BU5751. ( mr.

» Samenvatting. » Uitspraak. Procedure. JPF 2012/54 Rechtbank 's-gravenhage 22 november 2011, 396881 FA RK 11-4729; LJN BU5751. ( mr. JPF 2012/54 Rechtbank 's-gravenhage 22 november 2011, 396881 FA RK 11-4729; LJN BU5751. ( mr. Alt-van Endt ) Het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen te Rotterdam, hierna te noemen: het LBIO, optredende

Nadere informatie

1. Soorten wetenschappelijke informatiebronnen

1. Soorten wetenschappelijke informatiebronnen 1. Soorten wetenschappelijke informatiebronnen Wanneer je als student in het hoger onderwijs de opdracht krijgt om te zoeken naar wetenschappelijke informatie heb je de keuze uit verschillende informatiebronnen.

Nadere informatie

2. In het arrest van 20 september 2001 heeft het Hof uitspraak gedaan over twee prejudiciële vragen die respectievelijk betrekking hadden op:

2. In het arrest van 20 september 2001 heeft het Hof uitspraak gedaan over twee prejudiciële vragen die respectievelijk betrekking hadden op: Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 11 juni 2002 (26.06) (OR. fr) PUBLIC 9893/02 Interinstitutioneel dossier: 2001/0111 (COD) LIMITE 211 MI 108 JAI 133 SOC 309 CODEC 752 BIJDRAGE VAN DE IDISCHE

Nadere informatie

Interactieve gids bij de Leidraad voor juridische auteurs

Interactieve gids bij de Leidraad voor juridische auteurs Page 1 of 12 Interactieve gids bij de Leidraad voor juridische auteurs De gids is voor RechtenOnline samengesteld door de UB Maastricht. Mr drs CJP van Laer C.vanLaer@ub.unimaas.nl Dit is een gids bij

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2004 334 Wet van 6 juli 2004, houdende regeling van het conflictenrecht met betrekking tot het geregistreerd partnerschap (Wet conflictenrecht geregistreerd

Nadere informatie

Zaak A 2005/1 - Bovemij Verzekeringen N.V. / Benelux-Organisatie voor de Intellectuele Eigendom

Zaak A 2005/1 - Bovemij Verzekeringen N.V. / Benelux-Organisatie voor de Intellectuele Eigendom COUR DE JUSTICE BENELUX GERECHTSHOF ~ Zaak A 2005/1 - Bovemij Verzekeringen N.V. / Benelux-Organisatie voor de Intellectuele Eigendom Nadere conclusie van de Advocaat-Generaal L. Strikwerda (stuk A 2005/1/13)

Nadere informatie

» Samenvatting. JPF 2013/3 Rechtbank Zutphen 25 juli 2012, 126568 FA RK 11-2391; LJN BX4080. ( mr. Eskes )

» Samenvatting. JPF 2013/3 Rechtbank Zutphen 25 juli 2012, 126568 FA RK 11-2391; LJN BX4080. ( mr. Eskes ) JPF 2013/3 Rechtbank Zutphen 25 juli 2012, 126568 FA RK 11-2391; LJN BX4080. ( mr. Eskes ) [Verzoekster] te Virginia Beach, Verenigde Staten van Amerika, verzoekster, hierna te noemen: de vrouw, advocaat:

Nadere informatie

patent Landscaping: waardevolle analyses voor strategische informatie Auteur: Sanne Pfeifer

patent Landscaping: waardevolle analyses voor strategische informatie Auteur: Sanne Pfeifer patent Landscaping: waardevolle analyses voor strategische informatie Auteur: Sanne Pfeifer Octrooidatabases worden met het jaar completer. Het analyseren van de hierin aanwezige informatie, ook wel landscaping

Nadere informatie

Vaak gestelde vragen. over het Hof van Justitie van de Europese Unie

Vaak gestelde vragen. over het Hof van Justitie van de Europese Unie Vaak gestelde vragen over het Hof van Justitie van de Europese Unie WAAROM EEN HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE (HVJ-EU)? Om Europa op te bouwen hebben een aantal staten (thans 28) onderling verdragen

Nadere informatie

BEOORDELINGSFORMULIER STAGES BACHELOR NIVEAU 3

BEOORDELINGSFORMULIER STAGES BACHELOR NIVEAU 3 Faculteit Geesteswetenschappen BEOORDELINGSFORMULIER STAGES BACHELOR NIVEAU 3 Onderstaand formulier betreft de beoordeling van het stageverslag en het onderzoeksverslag. Deze wordt door de begeleidende

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 31/01/2013

Datum van inontvangstneming : 31/01/2013 Datum van inontvangstneming : 31/01/2013 Vertaling C-1/13-1 Datum van indiening: Zaak C-1/13 Verzoek om een prejudiciële beslissing 2 januari 2013 Verwijzende rechter: Cour de cassation (Frankrijk) Datum

Nadere informatie

Hof van Justitie verklaart de richtlijn betreffende gegevensbewaring ongeldig

Hof van Justitie verklaart de richtlijn betreffende gegevensbewaring ongeldig Hof van Justitie van de Europese Unie PERSCOMMUNIQUÉ nr. 54/14 Luxemburg, 8 april 2014 Pers en Voorlichting Arrest in gevoegde de zaken C-293/12 en C-594/12 Digital Rights Ireland en Seitlinger e.a. Hof

Nadere informatie

Samenvatting Europees Recht

Samenvatting Europees Recht Samenvatting Europees Recht Week 1 Export en Europees recht Leerdoelen H4 (Nadruk of EU verdrag en EU werkingsverdrag) - De juridische vormen van export beschrijven - De basisstructuur van de Europese

Nadere informatie

INTERNATIONALE KINDERONTVOERING STAND VAN ZAKEN, VERZET VAN HET KIND?

INTERNATIONALE KINDERONTVOERING STAND VAN ZAKEN, VERZET VAN HET KIND? INTERNATIONALE KINDERONTVOERING STAND VAN ZAKEN, VERZET VAN HET KIND? Ius Commune Conference Amsterdam Workshop Family Law 29 november 2012 Geeske Ruitenberg Opbouw > Toepasselijk recht > Cijfers: wie

Nadere informatie

Verslaglegging. P. Broekhuizen F. Sijsling G. Zandvliet Docenten Nederlands

Verslaglegging. P. Broekhuizen F. Sijsling G. Zandvliet Docenten Nederlands Verslaglegging P. Broekhuizen F. Sijsling G. Zandvliet Docenten Nederlands Leeuwarden, 13 september 2011 Verslaglegging Door : P. Broekhuizen, F. Sijsling en G. Zandvliet Docenten Nederlands Klas : LBLV.2

Nadere informatie

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 30 mei 2005 (08.06) (OR. fr) 9506/05 LIMITE CAB 19 JUR 221

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 30 mei 2005 (08.06) (OR. fr) 9506/05 LIMITE CAB 19 JUR 221 Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 30 mei 2005 (08.06) (OR. fr) PUBLIC 9506/05 LIMITE CAB 19 JUR 221 INLEIDENDE NOTA van: het voorzitterschap aan: het Comité van permanente vertegenwoordigers

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal Vergaderjaar 00 0 3 555 Aanpassing van Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering aan de richtlijn betreffende bepaalde aspecten van

Nadere informatie

Juridisch kader: mededelingenbrieven financiële verslaggeving

Juridisch kader: mededelingenbrieven financiële verslaggeving Juridisch kader: mededelingenbrieven financiële verslaggeving Hieronder vindt u een overzicht van enige relevante wetsartikelen (januari 2016). Voor de meest actuele informatie zie www.wetten.overheid.nl

Nadere informatie

Hof van Cassatie van België

Hof van Cassatie van België 5 DECEMBER 2008 C.07.0175.N/1 Hof van Cassatie van België Arrest Nr. C.07.0175.N KANTERS, besloten vennootschap naar Nederlands recht, met zetel te 5469 PT Erp (Nederland), Pastoor van Schijndelstraat

Nadere informatie

Rolnummer 2485. Arrest nr. 84/2003 van 11 juni 2003 A R R E S T

Rolnummer 2485. Arrest nr. 84/2003 van 11 juni 2003 A R R E S T Rolnummer 2485 Arrest nr. 84/2003 van 11 juni 2003 A R R E S T In zake : de prejudiciële vraag betreffende de wet van 4 juli 2001 tot wijziging van artikel 633 van het Gerechtelijk Wetboek, gesteld door

Nadere informatie

Kluwer Online Research Bedrijfsjuridische berichten Verruiming van de zorgplicht en werkgeversaansprakelijkheid

Kluwer Online Research Bedrijfsjuridische berichten Verruiming van de zorgplicht en werkgeversaansprakelijkheid Bedrijfsjuridische berichten Verruiming van de zorgplicht en werkgeversaansprakelijkheid Auteur: Mr. T.L.C.W. Noordoven[1] Hoge Raad 23 maart 2012, JAR 2012/110 1.Inleiding Maakt het vanuit het oogpunt

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Aanbeveling voor een BESLUIT VAN DE RAAD

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Aanbeveling voor een BESLUIT VAN DE RAAD COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 25.4.2007 COM(2007) 217 definitief 2007/0077 (CNS) Aanbeveling voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende de toetreding van Bulgarije en Roemenië tot het

Nadere informatie

Van Commissionaire naar LRD?

Van Commissionaire naar LRD? Van Commissionaire naar LRD? Internationale jurisprudentie en bewegingen in het OESO commentaar over het begrip vaste inrichting (Quo Vadis?) Mirko Marinc, Michiel Bijloo, Jan Willem Gerritsen Agenda Introductie

Nadere informatie

Communicatie & Multimedia Design. Onderzoeksopzet. Afstudeerstage mt&v

Communicatie & Multimedia Design. Onderzoeksopzet. Afstudeerstage mt&v Communicatie & Multimedia Design Onderzoeksopzet Afstudeerstage mt&v Michel Janse 24 6 2010 Inleiding. In dit document geef ik een conceptuele weergave van het pad dat ik tijdens mijn onderzoek en het

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 22/06/2012

Datum van inontvangstneming : 22/06/2012 Datum van inontvangstneming : 22/06/2012 tussenvonnis ç~2~oa2--1 'IOOR FOTOCOprE CONFORM De Griffier. RECHTBANK ROTTERDAM Sector strafrecht Parketnummer: 10/994590-08 luxembourg Datum uitspraak: 4 mei

Nadere informatie

Onderwijs- en Examenregeling bacheloropleidingen 2013-2014: specifiek deel bachelor European Law School Inhoud

Onderwijs- en Examenregeling bacheloropleidingen 2013-2014: specifiek deel bachelor European Law School Inhoud Onderwijs- en Examenregeling bacheloropleidingen 2013-2014: specifiek deel bachelor European Law School Inhoud Onderwijs- en Examenregeling bacheloropleidingen 2013-2014: specifiek deel bachelor European

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 32 582 EU-voorstel: Verordening jurisdictie, erkenning en afdwinging van rechterlijke uitspraken op civiel en handelsgebied (Brussel I) (COM(2010)748)

Nadere informatie

www.asylumlawdatabase.eu

www.asylumlawdatabase.eu Funded by the European Commission Achtergrond De European Database of Asylum Law (EDAL) is een online database met jurisprudentie uit 11 EUlidstaten, die vluchtelingen- en asielwetgeving uitlegt. De EDAL

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Verjaring in het verzekeringsrecht. Lodewijk Smeehuijzen (hoogleraar privaatrecht VU)

Verjaring in het verzekeringsrecht. Lodewijk Smeehuijzen (hoogleraar privaatrecht VU) Verjaring in het verzekeringsrecht Lodewijk Smeehuijzen (hoogleraar privaatrecht VU) Inleiding Wetgever heeft de ambitie gehad in de artt. 3:306 tot en met 3:326 BW het hele verjaringsrecht te regelen.

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 31/08/2015

Datum van inontvangstneming : 31/08/2015 Datum van inontvangstneming : 31/08/2015 Vertaling C-417/15-1 Zaak C-417/15 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 29 juli 2015 Verwijzende rechter: Landesgericht für Zivilrechtssachen

Nadere informatie

Hierbij gaat voor de delegaties Commissiedocument COM(2011) 516 definitief

Hierbij gaat voor de delegaties Commissiedocument COM(2011) 516 definitief RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 2 september 2011 (02.09) (OR. en) 13710/11 Interinstitutioneel dossier: 2011/0223 (COD) VISA 159 CODEC 1370 COMIX 519 I GEKOME DOCUME T van: de Europese Commissie ingekomen:

Nadere informatie

Verbetering van de toegang tot de rechter bij grensoverschrijdende zaken *

Verbetering van de toegang tot de rechter bij grensoverschrijdende zaken * P5_TA(2002)0441 Verbetering van de toegang tot de rechter bij grensoverschrijdende zaken * Wetgevingsresolutie van het Europees Parlement over het voorstel van de Commissie met het oog op de aanneming

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2004 2005 29 980 Uitvoering van het op 19 oktober 1996 te s-gravenhage tot stand gekomen verdrag inzake de bevoegdheid, het toepasselijke recht, de erkenning,

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 28/12/2015

Datum van inontvangstneming : 28/12/2015 Datum van inontvangstneming : 28/12/2015 Vertaling C-618/15-1 Zaak C-618/15 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 23 november 2015 Verwijzende rechter: Cour de cassation (Frankrijk)

Nadere informatie

PUBLIC LIMITE L RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 22 maart 2006 (29.03) (OR. fr) 7645/06 LIMITE JUR 119 JUSTCIV 77 CODEC 272

PUBLIC LIMITE L RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 22 maart 2006 (29.03) (OR. fr) 7645/06 LIMITE JUR 119 JUSTCIV 77 CODEC 272 Conseil UE RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 22 maart 2006 (29.03) (OR. fr) PUBLIC 7645/06 LIMITE 119 JUSTCIV 77 CODEC 272 ADVIES VA DE IDISCHE DIE ST * Betreft: Voorstel voor een verordening van het Europees

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20488 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20488 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20488 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Haar, Beryl Philine ter Title: Open method of coordination. An analysis of its

Nadere informatie

4. Inhoud minor. Diplomasupplement

4. Inhoud minor. Diplomasupplement Minorregeling 2010-2011 Start september 2010 1. Naam minor: Recht 2. Engelse benaming: Law 3. Catalogusnummer: 7 4. Inhoud minor Het doel van de minor is dat je: 1. rekening houdt met juridische aspecten

Nadere informatie

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Nederlandse Associatie voor Examinering 1 Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Met de scriptie voor Compensation & Benefits Consultant (CBC) toont de kandidaat een onderbouwd advies

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 26 485 Maatschappelijk verantwoord ondernemen Nr. 105 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 413 BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting Een brede kijk op onderwijskwaliteit E e n o n d e r z o e k n a a r p e r c e p t i e s o p o n d e r w i j s k w a l i t e i t b i n n e n S t i c h t i n g U N 1 E K Samenvatting Hester Hill-Veen, Erasmus

Nadere informatie

Culture Shock -PIM. GROEP 7 ESRA ATESCELIK STUDENT NR: 1783262 JUNI 2009 Eak500@few.vu.nl. Esra Atescelik juni 2009 1

Culture Shock -PIM. GROEP 7 ESRA ATESCELIK STUDENT NR: 1783262 JUNI 2009 Eak500@few.vu.nl. Esra Atescelik juni 2009 1 GROEP 7 ESRA ATESCELIK STUDENT NR: 1783262 JUNI 2009 Eak500@few.vu.nl Esra Atescelik juni 2009 1 Inhoudsopgave 1. Concept Culture Shock.3 1.1 Definitief concept 4 1.2 Interactief gedeelte van de film..4

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 19 637 Vluchtelingenbeleid Nr. 636 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

Privaatrechtelijke aspecten van

Privaatrechtelijke aspecten van Privaatrechtelijke aspecten van co-assurantie een rechtsvergelijkend onderzoek mr. drs. Jessica Roos Rechtsvraag Hoe moeten beurspolissen worden uitgelegd? Belangrijkste verschillen co-assurantie en provinciale

Nadere informatie

Inhoud. Introductie tot de cursus

Inhoud. Introductie tot de cursus Inhoud Introductie tot de cursus 1 De functie van de cursus 7 2 De inhoud van de cursus 7 2.1 Voorkennis 7 2.2 Leerdoelen van de cursus 8 2.3 Opbouw van de cursus 8 3 Leermiddelen en wijze van studeren

Nadere informatie

Richtlijn betreffende bescherming rechten op aanvullend pensioen

Richtlijn betreffende bescherming rechten op aanvullend pensioen Richtlijn betreffende bescherming rechten op aanvullend pensioen Richtlijn 98/49/EG van de Raad van 29 juni 1998 betreffende de bescherming van de rechten op aanvullend pensioen van werknemers en zelfstandigen

Nadere informatie

ONEERLIJKE HANDELSPRAKTIJKEN EN HANDHAVING VAN CONSUMENTENBESCHERMING IN DE FINANCIËLE SECTOR. Preadvies voor de Vereniging voor Effectenrecht 2010

ONEERLIJKE HANDELSPRAKTIJKEN EN HANDHAVING VAN CONSUMENTENBESCHERMING IN DE FINANCIËLE SECTOR. Preadvies voor de Vereniging voor Effectenrecht 2010 ONEERLIJKE HANDELSPRAKTIJKEN EN HANDHAVING VAN CONSUMENTENBESCHERMING IN DE FINANCIËLE SECTOR Preadvies voor de Vereniging voor Effectenrecht 2010 DEEL 1 Oneerlijke handelspraktijken en handhaving van

Nadere informatie

1. Afbakening van en aanvulling op GRECO rapport

1. Afbakening van en aanvulling op GRECO rapport Minister van Justitie D.t.v. Mw. Mr. E.E. Weeda Postbus 20301 2500 EH Den Haag datum 2 februari 2004 contactpersoon R.C. Hartendorp doorkiesnummer 070-361 9788 e-mail R.Hartendorp@rvdr.drp.minjus.nl ons

Nadere informatie

11263/08 ADD 1 mak/gar/hd 1 DG I - 2 B

11263/08 ADD 1 mak/gar/hd 1 DG I - 2 B RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 13 oktober 2008 (21.10) (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2007/0163 (COD) 11263/08 ADD 1 EDUC 173 MED 39 SOC 385 PECOS 16 CODEC 895 O TWERP-MOTIVERI G VA DE RAAD Betreft:

Nadere informatie

Samenvatting. 1. Procedure

Samenvatting. 1. Procedure Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 12 d.d. 20 januari 2011 mevrouw mr. E.M. Dil-Stork, voorzitter, mevrouw mr. A.M. Wigger en de heer mr. J.Th de Wit Samenvatting Bij dalende

Nadere informatie

Nederlandse instrumenten van internationale rechtshulp in strafzaken

Nederlandse instrumenten van internationale rechtshulp in strafzaken Nederlandse instrumenten van internationale rechtshulp in strafzaken in verdragen, resoluties, aanbevelingen, wetten, richtlijnen en circulaires 2e bijgewerkte en herziene druk verzameld en ingeleid door

Nadere informatie

De Europese Erfrechtverordening

De Europese Erfrechtverordening De Europese Erfrechtverordening Vanaf 17 augustus 2015 wordt de Europese Erfrechtverordening 1 van toepassing, drie jaar na de inwerkingtreding. De Erfrechtverordening beoogt de Europese harmonisatie van

Nadere informatie

INHOUD. Voorwoord... v Beknopte inhoud... xvii BOEK I. RECHTSFENOMEEN. Hoofdstuk I. Concepten van recht... 3

INHOUD. Voorwoord... v Beknopte inhoud... xvii BOEK I. RECHTSFENOMEEN. Hoofdstuk I. Concepten van recht... 3 INHOUD Voorwoord.......................................................... v Beknopte inhoud................................................... xvii BOEK I. RECHTSFENOMEEN Hoofdstuk I. Concepten van recht.......................................

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie