Analyse van de chemische waterkwaliteit. Annemieke Kolkman Chemische Waterkwaliteit en Gezondheid KWR Watercycle Research Institute

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Analyse van de chemische waterkwaliteit. Annemieke Kolkman Chemische Waterkwaliteit en Gezondheid KWR Watercycle Research Institute"

Transcriptie

1 Analyse van de chemische waterkwaliteit Annemieke Kolkman Chemische Waterkwaliteit en Gezondheid KWR Watercycle Research Institute

2 Chemische (drink)water kwaliteit

3 Chemische analyse van water Organische microverontreinigingen in water: Bekende component (doelstof) aanwezig? concentratie? Onbekende verbinding aanwezig? Identiteit? concentratie? Wat is het effect van waterzuiveringsstappen? Toxiciteit? Biologische effect? Gezondheidskundige risico s?

4 Monitorings strategie Chemische analyse: Doelstofanalyse Brede chemische screening met LC-MS en GC-MS In vitro bioassays Biomonitoring: vissen, mosselen, Daphnia, algen Sensoren: microchips, lab on a chip technologie

5 Werkingsgebied LC/MS en GC/MS Molecuulgewicht (gram/mol) Vloeistof Chromatografie Massaspectrometrie (LC/MS) Gas Chromatografie Massaspectrometrie (GC/MS) hydrofiliteit - lipofiliteit (log Kow) Vluchtigen-GC/MS

6 Het analytisch chemisch lab Doelstoffen analyse Brede chemische screening Identificatie van onbekenden (UP)LC-MS/MS LC-LTQ-Orbitrap-hrMS

7 Doelstofanalyse (UP)LC-MS/MS: Multimethode Hoge gevoeligheid Grote specificiteit Voorbeelden: Geneesmiddelen en metabolieten Bestrijdingsmiddelen en metabolieten Isothiazolines Hormonen Speknijder et al., Journal of Chrom A, 2010

8 Doelstofanalyse - isothiozolines Conserveringsmiddel Desinfectiemiddel en biocide (antifouling) Cosmetica (zeep en shampoo) Toepassing in industrie en huishouding Speknijder et al., Journal of Chrom A, 2010

9 Doelstofanalyse - isothiozolines Chemische structuren Speknijder et al., Journal of Chrom A, 2010

10 Doelstofanalyse - isothiozolines Speknijder et al., Journal of Chrom A, 2010

11 Milieu, huishoudwater en shampoo Concentraties in µg/l Speknijder et al., Journal of Chrom A, 2010

12 Stabiliteit in milieu Met ( ) en zonder ( ) conservering Speknijder et al., Journal of Chrom A, 2010

13 Aanpak brede chemische screening Isolatie off-line SPE, 1000 ml water, ph 2 LC C 18 kolom MS Orbitrap Massabereik (m/z): Da Analyse tijd: ~60 minuten Data file: 300 Mb per monster Massa accuraatheid (tot vierde decimaal, < 5 ppm) Hoge resolutie Hogenboom et al., Journal of Chrom A, 2009

14 Accurate massa en resolutie Element Exact Mass H C N O Is tegelijk meten mogelijk? amu Relative Abundance C9H21O2P1S3 Terbufos C13H21O3P1S1 Iprobenfos C15H17N4Cl1 Myclobutanil C11H20N4O3S1 Epronaz C11H21N4O3P Pirimethaphos C16H20N2O3 Imazamethabenz R = 100,000 10,000 20, m/z Ja, met hoge resolutie! Met dank aan Richard Zuiderent, ThermoFisher

15 Kwaliteitsprofiel schoon monster Totaal conc < 0,5 ug/l % Time 100 x Hoge totaalconcentratie Totaal conc > 0,5 ug/l % Time

16 Selectie relevante unknowns

17 Brede chemische screening Screening van sporen van onbekende, polaire verbindingen in water (trendanalyse) ~250 bekende stoffen ~700 onbekende maar vaak geobserveerde stoffen (t r and m/z) Identificatie van onbekende verbindingen Data `terug`kijken in retroperspectief

18 In vitro bioassays cellen water monster meetbare reactie Humane effecten detecteren met humane cellijnen hormonale effecten DNA schade en chromosoom schade Effecten van onbekende componenten Totaal effect van het mengsel Positief chemische analyse

19 Glucocorticoïden cortisol Steroïde-hormonen geproduceerd door bijnierschors Effecten op metabolisme: Gluconeogenese glucose opname Medische toepassing: ontstekingsremmend immunosuppressief Voorbeelden: dexamethasone prednisone

20 Hormoonverstoring - CALUX bioassay van der Linden et al Environ Sci Technol (2008)???? Legend: B/blanc, D/drinking water, I/industrial wastewater, H/hospital wastewater, PM/paper mill treated wastewater, STP/sewage treatment plant, W/surface water

21 Hormoonverstoring - CALUX bioassay Identificatie/kwantificering van biologisch actieve glucocorticoïden met LC-MS/MS Link leggen tussen de chemische analyse en de biologische effectmeting (GR CALUX bioassay) Schriks et al., Environ Sci Technol 2010

22 Resultaten bioassay en chemie No Compound CALUX EC50 (nm) REP Retention time (min.) m/z [M+H] + % recovery (surfacewater) 1 Aldosterone ± ± 8 2 Amicinonide 0.49 ± ± 9 3 Betamethasone 1.02 ± ± 10 4 Cortisone >1000 < ± 11 5 Desoximethasone 0.66 ± ± 9 6 Dexamethasone 0.84 ± ± 13 7 Flunisolide 0.49 ± ± 16 8 Fluorometholone 0.59 ± ± 12 9 Cortisol 11.4 ± ± Methylprednisolone 2.25 ± ± Paramethasone 1.14 ± ± Prednicarbate 4.75 ± ± Prednisolone 3.68 ± ± 9 14 Prednisone >500 < ± Remexolone 0.83 ± ± Triamcinolone 5.67 ± ± 6 17 Triamcinoloneacetonide 0.37 ± ± Triamcinolonehexaacetonide 3.40 ± ± 5

23 Link bioassay en chemie GR-CALUX response Σ chemical conc x REP GR-CALUX (ng dex eq/l) Industry wastewater Hospital wastewater Wastewaters Paper mill treated wastewater Sewage treatment plant effluent Σ [conc] x REP ? Industry wastewater ~142% ~50%? Hospital wastewater Wastewaters Paper mill treated wastewater ~60% Sewage treatment plant effluent Schriks et al., Environ Sci Technol 2010

24 Conclusies Doelstofanalyse wordt mbv LC MS/MS uitgevoerd. Dit is een uiterst gevoelig en specifieke analyse techniek. Brede chemische screening en identificatie van onbekende verbindingen in water is mogelijk met hoge resolutie + accurate massaspectrometrie Combinatie van bioassays en chemische analyse is veelbelovend voor de identificatie van emerging issues in water

25 Bedankt!!! Team Chemische Waterkwaliteit en Gezondheid & Het Laboratorium voor Materialenonderzoek en Chemische Analyse Piet Speksnijder Ton van Leerdam Leo Puijker Merijn schriks Pim de Voogt Minne Heringa

26 Tenslotte Kraanwater wordt beter gemonitord dan fleswater Kraanwater is 150x goedkoper dan fleswater Kraanwater is x minder belastend voor het milieu dan fleswater

LabAnalyse 14-10-2015

LabAnalyse 14-10-2015 LabAnalyse 14-10-2015 1 LabAnalyse 14-10-2015 2 Brede chemische screening beschermt drinkwaterkwaliteit Ton van Leerdam, LabAnalyse 14-10-2015 KWR: opening nieuwbouw 18-9-2015 We hebben permanent nieuwe

Nadere informatie

Gisteren, vandaag en morgen

Gisteren, vandaag en morgen Gisteren, vandaag en morgen De ontwikkeling van organische analyses in Het Waterlaboratorium Cees Bijsterbosch Het Waterlaboratorium Labanalyse, 1 oktober 2013 Plaats hier uw logo via: beeld => diamodel

Nadere informatie

Celtesten voor de risicobeoordeling van giftige stoffen in water

Celtesten voor de risicobeoordeling van giftige stoffen in water Celtesten voor de risicobeoordeling van giftige stoffen in water Sander van der Linden Biodetection Systems Waarom biologische testen? Huidige monitoring strategie bijna volledig gebaseerd of chemische

Nadere informatie

Brede chemische screening voor het monitoren van de waterkwaliteit

Brede chemische screening voor het monitoren van de waterkwaliteit Brede chemische screening voor het monitoren van de waterkwaliteit Ton van Leerdam (KWR), Bernard Bajema (Vitens), Bendert de Graaf (Vitens), Jan van der Kooi (WLN), Leo Puijker (KWR) Wereldwijd worden

Nadere informatie

Laboratorium voor Materialenonderzoek en Chemische analyse

Laboratorium voor Materialenonderzoek en Chemische analyse Laboratorium voor Materialenonderzoek en Chemische analyse Overzicht organisch chemische analyses 2011 Laboratorium voor Materialenonderzoek en Chemische analyse Overzicht organisch chemische analyses

Nadere informatie

Rijnmeetprogramma chemie buitengewoon onderzoek met HPLC MS/MS in 2013

Rijnmeetprogramma chemie buitengewoon onderzoek met HPLC MS/MS in 2013 Rijnmeetprogramma chemie buitengewoon onderzoek met HPLC MS/MS in 2013 Rapport Nr. 221 Colofon Uitgegeven door de Internationale Commissie ter Bescherming van de Rijn (ICBR) Kaiserin-Augusta-Anlagen 15,

Nadere informatie

Nieuwe stoffen in het milieu: probleem of niet?

Nieuwe stoffen in het milieu: probleem of niet? Nieuwe stoffen in het milieu: probleem of niet? Workshop Geneesmiddelen en metabolieten in oppervlaktewater KWR, Nieuwegein, 7 december 2012 Anja Derksen (AD eco advies) " Input voor discussie Literatuurstudie

Nadere informatie

Gebruik van biomonitoring door GAGS bij een chemisch incident

Gebruik van biomonitoring door GAGS bij een chemisch incident Gebruik van biomonitoring door GAGS bij een chemisch incident Samenstelling van factsheets met beknopte informatie over de toepassing van specifieke biomarkers voor stoffen, die bij chemische incidenten

Nadere informatie

HPLC- UV- screening: geharmoniseerde analysemethode voor efficiënte waterkwaliteitsbewaking

HPLC- UV- screening: geharmoniseerde analysemethode voor efficiënte waterkwaliteitsbewaking HPLC- UV- screening: geharmoniseerde analysemethode voor efficiënte waterkwaliteitsbewaking Annemieke Kolkman (KWR), Erik Emke (KWR), Gerard Stroomberg (Rijkswaterstaat), Henk Ketelaars (Evides) Bij een

Nadere informatie

Meten en Monitoren. Weet wat je meet. Startsymposium Expertisecentrum PFOS. Virtualisatie project Omegam Eline Klooster.

Meten en Monitoren. Weet wat je meet. Startsymposium Expertisecentrum PFOS. Virtualisatie project Omegam Eline Klooster. Meten en Monitoren Weet wat je meet Inhoud presentatie Omegam Laboratoria Proces ontwikkelen analyse methoden De analyse /PFOA Prestatiekenmerken /PFOA bij Omegam De praktijk : Weet wat je meet Omegam

Nadere informatie

Ontstaan en opsporing van nevenproducten bij UV-processen

Ontstaan en opsporing van nevenproducten bij UV-processen Ontstaan en opsporing van nevenproducten bij UV-processen Kirsten Baken, Annemieke Kolkman, Roberta Hofman-Caris, Dennis Vughs, Annemarie van Wezel (KWR Watercycle Research Institute) De laatste decennia

Nadere informatie

Integrale monitoring van de waterkwaliteit met bioassays

Integrale monitoring van de waterkwaliteit met bioassays ILOW Innovatie symposium, Utrecht, 21 april 2011 Integrale monitoring van de waterkwaliteit met bioassays 15 februari 2011 Ron van der Oost Overzicht Emerging substances en risico s Alternatieven voor

Nadere informatie

Laboratoria voor Materialenonderzoek en Chemische analyse. Overzicht uit te voeren organoleptische bepalingen 2010. Januari 2010 Versie 1.

Laboratoria voor Materialenonderzoek en Chemische analyse. Overzicht uit te voeren organoleptische bepalingen 2010. Januari 2010 Versie 1. Laboratoria voor Materialenonderzoek en Chemische analyse Overzicht uit te voeren organoleptische bepalingen 2010 Januari 2010 Versie 1.4 Laboratoria voor Materialenonderzoek en Chemische analyse Overzicht

Nadere informatie

Haloperidol in serum m.b.v. Triple Quad LC-MS

Haloperidol in serum m.b.v. Triple Quad LC-MS Haloperidol in serum m.b.v. Triple Quad LC-MS Richard van Rossen / Henk Trumpie Apotheek Haagse Ziekenhuizen Email: r.vanrossen@ahz.nl Inleiding Sinds februari 2007 heeft het lab van de AHZ de beschikking

Nadere informatie

Kwantitatieve PCR van potentieel toxische cyanobacteriën in oppervlaktewateren

Kwantitatieve PCR van potentieel toxische cyanobacteriën in oppervlaktewateren Kwantitatieve PCR van potentieel toxische cyanobacteriën in oppervlaktewateren Edwin Kardinaal, Danielle van der Linde, Lonneke Hensen & Bart Wullings KWR Watercycle Research Institute, Nieuwegein Inhoud

Nadere informatie

Beschrijving analysemethoden. screeningsmethode. Februari 2013 BTO 2013.015

Beschrijving analysemethoden. screeningsmethode. Februari 2013 BTO 2013.015 Beschrijving analysemethoden voor zoetstoffen en MRIcontraststoffen en optimalisatie screeningsmethode Februari 213 BTO 213.15 Beschrijving analysemethoden voor zoetstoffen en MRIcontraststoffen en optimalisatie

Nadere informatie

De chemie van liefde en oorlog: Hoe planten communiceren met hun omgeving

De chemie van liefde en oorlog: Hoe planten communiceren met hun omgeving De chemie van liefde en oorlog: Hoe planten communiceren met hun omgeving Nicole M. van Dam Onderzoeksgroep Ecogenomics Institute of Water and Wetland Research (IWWR) Radboud Universiteit Nijmegen Planten

Nadere informatie

1 Chloorfenolen Interne standaard: middel: hexaan; met cleanup en derivatisering met azijnzuuranhydride.

1 Chloorfenolen Interne standaard: middel: hexaan; met cleanup en derivatisering met azijnzuuranhydride. Bijlage 6 bij de Regeling milieukwaliteitseisen gevaarlijke stoffen oppervlaktewateren: Informatie over gangbare analysemethoden voor individuele stoffen en stofgroepen waarvoor in bijlage 1 milieukwaliteitseisen

Nadere informatie

Symposium Chemische Contaminanten Dioxines

Symposium Chemische Contaminanten Dioxines Eurofins Food Testing Netherlands Symposium Chemische Contaminanten Dioxines Bunnik, 15 september 2015 16/09/2015 www.eurofins.com 16/09/2015 Eurofins Food - Passie voor Kwaliteit 2 Agenda Dioxines achtergrond,

Nadere informatie

Veranderende analysemethoden voor TDM (geneesmiddelconcentraties in humane matrices) en klinische en forensische toxicologie

Veranderende analysemethoden voor TDM (geneesmiddelconcentraties in humane matrices) en klinische en forensische toxicologie LAB-Analyse Analyse 30 oktober 2008, De Kuip Rotterdam Veranderende analysemethoden voor TDM (geneesmiddelconcentraties in humane matrices) en klinische en forensische toxicologie Implementatie van de

Nadere informatie

What s New Klinische Chemie Bewogen biomarkers

What s New Klinische Chemie Bewogen biomarkers What s New Klinische Chemie Bewogen biomarkers Nascholing Jordanie Rick Brouwer Klinische chemie Meting van endogene biomarkers in lichaamsvloeistoffen routine chemie, hematologie, endocrinologie, immunologie,

Nadere informatie

Munitiestort Oosterschelde

Munitiestort Oosterschelde RWS BEDRIJFSINFORMATIE Munitiestort Oosterschelde metingen waterkwaliteit 2014 Datum 17 april 2015 Status Colofon Uitgegeven door RWS WVL Informatie R.P.M. Berbee Telefoon 06 103 25 654 Fax Uitgevoerd

Nadere informatie

Speedisk-GCMS analyse van musken in oppervlaktewater

Speedisk-GCMS analyse van musken in oppervlaktewater nummer 2 maart 2009 In het voorjaar van 2006 is door de waterschappen het netwerk monitoring nieuwe stoffen opgericht. STOWA heeft de coördinatie van dit netwerk op zich genomen. Onder nieuwe stoffen wordt

Nadere informatie

CBRNe bij het Nederlands Forensisch Instituut. Vooruitstrevende technieken en diepgaande kennis

CBRNe bij het Nederlands Forensisch Instituut. Vooruitstrevende technieken en diepgaande kennis CBRNe bij het Nederlands Forensisch Instituut Vooruitstrevende technieken en diepgaande kennis Toonaangevend forensisch CBRNe-onderzoek Het CBRNe-programma van het Nederlands Forensisch Instituut (NFI)

Nadere informatie

Oestrogene activiteit in oppervlaktewater van de Rijn

Oestrogene activiteit in oppervlaktewater van de Rijn Oestrogene activiteit in oppervlaktewater van de Rijn Celkern Receptor Steroid hormoon Nieuw eiwit Acceptor mrna trna DNA L.M. Puijker Maart 2007 Vereniging van Rivierwaterbedrijven Oestrogene activiteit

Nadere informatie

Interscience. Innovatie Update. Stand 2B047

Interscience. Innovatie Update. Stand 2B047 Interscience Innovatie Update Analytisch Advies Apparatuur Instrumentmakerij Applicaties Accessoires Detachering Opleidingen Onderhoud en Service tel: 076 5411800 www.interscience.nl Frank Koudijs Een

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35942 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35942 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/35942 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Ent, Wietske van der Title: In vivo modelling of Ewing sarcoma in zebrafish Issue

Nadere informatie

1e jaars Scheikunde Practicum 2012-2013 Periode 3

1e jaars Scheikunde Practicum 2012-2013 Periode 3 1e jaars Scheikunde Practicum 2012-2013 Periode 3 1e jaars Scheikunde Practicum Analyse skills NB: Rooster van Y-stroom gebruikt als voorbeeld 1e jaars Scheikunde Practicum We zijn op de helft! NB: Rooster

Nadere informatie

RIKILT Institute of Food Safety

RIKILT Institute of Food Safety RIKILT Institute of Food Safety In het kort Referentie instituut Metingen & Advies Onderzoek RIKILT Institute of Food Safety RIKILT Institute of Food Safety is onderdeel van de internationale kennisorganisatie

Nadere informatie

en corrosiewerende middelen

en corrosiewerende middelen Evaluatierapport biociden en corrosiewerende middelen Rapport Nr. 183 Colofon Uitgegeven door de Internationale Commissie ter Bescherming van de Rijn (ICBR) Kaiserin-Augusta-Anlagen 15, 56068 Koblenz,

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 8768 10 juni 2010 Regeling van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 2 juni 2010, nr. 127994, houdende

Nadere informatie

IDENTITEIT ONBEKEND. omgaan met potentieel zeer gevaarlijke stoffen in het laboratorium Jeroen van der Meer

IDENTITEIT ONBEKEND. omgaan met potentieel zeer gevaarlijke stoffen in het laboratorium Jeroen van der Meer IDENTITEIT ONBEKEND omgaan met potentieel zeer gevaarlijke stoffen in het laboratorium Jeroen van der Meer EVEN VOORSTELLEN Jeroen van der Meer Opleiding: HBO Analytische Chemie in 2006 Belangrijkste expertise:

Nadere informatie

Van STIP chromatografie naar SPE extractie is een kleine stap...

Van STIP chromatografie naar SPE extractie is een kleine stap... Van STIP chromatografie naar SPE extractie is een kleine stap... Als het verhaal in het vorige extract begrepen is dan klinkt de titel van dit hoofdstuk niet zo vreemd. Uitgelegd is dat de zure/neutrale

Nadere informatie

Verschuiving naar duurzame analyses : Is de titratiemethode voor CVZ-bepalingen passé?

Verschuiving naar duurzame analyses : Is de titratiemethode voor CVZ-bepalingen passé? Verschuiving naar duurzame analyses : Is de titratiemethode voor CVZ-bepalingen passé? Wie is HACH LANGE? HACH LANGE is een onderdeel van de Danaher Water Quality Group Dit is een onderdeel van de Danaher

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT

ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT Naam: Klas: Datum: 1 Situering van het biotoop Plaats: Type water: vijver / meer / ven / moeras/ rivier / kanaal / poel / beek / sloot / bron Omgeving: woonkern / landbouwgebied

Nadere informatie

De toelating van biociden voor drinkwaterdesinfectie. Lonne Gerritsen. College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden

De toelating van biociden voor drinkwaterdesinfectie. Lonne Gerritsen. College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden De toelating van biociden voor drinkwaterdesinfectie Lonne Gerritsen College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden Inhoud Wat doet het Ctgb Wat zijn biociden Waar kom je biociden

Nadere informatie

Proteomics. Waarom DNA alleen niet genoeg is

Proteomics. Waarom DNA alleen niet genoeg is Proteomics Waarom DNA alleen niet genoeg is Reinout Raijmakers Netherlands Proteomics Centre Universiteit Utrecht, Biomolecular Mass Spectrometry and Proteomics Group Van DNA naar organisme Eiwitten zijn

Nadere informatie

Ciclosporine A bepaling op de LC-MS/MS

Ciclosporine A bepaling op de LC-MS/MS Ciclosporine A bepaling op de LC-MS/MS Abdel Chahbouni en René Vos Laboratorium Klinische Farmacologie en Apotheek VU medisch centrum De Boelelaan 1117 a.chahbouni@vumc.nl Fig.1 Ciclosporine A Inleiding

Nadere informatie

Snelle en betrouwbare analyse van de microbiologische zwemwaterkwaliteit met qpcr

Snelle en betrouwbare analyse van de microbiologische zwemwaterkwaliteit met qpcr Snelle en betrouwbare analyse van de microbiologische zwemwaterkwaliteit met qpcr Bart Wullings, Leo Heijnen en Edwin Kardinaal KWR Watercycle Research Institute, Nieuwegein Inhoud Microbiologische zwemwaterkwaliteit

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Lindenburg, Petrus Wilhelmus Title: New electromigration-driven enrichment techniques

Nadere informatie

Staalvoorbereiding zonder compromissen. KVCV - Trends in Organische Analyse Tom Vercammen

Staalvoorbereiding zonder compromissen. KVCV - Trends in Organische Analyse Tom Vercammen Staalvoorbereiding zonder compromissen KVCV - Trends in Organische Analyse Tom Vercammen Het IS X expert center : IS-X offers high-end solutions for the analytical laboratory. Our services are primarily

Nadere informatie

7.4.3 - de ph-schaal van 0 tot 14 in verband brengen met zure, neutrale en basische oplossingen en met de concentratie van H+-ionen en OH--ionen;

7.4.3 - de ph-schaal van 0 tot 14 in verband brengen met zure, neutrale en basische oplossingen en met de concentratie van H+-ionen en OH--ionen; Leergebied: concentratie Leerplannen LP Chemie 2e gr KSO GO 5.5.2 - de massaconcentratie van een oplossing definiëren als het aantal gram opgeloste stof per 100 ml oplossing; de oplosbaarheid van een stof

Nadere informatie

Lab Genetische Endocriene en Metabole Ziekten. Opwerken buis bloed / isolatie granulocyten

Lab Genetische Endocriene en Metabole Ziekten. Opwerken buis bloed / isolatie granulocyten Lab Genetische Endocriene en Metabole Ziekten (Klein beetje) biochemie Opwerken buis bloed / isolatie granulocyten Meting cystine (eigenlijk: cysteine) Hoe kunnen we elkaar vinden Vragen Gespecialiseerd

Nadere informatie

Analyse & Support. Centraal Laboratorium. Bayer Antwerpen Comm.V

Analyse & Support. Centraal Laboratorium. Bayer Antwerpen Comm.V Analyse & Support Centraal Laboratorium Bayer Antwerpen Comm.V Centraal Laboratorium Bayer Antwerpen Comm.V Het Centraal Laboratorium omvat een volledig uitgerust analytisch labo en een labo voor productie-

Nadere informatie

Vossiuspers UvA is een imprint van Amsterdam University Press. Deze uitgave is totstandgekomen onder auspiciën van de Universiteit van Amsterdam.

Vossiuspers UvA is een imprint van Amsterdam University Press. Deze uitgave is totstandgekomen onder auspiciën van de Universiteit van Amsterdam. Schoonheid in water Vossiuspers UvA is een imprint van Amsterdam University Press. Deze uitgave is totstandgekomen onder auspiciën van de Universiteit van Amsterdam. Dit is oratie 329, verschenen in de

Nadere informatie

Pesticidenanalyse: methodevertaling van bodem naar appel. Marina Vanhecke Lab 4 U

Pesticidenanalyse: methodevertaling van bodem naar appel. Marina Vanhecke Lab 4 U Pesticidenanalyse: methodevertaling van bodem naar appel Marina Vanhecke Lab 4 U Kerncijfers KHLim 6000 studenten en 700 personeelsleden 4 campussen 6 departementen 30 bacheloropleidingen + 11 masters

Nadere informatie

bio-farmaceutische Bepaling van Geneesmiddelen:

bio-farmaceutische Bepaling van Geneesmiddelen: bio-farmaceutische Bepaling van Geneesmiddelen: Hoe doen we dit? Deel Ia H. Lingeman, Vrije Universiteit, Amsterdam Het opzetten van een kwantitatieve bepalingsmethode voor geneesmiddelen in farmaceutische

Nadere informatie

2. FederaalLaboratoriumvoorde

2. FederaalLaboratoriumvoorde 2. FederaalLaboratoriumvoorde VoedselveiligheidGentbrugge (FLVVG) Mieke Van de Wiele Belgian Federal Agency for the Safety of the Food Chain 1 FAVV laboratoriumflvvg-mijlpalen 1875: oprichting Rijksontledingslaboratorium

Nadere informatie

Gearchiveerde versie

Gearchiveerde versie Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen FLVVT I-MET-FLVVT-124 I-MET-FLVVT-124 BEPALING VAN COCCIDIOSTATICA IN DIERENVOEDER MET LC- MS-MS Versie 06 Datum van toepassing 2014-01-21 Opgesteld

Nadere informatie

Slim monitoren. Watersysteem onderzoek 2012-2013. Ron van der Oost (Waternet) Techniek, Onderzoek & Projecten Onderzoek & Advies

Slim monitoren. Watersysteem onderzoek 2012-2013. Ron van der Oost (Waternet) Techniek, Onderzoek & Projecten Onderzoek & Advies Techniek, Onderzoek & Projecten Onderzoek & Advies Slim monitoren Watersysteem onderzoek 2012-2013 Ron van der Oost (Waternet) Korte Ouderkerkerdijk 7 Amsterdam Postbus 94370 1090 GJ Amsterdam T 0900 93

Nadere informatie

- Validatiedossier - Bepaling van de lipofiele groep toxinen in mosselen met gebruik van UPLC-MS/MS 1 INTRODUCTIE...1 2 MATRIX EFFECT...

- Validatiedossier - Bepaling van de lipofiele groep toxinen in mosselen met gebruik van UPLC-MS/MS 1 INTRODUCTIE...1 2 MATRIX EFFECT... 1 INTRODUCTIE...1 2 MATRIX EFFECT...1 3 LINEARITEIT...2 4 JUISTHEID EN HELHAARBARHEID...5 4.1 Juistheid... 5 4.2 Juistheid van meervoudige analyses van gecertificeerd referentiemateriaal (CRM)... 5 4.3

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling

Samenvatting. Vraagstelling Samenvatting Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie Gezondheid en beroepsmatige blootstelling aan stoffen (Commissie GBBS) van de Gezondheidsraad

Nadere informatie

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD 1. IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF HET PREPARAAT EN VAN DE ONDERNEMING PRODUCTBENAMING: PRODUCTNUMMER : 4311320 HI-DI FORMAMIDE LEVERANCIER: APPLIED BIOSYSTEMS 7 KINGSLAND GRANGE,

Nadere informatie

De kwantitatieve bepaling van op actieve kool geadsorbeerde glycolethers met GC-MS

De kwantitatieve bepaling van op actieve kool geadsorbeerde glycolethers met GC-MS Compendium voor de monsterneming, meting en analyse van lucht De kwantitatieve bepaling van op actieve kool geadsorbeerde glycolethers met GC-MS Versie maart 2012 LUC/IV/003 INHOUD Inhoud 1 Toepassingsgebied

Nadere informatie

Geschikt voor grote monsteraantallen

Geschikt voor grote monsteraantallen ELISA (mg eiwit/kg) immunologische test PCR Flowcytometrische methoden (niet het eiwit zelf maar het DNA wordt gedetecteerd, moleculairbiologische test), DNA kwantitatieve analytische methode Specifieke

Nadere informatie

Indeling op basis van het beoogde doel en werking

Indeling op basis van het beoogde doel en werking Indeling op basis van het beoogde doel en werking De biociden zijn ingedeeld in 22 productsoorten op basis van het beoogde doel en onderverdeeld in 4 hoofdgroepen in functie van hun werking. Deze indeling

Nadere informatie

Thyreoglobuline, een update. Onderwerpen die aan bod komen. Thyreoglobuline - Fysiologie

Thyreoglobuline, een update. Onderwerpen die aan bod komen. Thyreoglobuline - Fysiologie Thyreoglobuline, een update Yolanda de Rijke, PhD klinisch chemicus-endocrinoloog, Erasmus MC y.derijke@erasmusmc.nl Onderwerpen die aan bod komen (Patho)Fysiologie Toepassingsgebied thyreoglobuline Pitfalls:

Nadere informatie

Detergenten met het Europese Ecolabel

Detergenten met het Europese Ecolabel Detergenten met het Europese Ecolabel Kathelijne De Ridder Wat is het EU Ecolabel? Een Europees milieulabel Doel: Aan de consument duidelijk maken welke producten milieuverantwoord zijn Bevorderen van

Nadere informatie

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat 26 9000 GENT 09 335 22 22. Graduaat Chemie - optie biochemie

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat 26 9000 GENT 09 335 22 22. Graduaat Chemie - optie biochemie identificatie opleiding Graduaat Chemie - optie biochemie modulenaam Lab anorganische chemie code module A2 goedkeuring door aantal lestijden 40 studiepunten datum goedkeuring structuurschema / volgtijdelijkheid

Nadere informatie

Chapter 10 Samenvatting (Dutch Summary)

Chapter 10 Samenvatting (Dutch Summary) Samenvatting (Dutch Summary) Het onderzoek beschreven in dit proefschrift was erop gericht om de regulatie van de expressie van eiwitten die betrokken zijn bij het metaboliseren en het transport van geneesmiddelen

Nadere informatie

Safety Data Sheet According to 1907/2006/EC, Article 31

Safety Data Sheet According to 1907/2006/EC, Article 31 Pagina 1 van 5 According to 1907/2006/EC, Article 31 1 Identificatie van de stof/preparaat en de producent/leverancier Product details - Handelsnaam: TORIEL GLUE PO- 186 - Toepassing /omschrijving: B i

Nadere informatie

Handreiking systeemanalyse met behulp van de Ecologische Sleutelfactoren

Handreiking systeemanalyse met behulp van de Ecologische Sleutelfactoren ESF8-Toxiciteit. Rapport t.b.v. -test periode (dd 28-10-2015) Pagina 1 van 57 1 2 3 4 5 Handreiking systeemanalyse met behulp van de Ecologische Sleutelfactoren Toxiciteit (ESF 8) VERSIE VOOR DE BETA TEST*

Nadere informatie

Tentamen Chemische Analysemethoden. 25 oktober 2006 (14.00-17.00) Deel 2 Open boek (voor 78 punten) Beschikbare tijd: 140 minuten

Tentamen Chemische Analysemethoden. 25 oktober 2006 (14.00-17.00) Deel 2 Open boek (voor 78 punten) Beschikbare tijd: 140 minuten Tentamen Chemische Analysemethoden 25 oktober 2006 (14.00-17.00) Deel 2 Open boek (voor 78 punten) Beschikbare tijd: 140 minuten Vraag 1 Rekenen in de chemische analyse (18 punten) 1,1 Uit ruime ervaring

Nadere informatie

De waarde van de expert IGF-1 harmonisatie

De waarde van de expert IGF-1 harmonisatie De waarde van de expert IGF-1 harmonisatie Eef Lentjes Sectie Endocrinologie SKML Jun 2015 doel van laboratorium bepalingen Identificeren van verstoring in een patient en monitoren van behandelingen Goede

Nadere informatie

blad met veiligheidsgegevens volgens (EG) nr. 1907/2006 - ISO 11014-1

blad met veiligheidsgegevens volgens (EG) nr. 1907/2006 - ISO 11014-1 blad met veiligheidsgegevens volgens (EG) nr. 1907/2006 - ISO 11014-1 SDB-nr.: 1044 V001.0 veranderd: 1. Identificatie van de stof of het preparaat en de vennootschap/onderneming Identificatie van de stof

Nadere informatie

Chemisch rekenen, zo doe je dat!

Chemisch rekenen, zo doe je dat! 1 Chemisch rekenen, zo doe je dat! GOE Opmerkingen vooraf: 1. Belangrijke schrijfwijzen: 100 = 10 2 ; 1000 = 10 3, enz. 0,1 = 1/10 = 10-1 ; 0,001 = 1/1000 = 10-3 ; 0,000.000.1 = 10-7, enz. gram/kg = gram

Nadere informatie

1. IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF HET PREPARAAT EN VAN DE ONDERNEMING

1. IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF HET PREPARAAT EN VAN DE ONDERNEMING 1. IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF HET PREPARAAT EN VAN DE ONDERNEMING Productnaam : Artikelnummer : - Firma naam : Tippoint Trading BV Straat : Hogebrinkerweg 27 Postcode : 3871 KM Plaats : Hoevelaken Tel.

Nadere informatie

Klasse 9: Diverse gevaarlijke stoffen en voorwerpen

Klasse 9: Diverse gevaarlijke stoffen en voorwerpen Klasse 9: Diverse gevaarlijke stoffen en voorwerpen Voorbeeldstoffen uit deze klasse zijn: asbest en asbestbevattende mengsels, PCB s, lithiumbatterijen, reddingsmiddelen en verwarmde stoffen. 1.1 Transport

Nadere informatie

Practicum bodemonderzoek

Practicum bodemonderzoek Practicum bodemonderzoek In het tuinontwerp is de keuze van planten sterk afhankelijk van de bodem waar ze op groeien. Om enig inzicht te verkrijgen in de manieren waarop bodemeigenschappen kunnen worden

Nadere informatie

Laboratoriumdiagnostiek en risicomanagement

Laboratoriumdiagnostiek en risicomanagement Laboratoriumdiagnostiek en risicomanagement Dr N. de Jonge Klinisch chemicus 1 2 3 Medische fout Onbedoelde schade Tijdelijke of permanente beperking voor patiënt Overlijden Vermijdbaar Patient safety

Nadere informatie

en detectietijden van drugs in bloed, speeksel en urine: analytische, medico- legale en ethische aspecten

en detectietijden van drugs in bloed, speeksel en urine: analytische, medico- legale en ethische aspecten Cut-offs en detectietijden van drugs in bloed, speeksel en urine: analytische, medico- legale en ethische aspecten Prof. Dr. A. Verstraete Laboratorium voor Klinische Biologie UZ Gent Overzicht Factoren

Nadere informatie

NFiDENT. De vakbijlage algemeen VAKBIJLAGE. 1. De vakbijlage algemeen. Inleiding Beschrijving van het proces van NFiDENT

NFiDENT. De vakbijlage algemeen VAKBIJLAGE. 1. De vakbijlage algemeen. Inleiding Beschrijving van het proces van NFiDENT VAKBIJLAGE NFiDENT Inhoudsopgave 1. De vakbijlage algemeen 2. Inleiding 3. Beschrijving van het proces van NFiDENT 3.1. 3.2. 3.3. 3.4. Politie NFI OM Schematische weergave NFiDENT-proces en regulier proces

Nadere informatie

Uitdagingen Chemische Analyses

Uitdagingen Chemische Analyses Uitdagingen Chemische Analyses Koen De Cremer WIV-ISP Afdeling Biomonitoring Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid, Elsene Partners: 1 Uitdagingen Zijn de labo-analyses betrouwbaar en vergelijkbaar?

Nadere informatie

Doe-het-zelf monitoring van beroepsblootstelling Daan Huizer en Frans Jongeneelen IndusTox Consult, Nijmegen

Doe-het-zelf monitoring van beroepsblootstelling Daan Huizer en Frans Jongeneelen IndusTox Consult, Nijmegen Alcohol in ademlucht Doe-het-zelf monitoring van beroepsblootstelling Daan Huizer en Frans Jongeneelen IndusTox Consult, Nijmegen In het nieuws De Gelderlander 9 april 2008 2 Mogelijkheden voor de AH Klassieke

Nadere informatie

Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie

Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie Prof. ir. Hans van Dijk 1 Afdeling Watermanagement Sectie Gezondheidstechniek Inhoud hydrologische kringloop kwalitatief 1. regenwater 2. afstromend/oppervlaktewater. infiltratie

Nadere informatie

Vitaminen. Definitie. Classificatie en functie

Vitaminen. Definitie. Classificatie en functie Vitaminen Definitie Vitaminen zijn essentiële organische voedingsstoffen, die in tegenstelling tot andere voedingsstoffen (koolhydraten, vetten, eiwitten) geen energie of bouwstoffen leveren, maar die

Nadere informatie

Kinderopvang in transitie. Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014

Kinderopvang in transitie. Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014 Kinderopvang in transitie Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014 Conclusies Ingrijpende maatschappelijke verandering vraagt aanpassing Transities leiden tot onzekerheid, spanning en afbraak Omgaan met transities

Nadere informatie

Milieuklassificatie in CLP

Milieuklassificatie in CLP Productbeleid Opleiding CLP voor experten Milieuklassificatie in CLP Dagobert Heijerick, ARCHE INHOUD - Achtergrond CLP wetgeving - Definitie aquatisch milieugevaar - Afleiding ERV waarden - Beslissingsboom

Nadere informatie

RUIMTE ONDERZOEK. Antwoordbladen. Belgium TEAM A (Flemish) Names and signatures. 26 th April, 2012. VANDEVIJVERE Tijl VANHAVERBEKE ELIAS

RUIMTE ONDERZOEK. Antwoordbladen. Belgium TEAM A (Flemish) Names and signatures. 26 th April, 2012. VANDEVIJVERE Tijl VANHAVERBEKE ELIAS $Country Experiment $1 - $Title 26 th April, 2012 Experiment 2 Antwoordbladen Belgium TEAM A (Flemish) Names and signatures VANDEVIJVERE Tijl VANHAVERBEKE ELIAS RUIMTE ONDERZOEK VAN HOVE DIEDERICK TAAK

Nadere informatie

GEPE. Deeltoets 1 CURSUSJAAR 2015-2016. 28 september 2015. 13.30-16.00 uur

GEPE. Deeltoets 1 CURSUSJAAR 2015-2016. 28 september 2015. 13.30-16.00 uur GEPE Deeltoets 1 CURSUSJAAR 2015-2016 28 september 2015 13.30-16.00 uur Naam: (in blokletters) Registratienummer 1. Begin met je naam en overige gegevens in te vullen. 2. Gebruik voor de beantwoording

Nadere informatie

Actuele ontwikkelingen in Dioxinen analyses met GC-MS/MS binnen de Agrofood

Actuele ontwikkelingen in Dioxinen analyses met GC-MS/MS binnen de Agrofood Actuele ontwikkelingen in Dioxinen analyses met GC-MS/MS binnen de Agrofood Sabina Hofmeyer Analytisch Hoofdmedewerker Instrumentele chemie Qlip N.V. 1 oktober 2013 Onze activiteiten zijn gericht op Voedsel

Nadere informatie

Patroonherkenningstechnieken en de inzichtelijkheid van de biotechnologie

Patroonherkenningstechnieken en de inzichtelijkheid van de biotechnologie OCIVO 39 2ìso -Á Patroonherkenningstechnieken en de inzichtelijkheid van de biotechnologie I. van der Greef, S.GA.F. Angelino ena.c. Tas TNO-Voeding De huidige waagstelling binnen de analytische chemie

Nadere informatie

Emissies van (nieuwe) stoffen naar oppervlaktewater

Emissies van (nieuwe) stoffen naar oppervlaktewater Emissies van (nieuwe) stoffen naar oppervlaktewater Gevolgen voor de drinkwatervoorziening André Bannink @BanninkAndre 21 maart 2013 Emissiesymposium 1 Inhoud Referentiekader van RIWA Definitie nieuwe

Nadere informatie

Basiskennis en Basisvaardigheden IV (404)

Basiskennis en Basisvaardigheden IV (404) ASISKENNIS EN ASISVAARDIGHEDEN IV 404 asiskennis en asisvaardigheden IV (404) SCHEIKUNDE 404.01 De kandidaat kan het scheiden van mengsels in verschillende zuivere stoffen 404.02 De kandidaat kan de opbouw

Nadere informatie

Koreaanse ICT geleidt water van regen tot kraan

Koreaanse ICT geleidt water van regen tot kraan Innovatie Attaché Seoel Peter Wijlhuizen, mei 2014, meer informatie: pw@nost-korea.com Koreaanse ICT geleidt water van regen tot kraan Inleiding Met bijna twee maal zoveel neerslag als Nederlands, lijkt

Nadere informatie

TEST-POINT DIGITALE ZWANGERSCHAPSTEST INTRODUCTIE

TEST-POINT DIGITALE ZWANGERSCHAPSTEST INTRODUCTIE TEST-POINT DIGITALE ZWANGERSCHAPSTEST INTRODUCTIE De Digitale Zwangerschapstest van Test-Point is een snelle, kwalitatieve detectie van humaan Chorion Gonadotrofine (hcg) in urine, welke uitermate geschikt

Nadere informatie

2 Concentratie in oplossingen

2 Concentratie in oplossingen 2 Concentratie in oplossingen 2.1 Concentratiebegrippen gehalte Er zijn veel manieren om de samenstelling van een mengsel op te geven. De samenstelling van voedingsmiddelen staat op de verpakking vermeld.

Nadere informatie

De kwantitatieve bepaling van op koolstof moleculaire zeef geadsorbeerde alcoholen met GC-MS

De kwantitatieve bepaling van op koolstof moleculaire zeef geadsorbeerde alcoholen met GC-MS Compendium voor de monsterneming, meting en analyse van lucht De kwantitatieve bepaling van op koolstof moleculaire zeef geadsorbeerde alcoholen met GC-MS Versie mei 2013 LUC/IV/009 INHOUD Inhoud 1 Toepassingsgebied

Nadere informatie

gas onder druk Als het gas vrijkomt, bereikt het zeer snel een concentratie in de lucht die gevaarlijk is voor de gezondheid.

gas onder druk Als het gas vrijkomt, bereikt het zeer snel een concentratie in de lucht die gevaarlijk is voor de gezondheid. Algemene gegevens CAS nr: 7803-51-2 EU-etikettering: R-zinnen: 12, 17, 26, 34, 50 S-zinnen: (1/2), 28, 36/37, 45, 61, 63 licht ontvlambaar zeer giftig milieugevaarlijk CLP(EU-GHS): Signaalwoord: GEVAAR

Nadere informatie

Een nieuwe onderzoekslijn Organen op Chips Menselijke ziektemodellen op chips Introductie, Anja van de Stolpe

Een nieuwe onderzoekslijn Organen op Chips Menselijke ziektemodellen op chips Introductie, Anja van de Stolpe Minisymposium KNAW Een nieuwe onderzoekslijn Organen op Chips Menselijke ziektemodellen op chips Introductie, Anja van de Stolpe Wat is een Orgaan- of menselijk ziektemodel -op-een chip? Is het een stukje

Nadere informatie

Hormoon verstorende stoffen

Hormoon verstorende stoffen Hormoon verstorende stoffen Dr. Vera Nelen, Directeur PIH Antwerpen Woordvoerder Steunpunt milieu en gezondheid 1-10/20/2014 Inhoud Wat zijn hormonen, Waarom zijn ze belangrijk Hormoonverstorende stoffen,

Nadere informatie

Verkorte ZAHN- WELLENS test voor afvalwaters

Verkorte ZAHN- WELLENS test voor afvalwaters Verkorte ZAHN- WELLENS test voor afvalwaters februari 2010 Pagina 1 van 7 WAC/V/B/005 INHOUD 1 INLEIDING... 3 2 PRINCIPE... 3 3 BIODEGRADATIEVOORWAARDEN... 3 4 TESTVOORWAARDEN... 3 5 MATERIAAL... 4 5.1

Nadere informatie

Verwijdering van natuurlijk organisch materiaal frac7es door anionwisseling

Verwijdering van natuurlijk organisch materiaal frac7es door anionwisseling Verwijdering van natuurlijk organisch materiaal frac7es door anionwisseling Anke Gre(e en Luuk Rietveld (TU Del(), Marco Dignum (Waternet), Emile Cornelissen (KWR) Natuurlijk organisch materiaal is een

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Diabetogene effecten van glucocorticoïde medicatie: bekende en onbekende aspecten Dutch summary Ontdekking van het bijnierschorshormoon cortisol Cortisol is een hormoon dat in

Nadere informatie

Irriterend voor de ademhalingswegen Zeer irriterend voor de ogen (gevaar voor oogletsel) Buikpijn, diarree, braken

Irriterend voor de ademhalingswegen Zeer irriterend voor de ogen (gevaar voor oogletsel) Buikpijn, diarree, braken Bladzijde : 1 Verantwoordelijke verdeler : Telefoon noodgevallen EURO TABS s.c.r.i.s. Route de la Barrière 24 a Antigif centrum België B 6970 TENNEVILLE Tel : 084 / 45.70.91 070 / 245.245 Fax : 084 / 45.70.89

Nadere informatie

Medische gassen NVK-FAZ 24-05-2011. Joris van den Heuvel ZAPO Sint Lucas Andreas ziekenhuis

Medische gassen NVK-FAZ 24-05-2011. Joris van den Heuvel ZAPO Sint Lucas Andreas ziekenhuis Medische gassen NVK-FAZ 24-05-2011 Joris van den Heuvel ZAPO Sint Lucas Andreas ziekenhuis Medische gassen - Inleiding (aanleiding) - Medische gassen in ziekenhuizen - IGZ-rapport en wetgeving - Medische

Nadere informatie

Humane blootstelling aan vluchtige. IVAM UvA B.V. Universiteit van Amsterdam

Humane blootstelling aan vluchtige. IVAM UvA B.V. Universiteit van Amsterdam Humane blootstelling aan vluchtige componenten uit een consumentenproduct Ralf Cornelissen IVAM UvA B.V. Universiteit van Amsterdam Indeling presentatie Achtergrond Doel van het onderzoek Selectie van

Nadere informatie

Bloedalcoholen bepaling met GC-FID op een apolaire kolom

Bloedalcoholen bepaling met GC-FID op een apolaire kolom Bloedalcoholen bepaling met GC-FID op een apolaire kolom E Olijslager en R Langen Klinisch Farmaceutisch Laboratorium TweeSteden ziekenhuis Dr. Deelenlaan 5, 5042 AD Tiiburg. EOlyslager@zamb.tsz.nl Inleiding

Nadere informatie

benzo(a)pyreen of Naam, formule, eigenschappen

benzo(a)pyreen of Naam, formule, eigenschappen 006 1 Benzo(a)pyreen Benzo(a)pyreen (BaP) is in het nieuws geweest door de werkelijke of vermeende besmetting van voedingsmiddelen zoals groenten en koffie. Het is een van de ongeveer honderd bekende polycyclische

Nadere informatie