CURSUS: ASSERTIVITEIT EN ZELFVERTROUWEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "CURSUS: ASSERTIVITEIT EN ZELFVERTROUWEN"

Transcriptie

1 CURSUS: ASSERTIVITEIT EN ZELFVERTROUWEN Auteur: Hannelore Lambrighs

2 Deze cursus wordt uitgegeven door Centrum voor Afstandsonderwijs Mechelsesteenweg Antwerpen Copyright Hannelore Lambrighs CVA, Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur. Ondanks al de aan de samenstelling van de tekst bestede zorg, kan noch de auteur, noch de uitgever aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige fout die in deze uitgave zou kunnen voorkomen.

3 Inhoud 1 Inhoud... 2 Inleiding... Deel 1: Assertiviteit en zelfvertrouwen 3 Wat is assertiviteit? Omer Onder: een subassertieve man Bea Boven: een agressieve vrouw Olga Ondersteboven: een passief agressieve vrouw Geert gelijk: een assertieve man Samenvatting-Belangrijke begrippen Leerdoelen Opdrachten en oefeningen... 4 De basis van assertief gedrag Je rechten Het recht met respect behandeld te worden Het recht om je eigen mening te uiten Het recht om iets te weigeren of aan te nemen Het recht om van mening te veranderen Het recht om fouten te maken Het recht om je eigen wensen en behoeften te uiten Het recht om je niet te excuseren of te verklaren Het recht om iets niet te weten of niet te begrijpen Het is niet verplicht te zorgen dat anderen je aardig vinden...

4 Het recht om je eigen beslissingen te nemenfout! Bladwijzer niet gedefinieerd Je verantwoordelijkheden en plichten De verantwoordelijkheid voor je eigen gedrag De verantwoordelijkheid voor je eigen gevoelens en gedachten De verantwoordelijkheid voor eigen fouten De morele plicht om anderen de bovenstaande rechten ook te gunnen Verantwoordelijkheden tegenover minderjarigen Samenvatting - Belangrijke begrippen Leerdoelen Opdrachten en oefeningen... 5 Hoe assertief ben jij? Test je eigen assertiviteit Test 1: Hoe assertief ben ik? Test 2: Agressief of subassertief? Testresultaten Samenvatting Leerdoelen Opdrachten en oefeningen... 6 Grenzen Je eigen grenzen ontdekken Gezonde grenzen en hun voordelen Wat maakt assertief zijn of worden zo moeilijk? Angst...

5 6.3.2 Je stelt te hoge eisen aan jezelf Te groot verantwoordelijkheidsgevoel Veranderen is moeilijk Reacties van andere mensen Samenvatting Leerdoelen Opdrachten en oefeningen... 7 Communicatie Verbale en non-verbale communicatie De lichaamshouding Oogcontact en gezichtsuitdrukking Gebaren De inhoud van de boodschap Iemand aanspreken Neen durven zeggen Vragen stellen Systeemtheoretisch model van communicatie Misverstanden in communicatie Samenvatting Leerdoelen Opdrachten en oefeningen... 8 Kritiek en feedback Betekenis van kritiek...

6 8.1.1 Je zelfkennis uitbreiden door kritiek Kritiek krijgen Je staat open voor kritiek Kritiek uitstellen De kritiek is onterecht Kritiek geven Complimenten geven en ontvangen Samenvatting Leerdoelen Opdrachten en oefeningen... 9 Relatiewijzen De verschillende relatiewijzen De inzet De opbouw van de axenroos De harmoniezone De strijdzone De afzonderingszone De rand van de axenroos De relatie met jezelf Verschillende relatiewijzen op een rijtje Zelfobservatie en zelfkennis Observeren en inschatten van relatiewijzen bij anderenfout! Bladwijzer niet gedefinieerd Veranderen kan!...

7 9 5. Omgaan met agressie Samenvatting Leerdoelen Opdrachten en oefeningen Technieken om je assertiever te gedragen Zelfrespect Je eigen grensprobleem aanpakken Bewust gebruiken van verbale en non-verbale taal Neen zeggen Misten, kapotte grammofoon-techniek Hoe een gesprek beginnen? Vragen stellen Omgaan met kritiek Misverstanden voorkomen Anderen beïnvloeden door je eigen gedrag te veranderen Samenvatting Leerdoelen Opdrachten en oefeningen... Deel 2: Assertiviteit en zelfvertrouwen toegepast 11 Assertiviteit op het werk Assertief tegenover collega s Assertief tegenover leidinggevenden Assertief tegenover werknemers...

8 11 4. Samenvatting Leerdoelen Opdrachten en oefeningen Assertief tegenover vrienden, kennissen en familie Assertief tegenover uw partner Assertief tegenover vrienden Assertief tegenover familie Assertief tegenover uw kinderen Samenvatting Leerdoelen Opdrachten en oefeningen Assertief tegenover vreemden Assertief solliciteren Assertief tegenover verkopers Assertief tegenover andere onbekenden Samenvatting Leerdoelen Opdrachten en oefeningen... Deel 3: Assertiviteit coachen 14 Assertiviteitstraining Individuele of groepsbegeleiding Opbouw van een assertiviteitstraining Theorie aanbrengen...

9 14 4. Oefenen Samenvatting Leerdoelen Opdrachten en oefeningen Assertiviteit coachen bij volwassenen Moeilijkheden in intieme relaties Leren solliciteren Neen leren zeggen, omgaan met kritiek, communiceren Kom uit je schulp Samenvatting Leerdoelen Opdrachten en oefeningen Assertiviteit bij kinderen en jongeren Andere aanpak voor jongeren en kinderen? Pestgedrag Assertief op school Assertiviteitstraining Samenvatting Leerdoelen Opdrachten en oefeningen Aan de slag Ethische overwegingen Eigen praktijk?...

10 De theorie De praktijk Inrichting van een ruimte Referenties Index...

11 Inleiding Proficiat! U heeft besloten om de cursus assertiviteit en zelfvertrouwen te bestuderen. Het doel van deze cursus is tweeledig. De cursus is zowel gericht naar persoenen die willen werken aan hun zelfvertrouwen als naar personen die mensen willen helpen assertiever te worden. Na het doorlopen van deze cursus bent u in staat om mensen met weinig zelfvertrouwen te begeleiden. U krijgt in deze cursus verschillende methodes aangereikt om assertiviteit te trainen en mensen te coachen in hun relaties met anderen. Het eerste deel van de cursus is gericht naar uzelf. Het is als coach zeer belangrijk zelf te ontdekken hoe assertief u bent. Welke relatiewijzen u gebruikt en hoe zelfzeker u bent. U krijgt hier niet alleen zelfinzicht, maar u kan op een praktische manier u eigen zelfvertrouwen en assertiviteit trainen. Dit deel van de cursus is ook gericht op personen die willen werken aan hun zelfvertrouwen, hun assertiviteit en hun relatiewijzen. Assertief zijn is niet in iedere situatie even vanzelfsprekend. Ieder individu heeft wel ergens een zwakke plek. Sommige mensen hebben moeite om assertief te zijn op hun werk, ze hebben het gevoel dat ze over zich heen laten lopen. Anderen durven hun beste vrienden niets weigeren uit angst hun vriendschap te verliezen. Zelfzeker overkomen tijdens een sollicitatiegesprek is voor veel mensen een droom. Deze droom kan na het bestuderen van deze cursus werkelijkheid worden. In het tweede deel van deze cursus bekijken we enkele praktische situaties waarin assertief zijn soms moeilijk is. In het derde deel van de cursus wordt u klaargestoomd om zelf aan de slag te gaan met mensen. Hoe bouw je een assertiviteitstraining op? Hoe kan je kinderen en jongeren weerbaarder maken? Hoe leer je verschillende technieken aan en hoe breng je de theorie over? In dit deel gaan we ook even dieper in op ongezonde relatiewijzen zoals pesten, manipuleren, in een slachtofferrol kruipen, extreme verlegenheid, agressie, We bekijken hoe we met dit gedrag om kunnen gaan en hoe we deze mensen kunnen begeleiden. De cursus bevat ook veel oefeningen. Op deze manier kan je direct checken of je de leerstof begrepen hebt. Deze oefeningen vindt je terug na ieder hoofdstuk. Het is belangrijk deze oefeningen zo goed mogelijk te maken. De oplossingen van de oefeningen vind je op de website terug. Hier vind je ook verdiepende literatuur, artikels, testjes en ander materiaal terug. Op het einde van ieder hoofdstuk vind je een samenvatting en een lijst met belangrijke begrippen. Veel plezier bij het bestuderen van de cursus!

12 Handleiding Hoe kan ik huistaken inzenden? Doorheen de cursus zal je oefeningen en huistaken vinden. De oplossingen zijn vaak te vinden op de studentenpagina. Heb je toch nog vragen, dan kan je deze opsturen via de post of per 1. Huistaken versturen via de post: 1. Van zodra je één of meerdere huistaken hebt afgewerkt, kan je deze opsturen via de post. 2. Je stuurt best een kopie van je werk op. Het origineel bewaar je. 3. Stuur altijd een lege retourenveloppe mee met je huiswerk. Voorzie deze enveloppe van voldoende postzegels en schrijf je adres erop. Enkel wanneer je de enveloppe voldoende hebt gefrankeerd, zal het huiswerk verbeterd worden en teruggestuurd worden naar jouw thuisadres. 4. Stuur je huistaken naar: CVA, 2. Huistaken versturen via ; 1. Van zodra je één of meerdere huistaken hebt afgewerkt, kan je deze via doorsturen naar je persoonlijke docent. 2. Vermeld duidelijk je naam, voornaam en studentennummer.

13 Hoe kan ik inloggen op mijn persoonlijke studentenpagina? Inloggen op de studentenpagina is heel eenvoudig. Je opent je internet browser en typt in in de titelbalk bovenaan. Je komt terecht op volgende pagina: JOUW LOGIN : Studentxx JOUW PASWOORD : xxxxxxx Vervolgens wordt er een login en een paswoord gevraagd. Bij login typ je studentxx in. Het paswoord is xxxxxx. Let er wel op dat je enkel kleine letters gebruikt en dat je alles aan elkaar typt. Druk vervolgens met de cursor (pijltje) op het vakje enter. Opgelet, deze informatie wordt regelmatig geüpdated. Je kan dus best af en toe een kijkje nemen op de studentenpagina.

14 Hoe kan ik examen afleggen? Als je heel de cursus hebt doorgenomen en alle huistaken hebt doorgestuurd, kan je examen afleggen. Je legt examen af op 1 van onze campussen (Antwerpen, Hasselt of Gent) tijdens de kantooruren. Hiervoor maak je ten laatste twee weken op voorhand een afspraak. In deze cursus zijn ook een viertal oefeningen die meetellen bij je examencijfer. Examenmogelijkheden: Antwerpen: iedere werkdag tussen 09u-17. Hasselt : Iedere dinsdag, donderdag en vrijdag tussen 09u-17u Gent: Iedere maandag en woensdag tussen 09u-17u. Tijdens de vakantieperioden zijn de campussen Hasselt en Gent gesloten. Je kan telefonisch een afspraak maken via 03/ of je kan het inschrijvingsformulier op de volgende pagina ingevuld terugbezorgen aan het Centrale Secretariaat,, Let op: je afspraak is pas definitief van zodra deze bevestigd is. Vermeld dus zeker je e- mailadres en telefoonnummer, zodat wij jou zo snel mogelijk kunnen antwoorden.

15 Mechelsesteenweg Antwerpen 03/ Examen afleggen kan ook in: Elf Julistraat 39a 9000 Gent Simpernelstraat Kuringen INSCHRIJVINGSFORMULIER EXAMEN Studentennummer Naam Voornaam Datum + uur examen Campus ANTWERPEN/HASSELT/GENT Telefoon/GSM adres Gelieve dit formulier ten laatste 2 weken voor het examen door te sturen naar of Centrale Secretariaat,. Je kan ook telefonisch een afspraak maken op het nummer 03/

16 Hoe kan ik stage lopen? Om de praktijk onder de knie te krijgen, kan je stage lopen in jouw buurt. Deze stage is volledig vrijblijvend, maar wordt wel sterk aangeraden. Het is een goede referentie om later professioneel aan de slag te gaan. Hieronder vind je een voorbeeld van het stagecontract. Dit vraag je aan bij het Centrale Secretariaat in Antwerpen. 16

17 1 Communicatie Assertief gedrag heeft veel te maken met communicatie. Meer dan 90% van het gedrag wat we willen veranderen is communicatie. Communiceren doe je altijd en overal als je in de buurt van anderen bent. We communiceren veel meer dan we ons bewust zijn. In dit hoofdstuk bekijken we hoe de menselijke communicatie in elkaar zit Verbale en non-verbale communicatie Communiceren doe je altijd en overal. Volgens Watzlawick (1967) is het onmogelijk om niet te communiceren want alle gedrag is communicatie. In het volgende voorbeeld zie je dat je door niets te zeggen en gewoon verder tv te kijken ook een reactie uitlokt en dus communiceert. Mike is een spannende film aan het volgen op tv. Zijn vrouw Karolien komt binnen. Ze vraagt of hij speciale plannen heeft voor het weekend. Mike reageert hier niet op en kijkt gewoon verder. Als Karolien harder begint te praten maakt hij een dwingend STTT geluid. Niet enkel de inhoud van wat we vertellen, maar ook de manier waarop we het vertellen (of niet vertellen) is communicatie. Als we communiceren brengen we boodschappen over aan de ander en proberen we de boodschappen van de ander te begrijpen en hierop te reageren. De meeste mensen die een boodschap proberen over te brengen wikken hun woorden. Ze denken na over de woorden die ze gaan gebruiken en of deze woorden duidelijk genoeg zijn om hun boodschap over te brengen. Toch zijn woorden slechts een klein deeltje van de hele boodschap die je overbrengt. Door de manier waarop je de woorden uitspreekt, je intonatie en je volume, kan je met dezelfde woorden totaal verschillende boodschappen geven. Ook je lichaamshouding, je gezichtsuitdrukking en je gebaren geven een eigen betekenis aan de boodschap. Het is dus belangrijk om ook aandacht te schenken aan je non-verbale taal. De stem De stem is één van de meest voor de hand liggende communicatiemiddelen. We gebruiken onze stem om woorden te vormen. We kunnen verschillende toonhoogtes en 17

18 volumes produceren met onze stem. duidelijker over te brengen. Dit is belangrijk om onze verbale boodschap We passen onze stem aan aan de situatie. In een kamer met een slapend kind zal je eerder geneigd zijn om zachtjes te spreken, en in een lawaaierig café gebruik je een hardere stem. Als je voor een groep moet spreken heb je meer volume nodig dan tijdens een romantisch dineetje. Door onze intonatie aan te passen kan je duidelijk maken hoe zeker je bent van wat je zegt, je kan een vraag stellen of spanning opbouwen in een verhaal. Het zijn niet enkel de woorden die bepalen wat we zeggen. Onze stem bepaalt mee hoe de woorden geïnterpreteerd worden. Een assertieve stem is qua volume aangepast aan de situatie. Als je assertief spreekt, gebruik je een rustige, duidelijke stem. Je articuleert goed en praat niet te snel. Woorden die belangrijk zijn kan je benadrukken door ze iets luider te zeggen. Je kan ook korte pauzes inlassen na een belangrijk woord. Je komt agressief over als je te luid spreekt of een eerder dreigende of sarcastische intonatie hebt. Soms is niet spreken ook agressief. Als je jammert als je iets vraagt komt dat soms manipulatief over. 18

19 Als je met een stille stem spreekt, delen van woorden inslikt of eerder mompelt komt dit subassertief over De lichaamshouding Met onze houding vertellen we veel over onszelf. Wij interpreteren zelf ook voortdurend de lichaamshouding van anderen. Als we iemand zien die erg gebogen loopt hebben we meteen het idee dat deze persoon verlegen is, of misschien moe, maar zeker niet gelukkig of zelfzeker. We beoordelen mensen op hun houding. Dit gebeurt op een onbewust niveau. Gisteren kwam ik een buurvrouw tegen in de stad. Ze deed erg uit de hoogte. Ze voelde zich meer dan mij. Toen ik haar even later een kop koffie zag drinken en ik haar goedendag zei was ze erg vriendelijk en zelfs blij om me te zien. Ze vertelde me dat ze last had van een stijve nek en haar hoofd niet kon draaien De houding van mijn buurvrouw zorgde er voor dat ik dacht dat ze uit de hoogte deed en ze zich beter voelde dan mij. Toch was dit niet het geval. Door haar stijve nek was ze verplicht een eerder imponerende houding aan te nemen. Een houding kan symmetrisch of asymmetrisch zijn. Een symmetrische houding is een houding waarbij de linker en de rechterkant van je lichaam ongeveer hetzelfde zijn. Als je een symmetrische houding aanneemt toon je respect of onderdanigheid. Bidhoudingen zijn symmetrisch en bij een mondeling examen of een sollicitatie neem je meestal spontaan een symmetrische houding aan. Als je je meer ontspant neem je een meer asymmetrische houding aan. Een uitgesproken asymmetrische houding komt vaak weinig respectvol over. Je kan een open of een gesloten houding aannemen. Bij gesloten houdingen kruis je armen en/of benen of je houdt iets voor je (bijv. een handtas). Door een gesloten houding aan te nemen kom je over alsof je jezelf wilt beschermen voor een te intieme benadering. In het begin neem je vaker een gesloten, afwachtende houding aan, en als je je meer op je gemak voelt, wordt de houding meer open. Natuurlijk is dit niet altijd zo. Veel mensen vinden het ontspannend om met armen of benen gekruist te zitten. Toch komen ze op deze manier gespannen over. 19

20 Het is ook belangrijk dat je je richt naar de persoon waarnaar je luistert of waar je iets aan vertelt. Hoe meer je je lichaam richt naar een persoon, hoe meer belangstelling je toont voor deze persoon en wat hij of zij te vertellen heeft. Handen en armen zijn heel belangrijk in onze communicatie. Als je je handen in je zij zet, komt dit meestal uitdagend, eigenwijs of agressief over. Je geeft de indruk dat je het beter weet. Hierdoor lok je soms verdediging uit (zie verder hoofdstuk 9: relatiewijzen). Het kan moeilijk zijn vanuit deze houding iemand te overtuigen of te beïnvloeden. Als je armen gekruist zijn kom je eerder gesloten over. Je komt over alsof je jezelf moet verdedigen. Iemand met de handen op de rug komt eerder geremd over. Met de handen op je rug krijg je ook vaak de neiging om je schouders naar achter te trekken waardoor je kin en beetje omhoog gaat. Je komt dan wat uit de hoogte over. Veel mensen die niet goed weten wat ze met hun handen moeten doen steken ze in hun broekzak. Op deze manier kom je eerder nonchalant, ongeïnteresseerd of onverschillig over. Wil je zelfvertrouwen uitstralen, dan kan je je handen best naast je lichaam laten hangen. Een bijkomend voordeel is dat je je handen vrij hebt om je verbale communicatie te ondersteunen met gebaren Oogcontact en gezichtsuitdrukking Oogcontact is heel erg belangrijk als we communiceren. Belangrijke boodschappen kan je best niet via de telefoon overbrengen om misverstanden te voorkomen. Tekstberichtjes via je mobiele telefoon of zijn helemaal uit den boze. Bij deze geschreven berichten heb je geen non-verbale informatie, zelfs niet via de stem. Deze nieuwe communicatiemiddelen zijn nuttig voor eerder zakelijke boodschappen. Wil je een emotioneel getinte boodschap overbrengen kan je dit best live doen. Via je ogen, je lichaamshouding en gebaren breng je immers ook veel informatie over. Wil je een leugen vertellen zal dit 20

21 beter lukken via een geschreven bericht. Als je mensen constant in de ogen kijkt kan dit agressief of opdringerig overkomen. Je kan met je blik ook verwijtend of bedenkelijk kijken. Om assertief over te komen kijk je best recht in de ogen. Mensen blijven aanstaren is niet nodig. Kijk af en toe eens vlak boven de ogen of naar de mond van de persoon die spreekt. Als je zelf spreekt neem je ook regelmatig oogcontact. Vermijd je oogcontact en kijk je eerder naar beneden komt dit subassertief over. Niet kijken naar de persoon die tegen je praat kan ook ongeïnteresseerd overkomen. Niet enkel de ogen zijn belangrijk. Je gezichtsuitdrukking kan heel veel vertellen. Je kan aan iemands gezicht zien of hij luistert en meevoelt met wat jij vertelt. Je kan ook zien of hij meeleeft met jou. Veel gevoelens kan je rechtstreeks aflezen van het gezicht. Je kan zien of iemand kwaad, verdrietig, bang of blij is. Meestal denken we er niet bij na hoe we kijken en hoe we onze gezichtsspieren gebruiken. We trekken automatisch een gezicht als we iets vertellen of ergens aan denken. Het is wel belangrijk er op te letten dat ons gezicht overeenkomt met wat we zeggen. Is dit niet zo, dan komt onze verbale boodschap heel anders over dan we bedoelen. Foei! Dat mag niet, mama is boos! Als je dit met een lachend gezicht zegt kom je niet geloofwaardig over. Als je met een bedenkelijk gezicht zegt: Amaai dat is mooi! Dan komt je boodschap sarcastisch over. 21

22 1.1.3 Gebaren De gebaren die je maakt als je praat kunnen je boodschap ondersteunen. Ze kunnen een meerwaarde geven. Sommige gebaren zorgen ervoor dat je onzekerder overkomt. Prullen aan je haar of aan je kledij of herhaaldelijk over je (voor)hoofd wrijven zijn subassertieve signalen. Ze zorgen er voor dat je boodschap aan kracht verliest. Agressieve gebaren zijn gebaren waarmee je anderen aanvalt. Dit kunnen obscene gebaren zijn, maar ook gewone gebaren die te groot zijn voor de situatie. Als je tijdens een intiem gesprek hele grote gebaren gebruikt komt dit agressief over. Gebruik je dezelfde gebaren als je voor een grote groep spreekt komt dit wel assertief over. Observeer de gebaren van andere mensen en voel wat ze met je doen. Oefen zelf om gebaren aan te passen aan de situatie waarin je je bevindt. Sommige gebaren helpen je om een groepsgesprek te leiden. Je kan perfect zorgen dat mensen stoppen met praten en andere uitgenodigd worden om te praten door nonverbale gebaren en oogcontact. We komen hierop terug in het laatste deel van de cursus waar we leren om groepen te begeleiden. 22

23 1.1.4 De inhoud van de boodschap De letterlijke inhoud van de boodschap, de woorden die je gebruikt, noemen we de verbale inhoud. Veel mensen overschatten de betekenis van de woorden en onderschatten de manier waarop ze de woorden zeggen. Om de inhoud van je boodschap goed over te brengen moeten je verbale en je nonverbale boodschap dezelfde zijn Iemand aanspreken Het is niet altijd gemakkelijk om het initiatief te nemen in een gesprek. Hoe begin je een gesprek met iemand? Als je de persoon goed kent stap je naar hem of haar toe en begroet je hem of haar. Als deze persoon je al ziet aankomen kan je je hand opsteken en al hallo zeggen. Eventueel vraag je hoe het gaat. Daarna kan je dan overschakelen op het onderwerp waarover je wilt praten. Hallo Birger! Alles goed? Ik hoorde dat je volleybal speelde. Hoi Mieke. Dat is lang geleden, hoe gaat het nu met jou? Piet! Goed dat ik je hier tegen het lijf loop, ik wou je nog wat vragen,. Mensen waar je eerder een professionele relatie mee hebt benader je op een andere manier. Je spreekt deze persoon aan met zijn titel en zijn achternaam (tenzij er een ongeschreven regel is deze persoon met de voornaam aan te spreken) Je geeft een hand als begroeting. Je vraagt of deze persoon even tijd heeft en zegt eventueel waar het over gaat. Als deze persoon je te woord wilt staan kom je meteen ter zake en zegt of vraagt wat je wilt vragen. Heeft hij of zij geen tijd, dan vraag je op welk moment het wel past of je maakt een afspraak. Meneer Joosten, heeft u een minuutje tijd voor mij? Ik wilde u even meedelen dat het probleem bij ons op de dienst opgelost is. Mevrouw Minten? Kan ik u even spreken? Sorry, maar ik heb het momenteel erg druk Wanneer past het beter voor u? 23

24 Dokter, heeft u een momentje? Ik heb een vraag over mijn moeder Als je iemand wilt aanspreken die niet direct bij jou in de buurt staat, kan je twee dingen doen. Ofwel stap je recht naar deze persoon toe en spreek je hem direct aan. Je kan ook voor een iets subtielere manier kiezen. Probeer de aandacht van deze persoon te trekken door eerst oogcontact te zoeken en spreek hem aan op het moment dat hij naar je kijkt. Als je mensen wilt leren kennen die je niet kent stel je je best eerst voor. Meestal zullen deze personen zich dan op hun beurt voorstellen. Doen ze dat niet is er niets mis mee te vragen wie ze zijn. Daarna kan je dan een beetje over jezelf vertellen en vragen stellen aan de ander. Zorg voor een goed evenwicht tussen de hoeveelheid informatie die jij geeft, en de informatie die de ander geeft. Je kan ook over een onderwerp spreken waarvan je weet dat deze persoon iets weet. Goedendag, ik ben En u bent? Hallo, ik zag net dat je met Elaine aan het praten was. Is het niet geweldig dat ze deze barbecue georganiseerd heeft? Ik ben Silke, de buurvrouw van Elaine. Goede avond samen! Ik ben Dieter, ik werk op de financiële dienst.. En wie zijn jullie? Neen durven zeggen Nee is een krachtig woord. Het kan je van dienst zijn, maar het kan ook soms gevaarlijk zijn. Daarom is het voor veel mensen moeilijk om neen te zeggen. Ze zijn bang voor de gevolgen van hun nee. Neen zeggen kan gevaarlijk zijn omdat je door het te gebruiken mensen kan teleurstellen. Je kan er mensen mee kwetsen of boos mee maken. Door nee te zeggen loop je het risico dat mensen hierop reageren op een onaangename manier. Dit risico samen met het nodige schuldgevoel zorgt er voor dat sommige mensen vermijden om nee te zeggen. We zeggen vaak ja omdat we geloven dat het onze persoonlijke taak is om het de anderen naar hun zin te maken. Als ik die uitnodiging afsla dan is mijn vriendin erg teleurgesteld in mij. 24

25 Als ik weiger om een collega naar huis te brengen spreekt hij misschien niet meer tegen mij. Je kan toch onmogelijk weigeren om op je eigen kleinkinderen te passen? Neen zeggen is echter een zeer belangrijk instrument om je goed in je vel te kunnen voelen. Door nee te zeggen tegen bepaalde zaken krijg je ruimte en vrijheid om ja te zeggen tegen de dingen die je echt wilt. Er is niets mis mee om ja te zeggen en te kiezen voor dingen die je wilt. Er is ook niets mis mee om anderen te helpen of iets voor een ander te doen als die er om vraagt. De problemen beginnen pas als je nee voelt en ja zegt. Als je erin toestemt iets voor de ander te doen waar je helemaal geen zin in hebt, of als je taken op je neemt waar je geen tijd voor hebt. Niemand verdient het om uitgebuit, ondergewaardeerd of vernederd te worden. Laat dit ook niet toe en zeg op tijd nee! We zijn bang om de ander te kwetsen, we zijn bang om afgewezen te worden. We voelen ons schuldig omdat we denken geen goede moeder, collega of leraar te zijn. We voelen ons schuldig en slecht omdat we denken dat de ander zich ongelukkig of verdrietig voelt door ons. Door angst en schuldgevoel cijferen we onszelf weg en blijven we ja zeggen op dingen waar we liefst nee op zouden zeggen. We gaan naar feestjes waar we geen zin in hebben We kopen dingen die we nooit gebruiken om de verkoper geen slecht gevoel te geven We wringen ons in allerlei bochten om iedereen te plezieren Op deze manier verbruiken we enorm veel energie, tijd en geld wat we liever en beter- in iets anders zouden steken. Door nee te zeggen tegen bepaalde dingen kan je ja zeggen tegen andere dingen. Ironisch genoeg zeggen we vaak nee tegen de dingen waar we ja op willen zeggen en omgekeerd. Dat komt omdat het nu eenmaal makkelijker is nee te zeggen tegen jezelf of mensen waar je je goed mee voelt. Hierdoor ga je soms naar een feestje van een collega waar je het niet zo goed mee kunnen vinden in plaats van eindelijk eens met je vrouw naar de film te gaan. We zijn bang voor conflicten en ruzie, daarom vermijden we deze door ons aan te passen aan de noden van de anderen. We zeggen ja, maar lossen hiermee eigenlijk niets op. 25

26 De gevolgen van altijd maar toe te geven of excuses te zoeken zijn waarschijnlijk veel groter dan de gevolgen van een duidelijke nee. Een niet gemeende ja kan verschillende gevolgen hebben. Je doet wat je gevraagd wordt, maar je voelt je hier slecht mee. Daardoor word je prikkelbaar en geef je misschien onderhuidse opmerkingen om de ander te laten voelen dat je je niet goed voelt, zoals Olga ondersteboven. Het kan ook zijn dat je een binnenvetter bent, aan de buitenkant lacht, maar je vanbinnen zit op te vreten. Dit is niet goed voor je gezondheid en je emotionele welzijn. Je gedraagt je dan zoals Omer Onder. Bovendien kan het zijn dat je emmer vol raakt. Na herhalende en aanhoudende situaties van ongewilde toezeggingen ontplof je misschien en verwijt je de ander vanalles en nog wat. Je wordt agressief en valt de ander aan. De kans is groot dat de ander niet door heeft dat jij nog steeds zit te malen over dingen die weken geleden gebeurt zijn. Een ander mogelijk gevolg van ja zeggen als je nee bedoelt, is dat je gewoon niet doet wat je beloofd. Je zei ja om er vanaf te zijn, om geen conflict of ruzie te krijgen, om de ander tevreden te stellen. Toch zie je het niet zitten om te doen wat de ander je gevraagd heeft. Op deze manier beschadig je het vertrouwen van de ander en je komt onverschillig en onverantwoordelijk over, terwijl je eigenlijk alleen maar aardig gevonden wilt worden. Je had dus beter direct duidelijk nee gezegd. Veel minder problemen en conflicten! Nee zeggen is iets heel positief. Nee zeggen is noodzakelijk voor jezelf en voor al je relaties, zowel op het werk als thuis of bij vrienden. Nee zeggen als je nee wilt zeggen moet een soort van gewoonte worden. Je moet leren dat het niet erg is iemand iets te weigeren. Het is positief dingen te weigeren die je niet ziet zitten. Op deze manier kan je de dingen waar je wel voor kiest dubbel zo goed doen en krijg je meer waardering. Als mensen af en toe iets geweigerd wordt zijn ze vaak veel blijer als je wel eens toezegt. Zeg je altijd ja wordt het vanzelfsprekend. Dit kan tot zeer veel frustraties leiden. Een herkenbaar verhaal. Liesbeth heeft haar bejaarde moeder in huis genomen. Ze doet alles voor haar, ze doet haar was en haar strijk, ze neemt haar mee naar de winkel en ze verzorgt haar. Ze offert hiervoor veel op van haar vrije tijd en haar tijd met haar echtgenoot en haar kinderen. Haar broer ziet ze niet zo vaak, al wou ze dat hij af en toe de zorg wat overnam zodat ze wat meer ademruimte had. Raar maar waar loopt haar moeder over van complimenten voor haar broer Bert als hij ook eens samen met haar iets 26

Deze cursus wordt uitgegeven door. Copyright. Centrum voor Afstandsonderwijs. Mechelsesteenweg 102. 2018 Antwerpen

Deze cursus wordt uitgegeven door. Copyright. Centrum voor Afstandsonderwijs. Mechelsesteenweg 102. 2018 Antwerpen MAROKKAANS ARABISCH Deze cursus wordt uitgegeven door Centrum voor Afstandsonderwijs Mechelsesteenweg 102 2018 Antwerpen Copyright CVA, Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Themabundel Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Assistent medewerker Dit project is mede mogelijk gemaakt met een bijdrage uit het Europees Sociaal Fonds Voorwoord Deze themabundel is bedoeld

Nadere informatie

5 Assertiviteit. 1 Inleiding

5 Assertiviteit. 1 Inleiding DC 5 Assertiviteit 1 Inleiding Als SAW er zul je regelmatig in situaties terecht komen waarin je duidelijk moeten maken wat je wel of niet wilt. Bijvoorbeeld omdat een cliënt op een activiteitenafdeling

Nadere informatie

THUISSTUDIE PROEFHOOFDSTUK SPAANS VOOR MEERGEVORDERDEN www.centrumvoorafstandsonderwijs.be

THUISSTUDIE PROEFHOOFDSTUK SPAANS VOOR MEERGEVORDERDEN www.centrumvoorafstandsonderwijs.be THUISSTUDIE PROEFHOOFDSTUK SPAANS VOOR MEERGEVORDERDEN www.centrumvoorafstandsonderwijs.be 1 Beste student, Bedankt voor je interesse in onze opleiding Spaans voor Meergevorderden! Het proefhoofdstuk van

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

1 Subassertiviteit. H et is december. Het nieuwe jaar staat voor de deur en Hans Verbeek,

1 Subassertiviteit. H et is december. Het nieuwe jaar staat voor de deur en Hans Verbeek, 1 Subassertiviteit H et is december. Het nieuwe jaar staat voor de deur en Hans Verbeek, verkoper bij een groothandel, wil voor januari nog een aantal offertes de deur uit krijgen. Hij is druk bezig en

Nadere informatie

Assertief op het werk

Assertief op het werk Carola van Dijk en Hans Elbers (red.) Assertief op het werk Ikke, ikke, ikke zonder dat de rest... INHOUD Voorwoord 7 Inleiding 9 1 Het verschil tussen subassertief, agressief en assertief gedrag 11 2

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Secretary Management Master

Secretary Management Master Proefles Secretary Management Master Thema: Assertiviteit of krijg meer voor elkaar met lef Door Hanneke Steenbekkers trainer Secretary Management Master www.secretary.nl/master Assertiviteit: krijg meer

Nadere informatie

Informatie voor ouders

Informatie voor ouders Weerbaarheid Informatie voor ouders Het Centrum voor Jeugd en Gezin ondersteunt met deskundig advies, tips en begeleiding. Een centraal punt voor al je vragen over opvoeden en opgroeien, dat is handig!

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Assertiviteit. BOL 1 e jaars AG studenten

Assertiviteit. BOL 1 e jaars AG studenten BOL 1 e jaars AG studenten In de beroepspraktijk verwacht men van je dat je kunt opkomen voor jezelf en voor je opvattingen over je stage, de hulpverlening etc. Men verwacht tegelijkertijd dat je dit op

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Sommige meisjes zijn heel snel verliefd, andere meisjes zullen niet snel of misschien zelfs helemaal niet verliefd worden. Dit is bij ieder meisje anders. Wat gebeurt

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren BEGRIJP JE WAT IK ZEG? Over communicatie, luisteren en vooroordelen Situering Om op een zinvolle manier met elkaar te communiceren, heb je veel vaardigheden nodig. De doelstellingen van deze trainingsachtige

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness?

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness? Wellness Ontwikkelings Activiteit Assertief zijn Hoe deze techniek je leven kan verbeteren Voordelen Meer zelfvertrouwen Meer geloof in je eigen kunnen Eerder nee durven te zeggen Vermindering van Weinig

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

WERKBOEK Loopbaanbegeleiding

WERKBOEK Loopbaanbegeleiding WERKBOEK Loopbaanbegeleiding DOELEN STRATEGIEËN JE CV STERKTES EN ZWAKTES VAARDIGHEDEN SOLLICITATIE BRIEF SOLLICITATIE GESPREK LEREN OMGAAN MET STRESS KOM OP VOOR JEZELF LEREN OMGAAN MET CONFLICTEN 1 Inleiding

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

Assertiviteitstest: kom jij op voor jezelf?

Assertiviteitstest: kom jij op voor jezelf? 1 Assertiviteitstest: kom jij op voor jezelf? Zet een kruisje bij het antwoord dat voor jou passend is - eerder juist indien je meestal op die manier handelt - eerder onjuist indien je slechts zelden op

Nadere informatie

Workshop overtuigingen

Workshop overtuigingen Workshop overtuigingen Inleiding Overtuigingen zijn vaak automatische gedachten, die de keuze- en handelingsvrijheid van mensen onnodig beperken. Het zijn vaak algemene, sterk emotioneel geladen ideeën

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Oefenvragen Management Assistent A - Communicatie

Oefenvragen Management Assistent A - Communicatie Oefenvragen Management Assistent A - Communicatie 1. De meeste mensen zijn primair: A. visueel ingesteld. B. kinesthetisch ingesteld. C. socialistisch ingesteld. D. auditief ingesteld. 2. Wat is het belangrijkste

Nadere informatie

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2 Toetsopdracht Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra Studentnummer: 500646500 Klas: 2B2 Datum: 15 januari 2013 Reflectieverslag bijeenkomst 1,2 en 3 Zingevingsgesprekken Dit

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

1Communicatie als. containerbegrip

1Communicatie als. containerbegrip 1Communicatie als containerbegrip Als medisch specialist is communiceren onlosmakelijk verbonden met het uitoefenen van uw professie. Niet alleen hebt u contact met uw patiënten, maar ook met diverse professionals

Nadere informatie

Non-verbale communicatie

Non-verbale communicatie Non-verbale communicatie Wie de taal van het lichaam wil leren begrijpen, moet eerst de verschillende signalen leren kennen, herkennen en goed inschatten. Meestal richten we (bewust) onze aandacht op het

Nadere informatie

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Trainershandleiding Brugklas Bikkels versie 2014 Inhoudsopgave Introductie Organiseer je training Praktische tips De werkmap Powerpoint presentatie Ouderbrieven Draaiboek Bijeenkomst 1 Bijeenkomst 2 Bijeenkomst

Nadere informatie

Mijn nieuwe school, een nieuwe start.

Mijn nieuwe school, een nieuwe start. Mijn nieuwe school, een nieuwe start. Naam: Mijn oude school weerbaar.info Mijn nieuwe school Als je naar het middelbaar onderwijs gaat is alles nieuw. Je klasgenoten, de docenten, de school, de regels

Nadere informatie

Thema Op zoek naar werk

Thema Op zoek naar werk http://www.edusom.nl Thema Op zoek naar werk Lesbrief 8. Opbellen naar een bedrijf. Wat leert u in deze les? Een telefoongesprek naar een bedrijf begrijpen. Een gesprek over een advertentie begrijpen.

Nadere informatie

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT 1 Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Laterale Sclerose heeft. Het is een lang woord en

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Niet veel mensen krijgen deze ziekte en sommige volwassenen hebben er vaak nog nooit van gehoord of weten er weinig vanaf.

Niet veel mensen krijgen deze ziekte en sommige volwassenen hebben er vaak nog nooit van gehoord of weten er weinig vanaf. Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Lateraal Sclerose heeft. Het is een lang woord en het wordt vaak afgekort tot ALS. Niet veel

Nadere informatie

PeerEducatie Handboek voor Peers

PeerEducatie Handboek voor Peers PeerEducatie Handboek voor Peers Handboek voor Peers 1 Colofon PeerEducatie Handboek voor Peers december 2007 Work-Wise Dit is een uitgave van: Work-Wise info@work-wise.nl www.work-wise.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar OPVOEDEN ZO!!! Algemeen Het opvoeden van kinderen is leuk maar kan soms ook heel zwaar zijn. Bij het opvoeden van je kind komt heel wat kijken. Jij bent tenslotte diegene, die hem het goede voorbeeld moet

Nadere informatie

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS WWW.PESTWEB.NL DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS Kinderen en jongeren willen je hulp, als je maar (niet)... Wat kinderen zeggen over pesten Kinderen gaan over het algemeen het liefst met hun probleem naar hun

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Afasie en logopedie informatie voor naasten/familie

Afasie en logopedie informatie voor naasten/familie Afasie en logopedie informatie voor naasten/familie Inhoud Afasie, wat is dat en hoe kunt u er mee om gaan? 5 Taalproblemen 6 Hoe ervaren afasiepatiënten de moeilijkheden zelf? 7 Hoe kunt u het beste omgaan

Nadere informatie

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport Sanne Gielen Inleiding Starten met een nieuwe sport is voor iedereen spannend; Hoe zal de training eruit zien? Zal de coach aardig zijn? Heb ik een klik met mijn teamgenoten? Kán ik het eigenlijk wel?

Nadere informatie

toont enthousiasme (lacht, kirt, trappelt met de beentjes)

toont enthousiasme (lacht, kirt, trappelt met de beentjes) 1 Omgaan met en uiten van eigen gevoelens en ervaringen toont enthousiasme (lacht, kirt, trappelt met de beentjes) laat non-verbaal zien dat hij/zij iets niet wil (bijv. slaat fles weg, draait hoofd als

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Alles onder de knie? 1 Herhalen. Intro. Met de docent. 1 Werk samen. Lees het begin van de gesprekjes. Maak samen de gesprekjes af.

Alles onder de knie? 1 Herhalen. Intro. Met de docent. 1 Werk samen. Lees het begin van de gesprekjes. Maak samen de gesprekjes af. Intro Met de docent Wat ga je doen in dit hoofdstuk? 1 Herhalen: je gaat herhalen wat je hebt geleerd in hoofdstuk 7, 8 en 9. 2 Toepassen: je gaat wat je hebt geleerd gebruiken in een situatie over werk.

Nadere informatie

Anne Marie van Bilsen, www.praktijk-deregenboog.nl 1

Anne Marie van Bilsen, www.praktijk-deregenboog.nl 1 Anne Marie van Bilsen, www.praktijk-deregenboog.nl 1 Titel: Wat kun je zelf doen Auteur: Anne Marie van Bilsen Omslagontwerp: R.P. da Costa Druk: ebook Uitgever: Praktijk de Regenboog Juni 2012 eerste

Nadere informatie

Kinderen helpen met Focussen

Kinderen helpen met Focussen Kinderen helpen met Focussen Enkele raadgevingen voor begeleiders Simon Kilner Vertaling Some Guidelines for Companions door Evelien Kroese En is het Ok om? Hoe zegt je kind nee? Wat is Focussen? Focussen

Nadere informatie

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als 4 Denken In dit hoofdstuk vertellen we hoe jij om kan gaan met je gedachten. Veel gedachten maak je zelf. Ze bepalen hoe jij je voelt. We geven tips hoe jij jouw gedachten en gevoelens zelf kunt sturen.

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les één Welkom bij deze e-cursus waarin we je zullen laten zien hoe jij groter kunt worden en je problemen kleiner! Zijn er

Nadere informatie

HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT

HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT DOOR ANN VAN RIET WWW.ALTHEA-COACHING.BE Hallo! In dit e-book ga je leren hoe je echt zelfvertrouwen kan opbouwen. En daarmee bedoel ik dus niet gewoon denken

Nadere informatie

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst.

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst. Interview op zaterdag 16 mei, om 12.00 uur. Betreft een alleenstaande mevrouw met vier kinderen. Een zoontje van 5 jaar, een dochter van 7 jaar, een dochter van 9 jaar en een dochter van 12 jaar. Allen

Nadere informatie

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld:

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: hoofdstuk 10 Hoe je je voelt Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: zenuwachtig wakker worden omdat je naar school moet, vrolijk

Nadere informatie

Je gezicht en houding. spreken boekdelen!

Je gezicht en houding. spreken boekdelen! Ronald Dingerdis Je gezicht en houding 5 spreken boekdelen! Iedereen lekt non-verbale communicatie. Het is menselijk en het gebeurt gewoon. Het is ook logisch want communicatie bestaat voor het grootste

Nadere informatie

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten Hoofdstuk 2: werken Werkwijze en opdrachten Boek en laptop nodig voor iedere

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Proefhoofdstuk Assertiviteit & Zelfvertrouwen. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be

Proefhoofdstuk Assertiviteit & Zelfvertrouwen. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be Proefhoofdstuk Assertiviteit & Zelfvertrouwen Kom je cursus inkijken: Antwerpen, Frankrijklei 127, 2000 Gent, Oude Brusselseweg 125, 9050 Hasselt, Simpernelstraat 27, 3511 Brussel, Timmerhoutkaai 4, 1000

Nadere informatie

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN Communicatie coderen decoderen zender boodschap kanaal ontvanger feedback - interpretatiekader Communicatie LSD Techniek - Luisteren - Samenvatten - Doorvragen LSD Techniek

Nadere informatie

Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden

Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden Communiceren doe je met zijn tweeën Deze folder is bedoeld voor de goedhorenden die in hun omgeving iemand kennen die slechthorend is, en voor slechthorenden

Nadere informatie

De opvoedingsdriehoek. Ann Li Thuisbegeleider bij Feniks www.feniks-opvoeding.org

De opvoedingsdriehoek. Ann Li Thuisbegeleider bij Feniks www.feniks-opvoeding.org De opvoedingsdriehoek Ann Li Thuisbegeleider bij Feniks www.feniks-opvoeding.org Een woord vooraf Wat is normaal? Ieder kind is anders 1 op 4 sociale interacties bij kinderen onder 5j is agressief Ongeveer

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Beginnerslessen. Lesbrief 42. Het inburgeringsexamen

Beginnerslessen. Lesbrief 42. Het inburgeringsexamen Beginnerslessen Lesbrief 42. Het inburgeringsexamen Wat leert u in deze les? Gesprekken over het inburgeringsexamen begrijpen. Welke examens bij het inburgeringsexamen horen. Waar u kunt oefenen met de

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

Uitprobeerpakket. Toetsboek 4 groep 4 blok 6

Uitprobeerpakket. Toetsboek 4 groep 4 blok 6 Uitprobeerpakket Toetsboek 4 groep 4 blok 6 Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb hoofdstuk 8 Kernovertuigingen Kernovertuigingen zijn vaste gedachten en ideeën die we over onszelf hebben. Ze helpen ons te voorspellen wat er gaat gebeuren en te begrijpen hoe de wereld in elkaar zit.

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN AMIGA4LIFE Hooggevoelig, wat is dat? 7-10 jaar WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN 1 voorlichtingsbrochure hooggevoeligheid - www.amiga4life.nl Ik heb een talent! Ik kan goed

Nadere informatie

ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag

ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag SOCIALE EN EMOTIONELE ONTWIKKELING: ZELFBEELD EN SOCIAAL GEDRAG Leerlijnen Kerndoelen 1.1. Jezelf presenteren 1.2. Een keuze

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

5 manieren om je eigen pad te bewandelen

5 manieren om je eigen pad te bewandelen 5 manieren om je eigen pad te bewandelen Hierbij het nieuwe artikel met als onderwerp: 5 manieren om je eigen pad te bewandelen. Het is geschreven door wandelcoach Tineke Franssen. Tineke wandelt al een

Nadere informatie

Colofon. www.stichtinggezondheid.nl. Dit e book is een uitgave van Stichting Gezondheid. Teksten: Stichting Gezondheid

Colofon. www.stichtinggezondheid.nl. Dit e book is een uitgave van Stichting Gezondheid. Teksten: Stichting Gezondheid Colofon Dit e book is een uitgave van Stichting Gezondheid Teksten: Stichting Gezondheid Vormgeving: Michael Box (Internet Marketing Nederland) Correspondentie: Stichting Gezondheid (Stefan Rooyackers)

Nadere informatie

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STA STERK TRAINING 1 sta sterk training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STA STERK TRAINING 3 De sta sterk training achtergrond sta sterk Training

Nadere informatie

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen DE KANJERTRAINING. Op de Jozefschool wordt er in alle groepen kanjertraining gegeven. Alle leerkrachten zijn gecertificeerd. Doel van de Kanjertraining? Deze werkwijze biedt lln. kapstokken aan om beter

Nadere informatie

Naam: Locatie: Groep: Groeibericht

Naam: Locatie: Groep: Groeibericht Naam: Locatie: Groep: Groeibericht pagina 2 Inleiding Opgroeien, opvoeden en ontwikkelen gaat bij ieder kind met vallen en opstaan. In de moderne kinderopvang nemen we een deel van de opvoeding van uw

Nadere informatie

Stop met vergelijken. Je bent uniek

Stop met vergelijken. Je bent uniek Stop met vergelijken. Je bent uniek Deze week schrijft Tineke Franssen, een van de wandelcoaches van Het Coach Bureau, het artikel. Vlak voor de zomer rondt zij het wandelcoachtraject af met Hanneke (43).

Nadere informatie

Niemand hoeft verlegen te zijn

Niemand hoeft verlegen te zijn Centrum Basiseducatie Brusselleer Oefenmap lezen en schrijven p. 1 Verlegen mensen Niemand hoeft verlegen te zijn Kleine kinderen zijn vaak verlegen. Dat vindt iedereen normaal. Maar ook 1 op 5 volwassenen

Nadere informatie

Het instappen in de Paranormale Wereld

Het instappen in de Paranormale Wereld Het instappen in de Paranormale Wereld Eerste druk, 2014 2014 Johanna de Vos isbn: 9789048432189 nur: 728 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze

Nadere informatie

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Veilig Thuis Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Een stukje uitleg Dat je samen met papa/mama, of een andere persoon in dit boekje gaat werken is niet zo maar. Dat komt omdat

Nadere informatie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie Lesmodule 4 fasen van dementie Inhoudsopgave: 1. Wat is dementie? blz. 3 2. Twee basisprincipes over de werking van de hersenen blz. 4 3. Omschrijving van de vier fasen van ikbeleving bij dementie blz.

Nadere informatie

1. Niet-selectieve luistervaardigheden Je volgt de verteller en je oefent geen/weinig invloed uit op het gesprek

1. Niet-selectieve luistervaardigheden Je volgt de verteller en je oefent geen/weinig invloed uit op het gesprek Hoodstuk 1 Luistervaardigheden 1. Niet-selectieve luistervaardigheden Je volgt de verteller en je oefent geen/weinig invloed uit op het gesprek Laten merken aan de verteller dat je aandachtig luisterd.

Nadere informatie

Didactisch partnerschap

Didactisch partnerschap Didactisch partnerschap Vijf routekaarten om lastige situaties in het samenwerken met ouders te hanteren Het klinkt zo mooi: didactisch partnerschap. Zie daar als leraar maar eens een goede invulling aan

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Waarvoor dient dit attest? mytalent@work is in eerste instantie een (zelf)evaluatie-instrument dat feedback geeft over de vaardigheden van de jongere.

Waarvoor dient dit attest? mytalent@work is in eerste instantie een (zelf)evaluatie-instrument dat feedback geeft over de vaardigheden van de jongere. Waarvoor dient dit attest? mytalent@work is in eerste instantie een (zelf)evaluatie-instrument dat feedback geeft over de vaardigheden van de jongere. Als jongere (al dan niet aan het werk) kan je mytalent@work

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK De manier waarop je met collega s omgaat, roept effecten op bij hen. De manier waarop je je gedraagt, dingen zegt, doet of juist laat, maakt dus op anderen een bepaalde

Nadere informatie

Babylichaamstaal. Van te vroeg geboren baby s

Babylichaamstaal. Van te vroeg geboren baby s Babylichaamstaal Van te vroeg geboren baby s Inleiding Voor een pasgeboren baby is lichaamstaal de eerste en enige manier om te vertellen wat hij wel of niet prettig vindt. Omdat hij nog niet kan praten,

Nadere informatie

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou.

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou. JUST BE YOU.NL Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen Marian Palsgraaf - www.justbeyou.nl Het mooiste wat je kunt worden is jezelf. Mijn passie is mensen te helpen

Nadere informatie

ASSERTIVITEITSTEST. Kunt in de meeste situaties kiezen welk gedrag u gaat vertonen?

ASSERTIVITEITSTEST. Kunt in de meeste situaties kiezen welk gedrag u gaat vertonen? ASSERTIVITEITSTEST Bent u benieuwd of u assertief genoeg bent? Kunt in de meeste situaties kiezen welk u gaat vertonen? Kiest u de een wat verlegen sstijl, vertoont u vermijdend, of stapt u er op af met

Nadere informatie

Communicatiemodel. Communicatieniveaus

Communicatiemodel. Communicatieniveaus Download #06 Een fantastisch communicatiemodel trainingmodule Communicatiemodel Mensen uiten hun gevoelens op verschillende manieren. De een laat meteen zien hoe hij zich voelt bij een situatie, terwijl

Nadere informatie