Mentaal Lokaal. GGZ Noord- en Midden-Limburg en de Wet op de Maatschappelijke Ondersteuning. Jaargang 2 Nummer 2 oktober 2008

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Mentaal Lokaal. GGZ Noord- en Midden-Limburg en de Wet op de Maatschappelijke Ondersteuning. Jaargang 2 Nummer 2 oktober 2008"

Transcriptie

1 Lokaal WMO-MAGAZINE VAN GGZ NOORD- EN MIDDEN-LIMBURG Jaargang 2 Nummer 2 oktober 2008 GGZ Noord- en Midden-Limburg en de Wet op de Maatschappelijke Ondersteuning.

2 Mentaal Lokaal jaargang 2 Nummer 2 oktober Uiteindelijk word je toch wie je zelf bent 4 10 Iedereen heeft iets moois, zolang je dat maar wilt zien 23 Mijn papa is heel erg bang voor dingen INHOUD Redactioneel 3 Plezier op school 4 De regiegroep stelt zich voor 6 Code melden van kindermishandeling voor GGZ 8 Jeugd en risico s 10 Nieuw in Limburg: Multi Systeem Therapie 12 Jong in de GGZ 14 Keetbezoekers scoren boven norm zware drinker 16 Drieluik beleidsambtenaren 18 Kopp/KVO 20 Pesten in een digitale wereld 28 Betrek jongeren bij jeugdbeleid 30 Preventie en informatie 32 Het ABC van de WMO COLOFON Mentaal Lokaal is een periodieke uitgave van GGZ Noord- en Midden-Limburg over de mogelijkheden en ontwikkelingen ten aanzien van zaken die voortvloeien uit de WMO. Mentaal Lokaal is bestemd voor alle WMO-partners. Redactie: Bureau Communicatie GGZ NML postbus AA Venray. Vormgeing: MarksMarks Venlo. Oplage: 2000 exemplaren. Druk: NLW. Zie voor meer informatie www. ggznml.nl. De volgende Mentaal Lokaal zal in maart/april 2009 verschijnen. Redactioneel Voor u ligt de derde editie van Mentaal Lokaal. Mentaal Lokaal is het mini-magazine waarmee GGZ Noord- en Midden-Limburg (NML) beleidsmedewerkers van gemeenten en andere maatschappelijke organisaties periodiek wil informeren over ontwikkelingen die raken aan de Wet op de Maatschappelijke Onder steu ning (WMO). Elke editie van Mentaal Lokaal stelt één van de negen taken van de WMO centraal. De editie die nu voor u ligt gaat over jeugd. Voor dit nummer namen we een kijkje achter de schermen van het lokale jeugdbeleid. We vroegen beleidsmedewerkers van drie gemeenten in Noord- en Midden-Limburg naar hun activiteiten ter ondersteuning van kinderen, jongeren en hun ouders. In dit nummer een kort portret van drie betrokken beleidsmedewerkers. Het lokale jeugdbeleid richt zich primair op kinderen en jongeren met een verhoogd risico op ontwikkelingsachterstand, en op uitval. Jeugd en risico worden vaak in één adem genoemd en smelten zelfs samen in het begrip risicojongeren. Dat is ook wel logisch. Risico s horen bij jong zijn. In hun onbegrensde nieuwsgierigheid zoeken kinderen en jeugdigen grenzen op, die zich in allerlei hoedanigheden aan hen voordoen. Door deze grenzen bewust, maar vaker onbewust, te overschrijden, leren kinderen en jongeren de wereld om hen heen kennen. Door dat te doen lopen zij risico s. Risico's lopen ook kinderen of jeugdigen die opgroeien in moeilijke situaties, die worden geconfronteerd met ernstige problemen, weinig ondersteuning krijgen of verwaarloosd worden. Deze risico s hebben echter weinig te maken met het opzoeken van grenzen. Het zijn vaak externe risico s waaraan zij worden blootgesteld. Voor de preventiewerkers en hulpverleners van GGZ Noord-en Midden-Limburg die met kinderen en jongeren werken, luidt het adagium dat voorkomen beter is dan genezen. In de praktijk van hun werk blijkt het uitermate lastig om de blootstelling aan de verschillende soorten risico s te voorkomen. Preventiemedewerkers kunnen niet voorkomen dat een jongere op een avond teveel drinkt, dat ouders van kinderen verslaafd raken of zijn, dat kinderen gepest worden op school of via het internet, zoals in dit nummer aan bod komt. Vermoeden zij kindermishandeling, dan kunnen zij dit niet altijd een halt toeroepen. Preventiemedewerkers en hulpverleners kunnen wél een bijdrage leveren aan het verminderen van de kansen dat zoiets gebeurt. En zij kunnen bijdragen aan het beperken van de gevolgen. Dat doen zij door onder meer het geven van voorlichting of door het aanbieden van trainingen. Plezier op school is zo n training om kinderen die gepest worden, weerbaar te maken. Zodat ze op een nieuwe school een goede start kunnen maken. Ook het signaleren van grensoverschrijdend gedrag en het doorgeven van deze signalen aan anderen, kan de kansen op risico s beperken. In dit verband is het goed om de in mei van dit jaar in werking gestelde Code voor het melden van kindermishandeling voor de ggz onder de aandacht te brengen. Deze code draagt bij aan de bescherming van kwetsbare kinderen en van hulpverleners, zodat zij sneller melding maken van mogelijke kindermishandeling. De code is vernieuwend, omdat hierin ondubbelzinnig het belang van het kind prevaleert boven andere belangen en loyaliteiten van hulpverleners en hun cliënten. Gevolgen van risico s kunnen ook worden beperkt door een effectief en toegankelijk hulpaanbod. Hierdoor kan een jongere die uit de bocht vliegt, weer in de baan worden geholpen en een nieuwe kans krijgen. In dit nummer spreken we met een therapeute over de effectiviteit van de MultisysteemTherapie (MST). Deze therapie wordt sinds juni van dit jaar aangeboden door therapeuten van GGZ NML aan jongeren tot 18 jaar met een juridische maatregel. Een andere vorm van hulp, en een belangrijke steun in de rug, bieden de doe-en praatgroepen voor kinderen van ouders met psychische problemen of met verslavingsproblemen. Over dit succesvolle preventieprogramma vindt u in dit nummer uitvoerige informatie. Risico s zijn het resultaat van een vermenigvuldiging: blootstelling x kans x gevolg. Verminderen we de kansen en beperken we de gevolgen van risico s, dan doen we aan risicobescherming. Hierin kunnen we beter worden. Door vaker verbindingen te zoeken tussen de verschillende probleemgebieden voor kinderen, jongeren en hun ouders. Door te zorgen dat kinderen, jongeren en hun ouders ons goed kunnen bereiken. En door een goede samenwerking na te streven met de gemeenten en met andere maatschappelijke partners. Dat is nodig. Want op goede risicobescherming hebben alle kinderen en jeugdigen recht! Koos Föllings Voorzitter Regiegroep WMO, Divisiemanager specialistische functies en W.O.O., Manager a.i. Preventie, Informatie en Activiteitencentra Mentaal 3

3 Plezier op School; een streek product Succesformule Kinderen ervaren de cursus als fijn en prettig. Vaak vertellen kinderen tijdens een terugkomdag bijvoorbeeld dat ze sneller voor hun mening In 1996 werd in Noord-Limburg een zomercursus opgestart: Plezier op School. Deze cursus was durven op te komen. Ze kunnen zich beter weren en worden bedoeld om aanstaande brugklassers met meer zelfvertrouwen te laten starten op de middelbare minder vaak slachtoffer van pesterijen. Ook ouders zien de school. De cursus bleek een succes en geniet inmiddels landelijke bekendheid, terwijl ook de buren positieve ontwikkeling bij hun kind(eren). over de grens belangstelling tonen. GGZ NML speelt een belangrijke rol in de cursus, met name in Uit diverse onderzoeken blijkt dat de cursus positieve efffecten de persoon van Marleen Faber (zie ook artikel KOPP/ KVO), preventiemedewerker van GGZ NML en oplevert. Pesten en sociale angst nemen af, vriendschap- ontwikkelaar van de cursus. We spraken met haar over de inhoud en het succes van deze cursus. pen en positieve relaties met leeftijdgenoten nemen toe. In de regio Noord- en Midden-Limburg wordt de cursus sinds De cursus Plezier op School is bedoeld voor aanstaande brugklassers die in de basisschoolperiode gepest worden of andere problemen kennen in de omgang met andere kinderen. De cursus richt zich op het vergroten van zelfvertrouwen en het verbeteren van sociale vaardigheden. Van de kinderen die deelnemen, wordt verwacht dat zij in de laatste week van de schoolvakantie gedurende twee volle dagen deelnemen aan het actieve en afwisselende groepsprogramma. Voor deze aanpak is gekozen omdat juist de overgang naar een nieuwe school kinderen de unieke gelegenheid biedt om een nieuwe en positieve start te maken. Door de kans op een goede start te vergroten, kan het risico dat de problemen zich op de nieuwe school herhalen, verkleind worden. In groepen van maximaal 10 kinderen worden aspecten als de invloed van negatief denken, het omgaan met spanningen, houding, gespreksvaardigheden en omgaan met pesten bespreekbaar gemaakt, gecorrigeerd en ingeoefend. Spel, praten en oefenen wisselen elkaar in een vlot tempo af. Uiteraard worden bij de zomercursus ook de ouders betrokken. Middels een informatieavond en individuele gesprekken krijgen de ouders te horen hoe de cursus verloopt en op welke manier zij hun kind(eren) kunnen ondersteunen. Plezier op School is een praktische cursus, alle onderdelen staan in het teken van de eerste weken op de nieuwe school. De cursus 'Plezier op School' wordt niet beëindigd als de tweedaagse cursus is voltooid. Kinderen moeten het geleerde gaan toepassen in hun eigen omgeving, op hun nieuwe school. Ze worden gestimuleerd om de stof die ze geleerd hebben dagelijks te oefenen. Bovendien is binnen de cursus gekozen voor een zogenaamde terugkomdag. Ongeveer 6 weken na de cursus komen de kinderen en de begeleiders bij elkaar om ervaringen uit te wisselen. Er wordt gekeken of kinderen geleerd hebben van de cursus en of de oefeningen in de praktijk zijn toegepast. Ook kunnen de kinderen de opdrachten uit de zomercursus opnieuw oefenen. De begeleiders hebben tot slot de mogelijkheid om te kijken of bepaalde kinderen extra ondersteuning nodig hebben. jaren uitgevoerd binnen een uniek samenwerkingsverband tussen diverse instellingen (GGZ NML, GGD Noord- en Midden Limburg, Stichting Synthese, RiaggZuid en Mutsaersstichting) die allemaal trainers aan Plezier op School leveren. Juist omdat het tijdstip van de cursus zo van belang is, zijn er in die betreffende zomerweek alleen al in deze regio jaarlijks minstens 20 trainers nodig! Maar ook buiten onze regio heeft de cursus bekendheid gekregen. Inmiddels voeren een kleine 40 GGD-, GGZ- en Jeugdzorginstellingen verspreid over heel Nederland, de cursus uit. Om deze ontwikkelingen te ondersteunen is Marleen Faber jaarlijks voor enkele dagen bij het NIGZ (Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie) in Woerden te vinden om nieuwe trainers op te leiden. Inmiddels is ook een Duitse vertaling van de methodiek gerealiseerd en zoeken enkele instellingen over de grens naar mogelijkheden om Plezier op School in Duitsland en België aan te bieden. In diverse regionale en landelijke dagbladen en in de vakliteratuur hebben artikelen gestaan over deze cursus. In 2006 werden tijdens een wereldconferentie over GGZ-preventie in Oslo de eerste onderzoeksresultaten gepresenteerd. Daarnaast is Marleen Faber meerdere malen te gast geweest in diverse televisieprogramma s, zoals Een Vandaag en het jeugdjournaal. Inmiddels hebben kinderen in heel Nederland zich massaal aangemeld voor 'Plezier op School'. In sommige regio s bestaan zelfs wachtlijsten. Het lijkt erop dat kinderen zich goed op de nieuwe school willen voorbereiden. Een nieuwe school betekent een nieuwe start. Ondersteuning kan dan heel handig zijn, zeker als het op de basisschool niet altijd makkelijk is verlopen. De middelbare schooltijd kan immers, juist met leeftijdgenoten, een heel leuke periode zijn! Onderzoek Gezien de toenemende belangstelling voor Plezier op School en de positieve onderzoeksuitkomsten tot nu toe, is onlangs een subsidie-aanvraag ingediend bij ZonMW (Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie) om een uitgebreide RCT uit te voeren (RCT staat voor Randomized Clinical Trial en kent een strenge onderzoeksopzet met een onderzoeksgroep en een controlegroep. Het onderzoek moet bewijs leveren voor de effectiviteit van de cursus). Zeer recent werd bekend dat deze aanvraag is gehonoreerd. Naast GGZ NML zijn bij dit onderzoek ook de Universiteit van Utrecht, het NIGZ en het Trimbos-instituut betrokken. Een volgende stap in de ontwikkeling van dit product uit eigen regio. Tips om op het schoolplein mee te kunnen doen met een groepje leerlingen: Kies een goed moment, zodat ze merken dat je erbij komt staan. Vraag de aandacht door bijvoorbeeld hoi te zeggen. Luister naar het gesprek en vraag eventueel waar ze het over hebben. Bron: Dagblad Trouw 20 augustus 2005 Mentaal 4 Mentaal 75

4 De regiegroep WMO stelt zich voor Bij de regiegroep WMO kunt u terecht met vragen over onze WMO-gerelateerde activiteiten. In de regiegroep zijn medewerkers van onze instelling vertegenwoordigd die nauw betrokken zijn bij activiteiten die onder de WMO vallen. Voor vragen of informatie kunt u zich tot één van de leden wenden, maar ook via een algemeen adres kunt u uw vragen aan ons kwijt. Voorzitter: Dhr. Koos Föllings Manager Preventie en Informatie, Acitiviteitencentra en Arbeidsrehabilitatie Stationsweg AC Venray T Dhr. Henk Verstappen Hoofd afdeling Preventie & Dienstverlening Eindstraat CR Venray Dhr. Frans van Ool Manager Verslavingszorg Noord- en Midden-Limburg Wanssumseweg EA Oostrum De WMO-regiegroep wordt ondersteund door Paul de Bijl, Ria Lemmen en Monika Scholten Even voorstellen... Mijn naam is Mart van der Stelt. In juni van dit jaar ben ik gestart bij GGZ NML als adviseur bedrijfsvoering. In deze functie ben ik verantwoordelijk voor het financieel en contractueel beheer van de WMO- gelden. Mijn werk richt zich enerzijds op acquisitie-en aanbestedingstrajecten, anderzijds op het optimaliseren van de huidige werkprocessen en communicatielijnen. Ook het borgen van kennis Mart van der Stelt Adviseur Bedrijfsvoering en expertise behoort tot mijn takenpakket. Ik hoop een bijdrage te leveren aan een efficiënt en flexibel productenaanbod op de prestatievelden van de WMO. In mijn functie ben ik lid van de regiegroep WMO. Tot slot nog even op het persoonlijke vlak. Ik ben getrouwd met Anna-Mary. We hebben een zoon (Ramon) van 18 jaar en een dochter (Carmen) van 16 jaar. Wij wonen in Melick. Mobiel ben ik bereikbaar op Mentaal 6 Mentaal 7

5 Code Melden van Kindermis handeling voor GGZ Begin mei is de Code voor het melden van Kindermishandeling voor de ggz gepubliceerd. Deze code is door GGZ Nederland en haar leden opgesteld en moet ervoor zorgen dat er vaker en sneller melding gemaakt wordt van een (vermoeden van) kindermishandeling. Met de code wil de ggz een bijdrage leveren aan de bescherming van kwetsbare kinderen, maar ook aan de hulpverlener die gaat spreken over (mogelijke) kindermishandeling. Het melden van kindermishandeling ligt gevoelig. Hulpverleners zijn gebonden aan verscheidene wettelijke regels en hebben een zwijgplicht ten aanzien van wat hen verteld wordt in een hulpverlenersituatie. Wanneer zij vermoeden dat hun cliënt is betrokken bij kindermishandeling, staan zij voor een dilemma: beschermen ze het kind of telt de zwijgplicht ten aanzien van de cliënt van de hulpverlener (de bescherming van de privacy van de cliënt) zwaarder? Een hulpverlener mag de zwijgplicht doorbreken wanneer er sprake is van een ernstig gevaar voor anderen. Daarnaast stelt de wet op de jeugdzorg dat een hulpverlener zonder toestemming inlichtingen kan verstrekken aan derden indien dit noodzakelijk wordt geacht om een situatie van kindermishandeling te beëindigen. Op deze twee aspecten is de code gebaseerd. Spreken, tenzij in plaats van zwijgen, tenzij is het uitgangspunt van de code. De code moet hulpverleners een leidraad geven om in situaties waarin zij worden geconfronteerd met (vermoedens van) kindermishandeling te spreken, tenzij in plaats van te zwijgen, tenzij. Uitgangspunt is dat het belang van het kind voorop staat. Bent u geïnteresseerd en wilt u meer weten over deze code, dan kunt u contact opnemen met: Informatiecentrum Geestelijke Gezondheid GGZ Noord- en Midden-Limburg Stationsweg AC Venray telefoon De code heeft tot doel om een breed draagvlak te creëren en kindermishandeling binnen instellingen bespreekbaar te maken. Op dit moment wordt binnen GGZ NML de implementatie van de code voorbereid. Mentaal 8 Mentaal 79

6 Jeugd en risico s Een paar feiten en cijfers 94% van de kinderen in Nederland tussen de 0 en 12 jaar heeft geen psychosociale problemen. Sinds 1996 is er sprake van een daling in het gebruik van cannabis onder middelbare scholieren. Deze trend zet zich door in 2007 (bron: Jeugd en Riskant gedrag in 2007, Trimbos-instituut). 6% van de kinderen heeft ze wel. Een verhoogd risico op psychosociale problemen is zichtbaar bij jongens en bij kinderen uit gezinnen met een zwakke maatschappelijke positie (niet-westers, lage opleiding moeder, onder de armoedegrens, eenouder gezin). De kans op psycho sociale problemen neemt toe als kinderen uit een gezin komen waar meerdere van deze kenmerken tegelijkertijd voorkomen (bron: Kinderen in Nederland, SCP-publicatie 2005). 3% van de 8-12-jarige kinderen is depressief. Hiervan wordt 25% gesignaleerd door de jeugdgezondheidszorg (bron: Kinderen in Nederland, SCP-publicatie 2005). 3%-8% van de jongeren tussen 12 en 18 jaar maakt een depressieve periode door (bron: Nemesis-onderzoek). Op basis van voornamelijk buitenlands onderzoek wordt aangenomen dat 3% tot 5% van de kinderen in Nederland onder de 16 last hebben van ADHD, waarvan 1% ernstig. Dit zijn zo'n kinderen tussen de 5 en 14 jaar (bron: website Trimbos-instituut). Uit Nederlands onderzoek is gebleken dat in de leeftijd van 13 tot 18 jaar 6% van de jongeren een gedragsstoornis (conduct disorder) heeft (bron: website Trimbos-instituut). Minder dan 10% van de 8-12-jarige kinderen rookt of drinkt wel eens (bron: Kinderen in Nederland, SCP-publicatie 2005). Het alcoholgebruik onder de jongste groepen scholieren (12-14 jaar) is sterk afgenomen na een stijging van alcoholgebruik onder deze groep in Het niveau van alcoholconsumptie onder jarige scholieren is daarmee terug tot het niveau van tien jaar geleden. Het alcoholgebruik onder jongeren van 15 jaar en ouder blijft onveranderlijk hoog (bron: Jeugd en Riskant gedrag in 2007, Trimbos-instituut). De helft van de leerlingen heeft op 13- jarige leeftijd al eens een glas alcohol gedronken. De helft van de leerlingen is op 15-jarige leeftijd al eens dronken geweest. Gemiddeld wordt het eerste glas alcohol binnen 1,6 jaar gevolgd door een eerste keer dronkenschap. Dit betekent dat er slechts een korte periode is om door middel van preventieve activiteiten zwaarder alcoholgebruik te voorkomen (bron: The House of Fun, Monshouwer 2008). Bijna één op de tien kinderen in de basissschoolleeftijd wordt structureel gepest, dat wil zeggen twee of meer keren per maand of wekelijks (bron: Kinderen in Nederland, SCP-publicatie 2005). In 2007 werden in Nederland meldingen van kindermishandeling gedaan bij de regionale Advies-en Meldpunten voor Kindermishandeling. Bij het regionale Advies-en Meldpunt Kindermishandeling van Noord-en Midden-Limburg kwamen 257 meldingen binnen (bron: Registratiegegevens van de Advies-en Meldpunten Kindermishandeling, 2007). Mentaal 10 Mentaal 117

7 Nieuw in Limburg: Multi Systeem Therapie Sinds mei van dit jaar biedt GGZ NML Multi Systeem Therapie (MST) aan in Limburg. MST is een gezinsgerichte behandeling van jeugdigen met ernstige gedragsproblemen. De behandeling werd in de jaren zeventig in de Verenigde Staten ontwikkeld voor jeugdige delinquenten. Sinds enkele jaren maakt de therapie ook in Nederland opgang. De ontwikkeling en implementatie van deze behandeling en het onderzoek naar de effectiviteit van de methode in Nederland worden gecoördineerd door Zonmw (Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie) Het streven is om eind 2008 zo n 19 MST-teams in heel Nederland actief te hebben. De medewerkers van deze teams, MST-therapeuten, krijgen een speciale opleiding in de methodiek. Is MST nu echt zo nieuw? Wat doet een MST-therapeut precies? En voor wie is MST bedoeld? We leggen deze en andere vragen voor aan Annemarieke, een psychologe die sinds mei van dit jaar is verbonden aan het uit vijf therapeuten bestaande MST-team van GGZ NML. Wat is zo nieuw aan MST? Als behandelmethode is MST niet nieuw. In de Verenigde Staten wordt de behandeling al lange tijd toegepast. Er zijn daar ook veel onderzoeken naar gedaan. In Nederland daarentegen is het wel een vrij nieuwe methode. Nieuw is dat in de behandeling uitsluitend wetenschappelijk bewezen technieken worden ingezet. MST is een heel intensieve behandelmethode. Je bent als therapeut maximaal vijf maanden bezig in een gezin, dan is het klaar. De korte tijd die je hebt moet je zo goed mo- gelijk benutten. Je wilt daarom zeker weten dat wat je doet, ook werkt. Vernieuwend is ook dat de jongere weliswaar wordt aangemeld, maar dat we in de behandeling zelf intensief met de ouders werken, maar ook met degenen daarbuiten die invloed hebben op het gedrag van de jongere: school, vrienden, vrijetijdbesteding, opa en oma. Wat doet een MST-therapeut precies in een gezin? Afhankelijk van de fase waarin de behandeling zich bevindt, bezoeken we het gezin gemiddeld drie keer per week. We proberen zoveel mogelijk te doen en zo min mogelijk te praten. In het begin voeren we wel gesprekken, maar we gaan vooral op zoek naar de factoren die maken dat een jongere zich op een bepaalde manier gedraagt. In de MST-terminologie worden deze factoren de drivers van het gedrag genoemd. Ze maken onderdeel uit van een fit-circle waarmee het gedrag van de jongere kan worden begrepen. Als we deze fit-circle in beeld hebben, gaan we daarmee aan de slag. De interventies zijn vooral gedragstherapeutisch van aard. Ik neem de rol van ouders niet over, maar probeer vaardigheden over te dragen die hen helpen weer ouder te zijn. Ik probeer ouders sterker te maken. Ik ga ook na welke rol school, familie, vrienden, of anderen spelen in het gedrag van de jongere. Als het nodig is, ga ik met anderen om de tafel. Mijn rol is vaak die van tussenpersoon. Welke jongeren komen in aanmerking voor een MST-behandeling? De methoden die we inzetten in de behandeling zijn gericht op jongeren met ernstig anti-sociaal gedrag. Anti-sociaal gedrag is een belangrijk criterium voor deelname aan de behandeling. De jongere is crimineel, fysiek of verbaal agressief of luistert niet meer naar gezaghebbende personen zoals ouders of onderwijzers. Jongeren die voor MST in aanmerking komen, hebben een OTS (onder toezichtstelling) of een jeugdreclasseringsmaatregel. In ieder geval is er een juridisch kader waarin MST als laatste optie, voorafgaand aan een uithuisplaatsing of gevangenisstraf, wordt aangeboden. Dat juridisch kader vormt een stok achter de deur en een belangrijke motivatie om met de behandeling door te gaan. De leeftijd van de jongeren ligt tussen de 12 en 17,7 jaar. Die bovengrens wordt goed bewaakt, omdat voor jongeren die 18 worden het juridisch kader voor de behandeling wegvalt. De ondergrens is meer flexibel. Voor jongeren met een zeer laag IQ is de behandeling niet geschikt. De behandeling veronderstelt dat een jongere in staat is in korte tijd nieuw gedrag aan te leren. Dat is voor deze groep moeilijk. Aan ouders stellen we als voorwaarde dat ze bereid moeten zijn de deur voor ons open te zetten. Ze hoeven niet gemotiveerd te zijn. Als MST-therapeuten zijn we erg koppig. We gaan en blijven op zoek naar mogelijkheden die werken. Whatever it takes zeggen ze in de Verenigde Staten. Werken jullie met andere instellingen samen? De organisatie die jongeren naar ons verwijst is Bureau Jeugdzorg. Door Bureau Jeugdzorg wordt de OTS en de jeugdreclasseringsmaatregel uitgevoerd. De Raad voor Kinderbescherming en de jeugdofficieren van justitie kunnen de rechter adviseren om MST op te leggen als een jongere voor een strafbaar feit voor de rechter moet komen. De samenwerking met deze organisaties verloopt heel goed. We ontmoeten hier mensen die graag mee willen denken. Wat zijn je ervaringen als MST-therapeut tot nog toe? Het is een intensieve baan. We zijn 24 uur per dag en 7 dagen in de week bereikbaar. Dat betekent dat we regelmatig bereikbaarheidsdiensten draaien. Verder worden we zelf ook vrij intensief begeleid. En de problematiek in de gezinnen is best heftig. Maar ik ben heel erg enthousiast! Het team is goed, qua samenstelling gevarieerd. De mensen in de gezinnen zijn open, de gesprekken bijzonder. Hiervoor werkte ik in de gevangenis en zag ik dat mensen die werden ontslagen, snel terugvielen, omdat het oude netwerk niet veranderde. Met MST heb ik een concrete methodiek in handen voor deze doelgroep. Mijn ervaring tot nu toe is dat de ouders zeer gemotiveerd zijn en stappen vooruit zetten. Mentaal 12 Mentaal 13

8 Jong in de GGZ Het verhaal van Iris 1, 19 jaar Ik was heel erg onzeker. Over vanalles. Over mijn uiterlijk. Of ik wel een leuk iemand was. Ik vroeg me voortdurend af wat anderen van mij vonden. Ik dacht bij voorbaat dat ze me niet leuk zouden vinden. Ik ben bij het maatschappelijk werk een assertiviteitscursus gaan volgen, maar dit bleek niet voldoende te zijn. Zij verwezen me na een poosje door naar een instelling voor geestelijke gezondheidszorg. Daar ben ik uiteindelijk aangemeld bij de Adolescentenkliniek. Ik besefte niet echt wat er aan de hand was. Wel dat het niet goed ging. Ik had 5 VWO overgedaan, was daarna naar 4 HAVO gegaan, maar het hielp allemaal niet. Het bevestigde alleen maar mijn eigen falen en dat ik niet te helpen was. Daarvan was ik overtuigd. Ik zat vast en had geen zelfvertrouwen. De eerste periode op de adolescentenkliniek was heel zwaar. Ik probeerde overal aardig te zijn, maar dat was niet altijd gemakkelijk. Het ging naar mijn gevoel ook alleen maar slechter. De weekenden thuis waren moeilijk. Ik zocht voortdurend bevestiging dat ik bij het gezin hoorde. Maar hoe vaak mijn ouders, mijn zusjes en mijn broertje die bevestiging ook gaven, het was nooit genoeg voor mij. Ik vond het ook moeilijk om te zien dat het voor mijn vriendinnen gewoon doorging. Zij deden eindexamen, gingen op vakantie. Voor mij zat het er niet in. Dat was weer aanleiding tot meer negatieve gedachten. Ik wilde weg uit de kliniek. Dat ik ben gebleven, lag aan de begeleiders en mijn ouders. Ze dwongen me nooit, maar ik denk ook dat ik zelf ergens heel graag wilde. Ik had hoop dat ik gelukkig kon worden. Toen betekende dat voor mij, dat iedereen me leuk zou vinden, dat ik een vriend zou hebben en vriendinnen. Het is heel confronterend om met zoveel mensen samen op een kliniek te zijn. Maar ik heb ook ontzettend veel steun gehad aan de groep. De groep is heel belangrijk in hoe het nu met me gaat. Je krijgt een band, je deelt iets met elkaar. Ik vond het moeilijk om te zien dat anderen uit de groep die ik leuk vond, zichzelf niet leuk vonden. Maar op een gegeven moment merk je dat dat ook andersom zo was. En als je dan ziet dat er bij iemand anders iets verandert, geeft dat vertrouwen; zie maar, het kan wel! De afgelopen anderhalf jaar zijn snel en tegelijkertijd heel langzaam gegaan. Soms gebeurt er in twee dagen zóveel met iedereen en is het zó heftig, dat het wel lijkt alsof er weken voorbij zijn gegaan. Maar ik vond vaak dat het langzaam ging en zag niet dat ik vooruitkwam. Ik wilde naar school, op vakantie, nog meer therapieën op een dag. Terwijl ik ook heel moe was en dacht dat die therapie niet zou helpen. Lekker dubbel. Op een gegeven moment heb je het. In één keer lukt het wel. Ik herinner me dat ik op het strand zat en me niet afvroeg wat iedereen om me heen van mij dacht. Dat was een ontzettend mooi moment. Ik twijfelde nog steeds aan mezelf, maar kon ook vaker horen dat iemand een compliment maakte en dat meende. Ik ging er niet meteen hard tegen in. Ik geniet nu van dingen. Ik kan in de trein of bus zitten en me heel gelukkig voelen. Dat is lang geleden. Ik probeer geen grote verwachtingen te hebben. Ik ga naar school. Ik doe vier vakken op de HAVO voor volwassenen. Het is lang geleden dat ik heb geleerd. En ik heb een baantje in een restaurant. Dat zou ik een jaar geleden niet gedurfd hebben. Als ik dan iets had laten vallen! Ik heb geleerd op een andere manier te reageren en te denken, niet meteen negatief, ook als ik het er niet mee eens ben. Als mijn ouders zeggen dat ze trots op me zijn omdat ik ben doorgegaan, vind ik dat nu fijn om te horen. Iedereen heeft iets moois, vind ik. Zolang je dat maar wilt zien. Ik heb in het verleden vaak de aandacht afgeleid van mezelf. Dacht dat mijn uiterlijk en prestaties belangrijk waren. Maar innerlijk geluk en vertrouwen hebben in jezelf zijn belangrijk. Dat is pas mooi. Dat geef ik graag door aan andere jongeren. Opgetekend door Monika Scholten 1 Iris is een gefingeerde naam. Mentaal 14 Mentaal 15

9 Keetbezoekers scoren boven norm van zware drinkers Is een keet meer dan een ontmoetingsplaats voor jongeren? Marjolein Dohmen en Ria Compagne, medewerkers van de afdeling Preventie en Informatie van GGZ NML, onderzochten de vraag of het bezoeken van een keet leidt tot een grotere alcoholconsumptie onder jongeren. In het rapport Keten in keten, een verkennend onderzoek in de gemeenten Venlo en Venray doen zij verslag van dit onderzoek. Jongeren bezoeken een keet gemiddeld twee keer per week. Iets meer dan de helft van de keetbezoekers is man (54.2 % tegenover 45.8 % vrouw). Iets meer dan de helft (55%) van de jongeren volgt een opleiding op het VMBO, gevolgd door VWO (21%) en HAVO (20%). Een meerderheid van de ketenbezoekers rekent zich tot de autochtone bevolkingsgroep (87%). Andere nationaliteiten van keetbezoekers zijn onder meer Duits, Turks en Marokkaans. De favoriete alcoholische drank in een keet is bier. De keetbezoeker die alcohol drinkt (de niet-drinkers zijn hier niet meegeteld), drinkt op een avond gemiddeld 10 tot 20 glazen bier. Met deze hoeveelheid alcohol scoren de keetbezoekers boven de norm van de zware drinker. Een zware drinker drinkt minstens eenmaal per week zes of meer glazen alcoholische drank op één dag. Verder geven de jongeren in het onderzoek aan dat zij zelden of nooit drugs gebruiken. Een aantal jongeren heeft wel eens geblowd en in een aantal keten is wel eens hasj of wiet gebruikt. Bevestiging van de hypothese dat het bezoeken van een keet bijdraagt aan een grotere alcoholconsumptie hebben de onderzoekers niet kunnen vinden. Ook andere onderzoekers komen niet tot een dergelijk conclusie. De onderzoekers van Trend-Watch ( Gebruikersmarkt uitgaansdrugs in Nederland , Nabben, Koet & Korf) stellen weliswaar vast dat de keten drijven op alcohol, maar concluderen ook dat moeilijk is vast te stellen of het overmatige alcoholgebruik onder jongeren een typisch keetfenomeen betreft of samenvalt met een meer algemeen verschijnsel van groeiend alcoholgebruik onder jongeren, vooral op het platteland. Adviezen voor ketenbeleid Uit het onderzoek van Trend-watch blijkt dat gemeenten niet zondermeer willen optreden Percentage keetbezoekers Percentage keetbezoekers per leeftijd Leeftijd in jaren tegen keten. Keetjongeren veroorzaken doorgaans weinig overlast; ze kunnen goed voor zichzelf zorgen en creëren vermaak op eigen kosten. Keetjongeren staan bovendien niet bekend als probleemjongeren. Vaak worden de keetbezoekers juist positief afgezet tegen andere meer problematische jongeren in het dorp. Keetjongeren hebben vaak veel tijd en energie geïnvesteerd in hun keet. Voor het sluiten van een keet bestaat weinig draagvlak. Ouders vinden het vaak prima als jongeren een eigen plek hebben waar ze zich ophouden. Hoewel keetjongeren weinig problemen veroorzaken, zijn Dohmen en Compagne van mening dat gemeenten zich meer met keten moeten bezighouden. In hun rapport geven zij een aantal adviezen. Ten eerste adviseren zij om keten een plek te geven in het jeugdbeleid. Daarmee ontstaat de mogelijkheid om de positieve dimensies van keten te erkennen en benoemen. Keten worden door jongeren immers als positief ervaren. Het zijn ontmoetingsplekken waar vriendengroepen samenkomen, waar gepraat wordt en naar muziek wordt geluisterd. Het jongerenwerk biedt verschillende mogelijkheden om zicht te houden op de keten, zodat de gemeente tijdig kan reageren wanneer het uit de hand loopt. Ten tweede adviseren de onderzoekers om het bestaande lokale alcohol-en drugspreventiebeleid van toepassing te laten zijn op keten. Keten hoeven niet in een negatieve uitzonderingspositie te worden geplaatst. Ten slotte adviseren de onderzoekers om een centrale informatievoorziening voor keten in het leven te roepen, bijvoorbeeld een website. Hierop zouden jongeren en ouders tips moeten kunnen vinden over brandveiligheid en over het opstarten en beheren van een keet. Bron: Keten in keten? Een verkennend onderzoek in de gemeenten Venlo en Venray Mentaal 16 Mentaal 17

10 Drieluik interview beleidsambtenaren jeugd Venlo, Roermond en Weert Gemeente : Venlo Afdeling : Stadsbeleid Naam : Ine- Sijbers- Bergmans Functie : Beleidsmedewerker Jeugd-Welzijn Welke betrokkenheid heeft de gemeente bij beleidsveld jongeren? Jongeren moeten participeren in de maatschappij. Wij kijken naar het totaalplaatje. Op dit moment zijn we bezig met de ontwikkeling van centra voor jeugd en gezin Welke uitdagingen/mogelijkheden biedt de WMO als je naar de jeugd kijkt? Vanaf 2000 heeft de gemeente al veel aandacht op de jeugd gevestigd. Van meet af aan is daarin opgetrokken met ketenpartners. Het is zaak om met alle betrokken partijen tot een gezamenlijk plan voor kind en gezin te komen. Samen moeten we naar een goed resultaat streven. Kunt u leuke successen melden, projecten die goed van de grond zijn gekomen? Venlo heeft het Jeugd informatie Punt opgericht. Het wordt goed bezocht door jongeren. Zij kunnen hier terecht met vragen op verschillende terreinen. Verder loopt een project rondom jonge moeders waarmee we op de goede weg zijn. We kijken met partners naar de mogelijkheden voor begeleiding van deze groep. Met dit project zijn we op de goede weg. Hoe ziet uw dag eruit? Heel divers! Telefoontjes afhandelen, problemen oplossen, veel overleggen met partners in het werkveld, en netwerken. Gemeente : Roermond Afdeling : Zorg en Activering Naam : Marieke Cloosterman Functie : Beleidsmedewerker Zorg en Activering Welke betrokkenheid heeft de gemeente bij beleidsveld jongeren? Het beleidsterrein jeugd heeft al enige jaren prioriteit. We zijn bezig met de uitvoering van de nota Op de groei en een nieuwe nota is in voorbereiding. Er wordt gekeken naar de brede context waarin een kind zich bevindt, bijvoorbeeld niet alleen naar het functioneren van een kind op school maar ook de gezinssituatie. Welke uitdagingen/mogelijkheden biedt de WMO als je naar de jeugd kijkt? De WMO bakent zaken beter af. De gemeente heeft minder beleidsvrijheid, maar een duidelijke regierol in het preventieve jeugdbeleid. De gemeente Roermond focust op de ontwikkeling van de jeugd. Kunt u leuke successen melden, projecten die goed van de grond zijn gekomen? Het project Samen Starten dat is gericht op vroegsignalering en ketensamenwerking rondom het jonge kind. Daarnaast hebben we onlangs een middag met de ketenpartners georganiseerd. Dat was een succes en een eye-opener en leverde handvatten op voor verbetering van de samenwerking. Hoe ziet uw dag eruit? Dat is heel wisselend. Ik stem veel intern en met ketenpartners af en daarnaast ben ik o.a. druk bezig met het schrijven van beleidsnotities en het uitvoeren van Op de groei. Gemeente : Weert Afdeling : Samenleving en burgers Naam : Gonnie Poell Functie : Regisseur jeugdzorg Welke betrokkenheid heeft de gemeente bij beleidsveld jongeren? Samen met de gemeenten Nederweert en Leudal hebben we een deelnota jeugd ontwikkeld. Via een zevental thema s is afgesproken hoe we het beleidsveld Jeugd gaan invullen. Welke uitdagingen/mogelijkheden biedt de WMO als je naar de jeugd kijkt? Op basis van een enquête onder ouders en kinderen is ons duidelijk geworden dat de ontwikkeling van Centra voor Jeugd en Gezin belangrijk is. Ouders en jongeren moeten, als ze vragen hebben, ergens terecht kunnen. Kunt u leuke successen melden, projecten die goed van de grond zijn gekomen? Een voorbeeld is de samenwerking tussen verschillende partijen (bijvoorbeeld peuterspeelzalen en jeugd gezondheidszorg JGZ). Deze verloopt goed. Verder bestaat er een project waarbij jongeren, die niet meteen op de reguliere arbeidsmarkt kunnen starten, begeleid worden. Ze kunnen onder begeleiding in een bedrijf functioneren. Op deze manier worden arbeidsvaardigheden aangeleerd. Hoe ziet uw dag eruit? Ik overleg veel met ketenpartners en daarnaast ben ik actief betrokken bij de ontwikkeling van beleidsnota s die op jeugd gericht zijn. Mentaal 18 Mentaal 19

11 Kinderen die de aandacht moe ten krijgen KOPP/KVO is de aanduiding van een preventieprogramma van de afdeling Preventie en Informatie van GGZ NML in samenwerking met RiaggZuid. KOPP staat voor Kinderen van Ouders met Psychische Problemen. KVO staat voor Kinderen van Verslaafde Ouders. Kinderen van ouders die kampen met psychische problemen en verslavingsproblemen maken vaak mee dat hun ouders onvoorspelbaar reageren, zich vreemd gedragen of regelmatig boos, moe of verdrietig zijn. Binnen deze gezinnen doen zich vaker dan gemiddeld spanningen voor en komt echtscheiding vaker voor. Onderzoek wijst uit dat ruim 30% van deze kinderen later zelf ernstige psychische problemen kan ontwikkelen. Binnen de geestelijke gezondheidszorg worden de kinderen tot een risicogroep gerekend, zelfs één van de grootste risicogroepen. In Nederland hebben 1,6 miljoen kinderen en jongeren tot 22 jaar een ouder met een psychisch of verslavingsprobleem. Er zijn er meer dan ouders die kampen met één of meerdere van deze problemen. Daarin schuilt het belang van het preventieprogramma KOPP/KVO. Met behulp van dit programma wordt getracht deze kinderen én hun ouders ondersteuning te bieden, zodat het risico op psychische problemen voor de kinderen zo klein mogelijk wordt. KOPP/KVO biedt kinderen steun en wil kinderen en hun ouders laten merken dat ze er niet alleen voor staan. Landelijk programma KOPP/KVO wordt in diverse regio s in Nederland uitgevoerd en ondersteund door het Landelijk Preventieplatform KOPP/KVO. Dit platform is ondergebracht bij het Trimbosinstituut (het landelijk kennisinstituut voor GGZ, verslavingszorg en maatschappelijke zorg). Binnen het platform wordt de kennis, die is ontwikkeld over effectieve manieren om de risico s op psychische problemen te verminderen, verspreid en overgedragen. Ook worden activiteiten uitgezet om kinderen en ouders te ondersteunen. Zo is er onder meer een brochurelijn ontwikkeld onder de titel KI- PIZEVERO die ouders, kinderen en mensen in hun omgeving van informatie voorziet. Er zijn twee websites ontwikkeld, één voor kinderen ( en één voor ouders (www. kopopouders.nl). Deze websites zijn niet alleen informatief. Zij bieden ook de mogelijkheid aan kinderen en ouders om online groepscursussen te volgen. Er kan via advies worden gevraagd aan een deskundige en kinderen en ouders kunnen er hun verhaal kwijt. Het preventieprogramma KOPP/KVO voorziet ook in lokale en regionale activiteiten. In Noord- en Midden-Limburg zijn Ria Compagne en Marleen Faber, preventiemedewerkers van GGZ NML en Fien Beijers, preventiemedewerker van Riagg Zuid, de vormgevers van KOPP/KVO. Zij vertalen de initiatieven van het landelijk platform naar de regio en zorgen voor een passend aanbod in geheel Noord- en Midden-Limburg voor kinderen, voor ouders en voor mensen die beroepsmatig met kinderen werken, zoals hulpverleners of onderwijzers. Inmiddels heeft een groot aantal instellingen op het gebied van de jeugdgezondheidszorg zich bereid verklaard actief mee te werken aan dit preventieprogramma met als gevolg dat een deel van de activiteiten met andere instellingen kan worden uitgevoerd. Enkele activiteiten uit het Preventieprogramma zijn: Preventie-op-Maat, ondersteunende gesprekken voor zowel ouders als kinderen. In de preventie-op-maat gesprekken worden zowel ouder als kind geholpen met allerlei vragen die specifiek zijn voor hun situatie. Indien nodig worden ze verwezen naar passende hulpverlening. De Doe-Praatgroep, een groepsprogramma voor kinderen in de leeftijd van 9-12 jaar. Mentaal 20 Mentaal 21

12 Verhaal van Robert (10 jaar): Het gaat over papa. Hij doet zo vreemd. Hij is heel erg bang voor dingen. Dat zou je niet denken als je hem zag, want hij is heel sterk. Mama heeft uitgelegd dat hij bang is om met mensen te praten. Ze zegt dat hij er niets aan kan doen. In deze groep ervaren kinderen dat ze er niet alleen voor staan. In groepsverband wordt gepraat over de thuissituatie en over de emoties die dat bij hen oplevert. Bovendien wordt op een duidelijke manier aan de kinderen uitgelegd waarom hun ouders soms zo reageren en krijgen ze tips over hoe ze daarmee om zouden kunnen gaan. De cursus Opvoeden: Een hele kunst. Een cursus over opvoeden voor ouders met psychische- of verslavingsproblemen. Het opvoeden van kinderen is vaak ingewikkeld en vermoeiend, zeker als je als ouder belast bent met ernstige psychische problemen. In deze cursus kunnen ouders ervaringen uitwisselen. Het gevoel van niet alleen staan speelt hier eveneens een belangrijke rol. De ouders worden tijdens de cursus ondersteund door deskundigen. De gezinsinterventie Beardslee. Bij dit gezinsprogramma staat het begrip communicatie centraal. Leren praten met elkaar over de (gevolgen van ) de psychische problemen versterkt de onderlinge band en verbetert de relaties tussen de gezinsleden. Ten slotte is er binnen het preventieprogramma KOPP/KVO veel aandacht voor consultatie, voorlichting en deskundigheidsbevordering aan professionals. Veel professionals binnen zowel volwassen- als jeugdzorg, maar ook artsen en leerkrachten worstelen in hun werk met vragen als: Hoe weet ik of ik me zorgen moet maken in deze situatie?, Waar kan ik terecht met deze zorg?, Hoe kan ik dit kind/deze ouder helpen/steunen?, Wat doe ik in de klas aan het feit dat mijn leerling gepest wordt met zijn gekke moeder?. Met consultatie, nieuwsbrieven, voorlichtingsbijeenkomsten en deskundigheidsbevordering vertalen de preventiewerkers de beschikbare informatie naar het professionele werkveld. Vaak doen zij dit in samenwerking met specialisten uit de zorg. Vroeger vond ik het altijd leuk als hij thuis was, maar nu niet. Hij zit de hele dag maar op de bank te roken. Soms zegt hij dat hij mij naar voetballen gaat brengen, maar hij doet het toch niet. Net als we de deur uitgaan, moet hij ineens heel erg naar de wc en zegt hij: Laat mamma je toch maar brengen. Ik denk wel eens dat hij boos op me is, omdat ik niet zo goed kan voetballen. Hij kon vroeger heel goed voetballen, dat heeft hij me zelf verteld. We gingen ook wel eens doelschieten hier op het plein. Nu is het altijd zo saai thuis. We gaan nooit meer ergens heen. Dat kan niet door papa. Hij wil ook niet meer naar de verjaardag van opa en oma. Van al die mensen in de kamer gaat hij helemaal zweten. Bij ons komt ook bijna niemand meer op bezoek. Gelukkig wonen opa en oma vlakbij. Opa is laatst meegegaan naar voetballen. Niemand anders z'n opa is ooit komen kijken, dat was echt gaaf! Bron: Mentaal 22 Mentaal 23

13 Interview met Marleen Faber Kan een kind begrijpen wat er met vader of moeder aan de hand is? Wat is uw rol binnen KOPP/ KVO? Mijn betrokkenheid met KOPP stamt uit Als hulpverlener binnen de jeugdzorg raakte ik destijds betrokken bij enkele activiteiten uit het preventieproject KOPP van de toenmalig afdeling Preventie van RIAGG Noord-Limburg. Na mijn overstap naar deze afdeling heb ik de coördinatie van dit project gekregen. Ik coördineer het preventieprogramma en de diverse activiteiten uit dit programma samen met mijn collega KOPP/ KVO- preventiewerkers van GGZ NML en RiaggZuid. Daarnaast geef ik consultatie, voorlichting en deskundigheidsbevordering aan intermediairen en voer de Preventie-op- Maat-gesprekken en de Doe-praatgroep uit. Verder ben ik in Noord-Limburg voorzitter van het KOPP/KVO-platform, waarin diverse (hulpverlenings-) instellingen de handen ineen hebben geslagen om gezamenlijk te werken aan een aanbod dat de risico s voor deze kinderen vermindert. Kan een kind begrijpen wat er met vader of moeder aan de hand is? Hoe moet je zoiets als ouder aanpakken? Ouders vinden het vaak moeilijk om met hun kinderen te praten over hun problemen. Vaak denken ze dat praten over problemen met hun kind de problemen voor hun kind alleen maar erger maakt. Toch merken kinderen het altijd als er iets met hun ouder aan de hand is, ook al wordt daar helemaal niet over gepraat. In de praktijk blijkt bovendien dat ouders vaak worstelen met de vraag of hun problemen van invloed zijn op de kinderen. Schuldgevoel, onwetendheid, onvermogen, het kan allemaal een rol spelen. Ik denk dat kinderen er recht op hebben te weten dat het gedrag van hun ouder veroorzaakt kan worden door een psychische ziekte. Vergelijk het maar met een ouder met bijvoorbeeld een gebroken been; het feit dat deze ouder (tijdelijk) niet in staat is om met zijn kind een partijtje te voetballen is voor iedereen begrijpelijk. Maar een ouder die niet in staat is tot dat partijtje voetbal vanwege een ernstige depressie kan op veel minder begrip rekenen. Er is immers niets te zien of erger nog: eigen schuld. En dan heb ik het nog niet eens over ouders die zoveel gedronken hebben dat het überhaupt onmogelijk is om rechtop de benen te staan. Kinderen raken verstikt in emoties en loyaliteiten en vinden het gedrag van de ouder vaak onbegrijpelijk. Kinderen moeten, in voor hun leeftijd begrijpelijke woorden, uitgelegd krijgen dat hun ouder kampt met een (ernstig) psychisch probleem. Kinderen gaan, als ze geen uitleg krijgen, eigen verklaringen maken, die soms nog erger zijn dan de werkelijkheid. Ze gaan bijvoorbeeld denken dat zij schuld hebben aan het gedrag van hun vader of moeder of dat hun ouders zich zo gedragen omdat ze niet van hun kinderen houden. Ik adviseer ouders altijd om eerlijk te zijn. Kinderen zullen het onbegrijpelijke gedrag immers altijd opmerken. Met openheid kun je veel bereiken. Je kunt dan veel kou uit de lucht nemen. Toch lijkt mij dat heel moeilijk. Kunt u een concreet voorbeeld noemen? Ik had een tijd geleden een jongetje in de groep zitten. Wim (fictieve naam) vertelde mij dat mama altijd moe was. Wim gaf aan dat als hij op school iets leuks had meegemaakt, hij dit nooit bij thuiskomst tegen mama kon vertellen. Volgens Wim reageerde zijn moeder helemaal niet en dat kon hij moeilijk accepteren. Hij nam het haar kwalijk en werd steeds bozer op zijn moeder, die vaak op de bank lag, maar ook meer verdrietig vanwege het gebrek aan aandacht. Als reactie op dit verhaal heb ik hem verteld dat ik hem goed kon begrijpen. Hij had immers iets leuks beleefd en dan wil je dat natuurlijk het liefst met je moeder delen. Om Wim te helpen om met deze onbegrijpelijke reactie van zijn moeder om te gaan, heb ik voorgesteld de ziekte van zijn moeder (depressie) te visualiseren. Ik heb Wim gezegd dat hij moet denken aan een stuk verband dat om het hoofd van zijn moeder zit. Het denkbeeldige verband om het hoofd van zijn moeder ging ervoor zorgen dat Wim het gedrag van zijn moeder niet als een afwijzing van zijn verhaal ging zien, maar ging begrijpen dat het soms gewoon onmogelijk voor zijn moeder was om aandacht op te brengen voor zijn verhalen. We hebben gekeken welke momenten beter geschikt leken of aan wie hij zijn verhalen dan wel kwijt kon. In zijn geval een tante waar hij veel contact mee had. Het is moeilijk maar Wim begrijpt de situatie beter. Mama is gewoon een beetje anders. Vaak leg ik ook iets uit aan de hand van de vergelijking met een harde schijf van een computer die bepaalde programma s niet kan draaien. Kinderen kunnen zich bij een computer makkelijk zaken inbeelden. En ook dat bepaalde programma s op gezondere computers nu eenmaal beter draaien dan op computers die besmet zijn met een virus. Aan de Mentaal 24 Mentaal 25

14 buitenkant lijkt het gewoon, maar binnenin zit wel een probleem. Wat is de rol van de gemeente in deze preventieprogramma s? Ik merk dat gemeenten op dit moment zoekende zijn. De interesse is er. Dit heb ik ook gemerkt tijdens een KOPP/KVO-symposium dat de preventiewerkers KOPP/KVO vorig jaar voor een breed publiek aan professionals hebben georganiseerd en waarbij diverse gemeente-ambtenaren aanwezig waren. Een deel van onze afdeling heeft in eerdere tijden nooit contact gehad met gemeenten omdat onze activiteiten op een andere wijze werden gefinancierd. In het kader van de gewijzigde financiering en de WMO hebben we elkaar nu wel nodig. Al is dit eerlijk gezegd voor mij nog vooral onbekend terrein. Het onderhouden van contacten laat ik dan ook graag over aan mijn leidinggevende Henk Verstappen. Wat maakt dit werk zo boeiend? Ik heb het project zien ontwikkelen tot een programma met een breed draagvlak, zowel op landelijk als regionaal niveau. De uitbreiding met KVO (Kinderen van Verslaafde Ouders) en de samenwerking met RiaggZuid en diverse maatschappelijke partners op regionaal en landelijk nivo maken het programma uitermate boeiend. De heldere lijnen met het Trimbos Instituut (Landelijk Kennis Instituut voor geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg en maatschappelijke zorg), het in groter verband ontwikkelen, evalueren en onderzoeken van effectieve middelen om de risico s voor deze kinderen te verkleinen, is uitermate boeiend en na jaren nog steeds inspirerend. Nu we jaren verder zijn, zie je dat 30 tot 40 GGZ- instellingen zich hebben aangesloten bij de landelijke werkgroep. KOPP/ KVO wint steeds meer terrein in Nederland. Er komt steeds meer aandacht voor kinderen van ouders met psychische problemen en kinderen van verslaafde ouders. Al gaat een en ander nog niet zo snel als ik zou willen. Ook op inhoud blijft de diversiteit van het werk me boeien. Ik werk zowel direct met kinderen en ouders als indirect met instanties. Ik vind het preventieprogramma KOPP/KVO ook uitermate zinvol. Ik wil met mijn werk KOPP/ KVO uit de taboesfeer halen. Helaas komt het (te) vaak voor dat er niet gepraat wordt, niet door ouders, niet door kinderen, niet door de omgeving en helaas te vaak, ook niet door hulpverleners. Hulpverleners uit verschillende instellingen zouden elkaar moeten weten te vinden en vaker overleggen met elkaar. Er zouden bruggen geslagen moeten worden tussen de jeugdzorg en volwassenzorg in plaats van dat men blijft zitten op het eigen veilig en bekende eiland. Bovendien is men naar mijn idee in de hulpverlening te vaak gefocust op verandering. Sommige ouders zouden naar mijn idee juist meer praktische stut en steun moeten kunnen ontvangen zodat er, ondanks de problemen, toch een leefbaar gezinsklimaat kan worden gecreëerd. Acceptatie van en steun voor ouders met psychische problemen zijn hierbij naar mijn idee sleutelwoorden. Wist u dat... er een website bestaat die is gericht op jonge mantelzorgers in Noord-Limburg? Op kunnen jongeren die mede zorg dragen voor een ziek familielid, waaronder familieleden met chronisch psychiatrische problematiek, informatie krijgen over ondersteuning die in deze regio wordt geboden. De website is opgezet naar aanleiding van een campagne waarin aandacht wordt gevraagd voor jonge mantelzorgers. Drie Noord- Limburgse welzijnsinstellingen (Synthese, Vorkmeer en Wel.kom) werken hierin samen. Mentaal 26 Mentaal 27

15 "Communicatie is belangrijk" aldus Judith Tonnaer Zo n 98% van de Nederlandse jeugd is dagelijks on line. Chatten, msn-en en mailen zijn onder de Nederlandse jeugd populaire manieren om met elkaar in contact te komen en met elkaar te praten. Volgens Judith Tonnaer, preventiewerker Jeugd bij GGZ NML en sinds anderhalf jaar actief bezig met preventiewerkzaamheden op het gebied van kinderen en moderne media, is de wereld van kinderen sterk veranderd. Naast de bekende leefmilieus van kinderen binnen het gezin, op school of in de directe leefomgeving, is het virtuele milieu een zeer belangrijke rol gaan spelen in het leven van kinderen. Gevaar en verdedigen Deze virtuele wereld onderscheidt zich in een aantal opzichten niet van de andere leefwerelden. Waar kinderen op school of daarbuiten te maken kunnen krijgen met pestgedrag, wordt in de virtuele wereld jammer genoeg ook gepest. De vorm waarin dat pesten gebeurt, is echter anders. Pesterijen kunnen via een mobiel worden opgenomen waarna ze op internet worden verspreid of anoniem via de msn plaatsvinden. De reden van pesten kan heel divers zijn. Kinderen kunnen erg hard zijn onder elkaar, verkeerde kleren, zin om te treiteren of ander gedrag (erg verlegen of stoer), kunnen al redenen zijn voor pesterijen. Voor kinderen is het moeilijk om zich te weren tegen deze vorm van pesten. De pest-teksten komen namelijk vaak anoniem op het computerscherm en kinderen vinden het moeilijk om deze teksten te relativeren. Kinderen nemen deze pesterijen vaak erg letterlijk en ontwikkelen daardoor angsten en/of agressie. Pesten via internet gebeurt vaak door een anonieme dader. Voor de dader is het gemakkelijk om anoniem via een chatprogramma een ander kind psychisch pijn te doen. Grove woorden worden gemakkelijker ingetypt via een toetsenbord dan uitgesproken. Vaak blijkt de dader een bekende van het slachtoffer, een klasgenootje of een sportgenootje. Veel kinderen die zich schuldig maken aan cyberpesten zouden in de werkelijkheid niet durven te pesten. Cyberpesten mag daarom niet worden onderschat. Psychologen spreken van extremiteiten in de virtuele wereld. Omgaan met moderne media en cyberpesten Veel kinderen zijn in staat om in korte tijd vaardigheden te ontwikkelen om met de nieuwe media om te gaan. De ontwikkeling van deze vaardigheden loopt niet altijd in de pas met hun emotionele ontwikkeling. Juist hierin hebben zij begeleiding nodig. Ouders spelen hierin een belangrijke rol. Volgens Judith Tonnaer is het van belang dat ouders samen met hun kinderen het internet verkennen. Ze zouden eigenlijk gewoon eens mee moeten kijken. Ouders weten namelijk vaak niet wat er op het internet te beleven is en wat het surfgedrag is van hun kinderen. Het advies van Tonnaer tijdens de ouderavonden die zij op basis- en voortgezet onderwijs-scholen verzorgt voor ouders en leerkrachten, luidt dan ook steevast: Ga naast je kind zitten en kijk eens mee. Laat je jonge kind niet alleen het internet op gaan, begeleid hen daarin! Ook als de kinderen ouder zijn en ze zelfstandig op het internet kunnen, moeten ouders een oogje in het zeil blijven houden. Laat je als ouder niet leiden door angst! Tijdens de ouderavonden die worden georganiseerd op aanvraag van scholen en ouderraden, worden de voor- en Pesten in een digitale wereld Cyberpesten nadelen van de moderne media t.a.v. jeugdigen besproken en praktische tips uitgewisseld. Ouders kunnen met elkaar in gesprek gaan over het onderwerp en Tonnaer ondersteunt hen hierin met haar expertise. Met betrekking tot het voorkomen en omgaan van cyberpesten is het belangrijk dat kinderen wordt geleerd zorgvuldig met hun privacygegevens om te gaan (een slecht beheer van deze gegevens kan misbruik in de hand werken), pesters te blokkeren op msn en altijd pesterijen te melden! Tonnaer benadrukt ook het belang dat ouders duidelijke afspraken moeten maken met hun kinderen over het internetgebruik (op welke sites kijk je, hoe lang op het internet, wat gebeurt er op het internet etc.). Een goede open communicatie hierover is belangrijk. Ouders maken ook vaak afspraken met hun kinderen over waar ze uitgaan en hoe laat ze thuis moeten komen. Dit moet ook met het gebruik van internet gebeuren. Tenslotte is het goed het internet niet alleen als negatief te bestempelen. Internet kent veel leuke en waardevolle sites waar kinderen veel van kunnen leren. Zo kunnen ze leren hoe werkstukken gemaakt moeten worden en kan ondersteuning gevonden worden bij schoolopdrachten. Enkele weetjes: Veel ouderen maken de fout hun kinderen het gebruik van Windows Live Messenger ( MSN ) te verbieden omdat ze bang zijn dat hun kind gepest kan worden. Dit is echter niet zo want je kunt niet zomaar tegen iedereen praten. Je accepteert zelf je contactpersonen. Als een persoon het adres van iemand weet te bemachtigen, kan hij dit invoeren bij MSN en zal degene van wie het adres is, gevraagd worden of hij de persoon toelaat in zijn contactenlijst. Dat wil zeggen dat hij de persoon toelaat in de lijst met mensen waarvan hij het adres kent; en dat de andere persoon kan zien dat hij online is. Als iemand dus gepest wordt via MSN, kan hij op persoon blokkeren klikken en kan deze persoon dus niet meer tegen hem praten. Zo hou je internet vet & veilig: Plaats liever geen foto s of filmpjes van jezelf op internet Bewaar vervelende chats zodat je bewijs hebt wat er is gebeurd Meld de pesterijen bij je ouders en/of leerkrachten, blijf hier niet alleen mee zitten! Mentaal 28 Mentaal 29

16 Betrek jongeren bij jeugdbeleid De centrale ambitie van prestatieveld 2 is het voorkomen van problemen bij jeugdigen bij het opgroeien en van ouders bij het opvoeden. Dit doen we door informatie, advies en lichte ondersteuning aan jeugdigen en ouders aan te bieden. Door vroegtijdig problemen te signaleren en participatie van burgers te stimuleren. Jeugdbeleid is meer dan het uitvoeren van preventie. Feitelijk sijpelt het jeugdbeleid door alle prestatievelden heen en overstijgt de WMO. Het jeugdbeleid moet in een gemeente integraal vormgegeven worden. Het omvat onder andere jongerenparticipatie, jeugdgezondheidszorg, onderwijs en educatie, jeugd en veiligheid. Jeugdbeleid is ook gericht op sport en cultuur. Hoe past de WMO in het jeugdbeleid en het jeugdbeleid in de WMO? De WMO gaat over preventief jeugdbeleid. Alle ouders moeten binnen hun gemeenten ergens met hun vragen terecht kunnen, zonder dat zij daarbij te veel drempels ervaren. Alleen dan kunnen we voorkomen dat er echt problemen ontstaan. Gemeenten voeren verschillende wetten uit die over de jeugd gaan. Hoe past de WMO daarin? De WMO richt zich op preventie en is er dus om te voorkomen dat het misgaat met kinderen en jongeren. Daarnaast kunnen gemeenten de WMO inzetten om meer samenhang in het jeugdbeleid te brengen. Bij de Operatie-Jong (een samenwerkingsverband van 7 ministeries ter bevordering van samenhang in het jeugdbeleid) kijken de professionals verder dan het taakveld van hun eigen organisatie. Ze zetten het kind centraal in het beleid. Hoe gaat het preventieve jeugdbeleid er straks uitzien? Om te voorkomen dat het misgaat met de jongeren is het nodig dat er een goede informatie- en adviesfunctie in de gemeenten is. Ook is het nodig dat gemeenten alert zijn en signalen tijdig oppikken. Kinderen en hun ouders moeten de weg naar hulp gemakkelijk kunnen vinden. Er moet licht pedagogische hulp beschikbaar zijn. Ten slotte moet de hulp aan de kinderen goed gecoördineerd worden. De gemeenten moeten naar inventieve verbanden zoeken tussen jeugdbeleid en andere beleidsterreinen. En ze moeten zoveel mogelijk gebruik maken van de kracht en initiatieven van burgers. Is het WMO-jeugdbeleid er alleen voor de echte risicogezinnen? Nee, ik denk van niet. De WMO gaat over preventief jeugdbeleid. En dan maakt het niet uit of je erger voorkomt bij een normaal of bij een risicogezin. Het WMOjeugdbeleid is er juist voor de kleine vragen. Opvoeden is een mooie taak, maar ook een moeilijke. Alle ouders hebben wel eens vragen over de opvoeding van hun kinderen, zonder dat dat meteen problematisch hoeft te zijn. Nu is het voor ouders vaak onduidelijk of er überhaupt steun beschikbaar is en waar die te vinden is. Dit is niet goed. Elke ouder moet binnen de gemeente ergens met zijn vragen terecht kunnen, zonder dat hij daarbij te veel drempels ervaart. Alleen dan kunnen we voorkomen dat er echte problemen ontstaan. De Centra Jeugd en Gezin zouden een plek kunnen vormen waar ouders met vragen terecht kunnen. In mijn visie is het Centrum voor Jeugd en Gezin een voor ouders en kinderen herkenbare, gemakkelijk toegankelijke plek in de buurt, vlak bij de school of bij het werk. Waar mensen gewoon even aan kunnen wippen. Ouders en kinderen - maar ook professionals - moeten hier terecht kunnen met vragen over opvoeden en opgroeien. Overigens moeten deze Centra voor Jeugd en Gezin niet alleen een vraagbaak vormen voor simpele opvoedingsvragen. Ze moeten ook hulp bieden aan gezinnen en jongeren met grotere problemen, problemen die het functioneren belemmeren. En natuurlijk moeten ze op tijd doorverwijzen. Integraal jeugdbeleid staat niet gelijk aan de thema s van prestatieveld 2 van de WMO. De nadruk van prestatieveld 2 op preventieve ondersteuning maakt dat het curatieve jeugdbeleid niet aan bod komt. Er is ook sprake van een duidelijke overlap met de andere prestatievelden van de WMO, vooral prestatieveld 1. Daarnaast bestaat er duidelijke samenhang met progamma s binnen onderwijs, sport, cultuur, en sociale zekerheid. Cor Rutten, voorzitter Collectieve Cliëntenraad GGZ NML Mentaal 30 Mentaal 31

17 Preventie & Informatie najaar 2008 Jeugd Kinderen van ouders met psychische en/of verslavingsproblemen Wat? Doe-praat Groep Voor wie? Kinderen (9-12 jaar) van ouders met psychische en/of verslavingsproblemen Wanneer? 8 donderdag middagen (na schooltijd), start: 18 september Waar? Roermond Kosten? Geen. Wel graag aanmelden. Kinderen/jongeren Wat? Cursus Opkomen voor jezelf (g)een kunst Voor wie? Kinderen en Jongeren (9-21 jaar) met problemen in de omgang met anderen Wanneer? Najaar 2008 Waar? Venray, Venlo, Helden (i.s.m. diverse jeugd, gezondheids en/of welzijnsinstellingen) Kosten? 35,- tot 85, - euro (aanmelden bij Synthese, Wel.kom en Vorkmeer) Wat? Cursus Beter Boos Voor wie? Jongeren (12 15 jaar) met agressieproblemen in de omgang met anderen Wanneer? Najaar 2008 Waar? Venray Kosten? 35,- euro Volwassenen jaar Wat? Cursus Aanpakken van stress: voor komen van Burnout Voor wie? Volwassenen die last hebben van stress, burnout klachten of hiervan herstellende zijn. Wanneer? Start in september, 10 bijeenkomsten op dinsdagavond van tot uur. Waar? Venlo. Kosten? 95,- euro voor het cursusmateriaal Wat? Cursus In de put, uit de put - leren omgaan met depressie Voor wie? Volwassenen vanaf 18 jaar met lichte tot matige depressieve klachten. Wanneer? Start 2 en 20 oktober, 12 bijeenkomsten op donderdag en maandag van tot uur. Waar? Venlo en Venray. Kosten? 45,- euro voor het cursusmateriaal Wat? Cursus Liever bewegen dan moe Voor wie? (Allochtone) Vrouwen van 20 tot 55 jaar met lichte tot matige depressieve klachten, stress en spanningsklachten Wanneer? Op aanvraag Waar? Venlo en Venray Kosten? Nog onbekend Wat? Cursus Met Lef! Voor wie? Volwassenen tussen 18 en 23 jaar die last hebben van onzekerheid in sociale situaties. Wanneer? Start in november bij voldoende deelnemers, 8 bijeenkomsten in de avonduren. Waar? Venray. Kosten? 35,- euro voor het cursusmateriaal Mentaal 32 Mentaal 33

18 Het abc van de WMO ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ Met de invoering van de Wet op de Maatschappelijke Ondersteuning zijn verschillende werelden van beleid samengevoegd. Een van de neveneffecten is dat de WMO een eigen begrippenkader heeft ontwikkeld. Met de rubriek het abc van de WMO willen we in iedere editie een aantal begrippen toelichten. Dat doen we totdat het woordenboek van de WMO compleet is. Hebt u suggesties, begrijpt u iets niet, en ziet u een begrip graag toegelicht, laat het ons weten In deze editie de aftrap met de letters G, K, P en W. Wat? Cursus Geen Paniek! Voor wie? Volwassenen vanaf 18 jaar met lichte tot matige paniekklachten met en zonder agorafobie. Wanneer? Start in november bij voldoende deelnemers, 8 bijeenkomsten in de avonduren. Waar? Venlo. Kosten? 35,- euro voor het cursusmateriaal Volwassenen 55+ Wat? Cursus Angst de Baas! Voor wie? Volwassenen vanaf 55 jaar met lichte tot matige angstklachten. Wanneer? Vanaf 16 oktober, 8 bijeenkomsten op de donderdagmiddag van tot uur. Waar? Venlo. Kosten? 35,- euro voor het cursusmateriaal Wat? Cursus De verhalen die we leven Voor wie? Volwassenen vanaf 55 jaar, die last hebben van somberheid, verlies van interesse, maar ook gespannenheid. Wanneer? Start in oktober 2008 en februari 2009, op de dinsdagmiddag van tot uur. Waar? Venlo en Venray. Kosten? Geen Familieleden van mensen met psychiatrische problemen Wat? Cursus Omgaan met borderline Voor wie? Familieleden en naasten van mensen met borderline Wanneer? Start in september, 10 bijeenkomsten in de avonduren. Waar? Venlo. Bij voldoende deelnemers start de cursus ook in Helden. Informatieavonden Wat? Informatie-avond rondom borderline Voor wie? Iedereen die betrokken is of informatie wil over de borderlinestoornis Wanneer? Woensdag 24 september en donderdag 16 oktober, in de avonduren Waar? Panningen (24 sept.) en Venlo (16 okt.) Voor meer informatie en aanmelding: Informatiecentrum Geestelijke Gezondheid (IGG) Tel.: of Bereikbaar maandag t/m vrijdag van uur en van uur. Gemeente De gemeente speelt een centrale rol in de uitvoering van de WMO. De gemeente heeft naast al bestaande ook een aantal nieuwe taken gekregen om te zorgen dat burgers kunnen deelnemen aan de samenleving. Sommige gemeenten werken samen in de uitvoering van een aantal taken. In Noord-Limburg bijvoorbeeld hebben 23 gemeenten samengewerkt in de aanbesteding van de huishoudelijke hulp. GGZ Geestelijke gezondheidszorg. In Limburg zijn er verschillende instellingen die geestelijke gezondheidszorg aanbieden. Daarnaast bieden ook particulieren, de zogenaamde vrijgevestigden, geestelijke gezondheidszorg. Een deel van deze zorg wordt gefinancierd in het kader van de WMO. Dat geldt onder meer voor de bemoeizorg, de preventie, informatie en voorlichtingsactiviteiten over psychische gezondheid en de openbare geestelijke gezondheidszorg. Keten Ontmoetingsplekken waar jongeren bij elkaar komen. Schuurtjes, caravans en kassen worden vaak als keten aangeduid. Ketenzorg Opeenvolging van verschillende soorten zorg die diverse zorgaanbieders aanbieden aan de patiënt of cliënt en waarbij die zorgaanbieders gezamenlijk zorgen voor een vloeiend verloop. KOPP/ KVO (Volwassen) Kinderen van Ouders met Psychische Problemen/ Kinderen van Verslaafde Ouders. Deze groep geldt als een van de grootste risicogroepen voor het ontwikkelen van psychische problemen op latere leeftijd. Er zijn naar schatting zo n 1,6 miljoen kinderen (tot 22 jaar), en ruim ouders met een psychisch of verslavingsprobleem. Het aanbod aan preventieprogramma s, waaronder cursussen en doepraatgroepen voor kinderen, wordt regionaal door heel Nederland aangeboden. Ook in Noord- en Midden-Limburg. Daarnaast kunnen kinderen en ouders terecht op twee websites (www.kopstoring.nl en met vragen om informatie of hulp. Participatie Mensen dienen volgens de WMO deel te nemen aan de maatschappij. Er wordt gesproken van deelname. GGZ NML streeft ernaar dat cliënten centraler in de samenleving komen te staan. Ook mensen die een psychische handicap hebben, dienen een kans te krijgen in de maatschappij. Meedoen is het motto! Prestatieveld Gemeenten zijn binnen de WMO verantwoordelijk voor negen taken. Deze taken worden in de WMO prestatievelden genoemd. Zo dragen gemeenten bijvoorbeeld de verantwoordelijkheid voor op preventie gerichte ondersteuning van jeugdigen met problemen met opgroeien en van ouders met problemen met opvoeden. Preventie Activiteiten die erop gericht zijn problemen te voorkomen. GGZ NML richt zich bijvoorbeeld op preventieactiviteiten ter voorkoming van een burn-out of dat kinderen niet lijden onder pesten (hoe ze zich verbaal kunnen weren). WMO De Wet Maatschappelijke Ondersteuning bestaat sinds 1 januari Deze wet moet ervoor zorgen dat iedere inwoner van Nederland kan deelnemen aan de maatschappij. De WMO is in de plaats gekomen van de Welzijnswet, de Wet Voorzieningen Gehandicapten (WVG), een aantal AWBZ-regelingen, de huishoudelijke verzorging uit de AWBZ en de middelen in het kader van de Openbare Geestelijke Gezondheidszorg. Mentaal 34 Mentaal 35

19

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Kinderen 5-12 jaar KOPP/KVO Doe-praatgroep (8-12 jaar). Een vader of moeder met problemen Als je vader of moeder een psychisch of verslavingsprobleem heeft

Nadere informatie

Informatie voor hulpverleners over preventieactiviteiten voor kinderen en ouders

Informatie voor hulpverleners over preventieactiviteiten voor kinderen en ouders preventieprogramma kopp/kvo zuid-limburg Informatie voor hulpverleners over preventieactiviteiten voor kinderen en ouders Kinderen van Ouders met Psychische Problemen (KOPP) Kinderen van Verslaafde Ouders

Nadere informatie

Mét familie gaat het beter

Mét familie gaat het beter Mét familie gaat het beter GGZ ingeest staat voor een gelijkwaardige samenwerking tussen patiënt, hulpverlener en u. In deze brochure leest u hoe we u als familielid, vriend of andere naaste van de patiënt

Nadere informatie

Praten helpt. Informatie voor hulpverleners

Praten helpt. Informatie voor hulpverleners Praten helpt Informatie voor hulpverleners KOPP/KVO preventie voor ouders en kinderen Jaarlijks krijgen in Nederland 1,6 miljoen kinderen en jongeren onder de 22 jaar te maken met een psychische ziekte

Nadere informatie

AWBZ zorg bij Bureau Jeugdzorg (BJz)

AWBZ zorg bij Bureau Jeugdzorg (BJz) AWBZ zorg bij Bureau Jeugdzorg (BJz) Waar gaan we het over hebben? Wie ben ik en waarom deze presentatie? Algemeen: beleidsregels en doelgroep Welke zorg valt voor onze doelgroep onder de AWBZ? Hoe wordt

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

de jeugd is onze toekomst

de jeugd is onze toekomst de jeugd is onze toekomst vereniging van groninger gemeenten Bestuursakkoord Jeugd 2008-2012 In veel Groninger gemeenten zijn er kinderen met problemen. En daarvan krijgen er te veel op dit moment niet

Nadere informatie

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet ik? Houd je spreekbeurt over GGNet 1 Houd je spreekbeurt over GGNet Krijg je zelf hulp van GGNet Jeugd? Of je vader/moeder/broer(tje)/zus(je) of iemand anders die je kent? Werkt één van je ouders bij GGNet?

Nadere informatie

PREVENTIE VOOR POH-GGZ

PREVENTIE VOOR POH-GGZ PREVENTIE VOOR POH-GGZ ZORG BIEDEN DIRECT EN DICHTBIJ. DAAR STAAT INDIGO VOOR. HET LIEFST IN DE WIJK, LAAGDREMPELIG EN TOEGANKELIJK. VOOR IEDEREEN. MENTALE ONDERSTEUNING DIRECT EN DICHTBIJ INDIGO BIEDT

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

preventie mentale ondersteuning direct en dichtbij

preventie mentale ondersteuning direct en dichtbij preventie ZORG BIEDEN DIRECT EN DICHTBIJ. DAAR STAAT INDIGO VOOR. HET LIEFST IN DE WIJK, LAAGDREMPELIG EN TOEGANKELIJK. VOOR IEDEREEN. mentale ondersteuning direct en dichtbij Indigo biedt niet alleen

Nadere informatie

Je mag toch geen suiker? Dat dacht mijn oma. Na drie jaar... Had ze een hele vieze taart voor me gemaakt, terwijl de hele familie iets lekkers at.

Je mag toch geen suiker? Dat dacht mijn oma. Na drie jaar... Had ze een hele vieze taart voor me gemaakt, terwijl de hele familie iets lekkers at. ~1~ s n a l a b n i Happy A ls ouder van een kind met een chronische ziekte weet u vast als geen ander hoe moeilijk de balans is tussen goede zelfzorg en een prettig en gelukkig leven. Om er achter te

Nadere informatie

Aandachtspunten en tips voor gesprekken met ouders en kinderen 7

Aandachtspunten en tips voor gesprekken met ouders en kinderen 7 Bijlage 4 Aandachtspunten en tips voor gesprekken met ouders en kinderen 7 Richtlijnen Jeugdhulp / KOPP / richtlijn / pagina 69 Deze bijlage geeft hulpverleners tips en suggesties voor het gesprek met

Nadere informatie

Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf

Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf Vijf woensdagmiddagen kunnen jongens en meiden tussen de 10 en 14 jaar op avontuur naar zichzelf. Het kind leert zichzelf

Nadere informatie

Pestprotocol BS de Kersenboom

Pestprotocol BS de Kersenboom Pestprotocol BS de Kersenboom Doel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos Bijlage 2 Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos A1 Uitbrengen jaarkrant A2 Advertentie huis aan huis bladen A3 Consultatie B1 Brochures

Nadere informatie

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is Beste ouders en verzorgers. Voor de vakantie zijn we begonnen met een aanpak om het op en rond onze school voor kinderen nog veiliger te maken. Nu, na de vakantie, pakken we de draad met veel élan weer

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Werken met. ESAR werkt! Werken met ESAR werkt! betere en snellere hulp

Werken met. ESAR werkt! Werken met ESAR werkt! betere en snellere hulp Werken met esar@almere.nl Werken met ESAR werkt! ESAR werkt! betere en snellere hulp Almeerse professionals over hun ervaringen met het Elektronisch Signaleringssysteem Alle Risicojeugd Telefoon 14 036

Nadere informatie

even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder!

even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder! even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder! Als we over cliënten praten, bedoelen we kinderen, jongeren en hun ouders. Als we over ouders praten, bedoelen we ook eenoudergezinnen, verzorgers, voogden en/of

Nadere informatie

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg IrisZorg verslavingszorg en maatschappelijke opvang dicht bij mensen, ver in zorg > IrisZorg: dicht bij mensen, ver in zorg Bij IrisZorg kan iedereen rekenen op de deskundigheid en betrokkenheid van onze

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

98% (voldoende) weerbaar. 92% geeft aan dat hun gezondheid (zeer) goed is. Gezondheid. Hoe gezond zijn de leerlingen van het Jacob van Liesveldt?

98% (voldoende) weerbaar. 92% geeft aan dat hun gezondheid (zeer) goed is. Gezondheid. Hoe gezond zijn de leerlingen van het Jacob van Liesveldt? 28 Havo 2e klas Hoe gezond zijn de leerlingen van het Jacob van Liesveldt? 40 Vmbo 2e klas 21 Vmbo 4e klas 46 Havo 4e klas 43 VWO 2e klas 24 VWO 4e klas Dit schoolrapport geeft inzicht in de gezondheid,

Nadere informatie

DE MELDCODE IN UW PRAKTIJK

DE MELDCODE IN UW PRAKTIJK DE MELDCODE IN UW PRAKTIJK Een onmisbare handleiding voor eerstelijnspraktijken die de Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling gaan implementeren. 4 INTRODUCTIE DE MELDCODE IN UW PRAKTIJK 6 8 12

Nadere informatie

24 uurshulp. Met Cardea kun je verder!

24 uurshulp. Met Cardea kun je verder! 24 uurshulp Met Cardea kun je verder! Met Cardea kun je verder! 24 UURSHULP De meeste kinderen en jongeren wonen thuis bij hun ouders totdat ze op zichzelf gaan wonen. Toch kunnen er omstandigheden zijn,

Nadere informatie

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor!

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor! Directe Hulp bij Huiselijk Geweld U staat er niet alleen voor! U krijgt hulp Wat nu? U bent in contact geweest met de politie of u heeft zelf om hulp gevraagd. Daarom krijgt u nu Directe Hulp bij Huiselijk

Nadere informatie

llochtone meiden en vrouwen in-zicht

llochtone meiden en vrouwen in-zicht 2010 PROJECTEN Nieuwsbrief INHOUD Allochtone meiden & vrouwen in-zicht (Vervolg project) Kinderen aan zet (Onderzoek naar de gevolgen voor kinderen van het hebben van een moeder die seksueel misbruikt

Nadere informatie

Multi-compenent model

Multi-compenent model Preventie van Kindermishandeling Rianne van der Zanden Trimbos-instituut rzanden@trimbos.nl Preventie kindermishandeling Opzet presentatie Aard, omvang en gevolgen van kindermishandeling Kindermishandeling

Nadere informatie

PIEP zei de muis. Martha de Jonge (Trimbos-instituut) Yteke Braaksma (Stichting Welzijn Amersfoort) Petra Havinga (Trimbos-instituut) KOPP-KVO Quizzz

PIEP zei de muis. Martha de Jonge (Trimbos-instituut) Yteke Braaksma (Stichting Welzijn Amersfoort) Petra Havinga (Trimbos-instituut) KOPP-KVO Quizzz PIEP zei de muis Martha de Jonge (Trimbos-instituut) Yteke Braaksma (Stichting Welzijn Amersfoort) Petra Havinga (Trimbos-instituut) KOPP-KVO Quizzz Vraag 1: Waar staat KOPP voor? Antwoord 1 : Kids Of

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (00) 67 1 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET ALCOHOL SOORTEN DRANK DE WERKING VAN ALCOHOL 4 DE GEVOLGEN VOOR

Nadere informatie

Publiciteit en werving OSA

Publiciteit en werving OSA Publiciteit en werving OSA Bereik de ouders persoonlijk Het is belangrijk om veel aandacht aan werving en publiciteit te besteden. In het bijzonder als u met open inschrijving werkt. Denkt u hierbij aan

Nadere informatie

Informatie en advies voor ouders

Informatie en advies voor ouders Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders 1 2 Wist u dat de gevolgen van het zien of horen van geweld in het gezin net zo groot zijn als zelf geslagen worden? Ook als het geweld gestopt

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out Online Psychologische Hulp 2 Therapieland 3 Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Overspanning & Burn-out van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

Jeugdreclassering Informatie voor jongeren

Jeugdreclassering Informatie voor jongeren Jeugdreclassering Informatie voor jongeren Inhoudsopgave Jeugdreclassering Informatie over Bureau Jeugdzorg Limburg Wanneer krijg je met jeugdreclassering te maken? Wat kan jeugdreclassering voor je doen?

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst Preventieprogramma Jeugdhulp Hoeksche Waard 2016-2018 14 september 2015

Verslag bijeenkomst Preventieprogramma Jeugdhulp Hoeksche Waard 2016-2018 14 september 2015 Verslag bijeenkomst Preventieprogramma Jeugdhulp Hoeksche Waard 2016-2018 14 september 2015 1 Welkom en introductie Preventieprogramma Jeugdhulp Wethouder Paans spreekt allereerst zijn steun uit aan professionals

Nadere informatie

Algemene informatie over Centrum Maliebaan

Algemene informatie over Centrum Maliebaan Algemene informatie over Centrum Maliebaan Centrum Maliebaan is een instelling voor verslavingspsychiatrie in de provincie Utrecht. Verslavingspsychiatrie is een gespecialiseerde vorm van geestelijke gezondheidszorg.

Nadere informatie

Achtergrond informatie:

Achtergrond informatie: Pestprotocol Inleiding Voor u ligt het pestprotocol van de Koningin Wilhelminaschool. Met behulp van dit protocol willen wij het pestgedrag binnen de school voorkomen en indien nodig aanpakken. In onze

Nadere informatie

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al:

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al: Niet meer overgeven Vaak is de eerste zin die de klant uitspreekt een aanwijzing voor de hulpvraag. Paula zat nog maar net toen ze zei: ik ben bang om over te geven. Voor deze angst is een mooie naam:

Nadere informatie

Week tegen de kindermishandeling. Thema: conflictscheiding

Week tegen de kindermishandeling. Thema: conflictscheiding Week tegen de kindermishandeling Thema: conflictscheiding Welkom Cindy de Rijke Kompaan en De Bocht Ouderschapsbemiddelaar Peter Verbeeten Instituut voor Maatschappelijk werk medewerker kinderen en scheiden

Nadere informatie

Daarvoor gaat u naar Minters

Daarvoor gaat u naar Minters Opvoeden & Opgroeien Eigen functioneren & Relaties Een leefbare buurt Daarvoor gaat u naar Minters U weet zelf vaak het beste wat goed is voor uzelf of uw gezin. En u gaat voor goede raad of praktische

Nadere informatie

Er is geen slachtoffer en dader; beide partijen zijn even sterk. Plagen kan de sociale weerstand van kinderen vergroten. Vaak speelt humor een rol.

Er is geen slachtoffer en dader; beide partijen zijn even sterk. Plagen kan de sociale weerstand van kinderen vergroten. Vaak speelt humor een rol. PESTPROTOCOL Doel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen kinderen en volwassenen,

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Iedereen heeft een eigen verhaal

Iedereen heeft een eigen verhaal informatie voor ouders Iedereen heeft een eigen verhaal > Goed om te weten als uw kind tijdelijk bij JJC verblijft Uw zoon of dochter gaat tijdelijk naar JJC in Den Haag. Wij gaan uw kind intensief begeleiden

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers MEE Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel mensen met een licht

Nadere informatie

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Als je moeder naar een psychiatrisch ziekenhuis moet... of je vader naar een psychiater... Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Deze brochure werd - met toestemming

Nadere informatie

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN PRAKTISCHE INFORMATIE Wat voor cursus? Het is een cursus voor mensen die, om wat voor reden dan ook, geen stevige vriendenkring (meer) hebben en die actief willen onderzoeken

Nadere informatie

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R PSYCHOSOCIALE GEZONDHEID Jeugd 2010 4 K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R Kinderenonderzoek 2010 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland

Nadere informatie

Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen en/of Verslavingsproblematiek

Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen en/of Verslavingsproblematiek Presentatie Stichting Landelijke Koepel Familieraden Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen en/of Verslavingsproblematiek Ton Bellemakers Preventiewerker VICTAS & Annemiek Baak-Wilbrink Orthopedagoog

Nadere informatie

Familiebeleid Zorgen voor een ander, zorg voor uzelf

Familiebeleid Zorgen voor een ander, zorg voor uzelf Familiebeleid Zorgen voor een ander, zorg voor uzelf Vincent van Gogh voor geestelijke gezondheidszorg Contactgegevens voor familieleden / naasten Uw familielid of naaste is in behandeling op locatie Afdeling

Nadere informatie

Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9

Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9 Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9 Roken alcohol en drugs Roken, alcohol en drugs zijn schrikbeelden voor veel ouders. Dit geldt voor allochtone ouders én Nederlandse ouders. Sommige kinderen

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Informatie voor professionals 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut Signaleren en samen aanpakken Wat is huiselijk geweld en wat is kindermishandeling? Verplicht

Nadere informatie

Bureau Jeugdzorg Gelderland Bereikbaar en Beschikbaar

Bureau Jeugdzorg Gelderland Bereikbaar en Beschikbaar Bureau Jeugdzorg Gelderland Bereikbaar en Beschikbaar Hans Lomans Bestuurder BJzG 8 april 2011 2 U vindt ons Overal in Gelderland In alle regio s Zorg-en Adviesteams Centra voor Jeugd en Gezin Veiligheidshuizen

Nadere informatie

98% (voldoende) weerbaar. 93% geeft aan dat hun gezondheid (zeer) goed is. Hoe gezond zijn de jongeren van Westvoorne? 89% 94% In de regio.

98% (voldoende) weerbaar. 93% geeft aan dat hun gezondheid (zeer) goed is. Hoe gezond zijn de jongeren van Westvoorne? 89% 94% In de regio. Hoe gezond zijn de jongeren van Westvoorne? 52 Vmbo 2e klas 26 Vmbo 4e klas 26 Havo 2e klas 14 Havo 4e klas 28 Vwo 2e klas 7 Vwo 4e klas Dit gemeenterapport geeft inzicht in de gezondheid, het welzijn

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Zeeuwse jongeren en alcohol In 2010 is de Zeeuwse campagne Laat ze niet (ver)zuipen! van start

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Project Alcohol 2014

Project Alcohol 2014 Project Alcohol 2014 Naam: Jong geleerd is oud gedaan!!!! Laat je niet Naam: F L s E s E N Klas:!!! 1 Inleiding De carnaval komt eraan. Een feest dat gevierd moet worden. Maar is het feestje van plezier

Nadere informatie

MET HART EN ZIEL VOOR KINDEREN IN DE KNEL

MET HART EN ZIEL VOOR KINDEREN IN DE KNEL MET HART EN ZIEL VOOR KINDEREN IN DE KNEL JEUGDBESCHERMING GELDERLAND 2 Jeugdbescherming Gelderland is er voor kinderen in de knel en hun gezin. Samen met het gezin, in nauw overleg met collega jeugdzorginstellingen

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Investeren in opvoeden en opgroeien loont!

Investeren in opvoeden en opgroeien loont! Investeren in opvoeden en opgroeien loont! Kosteneffectiviteit van de preventie van pedagogische, psychosociale en psychosomatische problematiek door de jeugdgezondheidszorg Investeren in opvoeden en opgroeien

Nadere informatie

Workshop 9 En morgen gezond weer op

Workshop 9 En morgen gezond weer op 23 april 2012 Symposium Ouderen & Alcohol Workshop 9 En morgen gezond weer op Complementair werken in de zorg voor ouderen Yildiz Gecer Tactus Henk Snijders Carintreggeland Voorstellen Wie zijn wij? Wie

Nadere informatie

GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray

GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray GGZ Centrum Roermond Informatie voor de cliënt 2 De Regionale Centra GGZ Venray, Venlo en Roermond Lichamelijke klachten heeft

Nadere informatie

amersfoort Hoe bereik ik CJG Amersfoort?

amersfoort Hoe bereik ik CJG Amersfoort? amersfoort Folder voor ouders van 0-8 jarigen Bezoekadres Heiligenbergerweg 36, 3816 AK Amersfoort T 033 47 94 000, E info@cjgamersfoort.nl I www.cjgamersfoort.nl carta U kunt binnenlopen bij CJG Amersfoort.

Nadere informatie

ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN. Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29

ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN. Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29 ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29 ALCOHOL EN OPVOEDING Als kinderen naar het voortgezet

Nadere informatie

JEUGDRECLASSERING INFORMATIE VOOR OUDERS/OPVOEDERS

JEUGDRECLASSERING INFORMATIE VOOR OUDERS/OPVOEDERS JEUGDRECLASSERING INFORMATIE VOOR OUDERS/OPVOEDERS 1 INHOUD Jeugdreclassering; informatie voor ouders/opvoeders Algemene informatie Bureau Jeugdzorg Limburg Wanneer krijgt uw kind met jeugdreclassering

Nadere informatie

Onderzoek Alcohol en Zwangerschap

Onderzoek Alcohol en Zwangerschap Pagina 1 Onderzoek Alcohol en Zwangerschap Juni 2011 - Nieuwsbrief Nr 3 Beste verloskundige en assistente, Dit is de derde nieuwsbrief over het onderzoek Alcohol en Zwangerschap van het Nederlands Instituut

Nadere informatie

Ons vignet laat zien wat we graag willen bereiken, namelijk mensen tot groei en bloei brengen als persoon en in hun relaties met andere mensen.

Ons vignet laat zien wat we graag willen bereiken, namelijk mensen tot groei en bloei brengen als persoon en in hun relaties met andere mensen. OptiMent OptiMent is er voor kinderen, jongeren en volwassenen die een steun(tje) in de rug kunnen gebruiken. We helpen om psychische klachten zo goed mogelijk te voorkomen. Wie al problemen heeft, kan

Nadere informatie

Wat doet NIM Maatschappelijk Werk?

Wat doet NIM Maatschappelijk Werk? Wat doet NIM Maatschappelijk Werk? Hulp, informatie en advies voor iedereen die het nodig heeft Bij NIM Maatschappelijk Werk kan iedereen die het nodig heeft (in Nijmegen en de regio) aankloppen voor gratis

Nadere informatie

STEVIG FUNDAMENT VOOR JEUGDZORG

STEVIG FUNDAMENT VOOR JEUGDZORG STEVIG FUNDAMENT VOOR JEUGDZORG ONZE MISSIE EN VISIE ONZE INZET Onze missie Wij beschermen in hun ontwikkeling bedreigde kinderen en zorgen ervoor dat zij de juiste zorg krijgen. Onze visie Wij komen in

Nadere informatie

A M E R S F O O R T & O M S T R E K E N

A M E R S F O O R T & O M S T R E K E N Volwassenen Geen paniek! Deze cursus wordt aangeboden door de afdeling Preventie en Generalistische Zorg van RIAGG Amersfoort & Omstreken in samenwerking met Indigo. Informatie en aanmelding Voor meer

Nadere informatie

Protocol Goed gedrag is onze zorg. Onderdeel: Anti pestbeleid.

Protocol Goed gedrag is onze zorg. Onderdeel: Anti pestbeleid. Protocol Goed gedrag is onze zorg. Onderdeel: Anti pestbeleid. Een onderwijsprotocol tegen pesten houdt in dat door samenwerking het probleem van het pestgedrag bij kinderen wordt aangepakt. Hiermee willen

Nadere informatie

De jeugd heeft de toekomst,

De jeugd heeft de toekomst, Datum 28-01-2014 1 De jeugd heeft de toekomst, maar minder voor de een dan voor de ander Greetje Timmerman, Hoogleraar Jeugdsociologie Rijksuniversiteit Groningen Datum 28-01-2014 2 Uitkomsten Gezond Opgroeien

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Leven in een groep. Hoe gaat dat en wat vinden jongeren?

Leven in een groep. Hoe gaat dat en wat vinden jongeren? Leven in een groep bij DHG Hoe gaat dat en wat vinden jongeren? Jij bent belangrijk! Als je thuis woont, is je opvoeding een taak van je ouders. Woon je bij De Hoenderloo Groep, dan zorgen de groepsleiders

Nadere informatie

Advies en steun voor uw kind en uzelf

Advies en steun voor uw kind en uzelf Advies en steun voor uw kind en uzelf Voor advies en steun aan ouders en hun kinderen Informatie advies cursussen Als u of uw kind psychische klachten heeft of problemen ervaart met alcohol of drugs, heeft

Nadere informatie

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS WWW.PESTWEB.NL DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS Kinderen en jongeren willen je hulp, als je maar (niet)... Wat kinderen zeggen over pesten Kinderen gaan over het algemeen het liefst met hun probleem naar hun

Nadere informatie

Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers

Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers Ouders en verzorgers spelen vanzelfsprekend een zeer belangrijke rol in de ontwikkeling van het gedrag van hun kind. Uit onderzoek blijkt

Nadere informatie

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Verstandelijke beperking en middelengebruik. Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking

Verstandelijke beperking en middelengebruik. Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking Verstandelijke beperking en middelengebruik Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking Johan woont al enkele jaren zelfstandig. Als begeleider ga jij twee

Nadere informatie

De Budget Ster: omgaan met je schulden

De Budget Ster: omgaan met je schulden De Budget Ster: omgaan met je schulden Budget Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Budget Ster MOTIVATIE EN VERANTWOORDELIJKHEID STRESS DOOR SCHULDEN BASISVAARDIGHEDEN STABILITEIT FINANCIEEL ADMINISTRATIEVE

Nadere informatie

tot 24 jaar Monitor jongeren 12

tot 24 jaar Monitor jongeren 12 Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Praten helpt. Verslavingspreventie Mondriaan

Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Praten helpt. Verslavingspreventie Mondriaan Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Praten helpt Verslavingspreventie Mondriaan Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Alle ouders hebben het beste voor met hun kinderen. Ouders vragen

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

Informatie voor gezinnen over Jeugdbescherming

Informatie voor gezinnen over Jeugdbescherming Informatie voor gezinnen over Jeugdbescherming Wat is Jeugdbescherming? Jeugdbescherming heette vroeger Bureau Jeugdzorg Agglomeratie Amsterdam. Wij dragen bij aan de bescherming van kinderen en daardoor

Nadere informatie

Transitie en transformatie van de zorg voor jeugd

Transitie en transformatie van de zorg voor jeugd Transitie en transformatie van de zorg voor jeugd Een geslaagde transformatie & transitie? Vanaf januari 2015 worden gemeenten verantwoordelijk voor het preventieve en curatieve jeugdbeleid. Hieronder

Nadere informatie

Beleid basisschool Bösdael

Beleid basisschool Bösdael Pestprotocol Bösdael Onze principes: In de missie en visie van de school hebben we aangegeven dat we het van groot belang vinden dat alle mensen binnen onze school zich veilig en geborgen voelen. We hebben

Nadere informatie

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein.

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein. Op zoek naar waardevolle contacten De werkgroep Week van de Psychiatrie organiseert van 26 tot en met 31 maart 2012 de 38e Week van de Psychiatrie. Het thema van de Week van de Psychiatrie 2012 is Contact

Nadere informatie

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken Trainingsaanbod Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken 1 Trainingsaanbod Als beroepskracht hoort en ziet u veel en bent u vaak de eerste die mogelijke

Nadere informatie

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep 10 goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep InTact Zelfhulp Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem, ongeacht welke verslaving en voor naasten

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie