COMPLIANCE & INTEGRITEIT

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "COMPLIANCE & INTEGRITEIT"

Transcriptie

1 COMPLIANCE & INTEGRITEIT VU MAGAZINE NR. 3 JAARGANG 5 DECEMBER 2014 LUSTRUM TIEN JAAR COMPLIANCE EN INTEGRITEIT MANAGEMENT AAN DE VU DE ISO COMPLIANCE RICHTLIJN TIEN JAAR POSTGRADUATE COMPLIANCE ONDERWIJS AAN DE VU NAAST ONDERWIJS NU OOK WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK VIJF JAAR VU ALUMNIVERENIGING COMPLIANCE & INTEGRITEIT MANAGEMENT

2 INHOUD 3 VOORWOORD 4 PROF. DR. JEAN M.G. FRIJNS TIEN JAAR COMPLIANCE EN INTEGRITEIT MANAGEMENT AAN DE VU 6 CARL DE WANNEMAEKER DE ISO COMPLIANCE RICHTLIJN 10 SYLVIE BLEKER-VAN EYK EN RICHARD BAKKERS TIEN JAAR POSTGRADUATE COMPLIANCE ONDERWIJS 12 WIELHOUWER, MENDOZA EN DEKKER NAAST ONDERWIJS NU OOK WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK MARTINE HEMMES, ARTHUR DE HART EN ANTON DE GROOT VIJF JAAR VU ALUMNIVERENIGING ALUMNUS AAN HET WOORD GUIDO FEBUS REGIONAL MANAGER COMPLIANCE BIJ JABIL CIRCUIT INC. COLOFON Compliance & Integriteit is een uitgave van De Vrije Universiteit, Postgraduate opleiding Compliance & Integriteit Management De Boelelaan 1105, 1081 HV Amsterdam Compliance & Integriteit verschijnt 2 à 3x per jaar, oplage AGENDA REDACTIE: Richard Bakkers, Sylvie Bleker en Myriam Klopper EINDREDACTIE: Myriam Klopper FOTOGRAFIE: Rinie Bleeker, Rotterdam / Peter Valckx, Amsterdam ONTWERP & OPMAAK: Room for ID s, Nieuwegein DRUKWERK: NPN drukkers, Breda 2 COMPLIANCE & INTEGRITEIT NR. 3 DECEMBER 2014

3 VOORWOORD LUSTRUM In september zijn wij begonnen aan onze 10e leergang. Een mooie mijlpaal voor de Postgraduate Opleiding Compliance & Integriteit Management. We vieren dubbel feest, want onze Alumnivereniging bestaat 5 jaar. Alle reden om in deze bijdrage van ons magazine de afgelopen 10 jaar eens langs te lopen en een glimp te werpen in de richting van de komende 10 jaar. Daarom beginnen we dit Magazine met een bijdrage van de oprichter van de opleiding: Professor Jean Frijns. Dat onze opleiding toekomstperspectief heeft, is duidelijk gebleken uit de inschrijvingen van dit jaar. We hebben een stop moeten zetten op de instroom van studenten omwille van de kwaliteitsborging. De eerste studenten staan op de wachtlijst om volgend jaar toe te treden. Compliance is hot. We zien dat compliance niet alleen in de financiële sector, maar nu ook in de industriële sector en de dienstverlenende sector een must is. Het toezicht wordt steeds strakker opgezet, waarbij compliance met de wet- en regelgeving en de interne normen een eerste vereiste is geworden. De integriteit van de bestuurders en medewerkers alsmede de organisatorische integriteit hebben een cruciale rol ingenomen bij de toezichthouders. Dit geldt zowel voor de toezichthouders in het binnenland als in het buitenland. Onze opleiding heeft hier de laatste vier jaar op ingespeeld door meer aandacht te besteden aan risicomanagement, integriteit en verandermanagement. We zijn nog lang niet uitontwikkeld. Verderop in dit Magazine komen wij hier op terug. Wij wensen onze Alumnivereniging ook veel succes voor de komende jaren. Op dit moment zijn wij bezig om de banden tussen de opleiding en de alumnivereniging verder te versterken en onze alumni dichter bij de opleiding te betrekken en ze via de vereniging mee te laten groeien in hun kennis en netwerk en hun ervaringen te laten delen met onze studenten. Op naar de komende tien jaar, hopelijk ook gezamenlijk met u als lezer en geïnteresseerde in onze opleiding en vereniging! DR. SYLVIE C. BLEKER-VAN EYK PROGRAMMADIRECTEUR POSTGRADUATE OPLEIDING COMPLIANCE & INTEGRITEIT MANAGEMENT COMPLIANCE & INTEGRITEIT NR. 3 DECEMBER

4 PROF. DR. JEAN M.G. FRIJNS TIEN JAAR COMPLIANCE EN INTEGRITEIT MANAGEMENT AAN DE VU In 2004 ontstond binnen de economische faculteit het idee om een postgraduate opleiding compliance op te zetten. Dit sloot mooi aan bij al bestaande postgraduate opleidingen. Tom Steenkamp, programmaleider van de postgraduate opleiding Investment Management, schreef een schets van de opzet. In een gesprek met hem gaf ik aan dat ik na mijn vertrek bij ABP in was voor de job van programmadirecteur, voor een dag per week. Uit mijn ervaringen als directeur beleggingen bij pensioenfonds ABP had ik wel een idee wat compliance inhield en wat het belang ervan was, met name in de financiële sector. Als nieuwbakken programmadirecteur stond ik voor drie uitdagingen: definiëren van het vak en het aantrekken van kerndocenten, het organiseren van draagvlak bij de financiële sector en het werven van studenten en last but not least de programmering van de opleiding. De vraag wat is compliance bleek niet zo eenvoudig te beantwoorden en dat is, vrees ik, nog steeds zo. In Angelsaksische landen domineert de kant van de wet- en regelgeving. In Nederland ligt de nadruk meer op gedrag en organisatie inrichting. Als econoom had ik vooral belangstelling voor de wisselwerking tussen financiële markten en gedrag. Mijn conclusie was dat compliance het beste kan worden benaderd vanuit een multidisciplinaire invalshoek. Dat betekende de formatie van een team van kerndocenten die ieder een eigen discipline vertegenwoordigden maar bereid waren deze toe te passen op compliance. Kerndocenten van het eerste uur waren Eduard Kimman, bedrijfsethiek, Robert van Altena, accountancy, Jan Bernd Huizink, rechten, en ikzelf als financieel econoom. Verder was Raf Houben bereid als in de praktijk werkzame compliance officer het team te versterken. Het organiseren van draagvlak bleek verrassend eenvoudig. Vrijwel alle grote financiële instellingen reageerden enthousiast en waren bereid steun te geven in de vorm van het sturen van studenten en/of zitting te nemen in het curatorium. Eric van de Merwe en Frans van der Wel waren vanaf het begin als curatoriumleden nauw betrokken bij de opleiding. Vanaf het begin ook hebben we geprobeerd de opleiding een gezicht te geven door het organiseren van roundtables; later zijn dat seminars voor een breder publiek geworden. In september 2005 ging de eerste lichting van ca. 20 studenten aan de slag. Bloedserieus en met docenten die nog niet erg op elkaar of op de populatie studenten waren ingespeeld. Zo herinner ik mij een college waarin ik de prijsvorming op financiële markten wilde uitleggen met behulp van eenvoudige formules. Dat college liep uit op een totaal drama. De studenten met een juridische voor opleiding vonden dit echt niet kunnen en staken dat niet onder stoelen of banken. Uiteindelijk vonden we de oplossing in een Amerikaanse syllabus, Finance for Lawyers. Een steeds terugkerend thema tijdens de colleges maar ook in eindscripties was de behoefte 4 COMPLIANCE & INTEGRITEIT NR. 3 DECEMBER 2014

5 DE RELEVANTIE VAN HET COMPLIANCE VAK IS ALLEEN MAAR TOEGENOMEN. aan reflectie op het vak en vooral op de rol van de compliance officer. Niet zo vreemd overigens voor een postgraduate opleiding. We zijn inmiddels 10 jaar verder en de opleiding blijkt levens vatbaar. Gelukkig maar want de relevantie van het compliance vak is alleen maar toegenomen. Ook de druk die op compliance officers ligt is fors toegenomen. We leven wat dat betreft in een zero tolerance samenleving. De opleiding doet er daarom goed aan voldoende tijd in te ruimen voor de ontwikkeling van praktische vaardigheden; hoe bewerkstellig ik dat de organisatie ook echt in control is. Een goede compliance officer anticipeert en voorkomt. Blijft over de vraag hoe moet je het vakgebied compliance definiëren? Mijn eigen conclusie is dat het een bedrijfskundige discipline is die qua inhoud dicht bij het vak van auditors ligt. De nadruk ligt op het onderkennen van risico s, de opzet van een systeem van risico mitigerende maatregelen en er actief op toezien dat het echt werkt. Het verschil is dat van een compliance officer verwacht wordt dat hij proactief is en tijdig of op zijn minst real time aan de bel trekt. Leent zo n vak zich voor wetenschappelijk onderzoek? Zeker, verdieping zal vooral via empirisch onderzoek moeten komen, liefst in de vorm van experimental design. Wat werkt en wat werkt niet? In het huidige politieke en maatschappelijke klimaat domineren het wantrouwen en de handhaving. Het heeft weinig zin daar nu op basis van generieke argumenten tegen in te gaan. Beter is het via grondig empirisch onderzoek na te gaan welke benadering wanneer effectief is. PROF. DR. JEAN M.G. FRIJNS, EMERITUS HOOGLERAAR FACULTEIT DER ECONOMISCHE WETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE AAN DE VU COMPLIANCE & INTEGRITEIT NR. 3 DECEMBER

6 CARL DE WANNEMAEKER DE ISO COMPLIANCE RICHTLIJN EEN KATALYSATOR VOOR ORGANISATIES EN BEDRIJVEN IN DE GROEI VAN COMPLIANCE MANAGEMENT? In dit artikel komen aan bod: context binnen ISO perspectief, belang van een ISO compliance richtlijn, aan pak van het scriptieonderzoek, inhoudelijke toelichting ISO richtlijn en conclusies. De scan vormt geen onderdeel van dit VU magazine artikel. CONTEXT BINNEN ISO PERSPECTIEF De ISO werkgroep ISO/PC 271 ontwikkelt een richtlijn over compliance management. Het initiatief daartoe werd genomen door Australië die de zelf ontwikkelde compliance standaard als basis voorstelt voor de internationale ISO richtlijn. De werkgroep telt 13 landen 1. Momenteel zit deze werkgroep in de fase van afronding met het oog op publicatie einde De ISO richtlijn wordt opgesteld volgens de nieuwe (februari 2012) High Level Structure (HLS) voor management systeem normen met 10 verplichte AUTEURSRECHT: Dit artikel bevat een exclusief stuk uit de scriptie van Carl De Wannemaeker met passages uit de scriptie en verwijzingen naar bronmateriaal. Scriptie titel: Welke academische raamwerken verklaren en onderbouwen de nieuwe ISO compliance richtlijn en vertaal dit naar de praktijk door de creatie van een scan met effectieve meting naar gelang de grootte en complexiteit van de organisatie? De afbeeldingen zijn voor publicatie goedgekeurd door de NEN. vormelementen per richtlijn. 2 Deze vormelementen structuur heeft als voordeel het ontstaan van een consistente basis voor alle ISO normeringen. De vormelementen bevatten een aantal standaard componenten analoog aan de plando-act cyclus. 3 Maar de ISO HLS bevat ook elementen zoals: de context van de organisatie, het leiderschap, het gedrag en de cultuur als ook het verbetermanagement, deze worden verder in de scriptie uitgewerkt binnen compliance perspectief. De HLS aanpak bewerkstelligt de aansluiting (plug in model) bij bestaande management systemen van de organisatie. De ISO richtlijn wordt uitgevaardigd in de vorm van een richtlijn en niet als norm, de werkgroep heeft deze werkwijze voorgesteld omdat er voldoende certificeerbare management systeemnormen zijn. Concreet zijn deze specifieke normen aanwezig in ISO (milieumanagement) en OHSAS (Arbo management). 4 Een ander voordeel van de richtlijn benadering is gericht op de kleine en middelgrote bedrijven die op deze wijze een kans krijgen een adequaat en robuust compliance management systeem (CMS) op te zetten terwijl ze niet beschikken over de middelen van een groot bedrijf. 5 Door HLS werden 5 pijlers voor een goed managementsysteem geformuleerd: Leiderschap Risicomanagement Compliance management Verbetermanagement Borging en aantoonbaarheid Deze pijlers worden uitgewerkt in de 10 componenten; deze vormen een identieke structuur en titeltekst van elk ISO managementsysteem. 6 COMPLIANCE & INTEGRITEIT NR. 3 DECEMBER 2014

7 BELANG VAN EEN ISO COMPLIANCE RICHTLIJN De ISO compliance richtlijn die er aan komt vormt een nieuwe kans om compliance management te verbeteren voor bedrijven en organisaties vanuit micro perspectief. Het bedrijf kan zelf ook zijn business partners doorlichten op het voldoen aan deze richtlijn als vorm van goed ondernemerschap. Op macro vlak ontstaat een level playing field waarbij het duidelijk is voor iedereen welke eisen gesteld worden aan goed compliance management. De ISO compliance richtlijn geeft de toezichthouder een minimum raamwerk om alle organisaties aan te spreken ongeacht het formaat. Dit level playing field bewaakt de goede reputatie van de organisatie. Het belang van reputatie als zogenaamd secondair risico mag niet worden onderschat; het niet betalen van verkeersboetes van management kan een enorm reputatie risico veroorzaken. 7 In een recent onderzoek bij 300 grote bedrijven wereldwijd wordt gevraagd naar de belangrijkste risicogebieden; reputatie risico wordt als nummer een genoemd voor business model risico. In 2010 werd reputatie slechts op de derde rang geplaatst. 8 Goed compliance management, goed ondernemerschap werkt niet vanuit een uniek model, immers, een perfect model bestaat niet. Het is van belang alle invalshoeken te gebruiken die relevant zijn binnen de waardeketen van de organisatie of het bedrijf. Een gedegen benadering werkt volgens een combinatie van aspecten zoals Enterprise Risk Management (ERM) als ook Governance, Risk en Compliance (GRC). Figuur Plug in model 6 Ook binnen de ISO normeringen treffen we kansen voor integratie aan, verschillende normen vullen elkaar aan. Voor risicomanagement bestaat ISO 3100, voor corporate governance is de ISO HLS structuur van belang. De ISO compliance richtlijn vormt een belangrijk sluitstuk binnen ISO normering om binnen een geïntegreerd GRC perspectief ISO normering in te zetten tot beter compliance management en goed ondernemerschap. 9 COMPLIANCE & INTEGRITEIT NR. 3 DECEMBER

8 AANPAK VAN HET SCRIPTIEONDERZOEK In de scriptie werd onderzoek verricht naar de componenten van de ISO compliance richtlijn met bepaling van de sterke punten en tekortkomingen. Vanuit GRC implementatie ervaring en de VU opleiding worden sterke punten en suggesties voor ontwikkeling van de ISO richtlijn inhoudelijk behandeld. Na toetsing van het ISO model met de academische literatuur werden ook negen interviews bij een toezichthouder en in het bedrijfsleven gehouden om hun aandachtspunten te onderzoeken. De huidige richtlijn is een document van 32 pagina s, hoe kan je als organisatie of bedrijf dit praktisch inzetten? De scriptie maakt een voorstel tot creatie van een compliance scan voor verschillende groottes van organisaties of bedrijf. ISO COMPLIANCE RICHTLIJN: INHOUDELIJKE TOELICHTING De samenhang van de ISO compliance richtlijn met de ISO richtlijnen komt sterk tot uiting door het gebruik en de uitwerking van de HLS voor ISO/ DIS De ISO werkgroep vult de 10 HLS componenten in met betrekking tot compliance management. Concreet wordt het als volgt uitgewerkt: 10 Context of the organization Omgevingsanalyse (context, issues, belanghebbenden, eisen, wensen en verwachtingen) Identificatie van compliance obligations Beoordeling van de compliance risico s Leadership Beleid, commitment, voorbeeldgedrag Rollen, verantwoordelijkheden en bevoegdheden inzake compliance voor bestuur, top- en lijnmanagement, medewerkers en onafhankelijke compliance officer Planning Plannen van maatregelen om compliance risico s te beheersen Vaststellen van compliance doelstellingen Figuur Compliance management volgens ISO en de HLS 11 Support Bewustzijn, competentie en training in compliance Gedrag en cultuur Communicatie en documentatie Operation Implementatie maatregelen voor compliance (technisch, procedureel, sturing op gedrag) Performance evaluation Monitoren van naleving met toepassing van indicatoren Analyse van informatie en rapportages van resultaten (intern en extern) Improvement Corrigerende maatregelen en verbeteracties Actie op niet-naleving van eisen en escalatie waar nodig naar hogere managementniveaus In een dynamisch perspectief wordt in bovenstaand schema weergegeven. CONCLUSIE De ISO richtlijn is de eerste mondiale aanbeveling door een neutraal, gerenommeerd instituut voor het inrichten en verbeteren van een compliance management systeem. De ISO werkgroep integreert strategische, tactische en operationele middelen om te komen tot een Compliance Management Systeem (CMS). Dat management systeem kan benut worden door kleine en grote organisaties of bedrijven voor het bouwen en uitbouwen van hun CMS maar verschaft ook een standaard voor toezichthoudende instanties. De ISO compliance richtlijn demonstreert een sterke samenhang met ISO systematiek en normen. In het bijzonder door toepassing van de nieuwe ISO High Level Structure (HLS) vormelementen structuur; door standaard titels te bepalen van een richtlijn ontstaat een vaste structuur in alle ISO normen. De ISO compliance richtlijn toont ook een sterke samenhang met elementen uit ISO (risico beheersing) en ISO 9000 (kwaliteitsmanagement). De samenhang 8 COMPLIANCE & INTEGRITEIT NR. 3 DECEMBER 2014

9 binnen de ISO systematiek verhoogt de bruikbaarheid voor organisaties onder toezicht en toezichthouders. Voorheen werd compliance beheersing vaak geïsoleerd aangepakt als een pakket van maatregelen en procedures met het risico op silovorming in de organisatie. De ISO werkgroep pakt dit anders aan en benut inzichten van Enterprise Risk Management en Governance, Risk en Compliance om te komen tot een holistische, integrale compliance beheersing. Deze aanpak blijkt uit de combinatie van harde maatregelen zoals raamwerk, proces en procedures maar ook zachte maatregelen die met sterke principes mens gericht zijn door de focus op het beïnvloeden van gedrag en cultuur. Weg van de silo aanpak is dit de enige manier om te komen tot een beklijvend, duurzaam compliance resultaat. In het inrichten en het ontwikkelen van het CMS komt de geïntegreerde aanpak tot leven en in het bijzonder door: bij het inrichten van CMS de contextanalyse in te zetten met brede verankering, borging en aantoonbaarheid in de organisatie en beïnvloeden van gedrag en cultuur door leiderschap, bewustzijn en communicatie. De geïntegreerde aanpak blijkt verder uit het belang in het ontwikkelen en verbeteren van het compliance management systeem dat leidt tot een beter compliance resultaat. Op deze wijze vormt de nieuwe richtlijn een katalysator voor organisaties en bedrijven in de groei van compliance management. 1 Argentina, Australia, Austria, Canada, China, Denmark, France, Germany, Malaysia, Netherlands, Singapore, Spain and Switzerland. 2 Dick Hortensius, De betekenis van de HLS, KAM Nieuwsbrief , p.15 3 C.N. Johnson, The benefits of PDCA, Quality Progress, T.H. Jorgenson, Integrated Management Systems, Journal of Cleaner Production, vol 14(8) 2006: pp Sylvie Bleker, Dick Hortensius, ISO The development of a global standard on compliance management, Business Compliance, , pp Dick Hortensius, De betekenis van een ISO-norm voor compliance management, KAM nieuwsbrief 4/2012, p. 6 7 Michael Power, The Risk Management of everything, DEMOS, Deloitte & Forbes Insights, Exploring Strategic Risk, Survey, 2014, p. 9 9 Sylvie Bleker en Dick Hortensius, supra, note 3, p Dick Hortensius, supra, note 15, p ISO org., ISO/ DIS 19600, 2013(E), Compliance management systems Guidelines, 2013, p. V WIJ WENSEN ALLE LEZERS PRETTIGE FEESTDAGEN EN EEN SPRANKELEND 2015 TOE COMPLIANCE & INTEGRITEIT NR. 3 DECEMBER

10 DR. SYLVIE C. BLEKER-VAN EYK EN DRS. RICHARD W.A. BAKKERS TIEN JAAR POSTGRADUATE COMPLIANCE ONDERWIJS AAN DE VU WHO IS WHO Tien jaar geleden startte Jean Frijns de Postgraduate Opleiding Corporate Compliance. Hij zette de opleiding stevig neer, samen met een aantal kerndocenten. Er was voldoende animo om de opleiding ook daadwerkelijk goed van de grond te krijgen. In 2007 werd hij opgevolgd door Professor Isabelle Maignan die op haar beurt eind 2010 het stokje weer overgaf aan Sylvie Bleker, de huidige programmadirecteur. Deze laatste bracht de kerndocenten Robert van Altena, Vincent Wanders en Raf Houben weer terug en het geheel ging samen verder inclusief de onderwijscoördinator Richard Bakkers die destijds door Isabelle Maignan was aangenomen. In dit rijtje met namen mogen wij zeker Eugénie Megens niet vergeten die zich, als secretaris van de opleiding, jarenlang met veel zorg en toewijding om de studenten bekommerd heeft. Haar rol is sinds vorig jaar overgenomen door Myriam Klopper. Ook willen wij de helaas overleden Ingrid Hamming niet vergeten, die enige tijd de opleiding coördineerde en deze rol combineerde met haar rol als coördinator voor de VBA opleiding. Dit is niet zomaar een rijtje namen bij elkaar, maar mensen die zich met hart en ziel ingezet hebben voor de ontwikkeling en verdere uitbouw van de Postgraduate opleiding Compliance & Integriteit Management aan de VU. Daarnaast mogen we niet vergeten dat de overdracht van kennis en ervaring voor een belangrijk deel ook in handen ligt van een reeks zeer ervaren gastdocenten. Uitdrukkelijk noemen wij ze hier niet bij naam, omdat we er niet één zouden willen overslaan en geen onderscheid zouden willen maken. Het is de kracht om de ervaringsdeskundigen aan de opleiding te binden. Zij kunnen hun ervaringen in het veld delen met studenten waardoor theorie en praktijk optimaal aan elkaar gekoppeld zijn. Zonder de bijdragen van deze gastdocenten zou de opleiding niet hebben kunnen floreren. En niet in de laatste plaats onze curatoren. Wij mogen ons al vanaf de start van de opleiding gelukkig prijzen dat welbekende namen uit het bedrijfsleven, toezichthouders en 10 COMPLIANCE & INTEGRITEIT NR. 3 DECEMBER 2014

11 academici hun naam en ervaring aan de opleiding hebben willen verbinden. Onze curatoren blijven in de regel ook meerdere termijnen aan onze opleiding verbonden, hetgeen ook bijdraagt aan de continuïteit. COMPLIANCE SYMPOSIUM Professor Isabelle Maignan koppelde een symposium aan haar oratie. Een goede start die volgens haar opvolging behoefde. Het jaar daarop ontwierp ze samen met De Nederlandsche Bank en Deloitte wederom een symposium. Zo ontstond de basis voor het jaarlijkse VU symposium. Het trekt jaarlijks vele geïnteresseerden. Zo ligt de opkomst van de afgelopen jaren tussen de 120 en 140 deelnemers, hetgeen een grote opkomst is. Afgelopen jaar heeft De Brauw Blackstone Westbroek zich bij de organisatoren gevoegd. DNB is niet langer de mede-organisator, maar treedt wel op met prominente sprekers. Zo ook de AFM. Op 12 juni 2015 is al weer het 6 e symposium gepland. ONDERWIJS In 2011 heeft de opleiding besloten om naast de financiële sector tevens de non-financiële sector een prominentere plaats in het onderwijsprogramma te geven. De verdeling tussen beide bloedgroepen is nu ongeveer fiftyfifty. Dit was ook het moment om compliance meer vanuit een risicobenadering te bezien. De traditie is ingezet in 2011 om ieder jaar samen met de kerndocenten het programma door te nemen en te verbeteren. Constante aandacht voor de verbeteringen in het onderwijsprogramma zijn nodig om de veranderingen binnen compliance bij te houden. De studenten zijn vooral compliance professionals die reeds meerdere jaren ervaring hebben in de verschillende sectoren. De basiskennis wordt verondersteld. De opleiding leidt op tot senior compliance professionals die in staat zijn het werkveld in de breedte te analyseren. In het hieronder geschetste plaatje wordt getoond over welke vaardigheden de studenten aan het einde van de opleiding dienen te beschikken. Onderstaand model toont u wat de postgraduate opleiding Compliance & Integriteit Management als basis wil meegeven aan de afgestudeerde compliance professionals. Integer Voorbeeldgedrag Wet- en regelgeving Risico s / risicomanagement Compliance program Maatschappelijke ontwikkelingen Gedrag & cultuur Toezicht Governance Businesscontent Kennis Stressbestendig LICENSE TO OPERATE Professioneel gedrag Dialoog aangaan Professioneel kritisch Countervailing power Proactief Rechte rug Consistent Onafhankelijk Business sense Vaardigheden Stakeholder management Doorzien van de casus Helicopterview Niet verschuilen achter de regels Trouble shooter ALUMNIVERENIGING De alumnivereniging is van belang voor het onderhoud van de kennis en het netwerk van de alumni. Onlangs is besloten de opleiding dichter bij de alumnivereniging te brengen door gemeenschappelijk op te treden, activiteiten te ontwikkelen waar alumni én studenten van kunnen profiteren. Momenteel wordt onderzocht of er tools kunnen worden ontwikkeld om de alumni ook na hun afstuderen te kunnen laten profiteren van de kennis en kunde van de VU, de ervaring van hun collegae en gastdocenten. Kortom, opleiding en alumnivereniging willen gezamenlijk meerwaarde creëren voor studenten en afgestudeerden. Omgevingssensitief COMPLIANCE & INTEGRITEIT NR. 3 DECEMBER

12 WIELHOUWER, MENDOZA EN DEKKER NAAST ONDERWIJS NU OOK WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK This year, the program of Compliance and Integrity became even more multidisciplinary and even more researchoriented. The program now financially supports the work of a research team interested in examining the economics and social psychology of compliance behavior. PROF. HENRI DEKKER The team members are Prof. Henri Dekker, Prof. Jacco Wielhouwer, and Dr. Juan Mendoza, who work at the Accounting Department. They integrate different backgrounds and research methodologies to examine questions such as the following: Can regulatory authorities trust economic agents, and consequently monitor them less frequently? Are firms similar to individuals, so that they comply more when they perceive the authority or the regulation as fair? During the last years, the team developed a research collaboration project with the AFM. After analyzing data of all financial intermediaries in the Netherlands (over 6,000 firms), the team observed that law violations are less frequent amongst financial intermediaries with more connections to industry organizations and with relatively more positive fairness perceptions about the regulations. The team has also employed game theory to analyze trust in a regulatory context. Their model shows that an authority can reduce its monitoring efforts when firms or individuals are long-term oriented. The details of these studies can be found in the Ph.D.-thesis of Juan Mendoza. People and firms comply with regulations because of a diversity of reasons. Some comply as result of fear to lose a good reputation, or because they feel closely monitored or threatened by the authorities. Others comply because they feel that it is the honest thing to do. As one of the first initiatives following the financial support from the Compliance & Integrity program, the research team is now conducting a survey to examine why financial intermediaries comply with the current legislation. During 2014 and 2015, the team will collect and analyze data, with the objective of better DR. JUAN MENDOZA PROF. JACCO WIELHOUWER understanding the motivations that lead financial intermediaries to follow or to deviate from the law. Also, based on this survey the relation between fairness, legitimacy, trust, and compliance will be analyzed in further detail. The research team encourages readers to contact them in case they want to explore research collaboration projects. Some of you may work at or have connections with an authority or organization interested in examining compliance from a more academic perspective, for instance to gain better insight into the drivers and outcomes of compliance. Central questions within the collaborative research with the Compliance & Integrity program include: Why do people or firms break or follow the rules in a given specific setting? When can a supervisor be more or less trusting? The research team has experience working with large and diverse data sets, securely analyzing confidential data, and applying rigorous statistical methods. In case you are interested in analyzing certain questions based on data you may have access to, you may contact Prof. Jacco Wielhouwer at 12 COMPLIANCE & INTEGRITEIT NR. 3 DECEMBER 2014

13 MARTINE HEMMES, ARTHUR DE HART EN ANTON DE GROOT VIJF JAAR VU ALUMNIVERENIGING COMPLIANCE & INTEGRITEIT MANAGEMENT De opleiding bestond al enige tijd, maar een alumnivereniging bestond aanvankelijk nog niet. En dat terwijl we tijdens de opleiding zoveel kennis met elkaar uitwisselen en intensieve contacten onderhouden. Dat eindigde met het afronden van de opleiding. Natuurlijk zijn er verschillende mogelijkheden om op de hoogte te blijven van ontwikkelingen op het gebied van compliance, maar het was zonde dat de contacten na het afstuderen verloren gingen. Daarom namen Michel Harms en Richard Bakkers in 2010 het initiatief de alumnivereniging op te richten met als doel relevante kennis te bieden en de ontwikkelingen op het gebied van compliance aan te geven. Ook zou de vereniging de onderlinge contacten kunnen faciliteren, niet alleen tussen de afgestudeerden onderling, maar ook met de opleiding. MARTINE HEMMES Met veel enthousiasme ging het bestuur aan de slag. Doel was minstens twee keer per jaar een informatieve bijeenkomst te organiseren waarbij de contacten konden worden aangehaald. Ook zouden de collegedictaten via Dropbox beschikbaar komen. Om een aantal van die bijeenkomsten te belichten: Jean Frijns nam ons, buiten het gebied van compliance, mee in de financiële crisis en gaf ons een inkijkje waarom deze crisis nu echt niet anders is dan eerdere crises. Hij plaatste de crisis in een historisch perspectief. Sylvie Bleker heeft ons meerdere malen op de voor haar kenmerkende wijze verteld over relevante ontwikkelingen in ons vakgebied. Wij herinneren ons de dreiging uit de VS met een tsunami aan informatieve verplichtingen zoals Sylvie schetste. De kleinste link met de VS brengt al de grootst mogelijke compliance risico s met zich mee. Een andere bijeenkomst ging over COMPLIANCE & INTEGRITEIT NR. 3 DECEMBER

14 WE GAAN ONDERZOEKEN WAT DE MOGELIJKHEDEN ZIJN OM EEN APP TE ONTWIKKELEN VOOR EERSTE HULP BIJ COMPLIANCE. soft controls door Tim Willems, die zijn verhaal illustreerde aan de hand van het horizontale toezicht door de Belastingdienst. Cybercrime en de bescherming van een massale hoeveelheid persoonsgegevens kwam in een andere bijeenkomst aan de orde, met dank aan KPN en Guido Febus, inmiddels bestuurslid van de alumnivereniging. En onze laatste bijeenkomst dit voorjaar was bij Integis. Bart Bruin en Jethro Vrouwenfelder namen ons mee in de wereld van de integriteits- en fraudeonderzoeken. Zij legden aan de hand van tot de verbeelding sprekende voorbeelden uit hoe zij vaak zeer gevoelige kwesties onderzoeken en tot hun conclusies komen. De bijeenkomsten zijn voorbeelden van onze wens om inhoud met elkaar te delen en tegelijkertijd de onderlinge contacten te versterken. Daarom hebben we onze events en algemene ledenvergaderingen altijd gecombineerd met een informele afsluiting. We zijn nu vijf jaar verder en de vereniging telt ongeveer 70 leden. En de vijfde verjaardag van onze vereniging is een goed moment om de balans op te maken. Waar staan we nu en waar willen we heen? Als bestuur hebben we geconstateerd dat, ondanks het enthousiasme waarmee we ons inzetten voor de vereniging, de opkomst van leden achterblijft bij de verwachtingen. Ook als we veel aanmeldingen hebben, dan haakt een deel alsnog op het laatste moment af. Daarnaast is Dropbox als gemeenschappelijke kennisbron nauwelijks gebruikt door de leden. Dat alles vinden wij als bestuur erg jammer. Uit een enquête onder leden kwam de wens naar voren om vooral door te gaan op dezelfde voet. Maar waarom dat doen als het zo weinig lijkt op te leveren voor onze leden? Alles bij elkaar reden om als bestuur onlangs te bespreken hoe nu verder te gaan en hoe we toegevoegde waarde voor de alumni kunnen hebben. Met Sylvie Bleker bespraken wij onze worstelingen over de alumnivereniging. Vervolgens hebben wij gezamenlijk gebrainstormd over de mogelijkheden en we constateerden dat opleiding en alumnivereniging veel meer met elkaar kunnen optrekken. Sylvie s enthousiasme werkt aanstekelijk. Dat zorgt ervoor dat wij als bestuur er voor willen blijven gaan. Resultaat is dat we gaan onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om een app te ontwikkelen voor Eerste Hulp bij Compliance. Daarmee kunnen we informatie-uitwisseling vergroten. Daarnaast willen we minstens eenmaal per jaar een bijeenkomst voor studenten, docenten en alumni, waarin een hot topic besproken wordt. Dat alles kan niet zonder de leden! We hopen dan ook op een massale opkomst bij de viering van het 10-jarig bestaan van de opleiding en de vijfde verjaardag van de alumnivereniging. En de leden van de vereniging kunnen ons altijd laten weten welke onderwerpen zij graag terugzien en welke gastsprekers wat te bieden hebben. Wij zijn bereikbaar via Kortom, laten we er met elkaar een succes van maken! MARTINE HEMMES, ARTHUR DE HART EN ANTON DE GROOT VOORZITTER, SECRETARIS EN PENNINGMEESTER VAN DE VU ALUMNIVERENIGING COMPLIANCE & INTEGRITEIT MANAGEMENT ARTHUR DE HART ANTON DE GROOT 14 COMPLIANCE & INTEGRITEIT NR. 3 DECEMBER 2014

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij De essentie van de nieuwe ISO s Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij 1 Waar ik het over ga hebben De uitdaging en de oplossing De HLS voor iedereen De HLS voor wie het wil Waar we staan en wat er

Nadere informatie

Hoezo dé nieuwe ISO-normen?

Hoezo dé nieuwe ISO-normen? De nieuwe ISO-normen Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Hoezo dé nieuwe ISO-normen? 2 1 De cijfers voor Nederland (eind 2013) Norm Aantal

Nadere informatie

De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz

De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz Group Director, QHSE 11 September 2014. ABOUT US FTS Hofftrans Oil transportation

Nadere informatie

De nieuwe ISO-normen: meer dan KAM-management alleen!

De nieuwe ISO-normen: meer dan KAM-management alleen! De nieuwe ISO-normen: meer dan KAM- alleen! Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Wat kunt u verwachten? Ontwikkelingen systeemnormen Plug-in

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

NTA 8620 en de relatie met andere normen voor managementsystemen

NTA 8620 en de relatie met andere normen voor managementsystemen NTA 8620 en de relatie met andere normen voor managementsystemen Dick Hortensius NEN Milieu&maatschappij Herziening NTA 8620 1 Inhoud Aanleiding en aanpak herziening NTA Belangrijkste aandachtspunten Afstemming

Nadere informatie

Programma SIO Leergang

Programma SIO Leergang Programma SIO Leergang Voorjaar 2015 Stichting SIO Postbus 693 4200 AR Gorinchem T +31 (0) 183-645 029 E info@stichtingsio.nl www.stichtingsio.nl Programma SIO Leergang Voorjaar 2015 1. De Leergang & docenten

Nadere informatie

De nieuwe Nederlandse Technische Afspraak 8620 NTA 8620. Mareille Konijn 4 juni 2015

De nieuwe Nederlandse Technische Afspraak 8620 NTA 8620. Mareille Konijn 4 juni 2015 De nieuwe Nederlandse Technische Afspraak 8620 NTA 8620 Mareille Konijn Voorstellen Mareille Konijn Lid van de NEN-werkgroep NTA8620 Senior HSE consultant Industry, Energy & Mining T: 088 348 21 95 M:

Nadere informatie

NTA 8620 versus ISO-systemen. Mareille Konijn 20 april 2015

NTA 8620 versus ISO-systemen. Mareille Konijn 20 april 2015 NTA 8620 versus ISO-systemen Mareille Konijn Voorstellen Mareille Konijn Lid van de NEN-werkgroep Senior HSE consultant Industry, Energy & Mining T: 088 348 21 95 M: 06 50 21 34 27 mareille.konijn@rhdhv.com

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?!

De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?! De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?! Stichting QualityMasters Nieuwland Parc 157 3351 LJ Papendrecht 078-3030060 info@qualitymasters.com www.qualitymasters.com 02-2015 Inhoud Inleiding pagina 3 Van Oud naar

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

COMPLIANCE & INTEGRITEIT

COMPLIANCE & INTEGRITEIT COMPLIANCE & INTEGRITEIT VU MAGAZINE NR. 1 JAARGANG 6 MEI 2015 VIERING VAN HET 10 JARIG BESTAAN COMPLIANCE EN DE ROL VAN DE BESTUURDER COMPLIANCE OFFICER STAPT STEEDS VAKER UIT DE SCHADUW VAN DE REGELGEVING

Nadere informatie

ISO9001:2015, in vogelvlucht. Door Tjarko Vrugt

ISO9001:2015, in vogelvlucht. Door Tjarko Vrugt ISO9001:2015, in vogelvlucht Door Tjarko Vrugt 18-11-2015 - Qemc - Tjarko Vrugt Bron: NEN - Delft 2 DE NIEUWE NEN EN ISO 9001 : 2015 Deze presentatie beperkt zich tot de essentie Sktb besteed in 2016

Nadere informatie

Ontwikkelingen VCA en OHSAS

Ontwikkelingen VCA en OHSAS Ontwikkelingen VCA en OHSAS Jacques Schouwenaars 13 oktober 2015 M.b.t. VCA Zicht op nieuwe norm? Welke partijen zijn erbij betrokken? Huidige status? Betrokken partijen SSVV CCvD-VCA VOC RvA Historisch

Nadere informatie

De nieuwe ISO-normen: evolutie of revolutie?

De nieuwe ISO-normen: evolutie of revolutie? De nieuwe ISO-normen: evolutie of revolutie? Een goede voorbereiding is het halve werk Wordt de overgang van ISO 9001:2008 naar ISO 9001:2015 voor u een evolutie of een revolutie? In 2000 hadden de wijzigingen

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR?

BENT U ER KLAAR VOOR? ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 HERZIENINGEN ZIJN IN AANTOCHT BENT U ER KLAAR VOOR? Move Forward with Confidence WAT IS NIEUW IN ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 MEER BUSINESS GEORIENTEERD KERNASPECTEN "LEIDERSCHAP

Nadere informatie

Business Continuity Management conform ISO 22301

Business Continuity Management conform ISO 22301 Business Continuity Management conform ISO 22301 Onderzoek naar effecten op de prestaties van organisaties Business continuity management gaat over systematische aandacht voor de continuïteit van de onderneming,

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Het nieuwe plug-in model: interpretatie en certificatie

Het nieuwe plug-in model: interpretatie en certificatie Het nieuwe plug-in model: interpretatie en certificatie 1 Wat kunt u verwachten? De nieuwe aanpak van ISO normen voor managementsystemen Eerste ervaringen bij herziening ISO 14001 en ISO 9001 Betekenis

Nadere informatie

Van VCA naar OHSAS 18001:2007 naar ISO/CD 45001.2

Van VCA naar OHSAS 18001:2007 naar ISO/CD 45001.2 Van VCA naar OHSAS 18001:2007 naar ISO/CD 45001.2 Jacques Schouwenaars 13 oktober 2015 Onderwerpen Verschillen VCA en OHSAS 18001? ISO/CD 45001.2 Aandachtsgebieden tijdens certificatieaudits Voordelen

Nadere informatie

Executive Academy. Permanente Educatie voor Professionals. Permanente Educatie voor Professionals

Executive Academy. Permanente Educatie voor Professionals. Permanente Educatie voor Professionals Executive Academy Permanente Educatie voor Professionals Permanente Educatie voor Professionals Wat is de Executive Academy? De Executive Academy is een samenwerking tussen de Amsterdam Business School

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks?

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Over de rol van de Operational Auditor in sturen op kernwaarden, cultuur en gedrag Olof Bik Behavioral & Cultural Governance Trophy Games, 28 nov 2013, Hilversum

Nadere informatie

ISO 19600 over compliance management: geen excuses meer

ISO 19600 over compliance management: geen excuses meer ISO 19600 over compliance management: geen excuses meer Dr. mr. ir. Richard Hoff 1 1. Inleiding Op 15 december 2014 publiceerde de International Organization for Standardization (ISO) de ISO-richtlijn

Nadere informatie

MASTERCLASS RISICO MANAGEMENT IN DE PUBLIEKE SECTOR

MASTERCLASS RISICO MANAGEMENT IN DE PUBLIEKE SECTOR PROFESSIONAL LEARNING & DEVELOPMENT EXECUTIVE EDUCATION MASTERCLASS RISICO MANAGEMENT IN DE PUBLIEKE SECTOR MASTERCLASS RISICO MANAGEMENT IN DE PUBLIEKE SECTOR HET BEOORDELEN EN BEHEERSEN VAN PUBLIC SECTOR

Nadere informatie

Advies inzake Risicobenadering

Advies inzake Risicobenadering dvies inzake Risicobenadering Het afstemmen van modellen op uitdagingen PRIMO heeft binnen haar organisatie een divisie opgericht die zich geheel richt op het effectief gebruik van risicomanagementmodellen.

Nadere informatie

Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen

Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen Hans Schoolderman Building trust in food Food Supply and Integrity Services October 2015 VMT congres, 13 oktober Hans Schoolderman

Nadere informatie

Managementsysteemnormen klaar voor uitdagingen in de 21 ste eeuw Nieuwe structuur en inhoud voor ISO-managementsysteemnormen

Managementsysteemnormen klaar voor uitdagingen in de 21 ste eeuw Nieuwe structuur en inhoud voor ISO-managementsysteemnormen Managementsysteemnormen klaar voor uitdagingen in de 21 ste eeuw Nieuwe structuur en inhoud voor ISO-managementsysteemnormen Wijzigingen in de belangrijkste ISO-normen voor managementsystemen, ISO 9001

Nadere informatie

IT risk management voor Pensioenfondsen

IT risk management voor Pensioenfondsen IT risk management voor Pensioenfondsen Cyber Security Event Marc van Luijk Wikash Bansi Rotterdam, 11 Maart 2014 Beheersing IT risico s Het pensioenfonds is verantwoordelijk voor de hele procesketen,

Nadere informatie

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 CobiT Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 Control objectives for information and related Technology Lezenswaardig: 1. CobiT, Opkomst, ondergang en opleving

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

BUSINESS CONTINUITEIT

BUSINESS CONTINUITEIT BUSINESS CONTINUITEIT BUSINESS CONTINUITY MANAGEMENT Tine Bernaerts, Consultant risk management, Amelior Business Continuity Management volgens ISO 22301: Societal Security Business Continuity Management

Nadere informatie

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Case 1: add on Universiteit van Tilburg Link Class Collaborative Online International Learning

Nadere informatie

Hoe helpt ISO 19600 uw compliancy te borgen en te verbeteren? Dick Hortensius, NEN Milieu&Maatschappij 31 mei 2016

Hoe helpt ISO 19600 uw compliancy te borgen en te verbeteren? Dick Hortensius, NEN Milieu&Maatschappij 31 mei 2016 Hoe helpt ISO 19600 uw compliancy te borgen en te verbeteren? Dick Hortensius, NEN Milieu&Maatschappij 31 mei 2016 overheid industrie vakbonden consumenten NGO s Missie: Wij zij hèt kennisnetwerk op gebied

Nadere informatie

Enterprisearchitectuur

Enterprisearchitectuur Les 2 Enterprisearchitectuur Enterprisearchitectuur ITarchitectuur Servicegeoriënteerde architectuur Conceptuele basis Organisatiebrede scope Gericht op strategie en communicatie Individuele systeemscope

Nadere informatie

Strategisch management en vertrouwen

Strategisch management en vertrouwen Strategisch management en vertrouwen Niels van der Weerdt PhD Dept. Strategic Management Rotterdam School of Management, Erasmus University Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie Strategisch management

Nadere informatie

Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA

Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA LINCOLN STEFFENS I have seen the future and it works IiP = Meer dan Opleiden! (veel meer.) Recent Onderzoek Informeel Leren ( Research voor Onderwijs &

Nadere informatie

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Opbouw presentatie 1. Uitgangspunten veranderingen G2 - > G3 2. Overzicht belangrijkste

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Hét middel om bij te blijven is de rest vooruit te zijn!

Hét middel om bij te blijven is de rest vooruit te zijn! Hét middel om bij te blijven is de rest vooruit te zijn! vba beroepsvereniging van beleggings professionals Beursplein 5 1012 JW Amsterdam Telefoon: +31(0)20 618 28 12 E-mail: secretariaat@nvba.nl website:

Nadere informatie

FINANCIËLE INTEGRITEIT & VOETBAL

FINANCIËLE INTEGRITEIT & VOETBAL FINANCIËLE INTEGRITEIT & VOETBAL UNIVERSITEIT UTRECHT 22 JANUARI 2014 AGENDA 1. Opening 2. Licentiesysteem 3. Licentie-eisen 4. Financieel kader PAGINA 2 VAN 17 OPENING Even voorstellen Jan Peter Dogge

Nadere informatie

Lezing 7 december IPMA

Lezing 7 december IPMA Lezing 7 december IPMA Portfoliomanagement bij onvoorspelbaarheid Portfolio Management (PfM), definition PfM is the management of one or more project portfolios so as to maximize the contribution of projects

Nadere informatie

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 14.00: Welkom Best Practice Seminar 14.10: Centraal PMO als middelpunt van projecten en programma s Yvonne Veenma, Stedin 14.50: Pauze 15.30: Governance in een Enterprise

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy

Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy Be prepared for the future Herman Huidink & Hans de Jong TCF / TRM Basics (I) Werkstromen Tax Tax risk management & control Tax reporting & compliance

Nadere informatie

Foundations of Management (FMA)

Foundations of Management (FMA) Foundations of Management (FMA) 1 Verbreed uw bedrijfskundig inzicht L e a d e r s h i p E n t r e p r e n e u r s h i p S t e w a r d s h i p E fma@nyenrode.nl T 0346 291 200 W www.nyenrode.nl/fma 2 Wat

Nadere informatie

SIS FINANCE. voor professionals door professionals. consulting. interim management. finance professionals SIS. finance

SIS FINANCE. voor professionals door professionals. consulting. interim management. finance professionals SIS. finance FINANCE consulting interim management professionals over sis... duurzame relaties met onze opdrachtgevers gebaseerd op kennis van zaken, commitment en oplossingsgerichtheid. Finance is een middelgroot

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Next Generation Risk Based Certification

Next Generation Risk Based Certification BUSINESS ASSURANCE Next Generation Risk Based Certification DNV GL Relatiedag - 11 november 2014 Albert Zwiesereijn 2014-06-05 1 SAFER, SMARTER, GREENER Albert Zwiesereijn 37 jaar Voor DNV GL Officier

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Visie vanuit de BIG-5 op Standard Business Reporting

Visie vanuit de BIG-5 op Standard Business Reporting www.pwc.nl SBR Programma Visie vanuit de BIG-5 op Standard Business Reporting Amersfoort, Inhoud 1. Introductie en disclaimer 2. Rol binnen het SBR programma 3. Samenwerken of concurreren? 4. Bijzondere

Nadere informatie

Foundations of Management (FMA)

Foundations of Management (FMA) Foundations of Management (FMA) 1 Verbreed uw bedrijfskundig inzicht L e a d e r s h i p E n t r e p r e n e u r s h i p S t e w a r d s h i p E fma@nyenrode.nl T 0346 291 200 W www.nyenrode.nl/fma 2 Wat

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING COMBINEER MANAGEMENT- KENNIS MET PRAKTISCHE MANAGEMENTVAARDIGHEDEN Deze Master in het Management

Nadere informatie

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN)

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) 6e Sustainability Congres 17 maart 2005 Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) Programma Voorstel voor ISO Guidance on Social Responsibility Resultaten eerste vergadering

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 1 Planet The world is flat 2 People 3 Wereldbevolking: 6.541.920.085 (per

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Controlling & Accounting De cursus Controlling & Accounting duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree Naam instelling(en) Contactpersoon/contactpersonen Contactgegevens Universiteit

Nadere informatie

Danica Jiernes Madrid, 17 years

Danica Jiernes Madrid, 17 years Danica Jiernes Madrid, 17 years City of Malabon University (CMU) Bachelor of Secondary Education Major in Mathematics Mother s Occupation: Housewife (huisvrouw) Welder (lasser) I choose mathematics as

Nadere informatie

Workshop Lean en de nieuwe ISO normen

Workshop Lean en de nieuwe ISO normen Workshop Lean en de nieuwe ISO normen Ingrid Ort Inhoud Nieuwe normen; HLS Structuur; Stakeholder analyse; Zelf aan de gang. Normontwikkelingstraject Duurzaam vertrouwd 2011 2012 2013 2014 2015 ISO 9001

Nadere informatie

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 Environmental and Social Assessment Stakeholder Engagement EIA Fishing Biodiversity

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 ISO Revisions Nieuw en herzien Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 Inleiding Dit document maakt een vergelijking tussen ISO 9001:2008 en de Final Draft International

Nadere informatie

CIRM & SSC. Meerwaarde creëren met Corporate Infrastructure Resources Management en Shared Service Centeres

CIRM & SSC. Meerwaarde creëren met Corporate Infrastructure Resources Management en Shared Service Centeres CIRM & SSC Meerwaarde creëren met Corporate Infrastructure Resources Management en Shared Service Centeres Inhoud Voorwoord Corporate Infrastructure Resource Management 1. People, Process, Place 2. Veranderingen

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING COALITIE GEMEENTE AMSTERDAM RANDSTAD GOOD HOTEL AMSTERDAM PREFERRED PARTNER PROGRAM Create Beauty, Do Good WHY Create Beauty, Do Good 2009 2012 2014

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers?

Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers? Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers? Prof. Dr. Werner Bruggeman www.bmcons.com De High Performance Organisatie Kenmerken van hoogperformante organisaties (Manzoni): 1. High level of

Nadere informatie

Masterclass Controlling FAMO

Masterclass Controlling FAMO Masterclass Controlling FAMO Een programma voor Controlling bij de lokale overheid Het Zijlstra Center van de Vrije Universiteit heeft in samenwerking met de FAMO een praktijkprogramma voor Controlling

Nadere informatie

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development BiZZdesign Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools Research & Development 1 Profile CV Joost Niehof Name Grade Nationality Residence Role Joost

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

STRATEGIE VOOR KMO S PROF. DR. KURT VERWEIRE

STRATEGIE VOOR KMO S PROF. DR. KURT VERWEIRE STRATEGIE VOOR KMO S PROF. DR. KURT VERWEIRE TOOLS VOOR MANAGERS 2 Vlerick Business School 1WAT IS STRATEGIE? WHAT IS STRATEGY? 4 Vlerick Business School Formulating Winning Business Strategies MISSIE,

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel Fractie SAM Stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Fractie SAM Aan de universiteitsraad 13 november

Nadere informatie

& control. opleiding

& control. opleiding VU post- GRADUATE school of accounting & control opleiding Controlling (RC/EMFC) De VU-opleiding tot Executive Master of Finance and Control (RC) Allround Controller bedrijfseconomisch geweten en adviseur

Nadere informatie

het Zijlstra Center for Public Control and Governance

het Zijlstra Center for Public Control and Governance Aedes en het Zijlstra Center bieden u aan: - Een op woningcorporaties toegesneden Leergang voor Controllers - Waarin alle relevante en actuele beleidsvelden en aspecten van het vak van controller aan de

Nadere informatie

ISO55000: Harde norm voor assetmanagement in de context van organisatiecultuur AMC Seminar 2014

ISO55000: Harde norm voor assetmanagement in de context van organisatiecultuur AMC Seminar 2014 ISO55000: Harde norm voor assetmanagement in de context van organisatiecultuur AMC Seminar 2014 Robert van Grunsven, Adviseur CMS Asset Management Inhoud assetmanagement Assetmanagement ISO55000 assetmanagementsysteem

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

Rethinking leadership and middle management

Rethinking leadership and middle management Rethinking leadership and middle management 17 October 2013 Prof. dr. Jesse Segers The Future Leadership Initiative @Segersjesse challenging thoughts about leadership. Ego-dominant ( macht ) Rationeel

Nadere informatie

Inleiding 11 DEEL 1 BESCHRIJVING VAN DE RISICO S 23

Inleiding 11 DEEL 1 BESCHRIJVING VAN DE RISICO S 23 Inhoud Inleiding 11 Risicomanagement, een selectie van toepassingen in ondernemingsbestuur 13 Theorie? 15 Bekende toepassingen 17 Risicomanagement in de financiële sector 18 Risico s in verband met ondernemingsbestuur

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN.

WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN. WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN. COMPLIANCE RADAR De Compliance Radar helpt gemeenten een brug te slaan tussen beleidsdoelstellingen en uitvoering. Door

Nadere informatie

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN Aanbevelingen toekomst Code Banken 22 maart 2013 Inleiding De Monitoring Commissie Code Banken heeft sinds haar instelling vier rapportages uitgebracht. Zij heeft daarin

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie