Analyse van de chemische waterkwaliteit. Annemieke Kolkman Chemische Waterkwaliteit en Gezondheid KWR Watercycle Research Institute

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Analyse van de chemische waterkwaliteit. Annemieke Kolkman Chemische Waterkwaliteit en Gezondheid KWR Watercycle Research Institute"

Transcriptie

1 Analyse van de chemische waterkwaliteit Annemieke Kolkman Chemische Waterkwaliteit en Gezondheid KWR Watercycle Research Institute

2 Chemische (drink)water kwaliteit

3 Chemische analyse van water Organische microverontreinigingen in water: Bekende component (doelstof) aanwezig? concentratie? Onbekende verbinding aanwezig? Identiteit? concentratie? Wat is het effect van waterzuiveringsstappen? Toxiciteit? Biologische effect? Gezondheidskundige risico s?

4 Monitorings strategie Chemische analyse: Doelstofanalyse Brede chemische screening met LC-MS en GC-MS In vitro bioassays Biomonitoring: vissen, mosselen, Daphnia, algen Sensoren: microchips, lab on a chip technologie

5 Werkingsgebied LC/MS en GC/MS Molecuulgewicht (gram/mol) Vloeistof Chromatografie Massaspectrometrie (LC/MS) Gas Chromatografie Massaspectrometrie (GC/MS) hydrofiliteit - lipofiliteit (log Kow) Vluchtigen-GC/MS

6 Het analytisch chemisch lab Doelstoffen analyse Brede chemische screening Identificatie van onbekenden (UP)LC-MS/MS LC-LTQ-Orbitrap-hrMS

7 Doelstofanalyse (UP)LC-MS/MS: Multimethode Hoge gevoeligheid Grote specificiteit Voorbeelden: Geneesmiddelen en metabolieten Bestrijdingsmiddelen en metabolieten Isothiazolines Hormonen Speknijder et al., Journal of Chrom A, 2010

8 Doelstofanalyse - isothiozolines Conserveringsmiddel Desinfectiemiddel en biocide (antifouling) Cosmetica (zeep en shampoo) Toepassing in industrie en huishouding Speknijder et al., Journal of Chrom A, 2010

9 Doelstofanalyse - isothiozolines Chemische structuren Speknijder et al., Journal of Chrom A, 2010

10 Doelstofanalyse - isothiozolines Speknijder et al., Journal of Chrom A, 2010

11 Milieu, huishoudwater en shampoo Concentraties in µg/l Speknijder et al., Journal of Chrom A, 2010

12 Stabiliteit in milieu Met ( ) en zonder ( ) conservering Speknijder et al., Journal of Chrom A, 2010

13 Aanpak brede chemische screening Isolatie off-line SPE, 1000 ml water, ph 2 LC C 18 kolom MS Orbitrap Massabereik (m/z): Da Analyse tijd: ~60 minuten Data file: 300 Mb per monster Massa accuraatheid (tot vierde decimaal, < 5 ppm) Hoge resolutie Hogenboom et al., Journal of Chrom A, 2009

14 Accurate massa en resolutie Element Exact Mass H C N O Is tegelijk meten mogelijk? amu Relative Abundance C9H21O2P1S3 Terbufos C13H21O3P1S1 Iprobenfos C15H17N4Cl1 Myclobutanil C11H20N4O3S1 Epronaz C11H21N4O3P Pirimethaphos C16H20N2O3 Imazamethabenz R = 100,000 10,000 20, m/z Ja, met hoge resolutie! Met dank aan Richard Zuiderent, ThermoFisher

15 Kwaliteitsprofiel schoon monster Totaal conc < 0,5 ug/l % Time 100 x Hoge totaalconcentratie Totaal conc > 0,5 ug/l % Time

16 Selectie relevante unknowns

17 Brede chemische screening Screening van sporen van onbekende, polaire verbindingen in water (trendanalyse) ~250 bekende stoffen ~700 onbekende maar vaak geobserveerde stoffen (t r and m/z) Identificatie van onbekende verbindingen Data `terug`kijken in retroperspectief

18 In vitro bioassays cellen water monster meetbare reactie Humane effecten detecteren met humane cellijnen hormonale effecten DNA schade en chromosoom schade Effecten van onbekende componenten Totaal effect van het mengsel Positief chemische analyse

19 Glucocorticoïden cortisol Steroïde-hormonen geproduceerd door bijnierschors Effecten op metabolisme: Gluconeogenese glucose opname Medische toepassing: ontstekingsremmend immunosuppressief Voorbeelden: dexamethasone prednisone

20 Hormoonverstoring - CALUX bioassay van der Linden et al Environ Sci Technol (2008)???? Legend: B/blanc, D/drinking water, I/industrial wastewater, H/hospital wastewater, PM/paper mill treated wastewater, STP/sewage treatment plant, W/surface water

21 Hormoonverstoring - CALUX bioassay Identificatie/kwantificering van biologisch actieve glucocorticoïden met LC-MS/MS Link leggen tussen de chemische analyse en de biologische effectmeting (GR CALUX bioassay) Schriks et al., Environ Sci Technol 2010

22 Resultaten bioassay en chemie No Compound CALUX EC50 (nm) REP Retention time (min.) m/z [M+H] + % recovery (surfacewater) 1 Aldosterone ± ± 8 2 Amicinonide 0.49 ± ± 9 3 Betamethasone 1.02 ± ± 10 4 Cortisone >1000 < ± 11 5 Desoximethasone 0.66 ± ± 9 6 Dexamethasone 0.84 ± ± 13 7 Flunisolide 0.49 ± ± 16 8 Fluorometholone 0.59 ± ± 12 9 Cortisol 11.4 ± ± Methylprednisolone 2.25 ± ± Paramethasone 1.14 ± ± Prednicarbate 4.75 ± ± Prednisolone 3.68 ± ± 9 14 Prednisone >500 < ± Remexolone 0.83 ± ± Triamcinolone 5.67 ± ± 6 17 Triamcinoloneacetonide 0.37 ± ± Triamcinolonehexaacetonide 3.40 ± ± 5

23 Link bioassay en chemie GR-CALUX response Σ chemical conc x REP GR-CALUX (ng dex eq/l) Industry wastewater Hospital wastewater Wastewaters Paper mill treated wastewater Sewage treatment plant effluent Σ [conc] x REP ? Industry wastewater ~142% ~50%? Hospital wastewater Wastewaters Paper mill treated wastewater ~60% Sewage treatment plant effluent Schriks et al., Environ Sci Technol 2010

24 Conclusies Doelstofanalyse wordt mbv LC MS/MS uitgevoerd. Dit is een uiterst gevoelig en specifieke analyse techniek. Brede chemische screening en identificatie van onbekende verbindingen in water is mogelijk met hoge resolutie + accurate massaspectrometrie Combinatie van bioassays en chemische analyse is veelbelovend voor de identificatie van emerging issues in water

25 Bedankt!!! Team Chemische Waterkwaliteit en Gezondheid & Het Laboratorium voor Materialenonderzoek en Chemische Analyse Piet Speksnijder Ton van Leerdam Leo Puijker Merijn schriks Pim de Voogt Minne Heringa

26 Tenslotte Kraanwater wordt beter gemonitord dan fleswater Kraanwater is 150x goedkoper dan fleswater Kraanwater is x minder belastend voor het milieu dan fleswater

LabAnalyse 14-10-2015

LabAnalyse 14-10-2015 LabAnalyse 14-10-2015 1 LabAnalyse 14-10-2015 2 Brede chemische screening beschermt drinkwaterkwaliteit Ton van Leerdam, LabAnalyse 14-10-2015 KWR: opening nieuwbouw 18-9-2015 We hebben permanent nieuwe

Nadere informatie

Gisteren, vandaag en morgen

Gisteren, vandaag en morgen Gisteren, vandaag en morgen De ontwikkeling van organische analyses in Het Waterlaboratorium Cees Bijsterbosch Het Waterlaboratorium Labanalyse, 1 oktober 2013 Plaats hier uw logo via: beeld => diamodel

Nadere informatie

Celtesten voor de risicobeoordeling van giftige stoffen in water

Celtesten voor de risicobeoordeling van giftige stoffen in water Celtesten voor de risicobeoordeling van giftige stoffen in water Sander van der Linden Biodetection Systems Waarom biologische testen? Huidige monitoring strategie bijna volledig gebaseerd of chemische

Nadere informatie

Brede chemische screening voor het monitoren van de waterkwaliteit

Brede chemische screening voor het monitoren van de waterkwaliteit Brede chemische screening voor het monitoren van de waterkwaliteit Ton van Leerdam (KWR), Bernard Bajema (Vitens), Bendert de Graaf (Vitens), Jan van der Kooi (WLN), Leo Puijker (KWR) Wereldwijd worden

Nadere informatie

Smart Monitoring Innovatie van waterkwaliteitsbeoordeling. Milo de Baat

Smart Monitoring Innovatie van waterkwaliteitsbeoordeling. Milo de Baat Smart Monitoring Innovatie van waterkwaliteitsbeoordeling Milo de Baat ILOW Symposium 15 februari 2017 KRW waterkwaliteitsbeoordeling Chemische status? Ecologische status Chemische analyse 45 prioritaire

Nadere informatie

Laboratorium voor Materialenonderzoek en Chemische analyse

Laboratorium voor Materialenonderzoek en Chemische analyse Laboratorium voor Materialenonderzoek en Chemische analyse Overzicht organisch chemische analyses 2011 Laboratorium voor Materialenonderzoek en Chemische analyse Overzicht organisch chemische analyses

Nadere informatie

HOGE RESOLUTIE MASSASPECTROMETRIE MET UPLC- QTOF. Erik Olyslager Lab apotheek Gelre ziekenhuizen LCMS gebruikersmiddag Do

HOGE RESOLUTIE MASSASPECTROMETRIE MET UPLC- QTOF. Erik Olyslager Lab apotheek Gelre ziekenhuizen LCMS gebruikersmiddag Do HOGE RESOLUTIE MASSASPECTROMETRIE MET UPLC- QTOF Erik Olyslager Lab apotheek Gelre ziekenhuizen LCMS gebruikersmiddag Do-20-11-2014 WAAROM HRMS IN GELRE Vraag om dopingcontroles uit te voeren bij kamelenraces.

Nadere informatie

Rijnmeetprogramma chemie buitengewoon onderzoek met HPLC MS/MS in 2013

Rijnmeetprogramma chemie buitengewoon onderzoek met HPLC MS/MS in 2013 Rijnmeetprogramma chemie buitengewoon onderzoek met HPLC MS/MS in 2013 Rapport Nr. 221 Colofon Uitgegeven door de Internationale Commissie ter Bescherming van de Rijn (ICBR) Kaiserin-Augusta-Anlagen 15,

Nadere informatie

Nieuwe stoffen in het milieu: probleem of niet?

Nieuwe stoffen in het milieu: probleem of niet? Nieuwe stoffen in het milieu: probleem of niet? Workshop Geneesmiddelen en metabolieten in oppervlaktewater KWR, Nieuwegein, 7 december 2012 Anja Derksen (AD eco advies) " Input voor discussie Literatuurstudie

Nadere informatie

HPLC- UV- screening: geharmoniseerde analysemethode voor efficiënte waterkwaliteitsbewaking

HPLC- UV- screening: geharmoniseerde analysemethode voor efficiënte waterkwaliteitsbewaking HPLC- UV- screening: geharmoniseerde analysemethode voor efficiënte waterkwaliteitsbewaking Annemieke Kolkman (KWR), Erik Emke (KWR), Gerard Stroomberg (Rijkswaterstaat), Henk Ketelaars (Evides) Bij een

Nadere informatie

Gebruik van biomonitoring door GAGS bij een chemisch incident

Gebruik van biomonitoring door GAGS bij een chemisch incident Gebruik van biomonitoring door GAGS bij een chemisch incident Samenstelling van factsheets met beknopte informatie over de toepassing van specifieke biomarkers voor stoffen, die bij chemische incidenten

Nadere informatie

Moderne Instrumentele Analyse

Moderne Instrumentele Analyse Moderne Instrumentele Analyse Niels Jonker Time of Flight Infrarood en Massa Spectrometrie 2 Time of flight Infrarood en Massa Spectrometrie 3 Time of flight Voordelen Nadelen Extreem Hoge Massa Range

Nadere informatie

Ontstaan en opsporing van nevenproducten bij UV-processen

Ontstaan en opsporing van nevenproducten bij UV-processen Ontstaan en opsporing van nevenproducten bij UV-processen Kirsten Baken, Annemieke Kolkman, Roberta Hofman-Caris, Dennis Vughs, Annemarie van Wezel (KWR Watercycle Research Institute) De laatste decennia

Nadere informatie

Moderne Instrumentele Analyse

Moderne Instrumentele Analyse Moderne Instrumentele Analyse Niels Jonker Massa Spectrometrie Techniek waarbij de te onderzoeken stof wordt geïoniseerd en waarbij vervolgens van de gevormde (fragment)ionen de massa wordt bepaald. Klopt

Nadere informatie

Meten en Monitoren. Weet wat je meet. Startsymposium Expertisecentrum PFOS. Virtualisatie project Omegam Eline Klooster.

Meten en Monitoren. Weet wat je meet. Startsymposium Expertisecentrum PFOS. Virtualisatie project Omegam Eline Klooster. Meten en Monitoren Weet wat je meet Inhoud presentatie Omegam Laboratoria Proces ontwikkelen analyse methoden De analyse /PFOA Prestatiekenmerken /PFOA bij Omegam De praktijk : Weet wat je meet Omegam

Nadere informatie

Integrale monitoring van de waterkwaliteit met bioassays

Integrale monitoring van de waterkwaliteit met bioassays ILOW Innovatie symposium, Utrecht, 21 april 2011 Integrale monitoring van de waterkwaliteit met bioassays 15 februari 2011 Ron van der Oost Overzicht Emerging substances en risico s Alternatieven voor

Nadere informatie

Multi-residu analyse van geneesmiddelen in afvalwater

Multi-residu analyse van geneesmiddelen in afvalwater Multi-residu analyse van geneesmiddelen in afvalwater Leendert Vergeynst, Herman Van Langenhove, Kristof Demeestere EnVOC ENVIRONMENTAL ORGANIC CHEMISTRY & TECHNOLOGY RESEARCH GROUP ENVOC Vakgroep duurzame

Nadere informatie

Laboratoria voor Materialenonderzoek en Chemische analyse. Overzicht uit te voeren organoleptische bepalingen 2010. Januari 2010 Versie 1.

Laboratoria voor Materialenonderzoek en Chemische analyse. Overzicht uit te voeren organoleptische bepalingen 2010. Januari 2010 Versie 1. Laboratoria voor Materialenonderzoek en Chemische analyse Overzicht uit te voeren organoleptische bepalingen 2010 Januari 2010 Versie 1.4 Laboratoria voor Materialenonderzoek en Chemische analyse Overzicht

Nadere informatie

Haloperidol in serum m.b.v. Triple Quad LC-MS

Haloperidol in serum m.b.v. Triple Quad LC-MS Haloperidol in serum m.b.v. Triple Quad LC-MS Richard van Rossen / Henk Trumpie Apotheek Haagse Ziekenhuizen Email: r.vanrossen@ahz.nl Inleiding Sinds februari 2007 heeft het lab van de AHZ de beschikking

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Chromatografische analyse van kleine metabolieten in biologische matrixen Metabolieten zijn kleine moleculen (doorgaans < 1 kda) die het moleculair fundament van het leven vormen en het resultaat zijn

Nadere informatie

Evaluatie van hormonale activiteit gemeten in de Rijn bij Lobith ( )

Evaluatie van hormonale activiteit gemeten in de Rijn bij Lobith ( ) Evaluatie van hormonale activiteit gemeten in de Rijn bij Lobith (2010-2011) Ir. Tineke Slootweg Dr. Corine J. Houtman - RIWA November 2012. Evaluatie van hormonale activiteit gemeten in de Rijn bij Lobith

Nadere informatie

De chemie van liefde en oorlog: Hoe planten communiceren met hun omgeving

De chemie van liefde en oorlog: Hoe planten communiceren met hun omgeving De chemie van liefde en oorlog: Hoe planten communiceren met hun omgeving Nicole M. van Dam Onderzoeksgroep Ecogenomics Institute of Water and Wetland Research (IWWR) Radboud Universiteit Nijmegen Planten

Nadere informatie

- Rapport 2- MBT analyse in urine van 37 personen. Waalwijk, 6 december 2016, Dr HMJ Goldschmidt, algemeen directeur DCT Versie 2.0.

- Rapport 2- MBT analyse in urine van 37 personen. Waalwijk, 6 december 2016, Dr HMJ Goldschmidt, algemeen directeur DCT Versie 2.0. - Rapport 2- MBT analyse in urine van 37 personen Waalwijk, 6 december 2016, Dr HMJ Goldschmidt, algemeen directeur DCT Versie 2.0. Op maandag 24 oktober 2016 werden 37 urine monsters ontvangen die semi-

Nadere informatie

Microverontreinigingen: hoe kun je ecologische risico s in water bepalen?

Microverontreinigingen: hoe kun je ecologische risico s in water bepalen? Microverontreinigingen: hoe kun je ecologische risico s in water bepalen? Ron van der Oost, (Waternet), Leo Posthuma (RIVM), Dick de Zwart(RIVM), Jaap Postma (Ecofide), Leonard Osté (Deltares) Met de huidige

Nadere informatie

Kwantitatieve PCR van potentieel toxische cyanobacteriën in oppervlaktewateren

Kwantitatieve PCR van potentieel toxische cyanobacteriën in oppervlaktewateren Kwantitatieve PCR van potentieel toxische cyanobacteriën in oppervlaktewateren Edwin Kardinaal, Danielle van der Linde, Lonneke Hensen & Bart Wullings KWR Watercycle Research Institute, Nieuwegein Inhoud

Nadere informatie

Beschrijving analysemethoden. screeningsmethode. Februari 2013 BTO 2013.015

Beschrijving analysemethoden. screeningsmethode. Februari 2013 BTO 2013.015 Beschrijving analysemethoden voor zoetstoffen en MRIcontraststoffen en optimalisatie screeningsmethode Februari 213 BTO 213.15 Beschrijving analysemethoden voor zoetstoffen en MRIcontraststoffen en optimalisatie

Nadere informatie

Munitiestort Oosterschelde

Munitiestort Oosterschelde RWS BEDRIJFSINFORMATIE Munitiestort Oosterschelde metingen waterkwaliteit 2014 Datum 17 april 2015 Status Colofon Uitgegeven door RWS WVL Informatie R.P.M. Berbee Telefoon 06 103 25 654 Fax Uitgevoerd

Nadere informatie

1 Chloorfenolen Interne standaard: middel: hexaan; met cleanup en derivatisering met azijnzuuranhydride.

1 Chloorfenolen Interne standaard: middel: hexaan; met cleanup en derivatisering met azijnzuuranhydride. Bijlage 6 bij de Regeling milieukwaliteitseisen gevaarlijke stoffen oppervlaktewateren: Informatie over gangbare analysemethoden voor individuele stoffen en stofgroepen waarvoor in bijlage 1 milieukwaliteitseisen

Nadere informatie

Interscience. Innovatie Update. Stand 2B047

Interscience. Innovatie Update. Stand 2B047 Interscience Innovatie Update Analytisch Advies Apparatuur Instrumentmakerij Applicaties Accessoires Detachering Opleidingen Onderhoud en Service tel: 076 5411800 www.interscience.nl Frank Koudijs Een

Nadere informatie

Oestrogene activiteit in oppervlaktewater van de Rijn

Oestrogene activiteit in oppervlaktewater van de Rijn Oestrogene activiteit in oppervlaktewater van de Rijn Celkern Receptor Steroid hormoon Nieuw eiwit Acceptor mrna trna DNA L.M. Puijker Maart 2007 Vereniging van Rivierwaterbedrijven Oestrogene activiteit

Nadere informatie

Deze bijlage is geldig van: tot Vervangt bijlage d.d.:

Deze bijlage is geldig van: tot Vervangt bijlage d.d.: Akkermaalsbos 2 6708 WB Wageningen Nederland Locatie waar activiteiten onder accreditatie worden uitgevoerd Hoofdkantoor Organische verrichtingen 1 Melkvet Detectie vreemde vetten in melkvet door analyse

Nadere informatie

Symposium Chemische Contaminanten Dioxines

Symposium Chemische Contaminanten Dioxines Eurofins Food Testing Netherlands Symposium Chemische Contaminanten Dioxines Bunnik, 15 september 2015 16/09/2015 www.eurofins.com 16/09/2015 Eurofins Food - Passie voor Kwaliteit 2 Agenda Dioxines achtergrond,

Nadere informatie

Hoe vinden we de stoffen die effecten veroorzaken in het milieu? Elke 2 seconden -> 1 nieuwe stof gemaakt

Hoe vinden we de stoffen die effecten veroorzaken in het milieu? Elke 2 seconden -> 1 nieuwe stof gemaakt Name Author Hoe vinden we de stoffen die effecten veroorzaken in het milieu? Pim Leonards Chemicaliën Ca. 7 miljoen chemicaliën wereldwijd 340,000 in productie 70,000 commercieel gebruikt in Europa Elke

Nadere informatie

Veranderende analysemethoden voor TDM (geneesmiddelconcentraties in humane matrices) en klinische en forensische toxicologie

Veranderende analysemethoden voor TDM (geneesmiddelconcentraties in humane matrices) en klinische en forensische toxicologie LAB-Analyse Analyse 30 oktober 2008, De Kuip Rotterdam Veranderende analysemethoden voor TDM (geneesmiddelconcentraties in humane matrices) en klinische en forensische toxicologie Implementatie van de

Nadere informatie

What s New Klinische Chemie Bewogen biomarkers

What s New Klinische Chemie Bewogen biomarkers What s New Klinische Chemie Bewogen biomarkers Nascholing Jordanie Rick Brouwer Klinische chemie Meting van endogene biomarkers in lichaamsvloeistoffen routine chemie, hematologie, endocrinologie, immunologie,

Nadere informatie

Monitoring aquatische biodiversiteit met DNA barcoding veelbelovend

Monitoring aquatische biodiversiteit met DNA barcoding veelbelovend Monitoring aquatische biodiversiteit met DNA barcoding veelbelovend Waterkwaliteit op de kaart II Berry van der Hoorn, Naturalis Michiel Hootsmans, KRW Watercycle centre Roel Knoben, RHDHV 8 oktober 2015

Nadere informatie

De onderste steen boven met. Michel van Strien IFF Tilburg Analytical Services (TAS)

De onderste steen boven met. Michel van Strien IFF Tilburg Analytical Services (TAS) De onderste steen boven met accurate massa QTOF/MS Michel van Strien IFF Tilburg Analytical Services (TAS) IFF International Flavors & Fragrances Inc. Ontwikkeling, productie en verkoop van een zeer breed

Nadere informatie

Van STIP chromatografie naar SPE extractie is een kleine stap...

Van STIP chromatografie naar SPE extractie is een kleine stap... Van STIP chromatografie naar SPE extractie is een kleine stap... Als het verhaal in het vorige extract begrepen is dan klinkt de titel van dit hoofdstuk niet zo vreemd. Uitgelegd is dat de zure/neutrale

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT

ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT Naam: Klas: Datum: 1 Situering van het biotoop Plaats: Type water: vijver / meer / ven / moeras/ rivier / kanaal / poel / beek / sloot / bron Omgeving: woonkern / landbouwgebied

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35942 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35942 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/35942 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Ent, Wietske van der Title: In vivo modelling of Ewing sarcoma in zebrafish Issue

Nadere informatie

CBRNe bij het Nederlands Forensisch Instituut. Vooruitstrevende technieken en diepgaande kennis

CBRNe bij het Nederlands Forensisch Instituut. Vooruitstrevende technieken en diepgaande kennis CBRNe bij het Nederlands Forensisch Instituut Vooruitstrevende technieken en diepgaande kennis Toonaangevend forensisch CBRNe-onderzoek Het CBRNe-programma van het Nederlands Forensisch Instituut (NFI)

Nadere informatie

Neutraliseren doe je zo. Meting/regeling upgraden naar industrie 4.0? Spreker: Joran Paets Product manager sensors

Neutraliseren doe je zo. Meting/regeling upgraden naar industrie 4.0? Spreker: Joran Paets Product manager sensors Neutraliseren doe je zo. Meting/regeling upgraden naar industrie 4.0? Spreker: Joran Paets Product manager sensors Agenda 1. Neutraliseren 2. Industrie 4.0 3. Upgraden 4. Voordeel van de upgrade? 5. Voorbeelden

Nadere informatie

Speedisk-GCMS analyse van musken in oppervlaktewater

Speedisk-GCMS analyse van musken in oppervlaktewater nummer 2 maart 2009 In het voorjaar van 2006 is door de waterschappen het netwerk monitoring nieuwe stoffen opgericht. STOWA heeft de coördinatie van dit netwerk op zich genomen. Onder nieuwe stoffen wordt

Nadere informatie

1e jaars Scheikunde Practicum 2012-2013 Periode 3

1e jaars Scheikunde Practicum 2012-2013 Periode 3 1e jaars Scheikunde Practicum 2012-2013 Periode 3 1e jaars Scheikunde Practicum Analyse skills NB: Rooster van Y-stroom gebruikt als voorbeeld 1e jaars Scheikunde Practicum We zijn op de helft! NB: Rooster

Nadere informatie

Nieuwe stoffen in de waterketen. Jelle Roorda (MWH)

Nieuwe stoffen in de waterketen. Jelle Roorda (MWH) Nieuwe stoffen in de waterketen Jelle Roorda (MWH) Nieuwe stoffen, nieuwe routes! Jelle Roorda (MWH) Nieuwe stoffen Enge stoffen Vergeten stoffen (organische) microverontreinigingen Prioritaire stoffen

Nadere informatie

RIKILT Institute of Food Safety

RIKILT Institute of Food Safety RIKILT Institute of Food Safety In het kort Referentie instituut Metingen & Advies Onderzoek RIKILT Institute of Food Safety RIKILT Institute of Food Safety is onderdeel van de internationale kennisorganisatie

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 8768 10 juni 2010 Regeling van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 2 juni 2010, nr. 127994, houdende

Nadere informatie

hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 211 Druiven en wijn zijn wereldwijd zeer belangrijke levensmiddelen. Afgezien van het feit dat druiven en wijn een integraal onderdeel vormen van vele culturen en sociale praktijken over de hele wereld,

Nadere informatie

IDENTITEIT ONBEKEND. omgaan met potentieel zeer gevaarlijke stoffen in het laboratorium Jeroen van der Meer

IDENTITEIT ONBEKEND. omgaan met potentieel zeer gevaarlijke stoffen in het laboratorium Jeroen van der Meer IDENTITEIT ONBEKEND omgaan met potentieel zeer gevaarlijke stoffen in het laboratorium Jeroen van der Meer EVEN VOORSTELLEN Jeroen van der Meer Opleiding: HBO Analytische Chemie in 2006 Belangrijkste expertise:

Nadere informatie

en corrosiewerende middelen

en corrosiewerende middelen Evaluatierapport biociden en corrosiewerende middelen Rapport Nr. 183 Colofon Uitgegeven door de Internationale Commissie ter Bescherming van de Rijn (ICBR) Kaiserin-Augusta-Anlagen 15, 56068 Koblenz,

Nadere informatie

Risicobeoordeling van nanomaterialen

Risicobeoordeling van nanomaterialen Risicobeoordeling van nanomaterialen Nanozilver in textiel 1 05 november 2010 Inhoud 1. Introductie risicobeoordeling 2. Risicobeoordeling van nanomaterialen 3. Nanozilver in textiel 2 Risicobeoordeling

Nadere informatie

Lab Genetische Endocriene en Metabole Ziekten. Opwerken buis bloed / isolatie granulocyten

Lab Genetische Endocriene en Metabole Ziekten. Opwerken buis bloed / isolatie granulocyten Lab Genetische Endocriene en Metabole Ziekten (Klein beetje) biochemie Opwerken buis bloed / isolatie granulocyten Meting cystine (eigenlijk: cysteine) Hoe kunnen we elkaar vinden Vragen Gespecialiseerd

Nadere informatie

Schoonmaakvalidatie. Door Nicole Vink en Annemarie van Diepen

Schoonmaakvalidatie. Door Nicole Vink en Annemarie van Diepen Schoonmaakvalidatie Door Nicole Vink en Annemarie van Diepen Inhoud Schoonmaakprocedure Risico-analyse Keuze worst case product Berekening MTR Controle effectiviteit schoonmaakprogramma Keuze en validatie

Nadere informatie

Verschuiving naar duurzame analyses : Is de titratiemethode voor CVZ-bepalingen passé?

Verschuiving naar duurzame analyses : Is de titratiemethode voor CVZ-bepalingen passé? Verschuiving naar duurzame analyses : Is de titratiemethode voor CVZ-bepalingen passé? Wie is HACH LANGE? HACH LANGE is een onderdeel van de Danaher Water Quality Group Dit is een onderdeel van de Danaher

Nadere informatie

De toelating van biociden voor drinkwaterdesinfectie. Lonne Gerritsen. College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden

De toelating van biociden voor drinkwaterdesinfectie. Lonne Gerritsen. College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden De toelating van biociden voor drinkwaterdesinfectie Lonne Gerritsen College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden Inhoud Wat doet het Ctgb Wat zijn biociden Waar kom je biociden

Nadere informatie

Deze bijlage is geldig van: tot Vervangt bijlage d.d.:

Deze bijlage is geldig van: tot Vervangt bijlage d.d.: Akkermaalsbos 2 6708 WB Wageningen Nederland Locatie waar activiteiten onder accreditatie worden uitgevoerd Hoofdkantoor Organische verrichtingen 1 Melkvet Detectie vreemde vetten in melkvet door analyse

Nadere informatie

Onderzoek naar blootstelling aan endotoxinen in de agrarische sectoren van teelt, be- en verwerking en handel

Onderzoek naar blootstelling aan endotoxinen in de agrarische sectoren van teelt, be- en verwerking en handel Onderzoek naar blootstelling aan endotoxinen in de agrarische sectoren van teelt, be- en verwerking en handel drs. Suzanne Spaan ir. Inge Wouters dr. ir. Dick Heederik Institute for Risk Assessment Sciences

Nadere informatie

Molecular Biosensors for medical diagnostics (MBx)

Molecular Biosensors for medical diagnostics (MBx) Molecular Biosensors for medical diagnostics (MBx) Staff: Leo van IJzendoorn Arthur de Jong Holger Kress Menno Prins (DHL) + ca 5-10 studenten AIO s Matthias Irmscher Loes van Zijp Alexander van Reenen

Nadere informatie

Effectgerichte beoordeling van de. waterkwaliteit in de Jeker, Geleenbeek, Dieze en Maas

Effectgerichte beoordeling van de. waterkwaliteit in de Jeker, Geleenbeek, Dieze en Maas Ministerie van Verkeer en Waterstaat opq Effectgerichte beoordeling van de waterkwaliteit in de Jeker, Geleenbeek, Dieze en Maas Een onderzoek naar de effecten van geconcentreerd oppervlaktewater december

Nadere informatie

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD. 1 Identificatie van de stof of het preparaat en van de vennootschap/onderneming

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD. 1 Identificatie van de stof of het preparaat en van de vennootschap/onderneming VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD 1 Identificatie van de stof of het preparaat en van de vennootschap/onderneming 1.1 Productidentificatie Naam van produkt: Xerox Wide Format IJP 2000 System Inks Data Sheet Nummer:

Nadere informatie

toelatingsexamen-geneeskunde.be Vraag 2 Wat is de ph van een zwakke base in een waterige oplossing met een concentratie van 0,1 M?

toelatingsexamen-geneeskunde.be Vraag 2 Wat is de ph van een zwakke base in een waterige oplossing met een concentratie van 0,1 M? Chemie juli 2009 Laatste wijziging: 31/07/09 Gebaseerd op vragen uit het examen. Vraag 1 Geef de structuurformule van nitriet. A. B. C. D. Vraag 2 Wat is de ph van een zwakke base in een waterige oplossing

Nadere informatie

Snelle en betrouwbare analyse van de microbiologische zwemwaterkwaliteit met qpcr

Snelle en betrouwbare analyse van de microbiologische zwemwaterkwaliteit met qpcr Snelle en betrouwbare analyse van de microbiologische zwemwaterkwaliteit met qpcr Bart Wullings, Leo Heijnen en Edwin Kardinaal KWR Watercycle Research Institute, Nieuwegein Inhoud Microbiologische zwemwaterkwaliteit

Nadere informatie

Samenvatting Curriculum Vitae

Samenvatting Curriculum Vitae Curriculum Vitae Samenvatting Het is slechts vijftig jaar geleden dat de wetenschappers Watson en Crick, mede door kennis van het werk van Franklin, de structuur van DNA wisten te herleiden, en daarmee

Nadere informatie

Ciclosporine A bepaling op de LC-MS/MS

Ciclosporine A bepaling op de LC-MS/MS Ciclosporine A bepaling op de LC-MS/MS Abdel Chahbouni en René Vos Laboratorium Klinische Farmacologie en Apotheek VU medisch centrum De Boelelaan 1117 a.chahbouni@vumc.nl Fig.1 Ciclosporine A Inleiding

Nadere informatie

7.4.3 - de ph-schaal van 0 tot 14 in verband brengen met zure, neutrale en basische oplossingen en met de concentratie van H+-ionen en OH--ionen;

7.4.3 - de ph-schaal van 0 tot 14 in verband brengen met zure, neutrale en basische oplossingen en met de concentratie van H+-ionen en OH--ionen; Leergebied: concentratie Leerplannen LP Chemie 2e gr KSO GO 5.5.2 - de massaconcentratie van een oplossing definiëren als het aantal gram opgeloste stof per 100 ml oplossing; de oplosbaarheid van een stof

Nadere informatie

Blauwalgen & genomics

Blauwalgen & genomics Workshop Blauwalgen & genomics, Amersfoort, 2010 Blauwalgen & genomics CSI in het waterbeheer Ron van der Oost CSI Overzicht Genomics Blauwalgen: traditionele analyses Alternatieven met genomics? Discussiepunten

Nadere informatie

- Validatiedossier - Bepaling van de lipofiele groep toxinen in mosselen met gebruik van UPLC-MS/MS 1 INTRODUCTIE...1 2 MATRIX EFFECT...

- Validatiedossier - Bepaling van de lipofiele groep toxinen in mosselen met gebruik van UPLC-MS/MS 1 INTRODUCTIE...1 2 MATRIX EFFECT... 1 INTRODUCTIE...1 2 MATRIX EFFECT...1 3 LINEARITEIT...2 4 JUISTHEID EN HELHAARBARHEID...5 4.1 Juistheid... 5 4.2 Juistheid van meervoudige analyses van gecertificeerd referentiemateriaal (CRM)... 5 4.3

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Lindenburg, Petrus Wilhelmus Title: New electromigration-driven enrichment techniques

Nadere informatie

Vossiuspers UvA is een imprint van Amsterdam University Press. Deze uitgave is totstandgekomen onder auspiciën van de Universiteit van Amsterdam.

Vossiuspers UvA is een imprint van Amsterdam University Press. Deze uitgave is totstandgekomen onder auspiciën van de Universiteit van Amsterdam. Schoonheid in water Vossiuspers UvA is een imprint van Amsterdam University Press. Deze uitgave is totstandgekomen onder auspiciën van de Universiteit van Amsterdam. Dit is oratie 329, verschenen in de

Nadere informatie

Pesticidenanalyse: methodevertaling van bodem naar appel. Marina Vanhecke Lab 4 U

Pesticidenanalyse: methodevertaling van bodem naar appel. Marina Vanhecke Lab 4 U Pesticidenanalyse: methodevertaling van bodem naar appel Marina Vanhecke Lab 4 U Kerncijfers KHLim 6000 studenten en 700 personeelsleden 4 campussen 6 departementen 30 bacheloropleidingen + 11 masters

Nadere informatie

Slim monitoren. Watersysteem onderzoek 2012-2013. Ron van der Oost (Waternet) Techniek, Onderzoek & Projecten Onderzoek & Advies

Slim monitoren. Watersysteem onderzoek 2012-2013. Ron van der Oost (Waternet) Techniek, Onderzoek & Projecten Onderzoek & Advies Techniek, Onderzoek & Projecten Onderzoek & Advies Slim monitoren Watersysteem onderzoek 2012-2013 Ron van der Oost (Waternet) Korte Ouderkerkerdijk 7 Amsterdam Postbus 94370 1090 GJ Amsterdam T 0900 93

Nadere informatie

Analyse & Support. Centraal Laboratorium. Bayer Antwerpen Comm.V

Analyse & Support. Centraal Laboratorium. Bayer Antwerpen Comm.V Analyse & Support Centraal Laboratorium Bayer Antwerpen Comm.V Centraal Laboratorium Bayer Antwerpen Comm.V Het Centraal Laboratorium omvat een volledig uitgerust analytisch labo en een labo voor productie-

Nadere informatie

RUIMTE ONDERZOEK. Antwoordbladen. Belgium TEAM A (Flemish) Names and signatures. 26 th April, 2012. VANDEVIJVERE Tijl VANHAVERBEKE ELIAS

RUIMTE ONDERZOEK. Antwoordbladen. Belgium TEAM A (Flemish) Names and signatures. 26 th April, 2012. VANDEVIJVERE Tijl VANHAVERBEKE ELIAS $Country Experiment $1 - $Title 26 th April, 2012 Experiment 2 Antwoordbladen Belgium TEAM A (Flemish) Names and signatures VANDEVIJVERE Tijl VANHAVERBEKE ELIAS RUIMTE ONDERZOEK VAN HOVE DIEDERICK TAAK

Nadere informatie

Samenvatting Chemische reacties tussen dampvormige anesthetica en kooldioxide absorbers

Samenvatting Chemische reacties tussen dampvormige anesthetica en kooldioxide absorbers Chemische reacties tussen dampvormige anesthetica en kooldioxide absorbers Koolmonoxide en compound A metingen in een anesthesie cirkelsysteem Anesthesie (ook wel narcose genoemd) is van wezenlijk belang

Nadere informatie

Gearchiveerde versie

Gearchiveerde versie Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen FLVVT I-MET-FLVVT-124 I-MET-FLVVT-124 BEPALING VAN COCCIDIOSTATICA IN DIERENVOEDER MET LC- MS-MS Versie 06 Datum van toepassing 2014-01-21 Opgesteld

Nadere informatie

Rampbestrijding en hulpverlening

Rampbestrijding en hulpverlening Rampbestrijding en hulpverlening Natuurrampen en gevaarlijke stoffen: Methode: Flash Environmental Assessment Tool NVVK-congres, 16 en 17 maart 2011 Johan van Middelaar, DHV Natuurrampen en gevaarlijke

Nadere informatie

De aanpak opkomende stoffen

De aanpak opkomende stoffen De aanpak opkomende stoffen John Hin Leonard Osté Wat zijn opkomende stoffen in deze context? Opkomende stoffen zijn stoffen in watermatrices waarvan de schadelijkheid nog niet is vastgesteld en waarvan

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Achtergrond en adviesaanvraag De normering van de beroepsmatige blootstelling aan gevaarlijke stoffen geldt op dit moment alleen voor blootstelling via de ademhaling.

Nadere informatie

Signalering van overige antropogene stoffen, en dan? De pyrazoolcasus

Signalering van overige antropogene stoffen, en dan? De pyrazoolcasus Signalering van overige antropogene stoffen, en dan? De pyrazoolcasus Kirsten Baken, Annemieke Kolkman (KWR Watercycle Research Institute), Peter van Diepenbeek (WML), Henk Ketelaars (Evides), Annemarie

Nadere informatie

Proteomics. Waarom DNA alleen niet genoeg is

Proteomics. Waarom DNA alleen niet genoeg is Proteomics Waarom DNA alleen niet genoeg is Reinout Raijmakers Netherlands Proteomics Centre Universiteit Utrecht, Biomolecular Mass Spectrometry and Proteomics Group Van DNA naar organisme Eiwitten zijn

Nadere informatie

De waarde van de expert IGF-1 harmonisatie

De waarde van de expert IGF-1 harmonisatie De waarde van de expert IGF-1 harmonisatie Eef Lentjes Sectie Endocrinologie SKML Jun 2015 doel van laboratorium bepalingen Identificeren van verstoring in een patient en monitoren van behandelingen Goede

Nadere informatie

Laboratoriumdiagnostiek en risicomanagement

Laboratoriumdiagnostiek en risicomanagement Laboratoriumdiagnostiek en risicomanagement Dr N. de Jonge Klinisch chemicus 1 2 3 Medische fout Onbedoelde schade Tijdelijke of permanente beperking voor patiënt Overlijden Vermijdbaar Patient safety

Nadere informatie

BEPALING VAN DE UITLOGING VAN ANORGANISCHE COMPONENTEN UIT POEDER- EN KORRELVORMIGE MATERIALEN MET DE KOLOMPROEF

BEPALING VAN DE UITLOGING VAN ANORGANISCHE COMPONENTEN UIT POEDER- EN KORRELVORMIGE MATERIALEN MET DE KOLOMPROEF BEPALING VAN DE UITLOGING VAN ANORGANISCHE COMPONENTEN UIT POEDER- EN KORRELVORMIGE MATERIALEN MET DE KOLOMPROEF Uitloogkarakteristieken van vaste grond- en steenachtige bouwmaterialen en afvalstoffen

Nadere informatie

Laboratoria voor Materialenonderzoek en Chemische analyse. Overzicht uit te voeren organische bepalingen 2008-2009. November 2008 V 1.

Laboratoria voor Materialenonderzoek en Chemische analyse. Overzicht uit te voeren organische bepalingen 2008-2009. November 2008 V 1. Laboratoria voor Materialenonderzoek en Chemische analyse Overzicht uit te voeren organische bepalingen 2008-2009 November 2008 V 1.3 November 2008 v1.3 Laboratoria voor Materialenonderzoek en Chemische

Nadere informatie

Doe-het-zelf monitoring van beroepsblootstelling Daan Huizer en Frans Jongeneelen IndusTox Consult, Nijmegen

Doe-het-zelf monitoring van beroepsblootstelling Daan Huizer en Frans Jongeneelen IndusTox Consult, Nijmegen Alcohol in ademlucht Doe-het-zelf monitoring van beroepsblootstelling Daan Huizer en Frans Jongeneelen IndusTox Consult, Nijmegen In het nieuws De Gelderlander 9 april 2008 2 Mogelijkheden voor de AH Klassieke

Nadere informatie

Voorkomen van Biofouling op membraan systemen door nutriënten limitatie

Voorkomen van Biofouling op membraan systemen door nutriënten limitatie Voorkomen van Biofouling op membraan systemen door nutriënten limitatie AquaNL 215 : Seminar Afvalwater en Milieu Efficiënter watergebruik, energiebesparing en circulaire economie Auteur : Marcel Boorsma,

Nadere informatie

Grip op opkomende stoffen in drinkwaterbronnen

Grip op opkomende stoffen in drinkwaterbronnen Grip op opkomende stoffen in drinkwaterbronnen Kirsten Baken (KWR Watercycle Research Institute), Merijn Schriks (Vitens), Henk Ketelaars (Evides Waterbedrijf), Gerard Stroomberg (RIWA Rijn), Annemarie

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/28970 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Raterink, Robert-Jan Title: High-throughput profiling of small molecules using

Nadere informatie

NFiDENT. De vakbijlage algemeen VAKBIJLAGE. 1. De vakbijlage algemeen. Inleiding Beschrijving van het proces van NFiDENT

NFiDENT. De vakbijlage algemeen VAKBIJLAGE. 1. De vakbijlage algemeen. Inleiding Beschrijving van het proces van NFiDENT VAKBIJLAGE NFiDENT Inhoudsopgave 1. De vakbijlage algemeen 2. Inleiding 3. Beschrijving van het proces van NFiDENT 3.1. 3.2. 3.3. 3.4. Politie NFI OM Schematische weergave NFiDENT-proces en regulier proces

Nadere informatie

Naam van het chemische produkt : Ammoniumnitraat-ureumoplossing. Naam van leverancier : Breustedt Chemie B.V.

Naam van het chemische produkt : Ammoniumnitraat-ureumoplossing. Naam van leverancier : Breustedt Chemie B.V. Publikatiedatum: 01/07/1997 Blz. 1 van 7 1. IDENTIFICATIE Naam van het chemische produkt : Ammoniumnitraat-ureumoplossing Triviale chemische naam : Synoniemen : Urean Chemische formule : NH 4 NO 3 en NH

Nadere informatie

bio-farmaceutische Bepaling van Geneesmiddelen:

bio-farmaceutische Bepaling van Geneesmiddelen: bio-farmaceutische Bepaling van Geneesmiddelen: Hoe doen we dit? Deel Ia H. Lingeman, Vrije Universiteit, Amsterdam Het opzetten van een kwantitatieve bepalingsmethode voor geneesmiddelen in farmaceutische

Nadere informatie

De kwantitatieve bepaling van op actieve kool geadsorbeerde glycolethers met GC-MS

De kwantitatieve bepaling van op actieve kool geadsorbeerde glycolethers met GC-MS Compendium voor de monsterneming, meting en analyse van lucht De kwantitatieve bepaling van op actieve kool geadsorbeerde glycolethers met GC-MS Versie maart 2012 LUC/IV/003 INHOUD Inhoud 1 Toepassingsgebied

Nadere informatie

blad met veiligheidsgegevens volgens 91/155/EWG - ISO

blad met veiligheidsgegevens volgens 91/155/EWG - ISO blad met veiligheidsgegevens volgens 91/155/EWG - ISO 11014-1 SDB-nr.: 22365 V003.0 Herbewerkt op: 1. Identificatie van de stof of het preparaat en de vennootschap/onderneming naam van het product: Gepland

Nadere informatie

Springstaarten vertellen hoe het zit met ecologische risico s

Springstaarten vertellen hoe het zit met ecologische risico s Springstaarten vertellen hoe het zit met ecologische risico s Subtitel Bodembreed, Utrecht, 29 november Marlea Wagelmans Formaat foto: 6 x 12,7 cm Positie van linkerbovenhoek: 12,7 Horizontaal 7,99 Verticaal

Nadere informatie

a) Teken molecuul I op het antwoordblad en omcirkel alle stereocentra.(5)

a) Teken molecuul I op het antwoordblad en omcirkel alle stereocentra.(5) Hertentamen Bio-organische Chemie (8RB19) Maandag, 30 juni, 2014, 14:00 17:00 (3 uur) Bij het begin van elke opgave staat het aantal punten dat te verdienen is en de geadviseerde tijdsbesteding. Er zijn

Nadere informatie

Handreiking systeemanalyse met behulp van de Ecologische Sleutelfactoren

Handreiking systeemanalyse met behulp van de Ecologische Sleutelfactoren ESF8-Toxiciteit. Rapport t.b.v. -test periode (dd 28-10-2015) Pagina 1 van 57 1 2 3 4 5 Handreiking systeemanalyse met behulp van de Ecologische Sleutelfactoren Toxiciteit (ESF 8) VERSIE VOOR DE BETA TEST*

Nadere informatie

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD 1. IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF HET PREPARAAT EN VAN DE ONDERNEMING PRODUCTBENAMING: PRODUCTNUMMER : 4311320 HI-DI FORMAMIDE LEVERANCIER: APPLIED BIOSYSTEMS 7 KINGSLAND GRANGE,

Nadere informatie

Geneesmiddelen in de afvalwaterketen

Geneesmiddelen in de afvalwaterketen Geneesmiddelen in de afvalwaterketen Barry Pieters Grontmij B.V., Team Ecologie, Amsterdam Barry.Pieters@grontmij.nl 1 Geneesmiddelen in milieu: veel aandacht 2 Geneesmiddelen in Nederland Grote diversiteit:

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling

Samenvatting. Vraagstelling Samenvatting Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie Gezondheid en beroepsmatige blootstelling aan stoffen (Commissie GBBS) van de Gezondheidsraad

Nadere informatie