In control: alleen bij

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "In control: alleen bij"

Transcriptie

1 RISK MANAGEMENT In control: alleen bij De auteurs drs. Regien Bijlsma RO, Rob Uiterlinden RC en drs. Nick Verschoor werken bij de vakgroep risico management van Atos Consulting. Risicobeheersing staat nog steeds hoog op de agenda. Als gevolg van de Amerikaanse SOx-act maar ook de code-tabaksblat gaat veel aandacht uit naar de financiële-rapportagerisico s. Maar zijn organisaties ook in control wanneer dit niet extern wordt gereguleerd? Atos Consulting heeft onderzocht of bedrijven in control zijn als het gaat om financiële risico s maar ook bij operationele, strategische en compliance risico s. De conclusie: lang niet alle risico s worden onderkend. In dit artikel laten wij de resultaten zien van een onderzoek naar de risicobeheersing door organisaties. De link tussen de Amerikaanse SOx-act en ons onderzoek ligt daarbij in de externe regulatie van het in control zijn. Bij SOx ligt de nadruk op financiele rapportage risico s, waarbij wordt verwezen naar het COSO I-model voor internal control. Wij hebben echter onderzocht of organisaties in control zijn wanneer dit niet extern wordt gereguleerd. Hierbij is niet alleen gekeken naar financiële risico s, maar ook naar operationele, strategische en compliance risico s, gebaseerd op het COSO ERM integrated framework (COSO II). Goede dwarsdoorsnede De respondenten is gevraagd om per door ons gedefinieerd key risico aan te geven hoe relevant het risico voor de organisatie is (4-puntsschaal). Vervolgens is gevraagd om bij het risico aan te geven in welke mate de onderneming het risico beheerst (eveneens een 4-puntsschaal). Het onderzoek vond in de Engelse taal plaats. De deelnemers in het onderzoek waren profit-organisaties uit alle geledingen van het bedrijfsleven met uitzondering van het bank- en verzekeringswezen. Deze bedrijfstak heeft risicomanagement als core business en dat zou een vertekend beeld geven. Om alle mogelijke risico s in een organisatie te raken, zou een zeer uitgebreide vragenlijst nodig zijn geweest. Onze eigen riscodatabase bevat meer dan 300 mogelijke risico s. Daarom hebben wij daaruit een keuze moeten maken en de vragen moeten comprimeren. Overigens kunnen de door ons gestelde vragen dienen als een aardige self assessment (ingangstoets) waarvan de uitslag overigens niet meer dan indicatief is. Met andere woorden: is de

2 externe regulering? uitslag op het vlak van risicobeheersing twijfelachtig, dan moet er dieper gegraven worden. Onze verwachting was dat organisaties vooral binnen de gebieden Compliance en Reporting aan zouden geven in control te zijn. Juist deze twee gebieden binnen het COSO-model zijn sterk onderhevig aan externe regulatie vanwege de toegenomen aandacht voor transparantie in de externe berichtgeving. Voor dit onderzoek hebben we daarom de volgende hypothese opgesteld: Er is een hogere mate van control op risico s waar externe regulering plaatsvindt. Immers, als een onderneming de risico s in deze gebieden niet beheerst wordt ze door regelgeving afgestraft. We kijken echter ook naar de gebieden Strategic en Operational. Want het beheersen van risico s op deze gebieden draagt bij aan het behalen van de ondernemingsdoelstellingen. Strategic De strategische risico s liggen op het vlak van: - corporate governance (onvoldoende contact met en grip op aandeelhouders; een onduidelijke missie) - sourcing (onvoldoende toegang tot grondstoffen of arbeidsmarkt), - toetredingsbarrières - marketing (verlies van marktaandeel, slecht uitgebalanceerde productportfolio) - research & development (intellectual property, continuïteitsproblemen) - finance (suboptimale belastingdruk, inefficiënte verslaglegging) - human resources Gemiddeld 60% van de ondernemingen geeft aan de voor hen relevante risico s te beheersen. Er zijn echter vier risico s die onvoldoende onderkend worden. Overnamedreiging Eén van de strategische key risico s is het risico op een overname of fusie, door bijvoorbeeld een falend corporate governance-beleid. Slechts vier op de tien organisaties geeft aan een juiste reactie op deze risico s te hebben gedefinieerd. Het gaat hier om de verhouding tussen de transparantie naar de financiële markt en de beschermingsmaatregelen tegen overnames. Een gevolg van een te strikt corporate governance-beleid kan zijn dat een organisatie minder eenvoudig aan kapitaal kan komen. Als voorbeeld noemen we het gouden aandeel; het vetorecht dat overheden hebben bij strategische besluiten, zoals het verbieden van een overname als het nationale belang wordt geschaad. In 2006 heeft de staat onder druk van de Europese gemeenschap het gouden aandeel in voormalige staatsbedrijven KPN en TPG Post voor een appel en een ei moeten verkopen, omdat het de vrije handel zou blokkeren. Een te soft corporate governance-beleid met een grote mate van transparantie kan een organisatie in de etalage zetten. Het laatste jaar heeft aangetoond waar versoepeling van beschermingsconstructies toe leidt; denk aan KLM, Numico, Vendex KBB, Nedlloyd, Hoogovens en mogelijk ABN Amro. Er gaan nu weer geluiden op in Den Haag om strategische bedrijfssectoren wederom te beschermen tegen overnamepogingen door staatsfondsen uit bijvoorbeeld Rusland, China en de Arabische landen. Voor een onderneming is het de vraag wat gewenst is en in hoeverre autonomie een groot goed is. Intellectual property Een ander strategisch key risico betreft het nalaten van patenteren van intellectueel eigendom. Ondernemingen besteden veel tijd en moeite om oplossingen te bedenken en deze vervolgens in de vorm van een product of dienst op de markt te brengen. Opvallend is dat uit het onderzoek naar voren komt dat slechts de helft van de organisaties aangeeft haar octrooirechten te beschermen. Een mogelijke verklaring kan zijn dat de kosten van het vastleggen van octrooirechten hoog zijn. Toch is het zinvol om als organisatie na te denken over patentering. Een voorbeeld van de gevolgen die het niet vastleggen van octrooirechten kan hebben, is Goudse >> Tabel 1 Top-5 strategische risico s die het minst onderkend worden R&D: dependability HR: goal congruence Corporate governance: ownership structure R&D: intellectual property Continuity problems resulting from dependability of a single technology (innovation by competitors, changes in industry standards). Business goals and objectives not reached due to missing alignment of individual objectives with business objectives leading to undesired behavior. Risk of either loosing influence to shareholders or over protection of the company by which your attractiveness to the financial markets decreases. Wrong policy regarding licensing and patents e.g. not protecting or sales of intellectual property, using other s intellectual property. 33% 38% 44% 50% Marketing: competitors Loosing market share to a competitor. 53% oktober 2007 ControllersMagazine 23

3 Kaas. Het label Goudse Kaas bleek onbeschermd, wat er toe heeft geleid dat nu Duitse bedrijven op de Duitse markt kaas verkopen onder dit label. Het toetreden tot de Duitse markt door Goudse Kaas wordt hierdoor een stuk gecompliceerder. Afhankelijkheid Er is een aantal risico s verbonden aan de afhankelijkheid van een bepaalde technologie of leverancier. De technologie kan bijvoorbeeld ineens verouderd blijken, een belangrijke leverancier komt in de problemen of verscherpt zijn condities. Het key risico in dit geheel is dat de bedrijfscontinuïteit door de afhankelijkheid in het gevaar kan komen. Slechts drie op de tien organisaties geeft aan dit risico goed te beheersen. Uit strategisch oogpunt verdient dit risico meer aandacht. Er zijn veel voorbeelden uit het verleden te noemen. Philips presenteerde ooit het technisch superieure V2000, de videostandaard werd echter VHS. Er is een hogere mate van control op risico s waar externe regulering plaatsvindt. Immers, als een onderneming de risico s in deze gebieden niet beheerst, wordt ze door regelgeving afgestraft Een ander voorbeeld is energie. Energie wordt steeds meer een schaars goed en wordt gebruikt als economisch machtsmiddel (denk aan de recente acties van Rusland ten aanzien van de voormalige satellietstaten). Er komen steeds meer bedrijven die actief op zoek gaan om de afhankelijkheid van één energiebron terug te dringen door eigen energieopwekking. Al was het alleen maar om ongewenste prijseffecten het hoofd te kunnen bieden. Management loopt te ver vooruit In zes van de tien organisaties wordt geconstateerd dat er grote verschillen bestaan tussen wat het management wenst te realiseren en de mate waarin men de organisatie daarin meekrijgt. Dat kan liggen aan matige communicatie van de business-doelen of te weinig betrokkenheid van het middle management bij het opstellen van de plannen. Ook kunnen de meetsystemen ondeugdelijk zijn. Het opstellen van een gebalanceerde set van afrekenfactoren lijkt eenvoudig maar is het niet. Om het gewenste gedrag te bewerkstelligen, moeten prestatie-indicatoren zo zijn opgezet dat er een maximale relatie is tussen de inspanningen van de manager en het gemeten effect in de indicator. Nogal eens zit daarin ruis of verstoring. Ruis betekent dat de score van de maatstaf beïnvloedt wordt door andere factoren dan de beslissingen van de manager (bijvoorbeeld het resultaat van een unit bevat veel niet-beïnvloedbare kosten). Van verstoring is sprake als een goede score op de maatstaf niet automatisch betekent dat de doelen ook worden gehaald (bijvoorbeeld de maatstaf klanttevredenheid lokt managers uit acties te ondernemen waarvan het rendement gering of negatief is). Kortom: veel voer voor controllers in ondernemingen die slecht scoren op goal congruence. Compliance Bij compliance risico s gaat het om het al dan niet voldoen aan wet- en regelgeving. Ook kan gedacht worden aan het handelen volgens verwachtingen van investeerders en consumenten zoals productaansprakelijkheid en garanties tegen kinderarbeid die niet direct in wetgeving zijn verankerd. Van de geïdentificeerde risico s geeft gemiddeld 85% van de ondernemingen aan deze te beheersen. Dit is in overeenstemming met onze hypothese, waarbij we stelden dat externe regulatie de drijfveer is om in control te komen. Eén risico verdient echter de aandacht. Klantgegevens vertrouwelijk? Sinds de opkomst van het internet worden steeds meer gegevens digitaal vastgelegd en beheerd. Deze gegevens worden voor allerlei (commerciële) doeleinden gebruikt. Denk bijvoorbeeld aan de zoekgegevens via Google, het belgedrag van consumenten, het koopgedrag dat wordt bijgehouden op de AH Bonuscard, maar ook creditcardgegevens voor bijvoorbeeld aankopen via internet. Grote zoekmachi- Tabel 2 Top-5 compliancerisico s die het minst onderkend worden Sales: privacy laws and regulations Risk of non-compliance with existing privacy laws and regulations. 50% Sales: anti trust law Price-fixing conspiracies, corporate mergers likely to reduce the competitive vigour of particular markets, and predatory acts designed to achieve or maintain monopoly power that can lead to large fines and jail sentences. Sales: export control Procedures regarding export control are not in place and/or up to date. Offerings and deliveries are not checked against import/export restrictions 60% (embargo, sensitive goods). HR: sexual intimidation Not complying with rules regarding sexual intimidation. 67% Delivery: environment Non-compliance with e.g. environmental legislation, ground pollution resulting in penalties. Damaging the environment with the production process or the product itself, non compliance with applicable laws in that area. 58% 87% 24 oktober 2007 ControllersMagazine

4 nes zijn nu al in staat op basis van individueel zoekgedrag een profiel van een internetgebruiker op te stellen. In de USA worden deze gegevens al bij screening van sollicitanten gebruikt. De consument verwacht echter dat al deze gegevens vertrouwelijk behandeld worden. Uit het onderzoek blijkt dat slechts de helft van de organisaties het vertrouwelijk omgaan met klantgegevens heeft gewaarborgd. Een trend is dat verschillende systemen en databases meer en meer op elkaar worden aangesloten. Hoewel dit voor bedrijven veel nieuwe mogelijkheden zal bieden, ontstaan ook extra risico s indien de beveiliging van de klantgegevens niet beter gewaarborgd wordt. Juridische stappen, acties van consumenten en eventueel schadeclaims kunnen het gevolg zijn indien een onderneming op schadelijk laakbaar gedrag wordt betrapt. Een recent voorbeeld daarvan zijn de acties die zijn opgestart om telemarketing gericht op consumenten aan banden te leggen en de consument de kans te geven om te registreren dat men op deze wijze niet benaderd wenst te worden. Operational Operationele risico s hebben betrekking op de primaire operationele processen en de ondersteunende processen. Uit ons onderzoek blijkt dat gemiddeld 75% van de organisaties hun key risico s op operationeel gebied beheersen. Deze score is niet in overeenstemming met onze hypothese. Operationele of bedrijfsrisico s worden immers niet extern gereguleerd. Wel hebben deze risico s grote invloed op het rendement van een onderneming. Ondanks de hoge score op beheersmaatregelen zien we drie aandachtspunten. R&D-kosten sky high De helft van de onderzochte ondernemingen worstelt kennelijk met dit probleem. Op zich niet zo vreemd. Dit type activiteiten laat zich maar moeilijk modelleren. Je weet immers van tevoren niet wat de resultaten van onderzoeksinspanningen zullen zijn. Wel moet het mogelijk zijn om over een langere periode bezien een gevoel te ontwikkelen van het aantal hits dat je kunt verwachten per miljoen/miljard euro aan onderzoeksfondsen. De farmaceutische industrie is hier een mooi voorbeeld van. Echter, ook dan is nog onbekend wat de marktwaarde van een hit zal zijn en of deze inderdaad zal leiden tot een aanzienlijk rendement. Flops zullen er altijd zijn (New Coke, de Smart ForFour, enz.) maar successen zijn er ook te over (de Walkman, de Ipod, Senseo, enz.). Als controller wordt het tijd om aan de bel te trekken als wordt geconstateerd dat gelden slecht gericht worden ingezet (ontbreken van duidelijk omschreven onderzoeksprogramma s) en als succes voor langere tijd uitblijft. Op tijd weten te stoppen is ook iets wat je moet durven. Voor productontwikkeling ligt dit allemaal wat anders. Daar is meer ervaring in opgebouwd en daar kan dus ook meer met normering worden gewerkt. Time to market Veel organisaties kampen met de timing van marktintroductie en de tijd die verstrijkt tussen de idee en het op de markt zetten van een product. Je wilt als organisatie niet te laat zijn, aangezien de concurrentie dan reeds marktaandeel en naamsbekendheid verworven heeft. Ben je te vroeg dan heeft je product mogelijk nog kinderziektes. De concurrent zal zorgen dat zijn producten die kinderziektes in ieder geval niet hebben en brengt een verbeterde versie van het product op de markt. De wet van de remmende voorsprong ten voeten uit. Het onderzoek toont aan dat slechts vier op de tien organisaties er een goed antwoord op heeft. Een recent voorbeeld is de strijd tussen de next generation gameconsoles van diverse leveranciers. Personeelsbeleid In sommige sectoren ondervinden organisaties moeilijkheden om het juiste personeel aan te trekken, door bijvoorbeeld een krapte op de arbeidsmarkt. Zeker wanneer de economie aantrekt, is daarnaast het ongewenste verloop van personeel hoog. Indien organisaties niet de mensen aan kunnen trekken die men nodig heeft, zullen bedrijven concessies moeten doen in kwaliteit om de bezetting te realiseren. Het onderzoek toont aan dat zes op de tien organisaties aangeeft dit risico te beheersen. Op de huidige overspannen arbeidsmarkt wordt dit probleem ten volle zichtbaar. Bedrijven worden zeer creatief (en gaan ver) bij het werven van personeel. >> Tabel 3 Top-5 operationele risico s die het minst onderkend worden R&D: time to market Arriving too late on the market with new products: in comparison with others, too many revision cycles, transfer to manufacturing too slow and costly. Involvement of other disciplines (including key 44% suppliers). R&D: cost price Costs of R&D are too high: products are not profitable. 50% Marketing: product management Wrong choices leading to problems in sales realization. 54% Sales: liability Sales offerings are not tuned with delivery possibilities regarding current products and products under development. 56% HR: recruitment No ability to attract talent, wrong selection, mismatch between company needs and present workforce. The recruitment process is not effective or efficient leading to a decreased quality of intake. 59% oktober 2007 ControllersMagazine 25

5 De kandidaat heeft de banen voor het uitzoeken. Een goede risicobeperkende maatregel om verloop tegen te gaan, is binding met de organisatie. Immers, de kosten die gemaakt moeten worden om personeel te behouden, wegen vaak meer dan op tegen de kosten die gemaakt moeten worden om personeel te werven. Reporting Bij het COSO-element Reporting draait het om de betrouwbaarheid van alle interne en externe rapportages (financieel en niet financieel). Denk bijvoorbeeld aan het jaarverslag dat correct en tijdig wordt gepubliceerd maar ook de verantwoordingen die de farmaceutische industrie moet afleggen aan een Voor de controller onderstrepen de resultaten nog eens dat voor beheersing van een onderneming meer nodig is dan de klassieke planning- en controlcyclus FDA. Het onderzoek toont aan dat gemiddeld 90% van de organisaties de key risico s binnen het COSO-element Reporting beheerst. Dit is volledig in overeenstemming met onze hypothese. Conclusies De risicogebieden waar externe regulering plaatsvindt, worden goed beheerst. Binnen het COSO IImodel zijn dit de gebieden Compliance en Reporting. De risico s worden hier respectievelijk voor 85% en 90% beheerst. De COSO-gebieden Strategic en Operational blijven duidelijk achter, respectievelijk met 60% en 75%. De aandachtsgebieden zijn: corporate governance, intellectueel eigendom, afhankelijkheid, privacy wetgeving, time to market en personeelsbeleid. Het blijft subjectief om aan te geven wanneer men in control is. Immers, de antwoorden op de vragen reflecteren niet meer dan een gevoel dat men heeft. Duidelijk is wel dat externe regulatie een positieve invloed heeft op beheersingsmaatregelen. Onze hypothese dat externe regulering zorgt voor meer controle, lijkt dus te kloppen. Voor de controller onderstrepen de resultaten van dit onderzoek nog eens dat voor beheersing van een onderneming meer nodig is dan de klassieke planning- en controlcyclus. Risicomanagement moet op de managementagenda komen en het middel daartoe is om risicomanagement in de planning & control-cyclus te integreren. Overigens, zo anders dan wat we gewend waren is dit niet. Vrijwel alle organisaties werken met KPI s of een vorm van dashboardrapportage. In veel van de KPI s ligt risicomanagement al opgesloten. De vraag is alleen of een organisatie wel een coherent beeld heeft van de toprisico s. Wellicht is het aardig om als controller de in dit artikel opgesomde vragen eens op het management af te vuren en te kijken wat de uitslag is. Mocht die reden geven tot twijfel dan is een onderzoek naar de toprisico s van een organisatie zeker op zijn plaats. << Zie voor de volledige risicotabellen die bij dit onderzoek horen. 26 oktober 2007 ControllersMagazine

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 CobiT Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 Control objectives for information and related Technology Lezenswaardig: 1. CobiT, Opkomst, ondergang en opleving

Nadere informatie

Waarde creatie door Contract Management

Waarde creatie door Contract Management Waarde creatie door Contract Management Value Next voor opdrachtgever en opdrachtnemer Herman van den Hoogen M: 06-53.96.36.14 www.hoogen- Procurement.com Nick Piscaer M: 06-37.60.03.12 nick.piscaer@ziggo.nl

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

Contract- en Leveranciersrelatie management

Contract- en Leveranciersrelatie management Contract- en Leveranciersrelatie management Cees Johan Klopper Purchaser Theorie en praktijk bij Essent Inhoud Essent Actueel Essent Procurement Leveranciersrelaties Contractmanagement Leveranciersrelatiemanagement

Nadere informatie

INNOVATIE MANAGEMENT SYSTEMEN

INNOVATIE MANAGEMENT SYSTEMEN INNOVATIE MANAGEMENT SYSTEMEN INNOVATIE MANAGEMENT NORMEN, INNOTEK GEEL 26/11/2013 PROF. DR. BART LETEN WAARDECREATIE DOOR INNOVATIE MARTWAARDE VAN APPLE INNOVATIE IS EEN COMPLEXE ACTIVITEIT Innovatie

Nadere informatie

Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen

Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen Hans Schoolderman Building trust in food Food Supply and Integrity Services October 2015 VMT congres, 13 oktober Hans Schoolderman

Nadere informatie

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg?

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Workshop Public & Private Governance Wageningen UR / MinBuZa Th Hague, February 1, 2013 The Hague, Febr. 1, 2013 Public & Private Governance slide 1 Initiatieven

Nadere informatie

RISK ASSESSMENTS. A Must Do, or.

RISK ASSESSMENTS. A Must Do, or. RISK ASSESSMENTS A Must Do, or. NCSC LIAISON CSA Waar gaan we naar toe Mobile Social Cloud Big Data By 2016 smartphones and tablets will put power In the pockets of a billion global consumers Millennials

Nadere informatie

Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy

Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy Be prepared for the future Herman Huidink & Hans de Jong TCF / TRM Basics (I) Werkstromen Tax Tax risk management & control Tax reporting & compliance

Nadere informatie

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK?

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? WHITEPAPER DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? DOOR M. HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONS ULTANT Risicomanagement is tegenwoordig een belangrijk onderdeel van uw bedrijfsvoering. Dagelijks wordt er aandacht

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Francis Vander Voorde bec@online.be FVV Consulting bvba http://user.online.be/bec

Balanced Scorecard. Francis Vander Voorde bec@online.be FVV Consulting bvba http://user.online.be/bec Balanced Scorecard fvv Francis Vander Voorde bec@online.be FVV Consulting bvba http://user.online.be/bec Het CAF Model FACTOREN RESULTATEN 1. Leiderschap 3. Human Resources Management 2. Strategie & Planning

Nadere informatie

Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers?

Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers? Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers? Prof. Dr. Werner Bruggeman www.bmcons.com De High Performance Organisatie Kenmerken van hoogperformante organisaties (Manzoni): 1. High level of

Nadere informatie

Inleiding 11 DEEL 1 BESCHRIJVING VAN DE RISICO S 23

Inleiding 11 DEEL 1 BESCHRIJVING VAN DE RISICO S 23 Inhoud Inleiding 11 Risicomanagement, een selectie van toepassingen in ondernemingsbestuur 13 Theorie? 15 Bekende toepassingen 17 Risicomanagement in de financiële sector 18 Risico s in verband met ondernemingsbestuur

Nadere informatie

Nieuwe product naam: RELX ISIN code: NL0006144495 Euronext code: NL0006144495 Nieuwe symbool: RELX

Nieuwe product naam: RELX ISIN code: NL0006144495 Euronext code: NL0006144495 Nieuwe symbool: RELX CORPORATE EVENT NOTICE: Toewijzing van aandelen REED ELSEVIER N.V. LOCATIE: Amsterdam BERICHT NR: AMS_20150610_04040_EUR DATUM: 10/06/2015 MARKT: EURONEXT AMSTERDAM - Change of Issuer name and trading

Nadere informatie

HET GAAT OM INFORMATIE

HET GAAT OM INFORMATIE Aan leiding C OB IT HET GAAT OM INFORMATIE Informatie is belangrijk voor het functioneren van een organisatie Informatie wordt gegenereerd, gebruikt, bewaard, ontsloten, verwijderd Informatietechnologie

Nadere informatie

DE WENDBARE ORGANISATIE

DE WENDBARE ORGANISATIE DE WENDBARE ORGANISATIE 16E BPUG SEMINAR 4 JUNI 2013 Jef Aarts & Aart Schouten FrieslandCampina Project control & agility in a global change programme Ervaringen vanuit het project management office van

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011 Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder 14 december 2011 Overzicht presentatie Intro VGG Communicatie en organisatie GRI en Jaarbeeld CO2 en Prestatieladder Transparantiebenchmark Aanbestedingen Slide

Nadere informatie

(Indirect) tax risico management in de praktijk

(Indirect) tax risico management in de praktijk (Indirect) tax risico management in de praktijk Verslaglegger: Lenny Koot Inleider: mr. S.R.M. Janssen, Indirect Tax Manager bij Nidera en vaste gastspreker over het onderwerp Tax Assurance aan de Nyenrode

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Contract Management Dag 2015

Contract Management Dag 2015 Contract Management Dag 2015 De relatie maakt de prestatie DEEL 2; Contract Management bij industriële onderhouds contracten Opdrachtgever en Opdrachtnemer een betere nachtrust? Contract Management Herman

Nadere informatie

Samenvatting Finance Monitor

Samenvatting Finance Monitor Samenvatting Finance Monitor Welke thema s beïnvloeden het werk van financials? De Finance Monitor van USG Finance en Tijdschrift Controlling geeft inzicht in de thema s die het werk van financials gaan

Nadere informatie

College 1 inleiding ondernemerschap

College 1 inleiding ondernemerschap College 1 inleiding ondernemerschap Ondernemen is het uitvoeren van innovaties waarbij discontinuïteit wordt veroorzaakt - discontinuïteit is het creëren van waarde die voorheen nog niet beschikbaar was

Nadere informatie

Customer Success Story: Frencken Europe

Customer Success Story: Frencken Europe Customer Success Story: Frencken Europe 2 Frencken Europe komt voort uit Machinefabriek Gebrs. Frencken in Eindhoven. Groot gegroeid in onderdelenfabricage bouwde het bedrijf de afgelopen twintig jaar

Nadere informatie

André Salomons Smart SharePoint Solutions BV. Cloud security en de rol van de accountant ICT Accountancy praktijkdag

André Salomons Smart SharePoint Solutions BV. Cloud security en de rol van de accountant ICT Accountancy praktijkdag André Salomons Smart SharePoint Solutions BV Cloud security en de rol van de accountant ICT Accountancy praktijkdag Cloud security moet uniformer en transparanter, waarom deze stelling? Links naar de artikelen

Nadere informatie

Inkoop: sterke schakels naar succes

Inkoop: sterke schakels naar succes Inkoop: sterke schakels naar succes 5e Pianoo Congres, Rotterdam, 27 mei 2010 Drs Jeroen van de Rijt 0 Hoeveel uitkomsten zijn er mogelijk? input condities uitkomst Tijd 1 1 Conclusies Flow in plaats van

Nadere informatie

Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models

Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models 9 februari 2012 2011 - All rights reserved Noventum Service Management Consultants Ltd. 1 Low Cost High Value Service Delivery Models Low cost delivery

Nadere informatie

Working capital management. De toenemende druk op Credit Control

Working capital management. De toenemende druk op Credit Control Working capital management De toenemende druk op Credit Control Content Introductie (5 slides) Stelling Het dilemma van Credit Control Wat is werk kapitaal Positie Credit Control binnen de onderneming

Nadere informatie

De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz

De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz Group Director, QHSE 11 September 2014. ABOUT US FTS Hofftrans Oil transportation

Nadere informatie

erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding erbeterdezaak.nl

erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding Proces cultuur De klant komt eerst Zorg dat je altijd waarde toevoegt Moedig eigen initiatief aan Geef medewerkers ruimte Moedig teamwerk aan Beloon team prestaties Werk

Nadere informatie

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Opbouw presentatie 1. Uitgangspunten veranderingen G2 - > G3 2. Overzicht belangrijkste

Nadere informatie

Digital Independence. Plan Today to be ready for Tomorrow. Grip op uw continuïteit! Information Security and Continuity Services

Digital Independence. Plan Today to be ready for Tomorrow. Grip op uw continuïteit! Information Security and Continuity Services Digital Independence Grip op uw continuïteit! Plan Today to be ready for Tomorrow Information Security and Continuity Services Digital Independence Grip op uw continuïteit! Weet u welke risico s uw bedrijf

Nadere informatie

Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS

Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS AGENDA q Skilledin introductie q Zin & Onzin van On-line process analyzers q Samenvatting TRAIN TO RETAIN TRAIN TO RETAIN -TRAINING Development

Nadere informatie

1. Verschillende invalshoeken

1. Verschillende invalshoeken GITP Follow the Money Geertebolwerk 1 3511 XA in Utrecht 15.15 16.30 u Vergroot de OR-invloed op de financiële beleidscyclus? 23 juni 2014 drs. ing. Rob Latten MBA Rob.Latten@GITP.NL GITP Wilhelminapark

Nadere informatie

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT Groningen, maart 2016 Wim Pauw Risicomanagement Risicomanagement is steeds meer een actueel thema voor financiële beleidsbepalers, maar zij worstelen vaak met de bijbehorende

Nadere informatie

Wat is marketing dan wel? De beste omschrijving komt uit het Engels.

Wat is marketing dan wel? De beste omschrijving komt uit het Engels. KENNETH NIEUWEBOER M arketing is meer dan het ontwikkelen van een logo en het bewaken van je huisstijl. Als er een goede strategie achter zit, levert marketing een wezenlijke bijdrage aan het rendement

Nadere informatie

Curriculum Vitae. Interim Business Controller RC

Curriculum Vitae. Interim Business Controller RC Curriculum Vitae Interim Business Controller RC Delfin Finance Contactpersoon: Mark Simons Telefoonnummer: +31 (0)6 523 76 775 E-mail: m.simons@delfin.eu Algemeen Kandidaat Ervaring Samenvatting CVK83

Nadere informatie

Strategisch Risicomanagement

Strategisch Risicomanagement Commitment without understanding is a liability Strategisch Risicomanagement Auteur Drs. Carla van der Weerdt RA Accent Organisatie Advies Effectief en efficiënt risicomanagement op bestuursniveau Risicomanagement

Nadere informatie

Trends & Ontwikkelingen in RPO & Recruitment

Trends & Ontwikkelingen in RPO & Recruitment Trends & Ontwikkelingen in RPO & Recruitment voor Recruiters United June 30th, 2015 De agenda Introductie Beeld van de markt en de spelers RPO Services in Nederland. Wat drijft de klant en wat wil de supplier?

Nadere informatie

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015 COUNTRY PAYMENT REPORT 15 Het Country Payment Report is ontwikkeld door Intrum Justitia Intrum Justitia verzamelt informatie bij duizenden bedrijven in Europa en krijgt op die manier inzicht in het betalingsgedrag

Nadere informatie

SIS FINANCE. voor professionals door professionals. consulting. interim management. finance professionals SIS. finance

SIS FINANCE. voor professionals door professionals. consulting. interim management. finance professionals SIS. finance FINANCE consulting interim management professionals over sis... duurzame relaties met onze opdrachtgevers gebaseerd op kennis van zaken, commitment en oplossingsgerichtheid. Finance is een middelgroot

Nadere informatie

ISO 20000 @ CTG Europe

ISO 20000 @ CTG Europe ISO 20000 @ CTG Europe 31/10/2007 mieke.roelens@ctg.com +32 496266725 1 Agenda 31 oktober 2007 Voorstelling Project Business Case: Doel & Scope Projectorganisatie Resultaten assessments en conclusies De

Nadere informatie

Verder in Fusie & Overnames

Verder in Fusie & Overnames Verder in Fusie & Overnames (Mid size en familiebedrijven) Datum: december 2009 Plaats: Zeewolde Door: Triple Play Keynote speaker: Mr. Pieter J.H. Mensink MBA Verbonden door vertrouwen; groeien door samenhang

Nadere informatie

Hoe intelligent of dom is Nederland? De resultaten van het Nationaal BI Survey 2006

Hoe intelligent of dom is Nederland? De resultaten van het Nationaal BI Survey 2006 Hoe intelligent of dom is Nederland? De resultaten van het Nationaal BI Survey 2006 in samenwerking met: dinsdag 11 december 2007 Passionned 2003-2007 1 Uitleg De diapresentatie toont de meest opmerkelijke

Nadere informatie

World Class Finance in de Retail

World Class Finance in de Retail World Class Finance in de Retail Jaarcongres Controlling 24 april 2008 Hans Strikwerda Copyright 2008 by Nolan, Norton & Co. Private for the client. This report nor any part of it may not be copied, circulated,

Nadere informatie

ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters. Marc Lankhorst 16 oktober 2013

ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters. Marc Lankhorst 16 oktober 2013 ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters Marc Lankhorst 16 oktober 2013 Agenda 13:00 introductie ArchiMate-status en -ontwikkelingen en NORA-kennismodel 14:00 parallelle workshops rond de

Nadere informatie

1 Inleiding risicomanagement (1)

1 Inleiding risicomanagement (1) Inleiding risicomanagement () De afgelopen 25 jaar gaan de geschiedenis in als de periode waarin Westerse overheden, banken, bedrijven en particulieren grotere risico s zijn gaan nemen. In 2008 zijn, door

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

MSP & RPO: kiezen of combineren? Presenter s Name. donderdag 25 oktober 12

MSP & RPO: kiezen of combineren? Presenter s Name. donderdag 25 oktober 12 MSP & RPO: kiezen of combineren? Presenter s Name donderdag 25 oktober 12 Een nieuw 1jdperk: the Human Age Demografie & talent mismatch Toename van klant deskundigheid Keuze van het individu Technologische

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS opleider

EXIN WORKFORCE READINESS opleider EXIN WORKFORCE READINESS opleider DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

Governance, Risk and Compliance (GRC) tools

Governance, Risk and Compliance (GRC) tools Governance, Risk and Compliance (GRC) tools Auteurs: Peter Paul Brouwers en Maurice op het Veld Samenvatting Het voldoen aan de wet- en regelgeving met betrekking tot bijvoorbeeld de Sarbanes Oxley Act

Nadere informatie

De Balanced Scorecard

De Balanced Scorecard De Balanced Scorecard School of Economics/MER Drs. Jeroen V.A. Jansen Haarlem 10 november 2010 Wie is Jeroen Jansen? Erasmus Universiteit Rotterdam (1998) 13 jaar organisatieadviseur bij (oa) KPMG Consulting

Nadere informatie

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Heb je vragen of geef je mening en reactie op deze presentatie via

Nadere informatie

Strategic Decisions Monitor Juli 2014 Net Promoter Score. In samenwerking met

Strategic Decisions Monitor Juli 2014 Net Promoter Score. In samenwerking met Strategic Decisions Monitor Juli 2014 Net Promoter Score In samenwerking met KIRC 2014 Niets uit deze publicatie mag geheel of gedeeltelijk op enigerlei schriftelijke, elektronische of andere wijze openbaar

Nadere informatie

Van Risicomanagement naar Waarde Creatie. Duurzaam Inkopen 3.0

Van Risicomanagement naar Waarde Creatie. Duurzaam Inkopen 3.0 Van Risicomanagement naar Waarde Creatie Duurzaam Inkopen 3.0 Content Wie zijn wij Verdwaald in het woud Duurzaamheid gedefinieerd Drijfveren duurzaamheid Duurzaam inkopen De reis naar waardecreatie FIRmus

Nadere informatie

Business Parter en OE in Finance

Business Parter en OE in Finance Strategic Management Centre Business Parter en OE in Finance match of mismatch Jaarcongres Controlling 2009 1 Is de combinatie een reële optie: een inventarisatie Eenstemmigheid troef 21 April, 2009 Ja,

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever EXIN WORKFORCE READINESS werkgever DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015 Concept development Haga Hospital 17 september 2015 Marije Talstra 2015 Healthcare consultant at fluent 2003-2015 Healthcare consultant at Twynstra Gudde TUDelft, real estate & housing, urban planning

Nadere informatie

Ad Hoc rapportage of constante sturing. Presentatie door: Paul Brands Regional Account Executive

Ad Hoc rapportage of constante sturing. Presentatie door: Paul Brands Regional Account Executive 1 Ad Hoc rapportage of constante sturing Presentatie door: Paul Brands Regional Account Executive Agenda 2 Wie zijn wij? Duurzaam ondernemen / Informatie voorziening. Veranderende inzichten. Knelpunten

Nadere informatie

Verbeteren grip op leveranciers door (strategisch) leveranciersmanagement

Verbeteren grip op leveranciers door (strategisch) leveranciersmanagement Verbeteren grip op leveranciers door (strategisch) leveranciersmanagement PIANO, 13 oktober 2009 Bart Vloet drs. Jeroen W.A. Hulsman 1207055 Wie is wie Bart Vloet Jeroen Hulsman 2 Agenda Het concept strategisch

Nadere informatie

WELKOM. 1 6 oktober 2012 Het congres over the next generation huis aan huis

WELKOM. 1 6 oktober 2012 Het congres over the next generation huis aan huis WELKOM 1 6 oktober 2012 Het congres over the next generation huis aan huis c o m m u n i c a t i e 1 h a h 3.0 De kracht van locatie 16 oktober 2012 Geodan Inda Kallen 2 Agenda Wat is geomarketing? Geomarketing

Nadere informatie

Brainport Industries. Towards integrated supply networks. John Blankendaal Managing Director. Turnhout, 27 februari 2014

Brainport Industries. Towards integrated supply networks. John Blankendaal Managing Director. Turnhout, 27 februari 2014 1 Brainport Industries Towards integrated supply networks Turnhout, 27 februari 2014 John Blankendaal Managing Director Coöperatie van 85 suppliers 2 Brainport Industries richt zich primair op 5 markten

Nadere informatie

BIG DATA, BIG BUSINESS, BIG TROUBLE?

BIG DATA, BIG BUSINESS, BIG TROUBLE? BIG DATA, BIG BUSINESS, BIG TROUBLE? Marketing, Big Data en privacyregels Jitty van Doodewaerd Compliance officer -DDMA - 14 november 2013 - Big data & marketing (Energieverbruik, KNMI data en bouwjaar

Nadere informatie

Risico management. De toegevoegde waarde van RISICO MANAGEMENT? Drs. Stephan van den Broek RA RC Protiviti Risk Consulting Blommaert Business Academy

Risico management. De toegevoegde waarde van RISICO MANAGEMENT? Drs. Stephan van den Broek RA RC Protiviti Risk Consulting Blommaert Business Academy De toegevoegde waarde van RISICO MANAGEMENT? 1 Risico management 2012 Elements of this presentation may be used only after written consent from Stephan van den Broek / Tjeu Blommaert Blommaert Business

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS professional

EXIN WORKFORCE READINESS professional EXIN WORKFORCE READINESS professional DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is

Nadere informatie

Inkoop en de link naar de value chain

Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain 24 juni 2014 An aligned supply chain Bron: Van Veen, 2011 Historical difference supply chain/ logistics domain vs value chain

Nadere informatie

STRATEGIE VOOR KMO S PROF. DR. KURT VERWEIRE

STRATEGIE VOOR KMO S PROF. DR. KURT VERWEIRE STRATEGIE VOOR KMO S PROF. DR. KURT VERWEIRE TOOLS VOOR MANAGERS 2 Vlerick Business School 1WAT IS STRATEGIE? WHAT IS STRATEGY? 4 Vlerick Business School Formulating Winning Business Strategies MISSIE,

Nadere informatie

Management van baten Evolutie in denken

Management van baten Evolutie in denken Management van baten Evolutie in denken IPMA interessegroep procesmanagement Versie 0.1 jd0912 Management van baten Setting the direction high Relative market share low low Growth potential high Strategic

Nadere informatie

Het speelveld van de Chief Commercial Officer

Het speelveld van de Chief Commercial Officer Het speelveld van de Chief Commercial Officer Omgaan met dilemma s Stephan Linnenbank 28 november 2008 Atos, Atos and fish symbol, Atos Origin and fish symbol, Atos Consulting, and the fish symbol itself

Nadere informatie

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen SAP Risk-Control Model Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen Agenda 1.Introductie in Risicomanagement 2.SAP Risk-Control Model Introductie in Risicomanagement Van risico s naar intern

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR?

BENT U ER KLAAR VOOR? ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 HERZIENINGEN ZIJN IN AANTOCHT BENT U ER KLAAR VOOR? Move Forward with Confidence WAT IS NIEUW IN ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 MEER BUSINESS GEORIENTEERD KERNASPECTEN "LEIDERSCHAP

Nadere informatie

Strategisch Risicomanagement

Strategisch Risicomanagement Strategisch Risicomanagement Erik van Marle e.vanmarle@risicomanagement.nl 31 oktober 2013 1www.risicomanagement.nl Wat is strategisch risicomanagement? Wat is risicomanagement? Gaat over kansen en risico

Nadere informatie

Stand van zaken Modernisering van Wetgeving voor verbetering van het Investeringsklimaat:

Stand van zaken Modernisering van Wetgeving voor verbetering van het Investeringsklimaat: Paramaribo, 28 oktober 2014 Stand van zaken Modernisering van Wetgeving voor verbetering van het Investeringsklimaat: Suriname is door de World Economic Forum geclassificeerd als een Efficiency Driven

Nadere informatie

Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS

Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS 26 november 2014 Aart Bitter@ISGcom.nl www.information-security-governance.com Disaster Recovery Plan 2 The Bitter Brew Case To Brew or not to Brew, That s

Nadere informatie

2 of 3 MMVP2SLB1 1 O V/O 15

2 of 3 MMVP2SLB1 1 O V/O 15 Studiejaar 1 Periode 1 Blok 1: Oriëntatie op markt Kerncompetentie(s): 2, 3,, 7, 8, 9, 10 Integrale opdracht 1 - Project (MKT/Onderzoek) Integrale opdracht 1 - Project (CMV-proces) Integrale opdracht 1

Nadere informatie

Curriculum Vitae. Interim Senior Controller Drs. RA RC

Curriculum Vitae. Interim Senior Controller Drs. RA RC Curriculum Vitae Interim Senior Controller Drs. RA RC Delfin Finance Contactpersoon: Mark Simons Telefoonnummer: 06-52376775 E- mail: m.simons@delfin.eu Algemeen Kandidaatnummer K159 Aantal jaren ervaring

Nadere informatie

Seminar Hygiënisch Ontwerpen & Aandrijftechniek

Seminar Hygiënisch Ontwerpen & Aandrijftechniek Seminar Hygiënisch Ontwerpen & Aandrijftechniek Ing. Folkert Hettinga Industry Sales Manager Food & Beverage, Agriculture 2 Oktober 2014 Hal 10, stand D24 Hygiënisch ontwerp houdt de boel heel maar dan

Nadere informatie

Financiële Risicobeheersing Port of Rotterdam

Financiële Risicobeheersing Port of Rotterdam Financiële Risicobeheersing Port of Rotterdam Brussel, 30 september 2011 Daniëlle van der Sluijs Concerncontroller Inhoud presentatie Port of Rotterdam in het kort Richting bepalen: Strategievorming Sturen

Nadere informatie

Risico s managen is mensenwerk

Risico s managen is mensenwerk TRANSPORT Risico s managen is mensenwerk Ondernemen is kansen zien en grijpen, maar ook risico s lopen. Risicomanagement behoort daarom tot de vaste agenda van bestuurders en commissarissen. Omdat ook

Nadere informatie

NEVI INKOOPDAG 2012. Inkoop verandert! Verandert u mee? www.nevi-inkoopdag.nl

NEVI INKOOPDAG 2012. Inkoop verandert! Verandert u mee? www.nevi-inkoopdag.nl NEVI INKOOPDAG 2012 Inkoop verandert! Verandert u mee? Welkom Bijna 300 deelnemers!! Sinds 2008 niet meer zo druk geweest! INKOOP VERANDERT! VERANDERT U MEE? Corporate Social Responsibility Sustainable

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Realiseer uw inkoopambities met behulp van Data Workshop Dun & Bradstreet

Realiseer uw inkoopambities met behulp van Data Workshop Dun & Bradstreet Workshop Dun & Bradstreet NEVI INKOOPDAG 2015 BJÖRN VAN RAAK MIKE VAN KESSEL ROSANNA VAN DER WOUDE Agenda Introductie Dun & Bradstreet Welke trends & uitdagingen zien wij in de markt? Interactieve break-out

Nadere informatie

Risicomanagement in de energiesector

Risicomanagement in de energiesector De invloed van (project)leiderschap en cultuur Amersfoort 11 januari 2010 Marco Kuijpers Agenda 1. Introductie 2. Case 1 3. Case 2 4. Case 3 5. Conclusie 2 1. Introductie Managing partner Twynstra Gudde:

Nadere informatie

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 14.00: Welkom Best Practice Seminar 14.10: Centraal PMO als middelpunt van projecten en programma s Yvonne Veenma, Stedin 14.50: Pauze 15.30: Governance in een Enterprise

Nadere informatie

Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris

Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris Margot Scheltema September 2014 22-9-2014 Scheltema - VITP 1 Wanneer is toezicht effectief? (1) Samenstelling RvT Profielschets Competenties; verschil

Nadere informatie

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Benne van Popta (voorzitter Detailhandel) Steffanie Spoorenberg (adviseur Atos Consulting) Agenda 1. Risicomanagement 2. Risicomanagement vanuit

Nadere informatie

CRM vanuit organisatorisch perspectief

CRM vanuit organisatorisch perspectief Highlights survey CRM in Nederland 2009/2010 CRM vanuit organisatorisch perspectief MarketCap International BV 13 Januari 2010 AGENDA o over de survey en de populatie o actief met en focus op CRM o hulp

Nadere informatie

Strategic Decisions Monitor Februari 2014 Ketenmanagement in klantinteractie

Strategic Decisions Monitor Februari 2014 Ketenmanagement in klantinteractie Strategic Decisions Monitor Februari 2014 Ketenmanagement in klantinteractie In samenwerking met KIRC 2014 Niets uit deze publicatie mag geheel of gedeeltelijk op enigerlei schriftelijke, elektronische

Nadere informatie

Imec case. E-performance management. www.kluweropleidingen.be

Imec case. E-performance management. www.kluweropleidingen.be Imec case E-performance management 1. Performance management proces 2. Business case en support 3. Functionele vereisten aan het systeem 4. Van design naar implementatie 5. Resultaten p. 2 IPM definitie

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

Managing Aircraft Maintenance in a global economic recession. Seminar Asset Management Control Gilze-Rijen 8 november 2012

Managing Aircraft Maintenance in a global economic recession. Seminar Asset Management Control Gilze-Rijen 8 november 2012 Managing Aircraft Maintenance in a global economic recession Seminar Asset Management Control Gilze-Rijen 8 november 2012 Leo van Rijn Vice President Base Maintenance KLM Engineering & Maintenance 40 years

Nadere informatie

Risk & Requirements Based Testing

Risk & Requirements Based Testing Risk & Requirements Based Testing Tycho Schmidt PreSales Consultant, HP 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. The information contained herein is subject to change without notice Agenda Introductie

Nadere informatie

Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009. Cross reference ISM - COBIT

Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009. Cross reference ISM - COBIT Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009 Cross reference ISM - COBIT ME: Monitor & Evaluate Cross reference ISM - COBIT Management summary Organisaties gebruiken doorgaans twee soorten instrumenten

Nadere informatie

Snel naar ISO20000 met de ISM-methode

Snel naar ISO20000 met de ISM-methode Snel naar ISO20000 met de ISM-methode Cross-reference Datum: 16 oktober 2012 Versie: 1.0 Auteur: J. van Bon Integrated Service Management Snel naar ISO20000 met de ISM-methode! Organisaties moeten, door

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 1 Planet The world is flat 2 People 3 Wereldbevolking: 6.541.920.085 (per

Nadere informatie

Hoe cashflow te interpreteren. Volgens de lesgever <> begin liquiditeit einde liquiditeit hoewel alle reporting modellen wel zo

Hoe cashflow te interpreteren. Volgens de lesgever <> begin liquiditeit einde liquiditeit hoewel alle reporting modellen wel zo Hoe cashflow te interpreteren. Volgens de lesgever begin liquiditeit einde liquiditeit hoewel alle reporting modellen wel zo zijn opgemaakt (ook onder IFRS) IAS 7 maakt gebruik van cashstroom tabellen,

Nadere informatie

Slide 1. Slide 2 Introduktie. Slide 3 Deze les: 2 onderwerpen. Les 1 Definities en belang Informatie Technologie. Intro docent Opzet/tentamenstof

Slide 1. Slide 2 Introduktie. Slide 3 Deze les: 2 onderwerpen. Les 1 Definities en belang Informatie Technologie. Intro docent Opzet/tentamenstof Slide 1 Les 1 Definities en belang Informatie Technologie IT A Basics en toepassing Informatie Technologie Versie 4.1 Sept 2014 Slide 2 Introduktie Intro docent Opzet/tentamenstof Stof/vraagstukken behandeld

Nadere informatie