Achter mijn glimlach ! 1!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Achter mijn glimlach ! 1!"

Transcriptie

1

2 Achter mijn glimlach! 1!

3 Eindredactie: Tanja Harpe Omslagontwerp: Sander Veenendaal KJJB 40-'49 Apollovlinder LL Diemen ISBN X 1994, 1998, 2002 Uitgeverij KJJB '40-'49 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. 2!

4 Achter mijn glimlach Vanuit het donker naar het licht Derde druk!!!!!!!!!!! Uitgeverij!KJJB!'403'49!! 3!

5 Kinderen zijn de zonen en dochteren van 's levens hunkering naar zichzelf.! Kahlil Gibran Interviews met de na-oorlogse generatie van ouders die de oorlog meemaakten in het voormalig Nederlands-Indië en bijdragen van ervaringsdeskundige hulpverleners. Tanja Harpe en Wilmar Dolman Een aantal van de geïnterviewden van de na-oorlogse generatie heeft om privacy-redenen gekozen voor een andere naam. Met oprechte dank aan allen die met hun persoonlijk verhaal achter hun glimlach laten kijken. Tevens danken wij de hulpverleners die hun medewerking hebben verleend door een waardevolle ervaringsdeskundige bijdrage te leveren. Tenslotte zijn wij allen erkentelijk die hebben meegewerkt aan de totstandkoming van dit boek. Wij dragen dit boek in liefde op aan onze kinderen: Michelle en Babet Sander en Ruben 4!

6 Inhoud 6 Voorwoord Annet de Bruyn en Bert Firing 9 Inleiding TH 14 Oorlogsleed TH 15 Aanpassingsgedrag TH 27 Loyaliteit WD 37 Gevoelloos vechten TH 47 Omgaan met verleden TH 59 Niet opvallen TH 71 Symbiose WD/TH 81 Evenwicht in het bestaan TH 92 Losgescheurd TH 105 Ongedeelde ervaringen WD 114 Overdracht WD 125 Altijd vechten TH 126 Eigen keuzes maken TH 132 Een helende dialoog TH 138 Behoedzaam te werk gaan TH 142 Elkaars waarheid respecteren TH 151 Goed zoals je bent TH 157 Nawoord Bert Firing 159 Wij 160 Aanbevolen literatuur 163 Artikelen 164 Algemeen 165 Adressen 167 Auteurs! 5!

7 Voorwoord Vanuit het KJBB-bestuur is aan de leden van de werkgroep Indische naoorlogse generatie (INOG) verzocht om een voor- en nawoord voor dit boek te schrijven. Graag willen wij aan dit verzoek gehoor geven. Tijdens de maandelijkse INOG-inloopdagen te Nieuwegein is er naast andere activiteiten ook ruimte om te praten over de eigen levensgeschiedenis. Dit leidt tot veel wederzijdse herkenning en betekent vaak een hele opluchting door te ervaren dat je meteen begrepen wordt zonder je verhaal te moeten toelichten of op onbegrip te stuiten. De interviews in dit boek vertonen zoveel overeenkomsten dat het van grote waarde is voor mensen die een antwoord zoeken op de vraag: `Wat heeft de problematiek van de tweede generatie te maken met een oorlog die vijftig jaar geleden aan het andere eind van de wereld gevoerd werd? ' Hoewel de leeftijd van de groepsleden uiteenloopt van 20 tot 52 jaar maakt deze lotsverbondenheid dat we ons thuis voelen op deze ontmoetingsdagen. Om de lezer een idee te geven wie tot de NOG gerekend wordt, volgt hieronder een korte verklaring. Allen zijn wij natuurlijk geboren na de oorlog. Sommigen in voormalig Nederlands Indië tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd, anderen in Nederland. Van onze ouders heeft één of beiden de oorlog tegen Japan en de onafhankelijkheidsstrijd meegemaakt. De groep bestaat uit Indischen, uit blanken en alle mengvormen daartussen. Dit boek is geen aanklacht tegen onze ouders, want een groot gedeelte van hen is zich niet bewust geweest dat hun trauma's konden doorwerken in het leven van hun kinderen. 6!

8 Zij verdienen alle respect omdat zij ontzettend hun best hebben gedaan om ons een goede opvoeding te geven met meer mogelijkheden op een betere toekomst dan zij zelf hadden. De verhalen en gedichten in deze bundel getuigen op zeer indringende wijze over de ervaringen van een aantal van ons, hetgeen aanleiding geeft om erkenning te vragen voor en de aandacht te richten op de psychosociale problematiek van de INOG. De problematiek is ontstaan uit een wisselwerking van de trauma's van onze ouders en de doorwerking hiervan bij hun kinderen. De trauma's van onze ouders zijn het gevolg van de oorlog en de woelige periode hierna in voormalig Nederlands Indië, de gedwongen emigratie en/of repatriëring, de moeizame aanpassing in Nederland en de specifieke sociaal culturele achtergrond. De trauma's vinden zijn weerslag in zaken zoals: gemis aan basale veiligheid, gebrek aan vertrouwen in relaties. Dit laatste kan gevolgen hebben in het aangaan van sociale contacten in werkrelaties en intieme relaties. Veel leden van de tweede generatie zijn bang voor conflicten, kunnen slecht omgaan met agressie en vertonen vluchtgedrag wanneer het hen emotioneel te zwaar wordt. Op den lange duur kunnen velen psychosomatische klachten krijgen. Een aantal tweede generatiegenoten is zich bewust van bovengenoemde gevolgen en hun onvermogen om emoties te hanteren. Wij willen dit gegeven doorbreken! Daarom zoeken wij naar alternatieven om deze aangeleerde overlevingsstrategieën te veranderen dan wel bij te stellen. Wij trachten onszelf te ontwikkelen tot een individu dat zichzelf mag zijn, eigen keuzes mag maken en grenzen durft te stellen. Een levenshouding wil aannemen om adequater met emoties en situaties om te gaan en dit aan te reiken aan onze kinderen.! Het neerschrijven van onze eigen geschiedenis, zwart op wit, getuigt van moed omdat wij daarmee een ongeschreven regel doorbreken. De meesten van ons hebben immers de boodschap meegekregen om datgene wat zich in het gezin afspeelde te verbergen voor de buitenwereld. Een andere regel was om ons bescheiden op te stellen en vooral niet op te! 7!

9 vallen! Daarmee voldeden wij aan de wens van onze ouders om ons zoveel mogelijk aan te passen aan de Nederlandse samenleving. Maar... hoe willen en kunnen wij * erkenning krijgen wanneer wij blijven zwijgen! * onze situatie duidelijk maken wanneer wij blijven zwijgen! * onze pijn een plaats geven wanneer wij blijven zwijgen! * in gesprek komen met onze ouders wanneer wij blijven zwijgen! Bij velen is de problematiek van de na-oorlogse generatie nog onbekend. Wij hopen dat dit boek zal bijdragen tot meer begrip voor het feit, dat onze problemen in relatie staan met het onverwerkte verleden van onze ouders. Tevens kan het boek een stimulans zijn om onszelf te bevestigen en te erkennen, om het zwijgen te doorbreken en te komen vanuit het donker naar het licht. Juli 1998 Namens!de!werkgroep!van!de!Indische!Na3oorlogse!Generatie,!! Annet!de!Bruyn!en!Bert!Firing 8!

10 We verwerven vrijheid wanneer we de volle prijs hebben betaald voor ons recht om te leven. Tagore Inleiding "Jullie hebben de oorlog gewonnen, maar zijn tot in het vierde geslacht de verliezers." Deze uitspraak deed een Japanse legerofficier nadat hij zich had overgegeven. In dit boek komen tien mensen van de 'Indische' na-oorlogse generatie (naar schatting tot personen) aan het woord. Hun ouders hebben de oorlog in Zuid-Oost Azië meegemaakt, waar ze werden opgesloten in interneringskampen, moesten werken aan de beruchte Birmaspoorlijn of vogelvrij buiten het kamp verbleven. Na de 'bevrijding' volgde de Indonesische vrijheidsstrijd -de extremisten-oorlog- en vervolgens de gedwongen repatriëring. In Nederland voelden ze zich vaak niet welkom. Ze kwamen letterlijk met lege handen; er was nauwelijks op vang en geen collectief rouwproces voor de overlevenden van de 'verre' oorlog. De 'assimilatie' verliep ogenschijnlijk geruisloos: ze hadden besloten er nooit meer over te praten. Zo konden de gevolgen zich uitstrekken over de levens van hun kinderen. Wie het verleden verzwijgt, blokkeert de toekomst. Momenteel kampen naar schatting mensen van de Indische naoorlogse generatie *) met ernstige gezondheidsklachten. De verwachting is dat dit aantal zal toenemen mede omdat de 'verre oorlog' na vijftig jaar eindelijk bespreekbaar wordt. Bovendien wordt de spankracht minder bij het ouder worden en onverwerkt leed laat zich niet kanaliseren: bij een ingrijpende verandering kan op allerlei fronten van alles mis gaan. Dit boek is niet bedoeld als verraad of ontrouw aan de ouders die het tij-! 9!

11 dens de oorlog en wellicht nog meer tijdens de periode erna, de Bersiaptijd, zo zwaar hebben gehad. Velen hebben gemeend alleen de heldenverhalen te moeten vertellen uit deze rauwe hoofdstukken van de geschiedenis. Een incompleet beeld, maar de rest was te erg voor woorden en in Nederland was slechts aandacht voor de 'eigen' oorlog. De ingeslikte pijn en het verdriet kregen de kans zich om te zetten in -voor hun kinderen- voelbare spanningen. Intussen waren de kinderen solidair en moesten waarmaken wat in de oorlog aan toekomst verloren was gegaan: het geschonden verleden van hun ouders repareren. Ouders hebben hun best gedaan en gehandeld naar hun beste vermogen. Het gaat niet om schuld. Leed is individueel. In de gezinnen is vaak meer gebeurd dan in dit boek verteld is. De verhalen zijn omwille van de leesbaarheid beknopt gebleven. Maar ze verwoorden de waarheid van kinderen die de gebakken peren ongevraagd op hun bord geserveerd kregen, die materieel nauwelijks iets tekort zijn gekomen, maar door de gevolgen van de oorlog emotioneel des te meer hebben moeten missen. Velen zijn nog steeds bezig zich te bewijzen, op zoek naar wie ze zijn. Voor de verhalen van hen die terugkeerden uit het voormalig Nederlands-Indië was destijds geen plaats. De geschiedenis lijkt zich te herhalen. Het inslikken van de pijn van traumatische ervaringen laat van binnen onuitwisbare sporen na. Onverwerkte, verdrongen pijn wordt doorgegeven aan de volgende generatie. Maar wat kun je doen als zoveel verloren is gegaan? Flink zijn, niet bij de pakken neerzitten en vooral niet voelen wat je voelt, was veelal de boodschap: één van de overlevingsmechanismen uit de kampen. Net als 'je moet het zelf kunnen(!), je hebt niemand nodig, je kunt immers niemand vertrouwen'. Onder alle omstandigheden doorgaan tot je allang niet meer kunt, aanpassen, niet opvallen, is de erfenis van de oorlog. In veel gezinnen namen kinderen onbewust de zorg voor hun ouders over, hetgeen een niet aflatende loyaliteit met zich meebracht. Bij de 'Indische' na-oorlogse generatie komt het voor dat de ouder zich identificeert met de Japanse agressor, een extra problematiek die bij Joden nauwelijks voorkomt. En de boodschap, ondanks Indische afkomst Nederlands gedrag te vertonen, maakt het nog ingewikkelder: waar hoor je dan thuis? Maar net als hun ouders leerden ze hun angst en pijn uiterst knap te verbergen: achter hun glimlach. Verdriet toon je niet, laat staan dat je 10!

12 het deelt. Dat veroorzaakt isolement en geeft het gevoel niet begrepen, eenzaam en in de steek gelaten te zijn. Door het gemis aan basisveiligheid is het moeilijk controle over het eigen leven te houden. De meest voorkomende klachten zijn verdriet, depressie, onrust, diepe wanhoop en angst, vooral voor afknappen in het werk. Hoe moet je anders je bestaan waarmaken? Jarenlang proberen ze te overleven, zich staande te houden in het eenzame gevoel niet echt aansluiting te hebben, niet wetend hoe het anders moet. Wat hebben ze trouwens meegemaakt, vergeleken bij het onvertelbare van hun ouders? De enorme machteloosheid waarmee deze na-oorlogse generatie worstelt, is misschien wel het meest treffend. Dat ze hun ouders niet uit die diepe put hebben kunnen helpen, is een ervaring die zonder meer traumatisch genoemd mag worden. Achter de glimlach zit niet alleen wanhoop, maar ook diepe verlatingsangst. Vragen om hulp is een moeilijke stap, want daarmee legt het 'kind' een verband met de oorlog en dat komt neer op een aanklacht tegen de ouders. Maar als je ergens last van hebt, is het beter je overlevingsvalkuilen te leren gebruiken als sterke kanten. Dit zijn de verhalen van mensen die de moed hebben gehad de familiecode-van-het-flink-zijn te doorbreken. Niet omdat ze daar bewust voor kozen, want het werd ze maar al te vaak niet in dank afgenomen. Het gevolg was vaak dat familie het contact verbrak. Het niet meer kunnen volhouden raakte de pijn van de ander, de ouder, broer of zus die het verleden zorgvuldig had weggeborgen. Vermijding en ontkenning zijn de grote mechanismen waarmee veel mensen zich door het leven proberen te slaan. Verdringen en zwijgen is wellicht het meest gevaarlijke wat een mens kan doen. Oorlogsleed kan zelfs ten koste gaan van het diepste wat een mens wil: gezien en gekend worden. Vooral als kind, dat geen bezit is maar een geschenk. Ieder mens maakt uiteindelijk zijn eigen volwassene, met alle beperkingen. Die keuze kunnen we -nog steeds in vrijheid- maken. In veel landen -steeds dichterbij- is dit niet het geval: haat leidt tot zelfvernietiging. De gevolgen zijn voelbaar. Voor en tijdens de werkconferentie over de 'Indische' na-oorlogse generatie in het voorjaar van 1994 werden nogal wat kanttekeningen geplaatst! 11!

13 bij het onderzoek dat het Instituut voor Psychotrauma verrichtte in opdracht van het Ministerie van WVC. Men kon zich niet aan de indruk onttrekken dat de uitslag moest zorgen dat specifieke regelingen ten behoeve van oorlogsslachtoffers konden worden gesloten. Dit is helaas inmiddels gebeurd en het is te hopen dat bekwame hulpverleners hun bijdrage zullen kunnen leveren aan het verwerken van door velen onbegrepen en ontkende ervaringen. In dit boek komt ook een aantal hulpverleners aan het woord. Zij zijn benaderd op grond van hun ervaringen met mensen van de 'Indische' na oorlogse generatie die in toenemende mate contact zoeken met de hulp verlening. Het (b)lijkt een voorwaarde dat de hulpverlener met de Indische- achtergrond op de hoogte is. In het hoofdstuk over de ontmoetingsgroep na-oorlogse generatie van de Vereniging Kinderen Japanse Bezetting en Bersiapperiode '41-'49 kunt u lezen dat een steeds groter aantal mensen hier herkenning vindt en daarmee erkenning van hun specifieke, in eigen kring veelal onbespreekbare problematiek zodat ze een begin kunnen maken met leven in de ware zin van het woord en in staat zullen zijn 'achter de glimlach' hun echte gezicht te tonen. Wij hopen dat de herkenning van de verhalen in dit boek het 'soedah, laat maar' in een ander daglicht zal plaatsen. De 'Indische' naoorlogse generatie heeft wel degelijk iets meegemaakt, maar er is ook veel aan te doen. Wij kunnen uit eigen ervaring aanraden die stap te zetten. Het is de moeite waard voor jezelf, je omgeving en je eventuele nageslacht de nare dingen te verwerken zodat ze zich niet kunnen uitstrekken over andere levens. *) Tot de 'Indische' na-oorlogse generatie behoren de kinderen van hen die in de periode , de oorlog en de daarop volgende periode van Indonesische vrijheidsstrijd en politionele acties, meestal bekend onder de naam 'Bersiap', in het voormalig Nederlands-Indië hebben meegemaakt. Tot deze groep behoren kinderen van 'totoks' **), Indo's, Molukkers, Chinezen en alle mengvormen daartussen. Een deel is geboren in Indonesië, een deel in Nederland. De leeftijd varieert grofweg van 15 tot 48 jaar. 12!

14 **) totok: iemand die geboren is uit blanke ouders, die zich niet vermengden met de autochtone bevolking Velen beschouwen zich gevoelsmatig als Indisch of voelen zich er nauw mee verbonden. Zeist/Wijk bij Duurstede, 1994! 13!

15 Oorlogsleed De oorlog was niet afgelopen toen je werd bevrijd met vrijheid na het Jappenkamp begon een nieuwe strijd. Strijd om je leven op te bouwen strijd voor erkenning van je pijn en jouw verblijf in 't Jappenkamp kleurde mijn levenslijn. Ik heb de oorlog meegemaakt al ben ik pas daarna geboren angst voor agressie en geweld glans. die heb ik nooit verloren. Niemand weet hoe oorlogsleed onbewust en ongewild gevoelens in een mens verstilt. nietsontziend vernietigend generaties en relaties emotieloos en collectief verloochent en verkilt. Geen van ons heeft dit voorzien laat staan bewust gewild... Maar ondanks oorlogen de pijn kunnen we altijd proberen er toch weer voor elkaar te zijn. Met respect naar een balans dan pas krijgt het leven Tanja, 1991! 14!

16 Als je een vreemde voor jezelf bent, raak je ook van anderen vervreemd. Anne Wilson Schaef Aanpassingsgedrag Zacharias (1948): We woonden al een tijdje in Nederland en ineens moesten we ons als Nederlander gaan gedragen. We aten stamppot en ik vond het afgrijselijk. Dat was een van die rigoureuze veranderingen die niet werden uitgelegd. Het was gewoon zo. Er werden ook geen Maleise woorden meer gebruikt... mijn vader had echt het idee dat we ons hier maar het beste op alle fronten konden aanpassen. Maar het was tegelijkertijd dubbel: als je met de Hollandse mentaliteit kwam binnenstappen, had je fratsen. Wanneer je het in je hoofd haalde naar het 'waarom' te vragen als hij iets zei, was dat westers. Dat doe je namelijk niet, vragen naar het waarom. Als je dat wèl deed, was het antwoord steevast: "Omdat ik dat zeg en als je het nog een keer waagt, krijg je een draai om je oren." Als ik een vriendje meenam, die niet de beleefdheid had zich keurig voor te stellen, werd ik na zijn vertrek bij mijn vader geroepen die mij meedeelde dat dit zeer onbehoorlijk gedrag was en dat moest ik vooral anders doen. Ik moest netjes en beleefd zijn, beter zijn dan Hollanders. Zo'n vriendje nam ik dus liever niet meer mee, want de signalen logen er niet om. Maar het blijft nauwelijks tastbaar, want over de werkelijke betekenis van de boodschap werd gezwegen. Dan kun je twee kanten uit als kind: van mijn zus had ik al gezien wat het effect was van er dwars tegenin in gaan, dus ik koos onbewust voor aanpassingsgedrag. Mijn ouders zijn allebei Indo, geboren op Java. Vlak voor de oorlog zijn ze getrouwd. Vrijwel meteen na de geboorte van mijn oudste zus is mijn vader opgepakt en getransporteerd naar Japan. Daar werd hij tewerkge-! 15!

17 steld in de tinmijnen en bevrijd door de Amerikanen. Tijdens de oorlog heeft mijn moeder op Java gewerkt als verpleegster. Na de capitulatie van Japan is ze met mijn zus geïnterneerd. Bij de terugkeer van mijn vader uit Japan zijn ze naar Makassar gegaan, omdat mijn vader daar een baan bij het onderwijs kon krijgen. Daar ben ik in 1948 geboren. Omdat op ons huis werd geschoten, moesten we regelmatig een schuilplaats zoeken. We zijn gevlucht uit Makassar omdat onze veiligheid niet meer was gegarandeerd. Mijn vader stond toen voor de keus Indonesisch staatsburger te worden of naar Nederland te gaan -hij had recht op verlof- en hij besloot dat de toekomst voor zijn kinderen in Nederland betere vooruitzichten had. Mijn ouders hebben alles achter moeten laten wat ze weer hadden opgebouwd en zijn met inmiddels drie kinderen naar het onbekende land gegaan. We kwamen hier in 1952 aan. Het was de tweede keer dat ze in hun leven alles verloren: een keer in de oorlog en vervolgens na de 'bevrijding', die voor hen geen echte bevrijding is geweest. Het vertrek naar Nederland hebben ze evenmin ervaren als een volledige vrije keus. Ze moesten heel wat stappen terugdoen. We hadden hier geen familie en kwamen volledig ontheemd aan. Wat ik me nog goed herinner, is de eerste sneeuw. We zaten in Limburg in een contractpension en ik had het ontzettend koud. Als kleine kleuter stond ik met mijn mond open om de sneeuwvlokken op te vangen. Verder weet ik nog dat ik die broeken met dat elastiek onder de knie vreselijk vond: het voelde vreemd aan en het jeukte verschrikkelijk want die warme wollen stof was ik niet gewend. Je had hier ook zondagse kleren en dat kende ik eigenlijk niet. In Nederland moest je er altijd netjes bijlopen, aangekleed met een stropdasje. Dat vond ik maar niks, maar ik hield mijn mond want ik wist nooit hoe mijn vader zou reageren. Vanuit het contractpension in Limburg zijn we verhuisd naar Noord- Holland, omdat daar een vacature in het onderwijs was. We waren de eerste Indische familie in dat dorp, dus voor de inwoners waren we eigenlijk zwarten. Het schoolbestuur was, wellicht mede daarom, niet unaniem van mening dat mijn vader moest worden aangenomen, dus hij kwam eerst op proef en... hij mocht blijven. In Nederland kwam ik op een katholieke kleuterschool. Ik was gefasci- 16!

18 neerd door de nonnen die in volledig habijt twee dingen tegelijk konden: bidden met de rozenkrans op de rug en opletten. Het was vredig in tegenstelling tot thuis: daar was een constante strijd tussen mijn oudste zus en mijn ouders. Dat heb ik toen nooit begrepen, achteraf wel. Ze was niet in staat zich aan te passen aan het strakke regime. Het resultaat van al die ruzies was dat ze op een kostschool werd geplaatst. Daar moest mijn vader allerlei leningen voor afsluiten en dat geld kon maar één keer worden uitgegeven. In het dorp waren allerlei mensen van goede wil die ons van alles toestopten. Uiteindelijk waren we met niets naar Holland gekomen, maar ik herinner me nog de afhankelijkheidspositie die je daardoor kreeg. Je moest dankbaar zijn. Er waren ook mensen die ogenschijnlijk kwamen helpen, maar die werden er zelf beter van. Dat vergroot niet bepaald je vertrouwen in mensen. Ook thuis was dat vertrouwen er niet echt. De gezinstraditie was dat mijn moeder automatisch de kant van mijn vader koos bij ruzies die vaak over geld gingen. Dat gaf zoveel spanning dat ik me voornam niet in geld geïnteresseerd te zijn, althans, ik wil er geen ruzie over. Mijn vader kreeg in die tijd aanvallen van astma, waarvoor hij een tijd in het ziekenhuis heeft gelegen. De specialist adviseerde hem te verhuizen naar een plek die beter was voor zijn gezondheid. Dat werd het midden van het land, waar mijn oudste zus weer bij ons kwam wonen. Ik was toen ongeveer zeven jaar en moest de eerste klas van de lagere school weer overdoen, want ik kon me niet zo goed concentreren. In onze nieuwe woonplaats werd ik wel eens uitgescholden, niet eens zozeer vanwege mijn huidskleur, maar we aten toen weer regelmatig Indisch, dat is met knoflook. Daarvan krijg je een bepaalde lichaamsgeur en dan kreeg je naar je hoofd dat je stonk. Ik vertelde daar thuis niets over want dan zou 'wees maar flink' de boodschap zijn. Ik heb vier broers en vijf zussen, waarvan de oudste drie kinderen in Indië zijn geboren. In Nederland kregen we een broertje dat dood geboren is. Mijn moeder zegt dat hij kort heeft geleefd. Mijn zusje en ik waren op school. Klasgenoten riepen ons en we zagen mijn vader die langsliep met een klein kistje in zijn armen. Thuis werd er verder niet over gepraat... het leven ging gewoon weer door. Verdriet deelden we niet en we toonden het evenmin. In ons gezin was trouwens geen echte scheidslijn tussen degenen die daar! 17!

19 en hier geboren zijn. Behalve mijn zus die na mij komt, kunnen we allemaal Indisch koken. Hoewel ze net als ik op Makassar is geboren, voelt ze zich geen Indo, zegt ze. Ik heb zelf geen echte duidelijke herinneringen aan Indonesië. Wat ik nog weet is dat we in Noord-Holland dat hele fijne zilverwerk hadden, djokja-zilver. Prachtig was dat, het betekende ook iets voor me. Maar op een dag was alles weg. Zo zijn veel dingen gewoon weggedaan, waarschijnlijk verkocht of weggegeven omdat Hollands worden zo belangrijk was. Mijn vader heeft dat zo ver doorgevoerd dat hij zelfs met zijn familie brak. Het kon kennelijk niet samengaan. De angst het niet goed genoeg te doen, speelde waarschijnlijk een grote rol. Angst heeft ook mijn jeugd gekenmerkt. Angst voor m'n vader... Hij had iets onberekenbaars en hij vroeg je niet waarom je bepaalde dingen deed: hij constateerde het. Bijvoorbeeld, hij kwam een keer thuis en mijn oudste zus en ik werden bij hem geroepen. We kregen van hem te horen dat we brutaal waren geweest. Daar stond straf op: draai om je oren en een pak slaag. Als dat nu nog met de blote hand ging, was het misschien nog te verdragen, maar hij had een stuk tuinslang op zijn bureau liggen en daar kreeg je behoorlijke klappen mee. Het gebeurde een keer dat we op straat niet opzij waren gegaan voor iemand uit het dorp. Hij hoorde dat, nam dat voor kennisgeving aan en de gevolgen waren voor ons. Als mijn moeder vond dat wij vervelend waren -met zoveel kinderen is dat altijd wel iemand, maar als oudste hoor je dan het verstandigst te zijn-werd de 'hulp' van mijn vader ingeroepen. Je moest bij hem komen, zonder naar jou te luisteren deelde hij mee wat hij van mijn moeder te horen had gekregen en dan volgde het strafritueel. Ik denk nu wel eens op de manier zoals het in het kamp gebeurde: als gevangene had je geen enkel recht van spreken, je 'mocht' alleen de straf in ontvangst nemen ook al stond die niet in verhouding met het 'vergrijp'. Ik kon mijn moeder ook niet echt vertrouwen. Voor zover ik me kan herinneren, heeft mijn moeder nooit ingegrepen door tegen mijn vader te zeggen: nu stop je ermee! Hij kon in blinde woede doorgaan. Hij koppelde ook dingen. Aan het begin van de week kreeg je een draai om je oren als iets hem niet beviel, maar als je in de loop van de week weer iets presteerde wat hem niet aanstond, vond hij dat je niets van die oorvijg had geleerd, dus werd de straf verzwaard. Het was echt een kampregime: pure mishandeling. Mijn rug is een keer zo zwaar toegetakeld dat ik alleen op mijn buik 18!

20 kon liggen. Na zulke straffen kreeg ik ook geen eten. Mijn oudste zus probeerde me iets te brengen en toen mijn vader dat ontdekte heeft hij haar behoorlijk aangepakt. Ik moest extra uitkijken, zei hij, want hij zou me dan nog meer te grazen nemen... die dreiging staat me nog helder voor de geest. Het engste van het engste stond me te wachten... stel je dat eens voor bij een kind op de lagere school. Daar kon ik soms moeilijk mijn hoofd erbij houden. En dat was een ramp want de schoolresultaten waren heel belangrijk voor mijn vader. Ik had in de eerste klas met kerst een zevenenhalf voor vlijt en op het paasrapport was dat een punt gezakt. Die juffrouw heeft nooit geweten wat die paasvakantie voor mij heeft betekend... Na zo'n mishandeling ging ik op bed zitten, trok de dekens over me heen en probeerde in slaap te komen. De volgende dag moest ik dan om zes uur opstaan en op de slaapkamer van m'n ouders op m'n knietjes huiswerk maken, tot het ontbijt en daarna naar school. Ik voelde me zo aan alle kanten in de steek gelaten en dat is nog maar zwak uitgedrukt. Je durft je ouders niet te veroordelen. Hoe dan ook ontstaat er toch een patroon van afhankelijkheid. Zo kwam ik in mijn volgende woonplaats in het midden van het land, met mijn Noordhollandse accent: een onzeker, bang jongetje dat 'skool' zei in plaats van school. Daar werd ik op gepakt. Ik denk dat alles wat ik tot nu toe had meegemaakt tot resultaat had dat mijn schoolrapporten niet bepaald, uitblonken in mooie cijfers. Integendeel, ik haalde veel onvoldoendes. Ik heb een paar keer gedoubleerd. Mijn vader zag mijn onvermogen alleen als luiheid en ging van het standpunt uit: dan sla ik het erin. Dat gebeurde bijvoorbeeld met de tafels van vermenigvuldiging. Door de spanning en de angst kon ik me niet concentreren. Na het eten was de opdracht huiswerk maken en hardop de tafels zeggen terwijl je om de tafel heenliep. Als je een fout maakte, wist je wat je te wachten stond: na een draai om je oren kon je weer opnieuw beginnen. Dat is zo vernederend. De oudsten kregen ontzettend veel straf. We moesten gewoon zijn agressie opvangen. Gelukkig werd mijn vader op een gegeven moment adjunct-directeur en dat was een verademing: het betekende dat hij minder tijd had zich met het gezin te bemoeien. We hadden trouwens wel een open gezin. Naar! 19!

21 buiten toe waren mijn ouders zeer gastvrij, echt Indisch. Maar ik denk dat weinig mensen doorhadden wat werkelijk bij ons thuis gebeurde. Op de lagere school had ik één vriend met wie ik nog steeds contact heb. Verder ging ik niet echt met anderen om. Ik was nogal in mezelf gekeerd. Sport trok me niet echt aan. Op school had je van die groepen die gekozen moesten worden als er een wedstrijd was. Samen met een andere jongen bleef ik altijd over... Over de oorlog werd gesproken in termen van 'dat is geweest en daar praten we niet meer over'. Mijn vader heeft één keer iets verteld over zijn Japanse tijd: dat hij het daar heel slecht heeft gehad, weinig eten en als je ziek was, sleepte je je voort anders kreeg je ook geen eten. Tussen de regels door hoorde je wel dat hij mishandeld is geweest. Hij heeft daar vrienden verloren. Ik schijn naar één van hen te zijn vernoemd, althans dat zegt mijn moeder. Mijn vader heeft de uitwerking van de atoombom met eigen ogen gezien. Ik kan daar niet met hem over praten. Weg uit Indonesië vond hij vreselijk. In Europa brak een jaar na onze aankomst de koude oorlog uit. Ik weet nog die inval in Hongarije: ineens stond onze kelder vol met allerlei blikken. Het gehamster begon weer en op school werd nog steeds over de oorlog hier gesproken, nooit over Zuid-Oost Azië, waar zoveel was gebeurd. Net als je niet sprak over Indo zijn, wij moeten beter zijn dan Hollanders. Mijn vader heeft dat nog heel sterk. Als je met hem een onderwerp aansnijdt waar hij weinig vanaf weet, houdt hij de boot af en komt er na bestudering op terug. Hij is in alles perfectionist in hart en nieren en verwacht dat eigenlijk ook van zijn kinderen. Ik heb heel wat kritiek van hem moeten aanhoren: in zijn ogen was ik te stom om voor de duvel te dansen. Hij wilde graag dat ik zou doorstuderen, maar het bleek dat ik niet aan die wens kon voldoen. Dan vraag je je af hoe je tot een beroepskeuze komt. Ik hielp graag in een banketbakkerszaak bij ons in de straat. Toen ik van school kwam, ben ik naar de banketbakkersopleiding gegaan. In die tijd -mijn puberteit- kreeg ik een vriendinnetje. Haar vader vond mij niet goed genoeg voor zijn dochter. Afgewezen dus. Vaag had ik het gevoel dat het met mijn Indo-zijn te maken had. Ik was een eenling en nogal op mezelf Ik had daarna wel vriendinnetjes, maar het werd nooit 20!

22 echt serieus omdat ik niet vol vertrouwen contact kon maken. Dat had ik nooit geleerd. Thuis zorgde ik intussen dat mijn vader geen aanmerkingen op mijn gedrag zou kunnen maken. Ik was veel buitenshuis. Samen met mijn zus ging ik vaak naar het museum waar we hielpen in de archeologische werkgroep. Bijna al onze vrije rijd waren we daar om potten schoon te maken, scherven te plakken. Op die manier kom je dan weer in contact met mensen. Ik trok daarnaast veel met mijn vriend op, hoewel ik me nu realiseer dat ik hem niet alles vertelde. Hij zag wel een aantal dingen, maar daar praatte je niet over. In mijn eerste baan werd ik me eigenlijk pas echt bewust van mijn kleur. Tijdens mijn stageperiode zocht ik werk. Ik wist dat ergens een vacature was en ik ging erheen. In de winkel, waar gelukkig op dat moment niemand was, stelde ik me voor en zei dat ik in opleiding was en had gehoord dat er een vacature was. De echtgenote van de baas riep naar achteren: "Man, er staat een zwarte en die wil hier komen werken." Ik maakte meteen rechtsomkeert en zei: "Een prettige dag." Natuurlijk was ik vroeger ook wel eens aangesproken op mijn huidskleur, maar dat had niet echt gevolgen. Daar kon ik me voor afsluiten. Maar dit ging te ver. Bij een grootwinkelbedrijf heb ik ook iets dergelijks meegemaakt. Ik was uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek en op de trap kwam ik de personeelschef tegen. Ze waren al voorzien, zei hij. Ik kreeg niet eens een gesprek. Wie schetst mijn verbazing toen de advertentie een week later weer in de krant stond. Ik ben erheen gegaan en zei dat ik het niet begreep. Maar ik kreeg een zeer ontwijkend antwoord waaruit bleek dat ik niet in beeld was. Toen ik in dienst moest, ben ik het huis uitgegaan. Ik zat bij de landmacht en moest uiteindelijk naar Duitsland. Maar dat wilde ik niet, want er zat ook een afdeling van de troepenmacht in Suriname. Dat trok me veel meer. Liever was ik naar Nieuw-Guinea gegaan, maar dat kon toen niet meer. Dit was een van de eerste dingen die ik zelf bedacht zonder er met mijn ouders over te praten, laat staan toestemming te vragen. Dat was een soort ommekeer. Mijn diensttijd is heel leerzaam geweest, hoewel ik af en toe aan de kant van de weg heb liggen janken. Met volle bepakking in die tropische hitte en dan een mars van dertig kilometer. Zo leer je wel wat discipline is. Na de dienst besloot ik het bedrijfsleven te! 21!

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

Door het raam ziet ze Bea, de benedenbuurvrouw. Ze veegt de sneeuw weg van het pad voor de flat. Uitslover, denkt Alice.

Door het raam ziet ze Bea, de benedenbuurvrouw. Ze veegt de sneeuw weg van het pad voor de flat. Uitslover, denkt Alice. Alice ligt in bed. Heel langzaam wordt ze wakker. Haar lichaam ontspannen, haar hoofd leeg. De vertrouwde geur van haar man Jules hangt in de slaapkamer. Een geur van alcohol, nootmuskaat en oude man.

Nadere informatie

Oud worden met de oorlog

Oud worden met de oorlog 1555#Opmaak Oud w m d Oorlog 03-04-2001 15:07 Pagina 3 F.A. Begemann Oud worden met de oorlog 1555#Opmaak Oud w m d Oorlog 03-04-2001 15:07 Pagina 4 Elsevier, Maarssen 2001 Omslagontwerp en lay-out: Henri

Nadere informatie

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem Het overlijden van een broer of zus is een ingrijpende gebeurtenis. Toch wordt het onderwerp in de rouwliteratuur doodgezwegen. Tot verbazing van Minke Weggemans. De pastoraal therapeute schreef er daarom

Nadere informatie

Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding

Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding PRAKTIJK VOOR VERLIESVERWERKING Wilma Luyke Doetinchem Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding "Ik kan U vertellen dat ik in zak en as zat voordat ik bij Wilma aanklopte. Mijn vrouw is plotseling

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Voorwoord 7. 1 Blijven je ouders je ouders? 13. 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19. 3 Houd ik mijn eigen naam? 23. 4 Wie betaalt er voor mij?

Voorwoord 7. 1 Blijven je ouders je ouders? 13. 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19. 3 Houd ik mijn eigen naam? 23. 4 Wie betaalt er voor mij? Inhoud Voorwoord 7 1 Blijven je ouders je ouders? 13 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19 3 Houd ik mijn eigen naam? 23 4 Wie betaalt er voor mij? 25 5 En als ik zelf geen contact wil? 27 6 Hoe gaat dat, scheiden?

Nadere informatie

Herdenking vanuit het oogpunt van Japanse Nakomelingen. Aya Ezawa, Universiteit Leiden

Herdenking vanuit het oogpunt van Japanse Nakomelingen. Aya Ezawa, Universiteit Leiden Indië Lezing, 8 maart 2016, Amsterdam Herdenking vanuit het oogpunt van Japanse Nakomelingen Aya Ezawa, Universiteit Leiden Mijn doel in deze lezing is een beeld schetsen van de ervaringen van Japans-Indische

Nadere informatie

Alleen een plastic tasje

Alleen een plastic tasje Alleen een plastic tasje Gaat u zitten, fijn dat u er bent. Wilt u thee? Met suiker? Zal ik beginnen bij het begin? Ik woon hier sinds 1970. Toen ik hier aankwam, had ik alleen een klein plastic tasje

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Het Rouwende Kind. een handvat voor de volwassene

Het Rouwende Kind. een handvat voor de volwassene Het Rouwende Kind een handvat voor de volwassene Het Rouwende Kind een handvat voor de volwassene Nina José Verhoeven Elk kind dat oud genoeg is om van iemand te houden, is oud genoeg om te rouwen. Alan

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

Toespraak van Anouchka van Miltenburg, Voorzitter van de Tweede Kamer, bij de bijeenkomst van de Stichting Herdenking 15 augustus 1945, op 14 augustus 2015 in de Tweede Kamer We dachten dat we na de capitulatie

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Maastrichtse interview met kinder- en jeugdigen versie MIK

Maastrichtse interview met kinder- en jeugdigen versie MIK Maastrichtse interview met kinder- en jeugdigen versie MIK Dr. Sandra Escher Prof. Dr. Marius Romme Stichting Leven met stemmen Bemelen interview@hearing-voices.com Project kinderen en jeugdigen die Stemmen

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. namelijk afschuwelijke dingen! Daders zijn soms zo creatief en geslepen, daar kunnen we ons maar amper een voorstelling bij maken.

Hoofdstuk 1. namelijk afschuwelijke dingen! Daders zijn soms zo creatief en geslepen, daar kunnen we ons maar amper een voorstelling bij maken. Hoofdstuk 1 Het beestje bij de naam Wat gebeurt er precies? In dit hoofdstuk wil ik graag stilstaan bij geweld en misbruik en wat het precies is. We hebben hier allemaal onze eigen ideeën over. Schelden,

Nadere informatie

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb hoofdstuk 8 Kernovertuigingen Kernovertuigingen zijn vaste gedachten en ideeën die we over onszelf hebben. Ze helpen ons te voorspellen wat er gaat gebeuren en te begrijpen hoe de wereld in elkaar zit.

Nadere informatie

MAASTRICHTSE INTERVIEW MET STEMMENHOORDER KINDER- EN JEUGDIGEN VERSIE (MIK) Naaminterviewer:... Naam geïnterviewde:... Adres:......

MAASTRICHTSE INTERVIEW MET STEMMENHOORDER KINDER- EN JEUGDIGEN VERSIE (MIK) Naaminterviewer:... Naam geïnterviewde:... Adres:...... MAASTRICHTSE INTERVIEW MET STEMMENHOORDER KINDER- EN JEUGDIGEN VERSIE (MIK) Naaminterviewer:... Naam geïnterviewde:... Adres:...... Telefoonnummer:... Leeftijd:... Samenstelling leefgroep... Op welke (soort)

Nadere informatie

Heilig Jaar van Barmhartigheid

Heilig Jaar van Barmhartigheid Heilig Jaar van Barmhartigheid van 8 december 2015 tot 20 november 2016 Paus Franciscus heeft alle mensen van de hele wereld uitgenodigd voor een heilig Jaar van Barmhartigheid. Dit hele jaar is er extra

Nadere informatie

EIGEN BLOED Over moeders die hun kind afstaan ter adoptie

EIGEN BLOED Over moeders die hun kind afstaan ter adoptie EIGEN BLOED Ik zie het koppie al, zegt de huisarts tegen de dertienjarige Henny Paniek Ze kwam bij hem vanwege buikpijn Dan gaat alles razendsnel Met een ambulance wordt Henny naar het ziekenhuis gebracht

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier

Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier Vraag 1 Hoe heb je zielsliefde ontdekt, en ontdekte je zielsliefde het ook op dat moment? Ik ontmoette haar op mijn werk in de rookruimte. We konden

Nadere informatie

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben.

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben. Het meditatieprogramma duurt veertig dagen en bestaat uit tien affirmaties. Het is fijn om gedurende dit programma een dagboek bij te houden om je bewustwordingen en ervaring op schrijven. Elke dag spreek

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt.

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij kunt geen mensen haten en doet geen ander zeer misschien ben jij het wapen waarmee ik liefde leer.

Nadere informatie

VRAGENLIJSTEN. Verlatingsangst - Pagina 57. Wantrouwen en Misbruik - Pagina 79

VRAGENLIJSTEN. Verlatingsangst - Pagina 57. Wantrouwen en Misbruik - Pagina 79 Verlatingsangst - Pagina 57 1 Ik ben vaak bang dat de mensen die me dierbaar zijn me zullen verlaten 2 Ik klamp me aan mensen vast omdat ik bang ben om in de steek gelaten te worden 3 Er zijn te weinig

Nadere informatie

Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes.

Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes. Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes. Rust nu maar uit, je hebt je strijd gestreden. Je hebt het als een moedig man gedaan. Wie kan begrijpen hoe je hebt geleden en wie kan voelen,

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

Onderzoek (v)echtscheidingen

Onderzoek (v)echtscheidingen Onderzoek (v)echtscheidingen 31 augustus 2013 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden samen met Villa Pinedo van 30 juli tot en met 30 augustus, deden 664 jongeren mee waarvan de ouders gescheiden

Nadere informatie

De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter.

De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter. De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter. 22 Tekst hilde tromp Beeld Eljee Styling en visagie Marianne

Nadere informatie

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten Doortje Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten isbn: 978-90-484-0769-9 nur: 344 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgenomen

Nadere informatie

Ruth 1 - God gaat altijd met je mee!

Ruth 1 - God gaat altijd met je mee! Ruth 1 - God gaat altijd met je mee! Gezinsdienst en Doop Norah Maaike Kloeze Liturgie Welkom Eerste adventskaars aansteken plus gedichtje Zingen 1. Groot en machtig is Hij (Opwekking 387) 2. God kent

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Niet eerlijk. Kyara Blaak

Niet eerlijk. Kyara Blaak Kyara Blaak Niet eerlijk Kyara Blaak Kyara Blaak 248media uitgeverij, Steenwijk Grafische realisatie: MDS Grafische Vormgeving Illustraties binnenwerk: Kyara Blaak Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Als je iets verkeerd doet, verdien je straf. Ja toch? Dat is eerlijk. Er is niemand die nooit iets

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Sander Kloet. Elisha Mercelina. Het zwarte meer

Sander Kloet. Elisha Mercelina. Het zwarte meer Sander Kloet koud zo voelt het hier. kil ik weet niet waar het vandaan komt het is geen kou. het is angst. angst voor de wereld angst voor de dag van morgen bang dat we dingen vergeten bang dat we dingen

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Arigato. opdrachtenblad. Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten

Arigato. opdrachtenblad. Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten Arigato opdrachtenblad Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten Lesuurpakket Arigato Thema s: oorlogsverleden; mensenrechten; vergeven; herdenken. Verdiepingsopdrachten:

Nadere informatie

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week onderbouw Les 1 Online Dit ben ik! Besef van jezelf Forming Ik kan mezelf voorstellen aan een ander. Ken je iemand nog niet? Vertel hoe je heet. Les 2 Online Hoe spreken we dit af? Keuzes maken Norming

Nadere informatie

Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl

Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Witte en rode rozen Eerste druk, 2014 2014 Lieve De Coninck Corrector: Raf De Coninck Fotograaf: Jeff Thielemans Omslagontwerp: Roger Thielemans Portretfoto: Brigitte Buelens isbn: 9789048432905 nur: 749

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005

rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005 rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005 Provided by Fanart Central. http://www.fanart-central.net/stories/user/fightgirl91/21803/rijm Chapter 1 - rijm 2 1 - rijm Gepaard

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

ISABEL EN BAS VAN RHIENEN (6)

ISABEL EN BAS VAN RHIENEN (6) Als tweeling ben je nooit alleen. Maar je bent ook altijd de helft van iets. Vijf broers en zussen vertellen hoe ze samen zichzelf zijn. Tekst Nanneke van Drunen Foto s Edith Verhoeven ISABEL EN BAS VAN

Nadere informatie

Maryam, dochter van een Joodse vader en een Hollands-Javaanse moeder, kind van de oorlog, kind van de vrede.

Maryam, dochter van een Joodse vader en een Hollands-Javaanse moeder, kind van de oorlog, kind van de vrede. INTRODUCTIE EN HIJ IS EEN VAN DE ZEER ZWIJGENDE VADERS Maryam, een kleine, tengere vrouw. Ze spreekt haar woorden zorgvuldig uit, behoedzaam bijna. Ze vermijdt overdrijvingen. Ingetogen verhaalt ze dat

Nadere informatie

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer.

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer. Psalmen Psalm 119 Heer, ik wil leven volgens uw wetten 1 Gelukkig zijn mensen die altijd het goede doen, die leven volgens de wet van de Heer. 2 Gelukkig zijn mensen die altijd denken aan de woorden van

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN

SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN Dit thema is opgesplitst in drie delen; gevoelens, ruilen en familie. De kinderen gaan eerst aan de slag met gevoelens. Ze leren omgaan met de gevoelens van anderen. Daarna

Nadere informatie

Noach bouwt een ark Genesis 6-8

Noach bouwt een ark Genesis 6-8 2 Noach bouwt een ark Genesis 6-8 Het is niet fijn meer op de aarde. De mensen maken ruzie, ze vechten en ze zijn God vergeten. Maar er is één man die anders is. Dat is Noach. Op een dag praat God met

Nadere informatie

Openingsgebeden INHOUD

Openingsgebeden INHOUD Openingsgebeden De schuldbelijdenis herzien Openingsgebeden algemeen Openingsgebeden voor kinderen Openingsgebeden voor jongeren INHOUD De schuldbelijdenis herzien De schuldbelijdenis heeft in de openingsritus

Nadere informatie

Inner Child meditatie

Inner Child meditatie De Inner Child meditatie Uit: Je Relatie Helen Een nieuwe weg naar heling van je relatievaardigheid Indra Torsten Preiss De Inner Child meditatie De Inner Child-meditatie is de meditatie bij uitstek om

Nadere informatie

Huwelijkscatechese ds. Willem Smouter, NGK Ede

Huwelijkscatechese ds. Willem Smouter, NGK Ede Huwelijkscatechese ds. Willem Smouter, NGK Ede In de Nederlands Gereformeerde Kerk Ede wordt twee keer per jaar een huwelijkscatechese aangeboden, die vijf avonden duurt. Hieronder volgt een overzicht

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

De Inner Child meditatie

De Inner Child meditatie De Inner Child meditatie copyright Indra T. Preiss volgens Indra Torsten Preiss copyright Indra T. Preiss Het innerlijke kind Veel mensen zitten met onvervulde verlangens die hun oorsprong hebben in hun

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Gezinspsychiatrie in Beilen

Gezinspsychiatrie in Beilen informatie voor kinderen Gezinspsychiatrie in Beilen Dagbehandeling, kliniek en centrum voor gezinshereniging www.ggzdrenthe.nl Met het hele gezin in behandeling Jouw gezin komt misschien in behandeling

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

Cambriana online hulpprogramma

Cambriana online hulpprogramma Dit is deel 1 van het online hulpprogramma van Cambriana. Verwerking van een scheiding 'Breaking up is hard to do' Neil Sedaka Een scheiding is een van de pijnlijkste ervaringen die je kunt meemaken in

Nadere informatie

Op de vlucht. Lesprogramma. Voor kinderen van 8-12 jaar. Logo Share tech mono. Pay off Exo 2.0 Regular

Op de vlucht. Lesprogramma. Voor kinderen van 8-12 jaar. Logo Share tech mono. Pay off Exo 2.0 Regular Lesprogramma Voor kinderen van 8-12 jaar Op de vlucht Stichting Gave Marie Curiestraat 35, 3846 BW Harderwijk 0341 460328 servicedesk@gave.nl www.gave.nl Beste kinderwerker, Het dode jongetje op het strand.

Nadere informatie

LEZEN FICTIE BK 1 LEKKER LEZEN PERRON 1

LEZEN FICTIE BK 1 LEKKER LEZEN PERRON 1 LEZEN FICTIE BK LEKKER LEZEN PERRON Lekker lezen Daar lag de molen. Donker en dreigend lag hij daar in de sneeuw, als een sterk, gevaarlijk dier dat loert op zijn prooi. Ik hoef er helemaal niet heen,

Nadere informatie

September 2008 Door: Charlotte Storm van s Gravesande. Bijbehorende foto's: zie onderaan de tekst. Hallo mede dierenvrienden,

September 2008 Door: Charlotte Storm van s Gravesande. Bijbehorende foto's: zie onderaan de tekst. Hallo mede dierenvrienden, September 2008 Door: Charlotte Storm van s Gravesande Bijbehorende foto's: zie onderaan de tekst Hallo mede dierenvrienden, Na mijn indrukwekkende reis naar India, is mij gevraagd om een kort verhaaltje

Nadere informatie

Apostolische rondzendbrief

Apostolische rondzendbrief oktober 9, 2011 Jaargang 1, nummer 1 Lieve mensen, Zo bent u een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje geworden. Wij zijn nu al weer een tijdje hier in het zuiden van Griekenland, in de

Nadere informatie

- Waarschuwing- dit is een pittige les!

- Waarschuwing- dit is een pittige les! - Waarschuwing- dit is een pittige les! Herken je de volgende situatie: Je vraagt aan je partner (heb je deze niet denk dan even terug aan de tijd dat je deze wel had) of hij de vuilniszak wilt buiten

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Jezus was moe. Hij had het helemaal gehad. Het begon er allemaal mee toen sommige van de schiftgeleerden zagen hoe wij, zijn leerlingen, een stuk brood

Nadere informatie

Noot 12 Voorbeeldselectie van thema s en vragen voor zeven groepsgesprekken

Noot 12 Voorbeeldselectie van thema s en vragen voor zeven groepsgesprekken Noot 12 Voorbeeldselectie van thema s en vragen voor zeven groepsgesprekken Bijeenkomst 1: Kennismaking 1 Bijeenkomst 2: Familie en vrienden Gesprek over subthema 1: Ouders en Grootouders : Wie was uw

Nadere informatie

Van verslaving naar herstel!

Van verslaving naar herstel! Van verslaving naar herstel! Eerste druk, 2013 2013 Anita Van Besauw isbn: 9789048429356 nur: 340 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

INFORMATIE KINDEREN IN ROUW 0-3 JAAR STICHTING STERRENKRACHT

INFORMATIE KINDEREN IN ROUW 0-3 JAAR STICHTING STERRENKRACHT INFORMATIE KINDEREN IN ROUW 0-3 JAAR STICHTING STERRENKRACHT Voorwoord Beste ouders/verzorgers, Deze informatie is bedoeld om antwoord te geven op vragen als: Hoe ga ik om met het verdriet, angst of boosheid

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

Het verhaal van Elvis, onze Shih-Tzu (12/06/1996 12/12/2012)

Het verhaal van Elvis, onze Shih-Tzu (12/06/1996 12/12/2012) Het verhaal van Elvis, onze Shih-Tzu (12/06/1996 12/12/2012) Ik ontmoet Elvis op een moeilijk punt in mijn leven. Mijn zus wilde om wat extra geld te verdienen hondjes gaan verkopen. Elvis en zijn zusje

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

5. Overtuigingen. Gelijk of geluk? Carola van Bemmelen Food & Lifestylecoaching. Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen

5. Overtuigingen. Gelijk of geluk? Carola van Bemmelen Food & Lifestylecoaching. Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen 5. Overtuigingen Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen Een overtuiging is een gedachte die je hebt aangenomen als waarheid doordat ie herhaaldelijk is bevestigd. Het is niet meer

Nadere informatie

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL KINDEREN LEKKER IN HUN VEL 1. Welkom wij zijn Karin Hallegraeff en Noelle van Delden van Praktijk IKKE Karin stelt zich voor en er komt een foto van Karin in beeld. Noelle stelt zich voor en er komt een

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113 Inhoud Woord vooraf 7 Het allereerste begin 9 Oervaders 19 Israël als moeder 57 Wijsheid voor ouders en kinderen 83 Koninklijke vaders 113 Profetische opvoedkunde 145 Kinderen in zijn koninkrijk 177 Leerling

Nadere informatie

DE VLUCHT & andere spannende verhalen

DE VLUCHT & andere spannende verhalen DE VLUCHT & andere spannende verhalen 2 Bianca Kruger DE VLUCHT & andere spannende verhalen Enschede 2015 3 Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, aanvaarden auteur

Nadere informatie

7. Wel of niet vertellen

7. Wel of niet vertellen Quizvragen hoofdstuk 6 1. Wanneer krijgt iemand een bloedtransfusie? 2. Hoe is het virus in jouw bloed terechtgekomen? 3. Komt een verkoudheid door de kou of door een virus? 4. Kan het virus in flesvoeding

Nadere informatie

De beslissing. Aan mij zal het niet liggen, antwoordde Jens. Maar jij

De beslissing. Aan mij zal het niet liggen, antwoordde Jens. Maar jij De beslissing De winter daarvoor was de beslissing gevallen. We zaten met een glas wijn bij mijn ouders in de woonkamer en vertelden over Kreta, en ook dat we van plan waren naar Zuid- Duitsland te verhuizen.

Nadere informatie

Focusgroepen met geadopteerden

Focusgroepen met geadopteerden Focusgroepen met geadopteerden Een onderzoek in opdracht van het Steunpunt Adoptie Ann Buysse, Vakgroep Experimenteel-Klinische en Gezondheidspsychologie Michel Vandenbroeck, Vakgroep Sociaal Werk en Sociale

Nadere informatie

Partner ondersteuning 1

Partner ondersteuning 1 Partnerondersteuning 1 Je partner heeft borstkanker, wat nu? Informatie voor je partner Kanker heb je niet alleen. Ook jij als partner wordt mee betrokken in de strijd. Het bericht is voor jou net zo n

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Jongeren met gescheiden ouders

Jongeren met gescheiden ouders Jongeren met gescheiden ouders Veel jongeren maken mee dat hun ouders uit elkaar gaan. Op dit moment heeft ± 1 op de 6 mensen onder de 21 jaar te maken met een echtscheiding van de ouders. Hoewel een scheiding

Nadere informatie