Kom in contact met een mentor Bladzijde 3

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kom in contact met een mentor Bladzijde 3"

Transcriptie

1 SpraakZien Bril met ondertitels Meld u aan als proefpersoon! Zie bladzijden 18 en 19 Kom in contact met een mentor Bladzijde 3 Jaargang 23 nr. 3 september 2012 In dit nummer o.m. pagina 3 Van het bestuur 4 Interview Jef Mulder 7 Fodok 8 Oorakel 9 GGMD 12 Column Cor Toonen 13 Column Michèle Meirlevede 14 Interview Suzanne Scheerstra 17 Uitnodiging jaarvergadering 20 Verslag vrijwilligersdag 23 Versterking steunpunten 24 Licht op verlies 25 Verslag wadlopen 26 Nieuws van de steunpunten 27 Activiteitenkalender 2011 Uw mening wordt gevraagd! U kunt uw mening geven op poll.php over de herkenbaarheid, vriendelijkheid en internationale bruikbaarheid van de verschillenden SH-Doof symbolen die er nu in Nederland zijn. Zie ook bladzijde.2. Stichting Plotsdoven De Molen 89 a 3995 AW Houten tel/tt/fax:

2 Colofon Plotsdoof is een uitgave van de Stichting Plotsdoven. Donateurs van de stichting ontvangen het blad gratis. Plotsdoof verschijnt vier keer per jaar: in maart, juni, september en december. Redactieadres van Veldekestraat 6a 4819 EP Breda Redactie Jopy Sol, hoofdredacteur Marja Bouma, corrector Zichtbaar zijn Momenteel worden er ideeën uitgewerkt om mensen met een beperkt horen in het verkeer zichtbaarder te maken. Zie ook de column van Cor Toonen: Zichtbaarheid Het zogenaamde: Limited Hearing symbool heeft al een hele reis door Nederland en Europa gemaakt. Diverse deelnemers aan een veldtest zijn met dit symbool te herkennen als beperkt horend terwijl ze fietsen of wandelen. Om maar twee voorbeelden te noemen: Onze voorzitter is met dit symbool op weg naar Portugal. Jan Tempelaar, horende manager van 'De Gelderhorst, is op 16 augustus per fiets vertrokken naar Berlijn. Tien dagen later kwam hij aan bij de Brandenburgertor. Opmaak Frans Verkade Aan dit nummer werkten mee: Cor Toonen Peter Raggers Erika Donkers Jef Mulder Jos Jansen Inge Doorn Mariën Hannink Mirjam ten Buuren Karla van der Hoek Thea van der Wilt Michèle Meirlevede Suzanne Scheerstra Barend Nieuwendijk Mirjam Walraven Imke Rozema Bert Smale Marjolijn Meijer Betty Kooij Leontien Peters Anja Korten Plaatsing van brieven betekent niet dat de redactie het met de strekking eens is. De redactie kan brieven weigeren, inkorten of redigeren. Overname van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Sluitingsdatum kopij volgend nummer: 15 november Drukwerk en verzending WPS Loskade CZ Zutphen Over de ervaringen die bij deze veldtesten worden opgedaan hopen we in het decembernummer meer te vertellen. Dan willen we ook meer informatie geven over de mogelijkheid het eerder, als service van onze Stichting, beschikbaar gekomen persoonlijke doofkaartje te vervangen door het Limeted Hearing kaartje waarbij we gelijk de CI informatie bij ongeval etc. mee willen nemen op de achterkant van het kaartje. Intussen zit de redactie met de prangende vraag of het meer zichtbaar zijn van mensen met een beperkt gehoor onze positie in de maatschappij ten goede zal komen? Uw mening hierover is bij de redactie van harte welkom! 2

3 Van het bestuur door Peter Raggers De temperatuur buiten is 25 graden, benauwd. Onweerswolken komen eraan, om daarna weer heerlijk verkwikkend weer te hebben om bij voorbeeld in de tuin of op het balkon te gaan eten. Nog even en de vakantie begint; je zit er middenin en het is weer voorbij. Toch zijn er altijd mensen die werken. Dat gaat 24 uur per dag 7 dagen per week maar door en door. De wereld staat niet stil als jij zelf het een beetje rustig aandoet. Alles draait door. Of je met de resultaten tevreden bent? Tja, dat hangt er vanaf natuurlijk. Het los durven laten, het durven overgeven is een kunst op zichzelf. Wat heeft dit met het bestuur te maken? Weinig, maar ook veel. Een bestuur geeft richting aan, probeert zaken te bewerkstelligen o.a. door zaken aan anderen over te laten. Verantwoordelijkheden te delegeren. Het bestuur houdt alleen in de gaten of de doelstellingen gehaald worden. Dat heet vertrouwen geven, dat heet los durven laten om het later weer op te pakken. Over het belang van de steunpunten, en de eventuele versterking daarvan, kunt u elders in deze Plotsdoof meer lezen (zie het artikel op bladzijde 23). Wij als vrijwilligersorganisatie hebben feitelijk geen bazen. Ook de voorzitter is een vrijwilliger en daarmee volkomen gelijk aan de andere vrijwilligers. Zowel hij als de andere bestuursleden dienen verantwoording af te leggen. Dat is goed, dat is gezond en bovenal: het houdt iedereen bij de les. Het bestuur heeft zichzelf geëvalueerd, persoon voor persoon. De uiteindelijke conclusie was dat we met elkaar een goed team vormen, van zeer verschillende pluimage, maar gericht op de belangen van de donateurs en met name de lotgenoten. Natuurlijk is het mooi dat we tevreden zijn over onszelf; dat is een goede basis om door te gaan. Maar zijn Kom in contact met een mentor Programma is online! de donateurs ook tevreden over het bestuur? Op de jaarvergadering van 10 november kunt u zich daarover uitspreken als u komt. Wij vinden het zo belangrijk dat er veel mensen komen, dat de reiskosten worden vergoed. Zie de uitnodiging elders in dit blad, hij staat ook op de website en u krijgt nog een persoonlijke uitnodiging. Over vrijwilligers wil ik hier verder weinig kwijt. Het loopt gewoon storm met nieuwe aanmeldingen. Ook van mensen die al lang donateur zijn, maar een beetje slapend waren. Men ontwaakt en dat is mooi, dat is zelfs zeer mooi. Ook de Raad van Advies is weer compleet. Peter-Paul Boermans was al lid, hij is audioloog bij het LUMC. Nieuw lid is geworden: Jef Mulder, KNO arts in het UMC St Radboud te Nijmegen, hij is tevens secretaris van de KNO-vereniging. Hiermee zijn we ook op dit gebied weer op krachten. In het maartnummer heeft u kennis kunnen maken met Peter-Paul, in dit nummer een interview met Jef. Het onweer nadert. Ik moet de ramen dicht gaan doen om een waterballet te voorkomen. Wens iedereen veel leesplezier, een heel goede contactdag in oktober en hoop u allen in november op de jaarvergadering/beleidsdag te mogen ontmoeten. In mei 2011 heeft Advanced Bionics de Bionic Ear Association (BEA) in Nederland en Vlaanderen geïntroduceerd. Er werd gestart met Hoorreis.nl: een gratis online forum om je verhalen en ervaringen te delen over gehoorverlies en CI s. Vanaf heden is ook de site Kom in contact met een mentor beschikbaar. Deze site stelt CI-kandidaten, of ouders van kinderen die voor een CI in aanmerking komen, in staat om rechtstreeks in contact te komen met een andere CI-gebruiker, of een ouder van een kind met een CI; een mentor. Deze ervaringsdeskundigen kunnen vragen beantwoorden, hun ervaringen met je delen en informatie geven over een CI. Ga naar voor het forum. Wilt u rechtstreeks in contact komen met een mentor? Gebruik dan de volgende link: Zo komt u rechtstreeks op de website met de mentoren. Over de Stichting De Stichting Plotsdoven is de landelijke organisatie voor belangenbehartiging van plots- en laatdoven. De stichting is opgericht in 1989 en heeft zich de belangenbehartiging van plots- en laatdoven in de ruimste zin ten doel gesteld. Daarbij staat stimulatie van zelf red zaamheid en reïntegratie van de plotsen laatdove in de horende maatschappij voorop. De Stichting Plotsdoven onderhoudt twee mailinglijsten: één voor plotsen laatdoven en één voor partners, familie, vrienden of andere naasten van plots- of laatdoven. De mailinglijsten zijn bedoeld om informatie en ervaringen uit te wisselen m.b.t. het doof worden en/of doof zijn, het omgaan daarmee door naasten, of om vragen te stellen. Kortom, lotgenotencontact op een makkelijke en toegankelijke manier. Voor meer info zie: Bestuur Peter Raggers, voorzitter Gerard de Vijlder, secretaris Albert Bouma, penningmeester Wil van Essen, bestuurslid Mirjam Walraven, bestuurslid Anja Korten, bestuurslid Anneke Meijer, bestuurslid Raad van Advies Drs P.P.B.M. Boermans Dr. J. Mulder Donateurschap Vanaf 17,- per kalenderjaar bent u al donateur; over te maken op postgiro t.n.v. Stichting Plotsdoven te Houten Geregistreerd bij de Kamer van Koophandel Haaglanden te Den Haag nr ANBI-nummer Lex Scheffelfonds Het Lex Scheffelfonds is ingesteld om iedere plots- en laatdove, voor wie dit een financieel bezwaar is, in staat te stellen deel te nemen aan activiteiten die georganiseerd worden door de Stichting Plotsdoven. Voor verdere gegevens zie blz. 23 3

4 Jef Mulder door Jopy Sol Dr. Jef Mulder (54) is sinds 1992 als KNO-arts verbonden aan het UMC St Radboud te Nijmegen. Eerder dit jaar is hij emeritus-hoogleraar Paul van den Broek opgevolgd als adviseur van de Stichting Plotsdoven. Diverse lezers kennen hem al, omdat hij hun CI-operatie heeft uitgevoerd, voor veel anderen is hij nog een onbekende. Weet u nog wanneer en waarom u besloten heeft om KNO-arts te worden? Tijdens mijn studie geneeskunde in Utrecht werd er tijdens een college Keel-Neus-Oorheelkunde gevraagd naar 2 studenten die onderzoek zouden willen gaan doen naar slechthorendheid als gevolg van bepaald medicijngebruik. Mijn vriend en ik keken elkaar aan en zeiden tegen elkaar: leuk, dat worden wij. We hebben toen een enthousiaste sollicitatiebrief gestuurd en zijn er ook voor uitgekozen. Het onderzoek was interessant; we moesten binnenoren van slechthorende cavia s onderzoeken. Maar behalve met het werk in het laboratorium (in de kelder van het oude Academisch Ziekenhuis in Utrecht) kwamen we ook al snel in aanraking met de KNO-artsen in opleiding aldaar en hoorden hun verhalen over het werk op de polikliniek en de operatiekamers. Zo kwam het dat we soms mee mochten kijken en op die manier al vroeg in aanraking kwamen met het praktisch werk van de KNO-arts. Ik ben dus eigenlijk via het onderzoek in het KNOvak gerold. Wat ik er toen leuk aan vond (en nu nog steeds) is dat het een praktisch vak is waarbij je vaak veel voor mensen kunt betekenen. Of het nu gaat om het plaatsen van buisjes voor slechthorendheid, het opereren van neusbijholten bij kaakholteontstekingen, het behandelen van allergie of het weer laten horen van dove mensen. Het probleem waar mensen mee komen is in de regel duidelijk omschreven en wat een KNO-arts voor de mensen kan betekenen is vaak binnen afzienbare tijd te realiseren. Het leuke is ook dat je met mensen van alle leeftijden te maken hebt (in tegenstelling tot de kinderarts of de geriater) en dat je niet alleen met chirurgische maar ook met bijvoorbeeld psychologische, interne, neurologische en dermatologische aspecten te maken hebt. Ik ben het erg eens met onze KNO-vereniging die stelt: KNO is een doelgericht vak met analytische uitdagingen. Veel KNO-artsen hebben moeite om met dove mensen om te gaan. Hoe verloopt bij u de communicatie? Ik denk dat ik kan zeggen dat er tussen dove mensen en mij in de spreekkamer geen sprake is van communicatieproble- men. Dat komt omdat ik al vrij snel overga op het uittypen van wat ik tegen de patiënt zeg. Ik heb 35 jaar geleden in militaire dienst leren typen en typ veel sneller dan dat ik kan schrijven. Als ik merk dat er ook maar enige twijfel bij een patiënt bestaat over wat ik zeg, dan pak ik de computer erbij (die tegenwoordig eigenlijk bij elke arts op zijn bureau staat) en zet ik het programma Word aan op lettergrootte 48. Ik zie dan gelijk bij de mensen tegenover me een enorme opluchting omdat ze weten dat ze precies zullen begrijpen wat je zegt. Dit is natuurlijk voor dove mensen in het alledaagse leven in de regel wel anders. Vaak lees ik hetgeen ik schrijf gelijk hardop mee zodat ook de partner of mensen die met de patiënt meekomen het gesprek kunnen volgen. Aanvankelijk was er een vrij strenge selectie, later konden steeds meer mensen ook degenen die eerder afgewezen waren - toch geopereerd worden. Was de eerste selectie te streng of zijn er andere redenen waarom het eerst niet kon en later wel? In Nijmegen is het CI-programma in 1987 gestart door Prof. van den Broek. In die tijd waren de implantaten veel minder ontwikkeld dan nu. Er is begonnen met implantaten met één of enkele electroden die niet ín maar buiten het slakkenhuis werden geplaatst. De implantaten van nu zijn erg verbeterd, niet alleen voor wat betreft de hardware (de ontvanger, electrode en zendspoel) maar ook de software (de elektronische manier om de geluidsimpulsen over te brengen naar de gehoorzenuw). Bovendien was er in de beginperiode van CI veel minder bekend over de (on)mogelijkheden bij bijvoorbeeld prelinguaal doven (mensen die doof geworden waren voordat ze hadden leren praten). Al snel bleek dat het implanteren van deze prelinguaal totaal dove mensen uitermate teleurstellend was; we weten nu dat de zenuwbanen voor het gehoor, zich in de eerste levensjaren ontwikkelen als gevolg van blootstelling aan geluid. Mensen die doof geboren zijn, hebben natuurlijk nog nooit geluid gehoord waardoor deze gehoorzenuwbanen niet ontwikkeld zijn. We hebben geleerd dat als deze doven op latere leeftijd een CI krijgen, zij hier dus niets mee kunnen. Dit is de reden geweest dat op een gegeven moment alle pre-lingualen niet meer in aanmerking kwamen voor een CI. Maar wat we nu echter het laatste decennium aan het leren zijn is dat als deze pre-linguaal doven nog wel iets hebben kunnen horen op kinderleeftijd en voor een periode hoortoestellen gebruikt hebben, dat er dan toch wel mogelijkheden blijken te zijn. Zij zullen na implantatie zeker niet zo goed horen als mensen die op latere leeftijd doof geworden zijn maar uit onderzoek (o.a. van mevrouw drs. Louise Straatman van de Radboud Universiteit Nijmegen) blijkt wel dat door Cochleaire Implantatie de kwaliteit van leven en de (doven) spraak verbetert en dat er toch een beperkte mate van spraakverstaan bereikt kan worden. Is er nog hoop voor mensen die nu nog niet geopereerd kunnen worden? Hoewel het onderzoek op het gebied van behandeling van doofheid steeds uitgebreider en geavanceerder wordt, is het nog niet zo dat alle (prelinguaal) doven binnen afzienbare tijd 4

5 weer kunnen horen. Met name de behandeling van de hierboven besproken groep prelinguaal totaal doven (die dus nooit iets gehoord hebben en nooit een hoortoestel gebruikt hebben) zal een uitdaging blijven. Denkt u dat wij nog mee zullen maken dat volwassenen met een CI er in de toekomst nog een bij krijgen? Dat denk ik zeker. Er zijn nu al genoeg bewijzen dat een tweede implantaat een duidelijke meerwaarde heeft. In sommige ons omringende Europese landen wordt een tweede implantaat al vergoed. Nederland loopt wat dat betreft wat achter. Er zijn al een paar volwassen mensen die met een tussenpoos beiderzijds geïmplanteerd zijn. Daardoor weten we dat het spraakverstaan door een tweede cochleair implantaat kan verbeteren, met name het richting horen en het horen in ruis wordt beter. In een TED filmpje* zegt KNO-arts Charles Limb: 'We zijn beter in het herstellen van het gehoor dan in het herstellen van enig ander zintuig.' Als hij een zintuig op moest geven, zou hij dan ook voor het gehoor kiezen, omdat dat het best te herstellen is. Mee eens? Hier ben ik het mee eens. Het bijzondere van het binnenoor of slakkenhuis is dat de verschillende tonen op een vaste plek in het slakkenhuis waargenomen worden; de hoge tonen worden in de onderste winding van het slakkenhuis waargenomen en de laagste tonen in de top. Een cochleair implantaat maakt gebruik van dit fenomeen; de electroden die in de onderste winding zitten zorgen bij stimulatie voor de hoge geluiden en die in de hogere winding zitten zorgen voor de lagere geluiden. Daarom werkt zo n implantaat beter dan een elektronisch implantaat voor bijvoorbeeld het gezichtsvermogen. Het blijft natuurlijk fascinerend dat 16 of 22 electroden de functie van haarcellen kunnen vervangen. We leren steeds beter dat dit ook te maken heeft met het aanpassingsvermogen van onze hersenen. Denkt u dat er in de toekomst nog revolutionaire ontwikkelingen zullen plaats vinden, bv. als gevolg van het stamcelonderzoek? Waar veel van verwacht wordt is van gentherapie. Deze ontwikkeling zou er in de toekomst voor moeten zorgen dat niet werkende haarcellen in het gehoororgaan vervangen worden door weer goed werkende haarcellen. Op het ogenblik is onderzoek hiernaar nog in een experimenteel stadium. Er worden kleine stapjes voorwaarts gemaakt en ik verwacht eigenlijk niet dat dit binnen de 5 à 10 jaar al toepasbaar is. Laatdoven doen er vaak tientallen jaren over om doof te worden. In deze groep kom je naar verhouding veel mensen tegen die geen vertrouwen meer hebben in hun KNO-arts, want die doet niets, onderzoekt niets, legt niets uit en maakt hen niet beter. Kunt u zich hierbij iets voorstellen? Niet alleen voor patiënt maar ook voor de KNO-arts is het frustrerend als hij het gehoor steeds maar achteruit ziet gaan zonder dat hij daar verder invloed op kan uitoefenen. Van bepaalde vormen van slechthorendheid weten we dat deze vroeg of laat tot totale doofheid kunnen leiden. Het feit dat de KNO-arts geen positieve boodschap kan vertellen als het gehoor steeds een beetje slechter wordt is niet leuk maar wel de waarheid. Het hoortoestel zal misschien vervangen worden door een sterker hoortoestel. Wat hij verder kan doen is uitleggen wat op een gegeven moment nog alternatieven zijn. Dit kan een CI zijn maar het gehoor moet hiervoor dan wel slecht genoeg zijn. De gedachte dat een CI een wondermiddel is en voor iedereen weer een goed gehoor oplevert is natuurlijk onjuist. Geïmplanteerden klagen zeker in het begin over een robot geluid of een mickey mouse geluid. Ook het horen in achtergrondruis zal met een CI lastig blijven. Dat de KNO-arts mensen die steeds slechter gaan horen niet beter kan maken is waar, maar hij kan wel veel betekenen door te onderzoeken en met name uitleg te geven. Twintig jaar geleden werd er voorspeld dat veel jongeren op relatief jonge leeftijd last zouden krijgen van ouderdomsslechthorendheid, omdat hun gehoor zwaar overbelast werd tijdens het uitgaan en met walkmans. Is deze voorspelling uitgekomen of valt het wel mee? Er zijn inderdaad aanwijzingen dat jongeren die veel aan hard geluid blootgesteld zijn, al meer last hebben van oorsuizen. Dit kan als voorstadium gezien worden van slechthorendheid op jongere leeftijd. Overigens is de KNO-vereniging druk bezig met voorlichting: de Nederlandse KNO-artsen hebben een werkgroep opgericht die actief is met voorlichting over het ontstaan en tegengaan van gehoorbeschadiging als gevolg van lawaaibeschadiging. Zo werden door de leden van deze werkgroep prevent tijdens een muziekevenement voor jarigen in de Heineken Music Hall gratis goede oordoppen uitgedeeld waarmee de muziek niet alleen uitstekend gehoord maar ook beleefd kon worden. (zie ook Kent u de diverse PBO's (patiënten belangenorganisaties) die zich bezighouden met slechthorendheid en doofheid? Denkt u dat al die verschillende clubs ooit verenigd zullen worden in één club? Behalve KNO-arts ben ik sinds 2010 secretaris van de Nederlandse KNO-vereniging. In die hoedanigheid heb ik regelmatig te maken met verschillende organisaties die pa tiënten vertegenwoordigen. Ik denk dat het heel goed zou zijn als de organisaties die zich bezighouden met slechthorendheid en doofheid zich zouden verenigen. De trend in de gezondheidszorg is namelijk en dit lijkt me volkomen terecht - om steeds meer de patiënten te betrekken bij het maken van beleid. We zien dat bijvoorbeeld aan de wetenschapsdag die onlangs door de KNO-vereniging georganiseerd is. Om te bepalen wat de komende jaren van belang is om aan onderzoek te gaan doen waren niet alleen KNOartsen en wetenschappers uitgenodigd maar ook vertegenwoordigers van patiënten belangenorganisaties. Ook nodigen wij op de wetenschappelijke vergadering van onze vereniging steeds vaker vertegenwoordigers van patiëntenverenigingen uit om op de hoogte te blijven van de vragen en wensen die er bij patiëntenverenigingen leven. Bovendien willen ook verzekeraars, overheid en politiek steeds vaker overleg met een achterban die niet versnipperd is. Ik denk dus dat PBO's zichzelf een grote dienst zouden bewijzen door zich nog meer te verenigen. Zo hoeven verschillende patiënten belangenorganisaties ook niet ieder afzon- 5

6 derlijk weer het wiel uit te gaan vinden bij gezamenlijke uitdagingen. Een vraag die binnen de gelederen van de Stichting Plotsdoven regelmatig gesteld wordt is: 'Hoe kunnen we nieuwe lotgenoten bereiken?' KNO-artsen wijzen hun plots- en laatdove patiënten zelden of nooit op het bestaan van de Stichting. Waarom niet? Op de eerste plaats denk ik dat niet alle KNO-artsen op de hoogte zijn van het bestaan van de Stichting Plotsdoven, Fodok, Dovenschap FOSS e.a. Ook hier komt weer het belang van samenvoeging tot één belangenvereniging om de hoek kijken. Verder denk ik dat het goed zou zijn dat er in de nieuwe richtlijn perceptief gehoorverlies, die de KNOvereniging op het ogenblik aan het ontwikkelen is, een duidelijke verwijzing komt naar patiënten belangenverenigingen om in ieder geval het lotgenotencontact te bevorderen. Werken de verschillende CI-centra tegenwoordig ook samen? Sinds 2004 bestaat het CION, het Cochleaire Implantatie Overleg Nederland. Dit is een werkgroep van de KNOvereniging waarin alle CI-teams in Nederland vertegenwoordigd zijn. De doelstelling van deze werkgroep is het evalueren van de kwaliteit van de CI-teams (door bijvoorbeeld visitaties), het waarborgen van de kwaliteit, het onderhouden van contacten met relevante partijen, het inspelen op nieuwe inzichten en ontwikkelingen en het ontwikkelen van procedures en richtlijnen. Een praktisch resultaat van dit laatste is bijvoorbeeld de veldnorm cochleaire implantatie die in 2008 onder de toenmalige secretaris van het CION Dr. Emmanuel Mylanus uitkwam en kwalitatieve normen beschrijft waaraan de zorg rond cochleaire implantatie moet voldoen. Samenvattend kunnen we dus stellen dat er veel overleg is tussen de verschillende CI-centra in Nederland zowel georganiseerd (via het CION en bijvoorbeeld met gezamenlijke onderzoeksprojecten) als niet georganiseerd (individueel en bijvoorbeeld op congressen). Wat verwacht u van uw samenwerking met de Stichting Plotsdoven? Ik verwacht een goede samenwerking. Ik zal de Stichting gevraagd en ongevraagd van advies dienen en op de hoogte houden van ontwikkelingen. Op de internetpagina van het CI-centrum van het Radboud staat een lijstje met links. Daar staat momenteel de Stichting Plotsdoven nog niet op. Kunt u hier werk van maken? Ik zal doorgeven dat ook de Stichting Plotsdoven hier aan toegevoegd wordt. Overigens staat de Stichting wel genoemd op de site van de Nederlandse KNO-vereniging (www.kno.nl) bij de uitleg over plotselinge doofheid onder het kopje patiënteninformatie. *TED-filmpjes geeft aan grote denkers en doeners een podium om te proberen het publiek te overtuigen van hun visie of nieuwe ideeën. Op de website van de Stichting Plotsdoven vindt u er onder het kopje "media" twee. Een presentatie over CI en een over muziekbeleving. Voor beide filmpjes kunt u kiezen voor een Nederlandse ondertiteling. Overleden: Jan Freriks Geboren juli 1944, overleden 3 augustus 2012 Afscheid nemen is met zachte vingers dichtdoen en verpakken in mooie gedachten en herinneringen * Toen wij in februari afscheid moesten nemen van Bert Lucassen hadden wij niet het minste vermoeden dat we zo snel weer afscheid moesten nemen van een oud-steunpilaar van Steunpunt Zuid. Jan is jarenlang teamlid geweest van het dagelijks bestuur van Steunpunt Zuid. Ook heeft Jan vele jaren de technische uitvoering en controle gedaan voor ons periodiek Plotsdoof. Zijn perfectionisme in zijn vakgebied zorgde ervoor dat hij, binnen de betreffende drukkerij, optimaal gebruik maakte van de beschikbare mogelijkheden. Jan werd op dertig jarige leeftijd plotsdoof. Dat zette zijn leven en dat van zijn gezin op z'n kop. Leven zonder geluiden viel hem zwaar, de communicatie was zeer moeilijk temeer daar zijn lipleesvaardigheid beperkt bleef. Het aanleren van gebaarvaardigheid lukte ook niet zo goed. Toen de CI ontwikkeling een positieve voortgang kreeg meldde Jan zich snel aan, hunkerend naar een terugkeer in de horende wereld. Dat ging zeer moeizaam, maar uiteindelijk kon hij weer wat horen, en met de CI ook spraakverstaan, zodat de communicatie een stuk gemakkelijker werd. Jan heeft, samen met zijn vrouw Jolan en de kinderen, gedurende een paar maanden moedig maar tevergeefs geprobeerd de zware aanslag op zijn welzijn te overwinnen. Op 9 augustus hebben ondergetekenden tijdens de avondwake en herinneringsdienst Jan zijn verdienste voor de Stichting Plotsdoven, en in het bijzonder voor Steunpunt Zuid, genoemd met als slot een afscheidsgroet met het persoonlijk gedicht: Gastvrije Haven. Op 10 augustus kwamen diverse medeplotsdoven naar Wehl voor de uitvaartdienst en begrafenis van Jan. Bedankt Jan, rust in vrede. Jos Jansen - Cor Toonen * Citaat uit de rouwbrief van Jan 6

7 Samenwerking Molenorganisaties Zoals u ondertussen wel weet, moeten er dit jaar ingrijpende beslissingen genomen worden over samenwerking tussen de zeven molenorganisaties. Wie zijn die andere zes? In eerdere nummers heeft u al nader kennisgemaakt met het Dovenschap en de dove JongerenCommissie, deze keer geven we het woord aan FODOK. FODOK door Inge Doorn en Mariën Hannink Wat is de FODOK? De FODOK is de Federatie van Ouders van Dove kinderen - met of zonder CI. De FODOK is in 1956 opgericht als een federatie van ouderorganisaties die aan een dovenschool verbonden waren. Omdat steeds meer dove kinderen, met of zonder CI, naar het regulier onderwijs gaan en er steeds minder regionale ouderverenigingen zijn, werd in 2002 individueel lidmaatschap mogelijk. Het bestuur van de FODOK bestaat statutair uit ouders van dove kinderen. Wat doet de FODOK? Veel van wat de FODOK doet is niet direct zichtbaar: belangenbehartiging gebeurt nu eenmaal vooral achter de schermen en maar af en toe op de barricades. De meeste mensen kennen de FODOK van de vele uitgaven (bijvoorbeeld Oog voor het dove kind), die we in eerste instantie maken voor ouders van dove kinderen, maar die ook hun weg naar professionals vinden. We verzorgen ook ouderavonden, geven presentaties over uiteenlopende onderwerpen en dragen bij aan of organiseren ontmoetingsdagen voor ouders en kinderen. Daarnaast worden we ook vaak geraadpleegd door individuele ouders en professionals, over leerlingenvervoer, schoolkeuze, ambulante begeleiding, gebarentaal enzovoort. We hebben regelmatig overleg met dovenonderwijs en -zorg over allerlei zaken, zoals Passend Onderwijs, keuzevrijheid, taalkeuze, kwaliteit en transparantie. Doordat we zoveel contacten met ouders hebben, kunnen we problemen die leven ook meteen inbrengen in die overleggen. Inge Doorn Mariën Hannink Het bureau van de FODOK De FODOK heeft drie medewerkers in dienst: Inge Doorn, Mariën Hannink en Herriët van Petegem. Inge is beleidsmedewerker, webmaster en bureaucoördinator. Zij houdt zich vooral bezig met de p.r. rondom de FODOK en zaken die CI betreffen. Zij is secretaris van OPCI (Onafhankelijk Platform Cochleaire Implantatie). Inge werkt daarnaast voor SOAP! (Samenwerkingsverband Onder titel Alle Program ma s!) en Grow2worK (het samenwerkingsproject rondom jongeren en arbeid). Mariën is beleids mede- werker met als aandachtsgebieden: zorg (waaronder ook GGz), onderwijs en leesbevordering. Zij werkt van huis uit. Herriët is bureaumedewerker. Herriët van Petegem Samenwerking met andere Molenorganisaties Omdat we met z n allen op het adres De Molen zitten, worden we voor het gemak Molenorganisaties genoemd. Voor onze achterbannen is dat eigenlijk geen goede en herkenbare naam, daaraan kun je immers niet zien voor wie we staan. Wij pleiten dus voor een nieuwe en herkenbare naam. We werken veel samen: op het gebied van gebarentaal vooral met het Dovenschap en de JongerenCommissie, waar het over onderwijs gaat met de FOSS, en als het over zorg in het algemeen gaat met alle Molenorganisaties. We vertegenwoordigen elkaar ook waar mogelijk. We kennen elkaars standpunten en staan immers voor dezelfde belangen. Kunnen al die verschillende clubs één club worden? Ja en nee. We hebben erg veel gemeenschappelijk en kunnen veel onderwerpen verdelen en elkaar versterken. En we moeten van de overheid gewoon naar een soort federatievorm toe. De andere kant is dat onze achterbannen erg verschillen: iedere achterban heeft zijn eigen verhaal, zijn eigen belevingswereld. Dus in die ene club moeten alle achterbannen zich wel kunnen herkennen. Dat betekent dat belangenbehartiging en veel administratieve zaken heel goed door het grote geheel kunnen worden uitgevoerd, terwijl lotgenotencontact toch echt per achterban georganiseerd moet worden. Wat betreft informatievoorziening kun je soms samen optrekken (bijvoorbeeld als het over CI gaat) en soms doe je dat in kleinere combinaties (bijvoorbeeld FODOK en FOSS over onderwijszaken). In het dagelijks leven op De Molen zie je dus eigenlijk al heel veel samenwerking. Werken FODOK en Stichting Plotsdoven samen? Ja, we werken op diverse onderwerpen samen. Bijvoorbeeld in onze overleggen met VWS over de overheveling van de functie Begeleiding naar de gemeentes, maar ook trekken we samen op in de andere belangrijke onderwerpen, zoals CI, toegankelijkheid, ondertiteling, tolkvoorziening, gespecialiseerde GGz. En bij de voorbereidingen voor het project Grow2worK was Peter Raggers nauw betrokken. Weet u een betere naam voor de Molenorganisaties? Laat het ons horen. 7

8 Vorig jaar werden we opgeschrikt door het bericht dat Oorakel als gevolg van de bezuinigingen vestigingen moest sluiten. Een jaar later is het opgewaaide stof weer gaan liggen. Tijd om te kijken hoe het nu verder gaat met de advisering over hulpmiddelen en de hulp aan plots- en laatdoven. Medewerkers van de GGMD en het nieuwe Oorakel vertellen wat ze nu doen of gaan doen. Er zit enige overlap in de artikelen, maar bij elkaar geven ze een goed beeld waar je nu voor hulp en advies terecht kunt. Oorakel: de telefonische en digitale vraagbaak door Mirjam ten Buuren Zoals u wel gemerkt heeft, hebben er nogal wat veranderingen plaatsgevonden binnen Oorakel. Zo zijn alle vestigingen gesloten, en is Oorakel Leiden verhuisd naar Den Haag. Maar Oorakel bestaat nog wel, en u kunt er nog steeds met al uw vragen terecht! Medewerkers Oorakel is recent bij het Kentalis Audiologisch Centrum in Den Haag ingetrokken. Na een jaar van vele veranderingen, is er een nieuwe doorstart gemaakt. Het Oorakel-team bestaat nu uit Mirjam ten Buuren en Charlotte van Kuijk- Schrama, onder leiding van Carla de Kleine. Mirjam, Charlotte en Carla hopen dat iedereen Oorakel ook in Den Haag weet te vinden en blijven u graag van dienst. Daarnaast geeft Oorakel informatie over organisaties die werkzaam zijn op deze terreinen. En ze kunnen u tips geven. Dit gebeurt via de telefoon, en internet. U kunt ook een gratis informatiepakket over diverse onderwerpen toegestuurd krijgen. Bijvoorbeeld over Tinnitus, Ménière, Doofheid & Gebarentaal en Hulpmiddelen & Vergoedingen. Helaas kunt u Oorakel niet meer bezoeken. Deze taak is door een aantal andere organisaties overgenomen. U kunt wel bellen voor een advies waar u dan terecht kunt. Denk hierbij aan audiciens, Audiologische Centra en telefoonwinkels. Oorakel kan nog wel op locatie een presentatie of workshop komen geven. Dit kan een algemene presentatie zijn, of een presentatie of workshop over een bepaald onderwerp. In overleg kunt u hiervoor ook met een groep op bezoek komen in Den Haag. Digitaal loket Nu Oorakel niet meer te bezoeken is, wil de organisatie haar digitale loket, verder optimaliseren. Zodat u hier nog beter terecht kunt voor uitgebreide en up-to-date informatie over technische hulpmiddelen. Houd de website van Oorakel dus in de gaten! Behalve een overzicht van hulpmiddelen, vindt u er antwoorden op veel gestelde vragen in de rubriek Vraagbaak, nieuwsberichten onder Nieuws en via de rubriek Informatie kunt u zelf infobladen uitprinten. (vlnr) Charlotte van Kuijk- Schrama en Mirjam ten Buuren Taken Oorakel, onderdeel van de Koninklijke Kentalis, geeft antwoord op alle algemene vragen over slechthorendheid, doofheid en spraak-taalmoeilijkheden, en op specifieke vragen over technische hulpmiddelen. Zo kunt u o.a. een overzicht krijgen van mobiele telefoons voor slechthorenden (of accessoires daarbij), tips waar u op moet letten bij aanschaf van een hoortoestel, advies over de vergoedingsmogelijkheden van hulpmiddelen (zoals soloapparatuur en wek- en waarschuwingssystemen) en hoe u deze moet aanvragen. Ook met vragen over nieuwe ontwikkelingen, zoals de Spraaklezer, geschikte Apps voor de Smartphone, of het toekomstige teksttelefoneren via Total Conversation kunt u bij Oorakel terecht. Nieuwe contactgegevens Oorakel Informatie en Advies Postbus 848, 2501 CV Den Haag Tel: Fax: Website: Oorakel is bereikbaar op maandag, dinsdag, donderdag en vrijdag van tot uur. 8

Plotsdoofheid. Informatie voor patiënten die plotseling geheel doof worden. Informatie voor patiënten. Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis

Plotsdoofheid. Informatie voor patiënten die plotseling geheel doof worden. Informatie voor patiënten. Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis Informatie voor patiënten Plotsdoofheid Informatie voor patiënten die plotseling geheel doof worden G456-Q CWZ / 09-04 Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis Uw behandelend arts heeft voorgesteld om vanwege uw

Nadere informatie

Hoe werkt het oor? Het oor is onder te verdelen in: 1. Uitwendige gehoorgang;

Hoe werkt het oor? Het oor is onder te verdelen in: 1. Uitwendige gehoorgang; Plotsdoofheid Hoe werkt het oor? Het oor is onder te verdelen in: 1. Uitwendige gehoorgang; 2. Trommelvlies waarachter zich het middenoor bevindt. Hierin bevinden zich de drie gehoorbeentjes en via de

Nadere informatie

Beter door de dag met doofheid of hoorproblemen

Beter door de dag met doofheid of hoorproblemen Beter door de dag met doofheid of hoorproblemen GGMD staat voor Geestelijke Gezondheidszorg en Maatschappelijke Dienstverlening. Wij helpen doven, mensen met een hoorprobleem en hun naasten met advies,

Nadere informatie

Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden

Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden Communiceren doe je met zijn tweeën Deze folder is bedoeld voor de goedhorenden die in hun omgeving iemand kennen die slechthorend is, en voor slechthorenden

Nadere informatie

Plotsdoofheid (Sudden deafness)

Plotsdoofheid (Sudden deafness) Keel-, Neus- en Oorheelkunde Plotsdoofheid (Sudden deafness) www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl KNO037 / Plotsdoofheid 2 Plotsdoofheid (Sudden

Nadere informatie

1. De Stichting Plotsdoven. 1.1. Doelstelling en doelgroep.

1. De Stichting Plotsdoven. 1.1. Doelstelling en doelgroep. Jaarverslag 2010 1. De Stichting Plotsdoven. 1.1. Doelstelling en doelgroep. De Stichting Plotsdoven werd opgericht in 1989. Het doel van de Stichting is het behartigen van de belangen van plots- en laatdoven,

Nadere informatie

Horen, Verstaan en Begrijpen met een CI

Horen, Verstaan en Begrijpen met een CI Horen, Verstaan en Begrijpen met een CI Guido Cattani (Bsc. Audioloog, M. SEN, UMC Utrecht, afdeling KNO) gcattani@umcutrecht.nl Trudi de Koning (Klinisch linguïst UMC Utrecht) Opbouw presentatie Inleiding

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

CI-ON en bilaterale CI in Nederland: de stand van zaken

CI-ON en bilaterale CI in Nederland: de stand van zaken CI-ON en bilaterale CI in Nederland: de stand van zaken Dr.ir. C. Smits, klinisch fysicus-audioloog KNO-Audiologie VU medisch centrum Amsterdam Inhoud CION Doelstellingen CION Bilaterale CI bij kinderen

Nadere informatie

cochleaire implantatie bij kinderen

cochleaire implantatie bij kinderen cochleaire implantatie bij kinderen inleiding Een cochleair implantaat (CI) is een hulpmiddel dat ernstig slechthorende of dove kinderen en volwassenen de mogelijkheid biedt om geluid en spraak te kunnen

Nadere informatie

Revalidatie van het gehoor bij volwassenen

Revalidatie van het gehoor bij volwassenen Revalidatie van het gehoor bij volwassenen Gehoor en communicatie zijn van groot belang voor de mens. Wanneer er een beperking van gehoor, spraak of taal optreedt, heeft dat vaak grote gevolgen voor het

Nadere informatie

Figuur Fout! Geen tekst met opgegeven opmaakprofiel in document.-1 Cochleair implantaat

Figuur Fout! Geen tekst met opgegeven opmaakprofiel in document.-1 Cochleair implantaat Cochleair implantaat Inleiding Als iemand doof of zeer ernstig slechthorend is en hoortoestellen brengen (nog langer) onvoldoende resultaat met zich mee, dan wordt tegenwoordig een cochleair implantaat

Nadere informatie

HOORzaken december 2010 Kersteditie

HOORzaken december 2010 Kersteditie HOORzaken december 2010 Kersteditie Nog iets meer dan een week en dan is het al weer 2011. Het gaat snel dit jaar, vindt u ook niet? Ik aarzel al een paar dagen: ga ik nog even volle kracht vooruit om

Nadere informatie

Cochleaire implantatie bij volwassenen informatie voor werkgevers

Cochleaire implantatie bij volwassenen informatie voor werkgevers Cochleaire implantatie bij volwassenen informatie voor werkgevers Eén van uw werknemers/collega s is ernstig slechthorend. Op dit moment wordt door het CI-team VUmc beoordeeld of hij/zij baat zou kunnen

Nadere informatie

lichaam is gestopt met groeien? De groei zou gemiddeld 0,2 millimeter per jaar bedragen. Dit komt neer

lichaam is gestopt met groeien? De groei zou gemiddeld 0,2 millimeter per jaar bedragen. Dit komt neer Wist je dat... onze oren blijven groeien, ook nadat de rest van ons lichaam is gestopt met groeien? De groei zou gemiddeld 0,2 millimeter per jaar bedragen. Dit komt neer op een centimeter in vijftig jaar.

Nadere informatie

Loopbaanbegeleiding voor doven en mensen met een hoorprobleem

Loopbaanbegeleiding voor doven en mensen met een hoorprobleem Loopbaanbegeleiding voor doven en mensen met een hoorprobleem GGMD staat voor Geestelijke Gezondheidszorg en Maatschappelijke Dienstverlening. Wij helpen doven, mensen met een hoorprobleem en hun naasten.

Nadere informatie

oorsuizen tinnitus patiënteninformatie

oorsuizen tinnitus patiënteninformatie patiënteninformatie oorsuizen tinnitus U bent bij de KNO-arts geweest omdat u last heeft van oorsuizen. Dit wordt ook wel tinnitus genoemd. Wat is tinnitus? Welke behandelingen zijn mogelijk? Dat en meer

Nadere informatie

Horen met één oor. Informatie voor ouders, leerkrachten en volwassenen. Afdeling KNO

Horen met één oor. Informatie voor ouders, leerkrachten en volwassenen. Afdeling KNO Horen met één oor Informatie voor ouders, leerkrachten en volwassenen Afdeling KNO Horen met één oor Informatie voor ouders, leerkrachten en volwassenen Als iemand met één oor slecht of helemaal niet hoort

Nadere informatie

Informatie over oorsuizen (tinnitus)

Informatie over oorsuizen (tinnitus) Informatie over oorsuizen (tinnitus) Polikliniek keel-, neus- en oorheelkunde (KNO) Over Alrijne Zorggroep Het Diaconessenhuis Leiden en Rijnland Zorggroep (Rijnland Ziekenhuis en de verpleeghuizen Leythenrode

Nadere informatie

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Tinnitus

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Tinnitus kno haarlemmermeer specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Tinnitus Wat is tinnitus? Veel mensen hebben last van oorsuizen of tinnitus. Zij horen geluiden zoals ruisen, piepen of fluiten, hoog of laag,

Nadere informatie

Specialistische begeleiding (Vroeg)dove burgers met bijkomende complexe problematiek

Specialistische begeleiding (Vroeg)dove burgers met bijkomende complexe problematiek Specialistische begeleiding (Vroeg)dove burgers met bijkomende complexe problematiek Informatie voor gemeenten Zelf en samen redzaam Als gemeente wilt u de zorg en ondersteuning van uw burgers zo goed

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Wilhelmina Kinderziekenhuis Wat staat er in deze folder Informatie voor ouders 2 Het medicijn Gammaglobuline onder je huid (subcutaan) 4 Wil je meer

Nadere informatie

Loopbaanbegeleiding voor doven en mensen met een gehoorbeperking

Loopbaanbegeleiding voor doven en mensen met een gehoorbeperking Loopbaanbegeleiding voor doven en mensen met een gehoorbeperking Informatie voor werkgevers, arbodiensten, UWV en gemeenten GGMD ondersteunt doven, slechthorenden, mensen met tinnitus en andere hoorproblemen.

Nadere informatie

HOORzaken januari 2011

HOORzaken januari 2011 HOORzaken januari 2011 Zo wil ik wel vaker een nieuw jaar beginnen: na de kerstperiode ontvingen we berichten dat we verschillende projectsubsidies hebben binnengehaald. Twee projecten die te maken hebben

Nadere informatie

Hoe verloopt de muzikale ontwikkeling bij dove en slechthorende kinderen En de invloed die de ontwikkeling van het Cochleair Implant daar op heeft

Hoe verloopt de muzikale ontwikkeling bij dove en slechthorende kinderen En de invloed die de ontwikkeling van het Cochleair Implant daar op heeft Hoe verloopt de muzikale ontwikkeling bij dove en slechthorende kinderen En de invloed die de ontwikkeling van het Cochleair Implant daar op heeft Marianne Bloemendaal Inleiding Zingen en musiceren, ondersteunt

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. DVD presentatie GGMD ism SUDO 22 januari 2013. LEVEN MET EEN PSCYHISCH PROBLEEM voor doven en slechthorenden

NIEUWSBRIEF. DVD presentatie GGMD ism SUDO 22 januari 2013. LEVEN MET EEN PSCYHISCH PROBLEEM voor doven en slechthorenden NIEUWSBRIEF Voorzitter: Op 22 januari 2013 was er lezing in het gebouw GGMD te Utrecht gehouden, helaas was de opkomst bedroevend te laag misschien wegens sneeuw. Toch heeft Anouska van GGMD presentatie

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

EXPERTS IN HOREN, SPREKEN EN VERSTAAN. Groepsactiviteiten. Voor gezinnen met een slechthorend of doof kind tot de leeftijd van vijf jaar

EXPERTS IN HOREN, SPREKEN EN VERSTAAN. Groepsactiviteiten. Voor gezinnen met een slechthorend of doof kind tot de leeftijd van vijf jaar EXPERTS IN HOREN, SPREKEN EN VERSTAAN Groepsactiviteiten Voor gezinnen met een slechthorend of doof kind tot de leeftijd van vijf jaar Pento Vroegbehandeling biedt behandeling en begeleiding aan kinderen

Nadere informatie

Verwijzing naar GGMD voor hulpverlening aan doven, doofblinden, ernstig slechthorenden, plots- en laatdoven, en mensen met ménière en gehoorverlies

Verwijzing naar GGMD voor hulpverlening aan doven, doofblinden, ernstig slechthorenden, plots- en laatdoven, en mensen met ménière en gehoorverlies Hieronder vindt u informatie voor verwijzing naar GGMD voor: hulpverlening aan doven, doofblinden, ernstig slechthorenden, plots- en laatdoven, en mensen met ménière in combinatie met gehoorverlies ambulante

Nadere informatie

Wat is er dan wel mogelijk?

Wat is er dan wel mogelijk? Tinnitus oorsuizen 2 U heeft een KNO-arts geconsulteerd in verband met tinnitusklachten. Mogelijk heeft u na dit consult nog vragen. Deze brochure is bedoeld om u iets meer te vertellen over tinnitus en

Nadere informatie

Mét familie gaat het beter

Mét familie gaat het beter Mét familie gaat het beter GGZ ingeest staat voor een gelijkwaardige samenwerking tussen patiënt, hulpverlener en u. In deze brochure leest u hoe we u als familielid, vriend of andere naaste van de patiënt

Nadere informatie

Ivonne Bressers: Dank je wel. Rob Kleijs: Ivon, Kun je nog eens uitleggen wat het Usher Syndroom is?

Ivonne Bressers: Dank je wel. Rob Kleijs: Ivon, Kun je nog eens uitleggen wat het Usher Syndroom is? 100 Col 's beklimmen in 40 dagen met een totale afstand van 4100 kilometer. Eddy Driessen uit Arnhem wil die tocht gaan afleggen en dat doet hij voor zijn plezier maar ook voor het goede doel. Namelijk

Nadere informatie

OORSUIZEN (TINNITUS) 875

OORSUIZEN (TINNITUS) 875 OORSUIZEN (TINNITUS) 875 Inleiding U heeft last van oorsuizen, ook wel tinnitus genoemd. Dit uit zich in het waarnemen van geluiden die niet van buiten komen en voor anderen niet waarneembaar zijn. Zo

Nadere informatie

Schizofrenie. Leven in een andere wereld. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie

Schizofrenie. Leven in een andere wereld. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie ggz voor doven & slechthorenden Schizofrenie Leven in een andere wereld Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie Herkent u dit? Denkt u wel eens dingen te zien

Nadere informatie

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte CVA Cerebro Vasculair Accident is de medische term voor een ongeluk in de vaten van de hersenen. In het dagelijks taalgebruik heet een CVA

Nadere informatie

Mensen met afasie hebben moeite met taal, maar zij zijn niet gek!

Mensen met afasie hebben moeite met taal, maar zij zijn niet gek! Afasie Logopedie Afasie is een taalstoornis die ontstaat door schade aan de hersenen, bijvoorbeeld na een beroerte of CVA (hersenbloeding, herseninfarct). In deze folder leest u hoe afasie ontstaat en

Nadere informatie

Zo hoor ik. Een kijkje in het leven van jonge kinderen met gehoorverlies. www.nsdsk.nl

Zo hoor ik. Een kijkje in het leven van jonge kinderen met gehoorverlies. www.nsdsk.nl Zo Zo hoor ik Als een kind doof of slechthorend is, heeft dat vaak hoor grote impact op het gezin. Achter elk kind met gaat een verhaal schuil. Over de oorzaak, de onzekerheid, de zorgen, het onbegrip,

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline in je bloed

Het medicijn Gammaglobuline in je bloed Het medicijn Gammaglobuline in je bloed Onder ouders verstaan wij ook verzorger(s), pleeg- of adoptieouder(s) U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie door geven per e-mail: patienteninformatiewkz@umcutrecht.nl

Nadere informatie

Samenvatting. 11 Samenvatting

Samenvatting. 11 Samenvatting Samenvatting Cochleaire implantatie (CI) is een ingreep die tot doel heeft de gehoorstoornis van mensen met aangeboren of verworven doofheid te verminderen. Het implantaat stimuleert via elektroden die

Nadere informatie

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Themabundel Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Assistent medewerker Dit project is mede mogelijk gemaakt met een bijdrage uit het Europees Sociaal Fonds Voorwoord Deze themabundel is bedoeld

Nadere informatie

ThiemeMeulenhoff Zorg Niveau 3. 2.3 Begeleiden op sociaal/maatschappelijk gebied Antwoordmodellen

ThiemeMeulenhoff Zorg Niveau 3. 2.3 Begeleiden op sociaal/maatschappelijk gebied Antwoordmodellen ThiemeMeulenhoff Zorg Niveau 3 2.3 Begeleiden op sociaal/maatschappelijk gebied Antwoordmodellen Inhoudsopgave 1 Een zorgvrager begeleiden 5 1.1 Het sociale netwerk begeleiden 5 Praktijk: Ik zie bijna

Nadere informatie

KNO. Oorsuizen - Tinnitus. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep

KNO. Oorsuizen - Tinnitus. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep KNO Oorsuizen - Tinnitus Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep U wilt meer weten over tinnitusklachten of u hebt uw KNO-arts met deze klachten bezocht.

Nadere informatie

25 jaar Stichting Plotsdoven door Peter Raggers

25 jaar Stichting Plotsdoven door Peter Raggers 25 jaar Stichting Plotsdoven door Peter Raggers Jaargang 25 nr. 1 maart 2014 Hoe gaan we een artikel schrijven dat een beeld geeft van 25 jaar Stichting Plots- en Laatdoven? Stapels informatie staan naast

Nadere informatie

KNO. Ziekte van Ménière

KNO. Ziekte van Ménière KNO Ziekte van Ménière Ziekte van Ménière Uw keel-, neus- en oorarts (KNO-arts) heeft u verteld dat u de ziekte van Ménière hebt. In deze folder vindt u onder andere informatie over de ziekte, de oorzaak,

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Aanmeldformulier De Riethorst, GGZ centrum voor doven en slechthorenden

Aanmeldformulier De Riethorst, GGZ centrum voor doven en slechthorenden Aanmeldformulier De Riethorst, GGZ centrum voor doven en slechthorenden Volwassenen Dit formulier kan zowel door de cliënt zelf, diens verwijzer als door de aanmeldfunctionaris de Riethorst, locatie Ede

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Tinnitus / oorsuizen. KNO-heelkunde. Beter voor elkaar

Tinnitus / oorsuizen. KNO-heelkunde. Beter voor elkaar Tinnitus / oorsuizen KNO-heelkunde Beter voor elkaar 2 TINNITUS / OORSUIZEN (Deze brochure is een gezamenlijk initiatief van NVVS en KNO vereniging) Inleiding U wilt meer weten over tinnitus klachten of

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

We geven informatie en advies aan je werkgever en collega s. Samen zoeken we naar oplossingen. We geven je informatie over verenigingen en diensten.

We geven informatie en advies aan je werkgever en collega s. Samen zoeken we naar oplossingen. We geven je informatie over verenigingen en diensten. We geven informatie en advies aan je werkgever en collega s. Samen zoeken we naar oplossingen. We geven je informatie over verenigingen en diensten. We helpen je bij het verbeteren van je contacten met

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Keel- Neus- Oorheelkunde Plotselinge doofheid

Keel- Neus- Oorheelkunde Plotselinge doofheid Keel- Neus- Oorheelkunde Plotselinge doofheid Inleiding Er is bij u plotselinge doofheid geconstateerd. Iedereen, van jong tot oud, kan door plotselinge doofheid worden getroffen. In Nederland komt plotselinge

Nadere informatie

Wat doet NIM Maatschappelijk Werk?

Wat doet NIM Maatschappelijk Werk? Wat doet NIM Maatschappelijk Werk? Hulp, informatie en advies voor iedereen die het nodig heeft Bij NIM Maatschappelijk Werk kan iedereen die het nodig heeft (in Nijmegen en de regio) aankloppen voor gratis

Nadere informatie

Hoe ervaar je de les (sen) die krijgt van Dhr Talman? De lessen van meneer talman zijn leerzaam, duidelijk. Hij legt het allemaal rustig uit.

Hoe ervaar je de les (sen) die krijgt van Dhr Talman? De lessen van meneer talman zijn leerzaam, duidelijk. Hij legt het allemaal rustig uit. Hoe ervaar je de les (sen) die krijgt van Dhr Talman? De lessen van meneer talman zijn leerzaam, duidelijk. Hij legt het allemaal rustig uit. Goed, duidelijke manier van les geven Goed en zinvol. Goed

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

NC PLD-symposium Eenzijdige Doofheid

NC PLD-symposium Eenzijdige Doofheid NC PLD-symposium Eenzijdige Doofheid Dat er veel behoefte is aan informatie over eenzijdige doofheid blijkt wel uit de enorme belangstelling voor het symposium Eenzijdige doofheid dat gehouden werd op

Nadere informatie

1. Aanleiding 3 2. Stappenplan 3 3. Persbericht 4 4. Overige materialen voor het benaderen van de media 5

1. Aanleiding 3 2. Stappenplan 3 3. Persbericht 4 4. Overige materialen voor het benaderen van de media 5 MEDIAHANDLEIDING Inhoudsopgave 1. Aanleiding 3 2. Stappenplan 3 3. Persbericht 4 4. Overige materialen voor het benaderen van de media 5 Bijlagen Bijlage 1 Conceptmail redactie persbericht 6 Bijlage 2

Nadere informatie

Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen.

Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen. Bidden Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen.nl en kinderactiviteiten www.lambertuskerk-rotterdam.nl

Nadere informatie

WORLD WIDE VISIBLE. Slechthorend of (plots) doof? Met het Limited Hearing bordje kan je ontspannen en veilig deelnemen in het verkeer!

WORLD WIDE VISIBLE. Slechthorend of (plots) doof? Met het Limited Hearing bordje kan je ontspannen en veilig deelnemen in het verkeer! WORLD WIDE VISIBLE Slechthorend of (plots) doof? Met het Limited Hearing bordje kan je ontspannen en veilig deelnemen in het verkeer! Wat willen wij bereiken? Het Limited Hearing bordje heeft als doel

Nadere informatie

Handreiking WMO en auditieve beperkingen

Handreiking WMO en auditieve beperkingen Handreiking WMO en auditieve beperkingen Tips hoe gemeenten in hun WMO-beleid aandacht kunnen besteden aan auditief beperkten Betreft: Handreiking WMO en auditieve beperkingen Auteur: Dovenschap Datum:

Nadere informatie

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

Informatie over de. Landelijke Koepel Wmo-raden

Informatie over de. Landelijke Koepel Wmo-raden Informatie over de Landelijke Koepel Wmo-raden Inhoud De landelijke Koepel Gegevens van de Koepel Lidmaatschap van de Koepel Meer informatie? Inschrijfformulier Zomer 2015 2 1. informatie over de landelijke

Nadere informatie

School en computers. Paulusse BedrijfsOpleidingen

School en computers. Paulusse BedrijfsOpleidingen School en computers School en computers Computers zijn niet meer weg te denken uit ons leven. Kinderen van nu spelen vaak al computerspelletjes voor ze naar groep 1 gaan. Op school nemen computers een

Nadere informatie

Ouders en onderwijsprofessionals in partnerschap?

Ouders en onderwijsprofessionals in partnerschap? Ouders en onderwijsprofessionals in partnerschap? Checklist onderwijsmedewerkers cluster 2: doel onderwijsondersteuning verbeteren betrokkenheid ouders vergroten Checklist onderwijsmedewerkers cluster

Nadere informatie

Mocht u vragen hebben, naar aanleiding van deze nieuwsbrief, dan kunt u gerust langslopen om uw vragen te stellen!

Mocht u vragen hebben, naar aanleiding van deze nieuwsbrief, dan kunt u gerust langslopen om uw vragen te stellen! Paradijsplein 2 1093 NJ Amsterdam T 020 6941138 E directie@kunstmagneetschooldekraal.nl 11e nieuwsbrief, vrijdag 30 januari 2015 Beste ouders, Voor u ligt de nieuwsbrief van deze week. Hierin leest u de

Nadere informatie

Jaarplan ASVZ 2016 Zorg pakken we samen aan

Jaarplan ASVZ 2016 Zorg pakken we samen aan Jaarplan ASVZ 2016 Zorg pakken we samen aan Jaarplan ASVZ 2016 eenvoudige versie Dit is het jaarplan van ASVZ. Hierin schrijft ASVZ op wat we in 2016 gaan doen, en wat beter of anders kan in de zorg. Het

Nadere informatie

Afasie en logopedie informatie voor naasten/familie

Afasie en logopedie informatie voor naasten/familie Afasie en logopedie informatie voor naasten/familie Inhoud Afasie, wat is dat en hoe kunt u er mee om gaan? 5 Taalproblemen 6 Hoe ervaren afasiepatiënten de moeilijkheden zelf? 7 Hoe kunt u het beste omgaan

Nadere informatie

HULP BIJ ZORG VOOR EEN ANDER

HULP BIJ ZORG VOOR EEN ANDER Steunpunt Mantelzorg Nieuwegein HULP BIJ ZORG VOOR EEN ANDER Steunpunt Mantelzorg Nieuwegein Zorgen voor een ander, dan doe je gewoon.. Maar soms is een beetje hulp en steun meer dan welkom! In Nieuwegein

Nadere informatie

~ (]J. -S ca. /;a.;j ~ ~/ ~ Ir'! '. - - --~ '-' 1 C\) 4. Middenoor. s. Slakkenhuis. 6. Gehoorzenuw ,.. ...

~ (]J. -S ca. /;a.;j ~ ~/ ~ Ir'! '. - - --~ '-' 1 C\) 4. Middenoor. s. Slakkenhuis. 6. Gehoorzenuw ,.. ... I 3. I H-o'~ hoort een oo~? I, I. Geluidsgolven I I 2. Gehoorgang - Trommelvlies I J 4. Middenoor s. Slakkenhuis 6. Gehoorzenuw '0..,.. '-' 1... C\) -S ca ~ (]J /;a.;j ~ ~/ ~ Ir'! '. - - --~ Inhoudsopgave

Nadere informatie

Met welke vragen. 2 Diagnostisch Centrum

Met welke vragen. 2 Diagnostisch Centrum REINAERDE Diagnostisch Centrum Onderzoek, advies en behandeling Iedereen wordt in het dagelijks leven wel eens geconfronteerd met zijn eigen mogelijkheden én onmogelijkheden. Als die onmogelijkheden uw

Nadere informatie

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren Informatie voor kinderen, jongeren en ouders Wat staat er in deze folder? Inleiding voor ouders 1 Informatie

Nadere informatie

Angststoornissen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst

Angststoornissen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst ggz voor doven & slechthorenden Angststoornissen Als angst en paniek invloed hebben op het dagelijks leven Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst Herkent u dit? Iedereen

Nadere informatie

CI De rol van de maatschappelijk werker. Agaath Dondorp Voorheen: Audiologisch Centrum / CI-team VUMC Dag der akoepedie 23 april 2009

CI De rol van de maatschappelijk werker. Agaath Dondorp Voorheen: Audiologisch Centrum / CI-team VUMC Dag der akoepedie 23 april 2009 CI De rol van de maatschappelijk werker Agaath Dondorp Voorheen: Audiologisch Centrum / CI-team VUMC Dag der akoepedie 23 april 2009 Rol maatschappelijk werker CI-team Selectiecriteria voor de maatschappelijk

Nadere informatie

Wilhelmina Kinderziekenhuis. BERA-onderzoek (zonder narcose): een gehooronderzoek bij uw kind

Wilhelmina Kinderziekenhuis. BERA-onderzoek (zonder narcose): een gehooronderzoek bij uw kind Wilhelmina Kinderziekenhuis BERA-onderzoek (zonder narcose): een gehooronderzoek bij uw kind BERA-onderzoek: een gehooronderzoek bij uw kind Wat staat er in deze folder: BERA-onderzoek zonder narcose Wilt

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U?

UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U? UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U? Nadine Köhle, MSc. Contactdag Stichting Olijf 3 oktober 2015 Garderen EVEN VOORSTELLEN ACHTERGROND KANKER HEB JE NIET ALLEEN! 4 ACHTERGROND IMPACT VAN DE

Nadere informatie

Tinnitusrevalidatie / behandeling in Nederland

Tinnitusrevalidatie / behandeling in Nederland Tinnitusrevalidatie / behandeling in Nederland De NVVS-Commissie Tinnitus en Hyperacusis heeft voor u informatie verzamelt over het bestaande aanbod van tinnitustrainingen, -cursussen, -begeleiding en/of

Nadere informatie

Nieuwsbrief December 2015

Nieuwsbrief December 2015 Nieuwsbrief December 2015 Nieuwsbrief November 2015 Jaargang 22, nummer 11 In dit nummer: Van het bestuur 3 Ilja Drost stelt zich aan u 4 voor AIC de Kempen 5 Studeren met autisme 6 Colofon 7/8/9 Pagina

Nadere informatie

Dit boekje is van:..

Dit boekje is van:.. Ik en mijn plan Dit boekje is van:.. Hallo, Jij bent cliënt bij SOVAK. Je hebt bij SOVAK een persoonlijk begeleider. Samen maak je afspraken over wat jij zelf doet en wat SOVAK doet. Die afspraken staan

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

Een pessimist ziet een moeilijkheid in elke mogelijkheid, een optimist ziet een mogelijkheid in elke moeilijkheid.

Een pessimist ziet een moeilijkheid in elke mogelijkheid, een optimist ziet een mogelijkheid in elke moeilijkheid. Jaargang 22 nr. 4 december 2011 Uw sympathie en hulp hebben wij in het afgelopen jaar bijzonder gewaardeerd. Onze hartelijke dank daarvoor! Wij wensen u fijne feestdagen toe en een voorspoedig en gelukkig

Nadere informatie

Cochleaire implantatie en logopedie

Cochleaire implantatie en logopedie Cochleaire implantatie en logopedie Nancy de Ruiter- Flokstra Logopediste NSDSK nderuiter@nsdsk.nl Het cochleaire implantaat Het CI-team Revalidatie en logopedie Het Cochleaire Implantaat Het oor Hoe een

Nadere informatie

Bijlage 7.3 Praten over gedachten en gevoelens

Bijlage 7.3 Praten over gedachten en gevoelens Bijlage 7.3 Praten over gedachten en gevoelens bussum 2010 Als kinderen goed over hun gevoelens kunnen praten, zal dit zijn uitwerking hebben op hun verdere ontwikkeling. Kinderen die hun gevoelens niet

Nadere informatie

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken!

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! Dé expert in praktische apotheektrainingen E-PAPER Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! 1 Inhoudsopgave De cliënt en ik 3 Weet jij nog waarom je in de apotheek wilde

Nadere informatie

Hij ontmoette twee dove meisjes en hij leerde hen een gebarentaal.

Hij ontmoette twee dove meisjes en hij leerde hen een gebarentaal. Fragment 2 Gebarentaal TWEEDE GRAAD Lichaamstaal is niet weg te denken als we spreken. Onze mimiek, onze handen vertellen vaak meer dan woorden. Maar als je alleen je handen en je mimiek hebt om je uit

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

10. Gebarentaal [1/3]

10. Gebarentaal [1/3] 10. Gebarentaal [1/3] 1 Gebarentalen Stel, je kunt niets horen. Je bent doof. Hoe praat je dan met andere mensen? Je kunt liplezen, maar dat is moeilijk en je mist dan toch nog veel van het gesprek. Bovendien

Nadere informatie

Werkplekaanpassing. Goed horen op het werk met Roger

Werkplekaanpassing. Goed horen op het werk met Roger Werkplekaanpassing Goed horen op het werk met Roger Januari 2014 Concentreer u op uw werk en niet op uw gehoor Phonak stelt zich als doel het algemene hoorvermogen en het spraakverstaan van slechthorenden

Nadere informatie

WAT GEHOORVERLIES EIGENLIJK BETEKENT

WAT GEHOORVERLIES EIGENLIJK BETEKENT WAT GEHOORVERLIES EIGENLIJK BETEKENT Hoe weet u of u gehoorverlies heeft? De kans is groot dat u de laatste bent die dat weet. De meeste gehoorverliezen ontwikkelen zich namelijk zo geleidelijk dat u het

Nadere informatie

Lesbrief 14. Naar personeelszaken.

Lesbrief 14. Naar personeelszaken. http://www.edusom.nl Thema Op het werk Lesbrief 14. Naar personeelszaken. Wat leert u in deze les? Wanneer u zeggen en wanneer jij zeggen. Je mening geven en naar een mening vragen. De voltooide tijd gebruiken.

Nadere informatie

Werkplekaanpassing. Goed horen op het werk met Roger

Werkplekaanpassing. Goed horen op het werk met Roger Werkplekaanpassing Goed horen op het werk met Roger Januari 2015 Concentreer u op uw werk en niet op uw gehoor Phonak stelt zich als doel het algemene hoorvermogen en het spraakverstaan van slechthorenden

Nadere informatie

Gehoorverlies en werk Richtlijn Stappenplan Toolkit

Gehoorverlies en werk Richtlijn Stappenplan Toolkit Gehoorverlies en werk Richtlijn Stappenplan Toolkit Wendelina Timmerman en Ester Aldenberg Spelregels voor goed verstaan in deze workshop Wat we samen kunnen organiseren: Gehoorverlies speelt altijd en

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

PeerEducatie Handboek voor Peers

PeerEducatie Handboek voor Peers PeerEducatie Handboek voor Peers Handboek voor Peers 1 Colofon PeerEducatie Handboek voor Peers december 2007 Work-Wise Dit is een uitgave van: Work-Wise info@work-wise.nl www.work-wise.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

Omgaan met kanker. Moeheid

Omgaan met kanker. Moeheid Omgaan met kanker Moeheid Vermoeidheid is een veelvoorkomende bijwerking van kanker of de behandeling ervan. Ruim 60% van alle mensen zegt last van vermoeidheid te hebben, zelfs dagelijks. De vermoeidheid

Nadere informatie

SLECHTHORENDHEID IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS. Informatiepakket slechthorenden

SLECHTHORENDHEID IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS. Informatiepakket slechthorenden SLECHTHORENDHEID IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS Informatiepakket slechthorenden 1 Inhoudsopgave Pagina Praktische tips in de klas 4 Mogelijk gedrag dat kan voorkomen bij slechthorende leerlingen

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie